# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2005 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2005/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 10 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 11 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 12 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 13 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 14 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 15 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 16 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 17 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 18 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 19 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 20 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 21 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 22 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 23 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 24 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 25 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 26 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 27 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel) ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO aardijkskunde Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 05 Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei 9.00 – 12.00 uur Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen; het examen bestaat uit 36 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Voor de beantwoording van de vragen 18 en 33 is een uitwerkbijlage bijgevoegd. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 500018-1-13o Begin ### Pagina 2 ```json { "description": "Deze pagina maakt deel uit van een examenopgave met de titel 'Migratie en mobiliteit', specifiek 'Opgave 1: Op weg naar een autoafhankelijke maatschappij'. De pagina bevat instructies bovenaan over het gebruik van de atlas (51e of 52e druk) en het antwoordformaat. Visuele elementen zijn beperkt tot 'Bron 1' en 'Bron 2'. Bron 1 is een tekstuele bron, een fragment uit het rapport 'Mobiel in de tijd' van het Sociaal Cultureel Planbureau (oktober 2003), waarin de toename van mobiliteit en autobezit in Nederland wordt beschreven en factoren zoals demografische, sociaal-economische en ruimtelijke ontwikkelingen worden genoemd als verklaringen voor mobiliteitsgroei. Bron 2 is een tabel met de titel 'Aantal verplaatsingen binnen Nederland naar vervoerswijzen, 1975-2000 (per persoon van 12 jaar en ouder per week)'. Deze tabel presenteert kwantitatieve gegevens over 'Verplaatsingen', 'Auto', 'Openbaar vervoer' en 'Lopen/fietsen' voor de jaren 1975, 1985, 1990, 1995 en 2000, inclusief een indexcijfer voor 2000 (met 1975 als basis (100)).\n\nDe student wordt gevraagd om diverse concepten te analyseren en te benoemen: \n1. Twee verschillende ruimtelijke ontwikkelingen tussen 1975-2000 die de mobiliteit in Nederland beïnvloedden (uit Bron 1). \n2. De relatie tussen individualisering en de toename van mobiliteit, gebaseerd op een genoemd sociaal-cultureel concept uit het rapport 'Mobiel in de tijd'. \n3. Een argument voor de opvatting dat Nederland op weg is naar een autoafhankelijke maatschappij, gebaseerd op de cijfers in Bron 2. \n4. Welke data ontbreken in Bron 2 om de toenemende afhankelijkheid van de auto in Nederland aan te tonen. \nDe gevraagde antwoorden benutten zowel kwalitatieve (Bron 1) als kwantitatieve (Bron 2) informatiebronnen, met nadruk op aardrijkskundige en socio-economische concepten zoals demografie, welvaart, ruimtelijke ordening, mobiliteit, en individualisering. Het vereist interpretatie van trends, kritische analyse van datasets (tabel), en inzicht in oorzaak-gevolgrel ### Pagina 3 Opgaaf 2 Als het groeikernenbeleid van de overheid uit de jaren zestig en zeventig met het huidige VINEX-beleid wordt vergeleken, zijn er zowel verschillen als overeenkomsten te ontdekken. 2p 5 [FIGUUR: Een vierkantje.] Noem twee verschillen tussen het groeikernenbeleid en het VINEX-beleid. In de 'noordvleugel' van de Randstad zijn in de periode 2010-2030 150.000 nieuwe woningen gepland. Tenminste zestigduizend woningen komen te staan binnen de grenzen van de bestaande steden. Dit past in het compactestadbeleid van de overheid uit de Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening. Een van de peilers van dit beleid is het verminderen van het vertrekverschot van de grote steden. Doelen van het compactestadbeleid worden op verschillende ruimtelijke schalen nagestreefd. 2p 6 [FIGUUR: Een vierkantje.] Geef twee doelen van het compactestadbeleid op lokale schaal die men via het verminderen van het vertrekverschot wil realiseren. 2p 7 [FIGUUR: Een vierkantje.] Geef twee doelen van het compactestadbeleid op regionale schaal die men via het verminderen van het vertrekverschot wil realiseren. 500018-1-13o 3 Lees verder ### Pagina 4 Opgave 3 Kamer worstelt met problemen in achterstandswijken Gedwongen spreiding is 'heel bespreekbaar' Politieke partijen in de Tweede Kamer worstelen met gedwongen spreiding van kansarme nieuwkomers, vaak allochtonen. VVD'er Hofstra: "Niks doen betekent dat we ze afschrijven." (...) In de Tweede Kamer haasten CDA'ers, PvdA'ers en enkele VVD'ers zich de laatste dagen om spreiding van kansarme bewoners uit de grote steden over randgemeenten en dorpen 'bespreekbaar' te noemen – of zelfs 'wenselijk'. Het onderwerp is beladen omdat de 'kansarmen' in de praktijk veelal van Antilliaanse, Nigeriaanse, Somalische of andere allochtone afkomst zijn. De Kamerwoordvoerders van CDA, PvdA, VVD en andere partijen onderstrepen dat voor hen een limiet op het aantal allochtonen als zodanig niet bespreekbaar is. Is er eigenlijk wel sprake van een opschuivende grens in het politieke debat over gedwongen spreiding? (...) bron: NRC Handelsblad, 9 september 2003 Gedwongen spreiding heeft voor- en tegenstanders. 2p 8□ Welke argumentatie kan een voorstander van gedwongen spreiding gebruiken? 2p 9□ Welke argumentatie kan een tegenstander van gedwongen spreiding gebruiken? 2p 10□ De kans op succes van gedwongen spreiding is twijfelachtig. Geef daarvoor twee argumenten. 500018-1-130 4 Lees verder ### Pagina 5 Opgave 4 Migratiepatroon van milieuvluchtelingen* in West-Afrika in de jaren ’70 en ’80 van de 20e eeuw [FIGUUR: Kaart van West-Afrika met migratiepatronen weergegeven door pijlen.] * Milieuvluchtelingen verlaten hun woongebied als gevolg van processen als verdroging, verwoestijning en versnelde bodemerosie. vrij naar: Geografische Rundschau, november 2000 2p 11 Noem twee kenmerken van het migratiepatroon van milieuvluchtelingen in West-Afrika zoals afgebeeld in bron 4. 2p 12 De stroom van milieuvluchtelingen vanuit Mauritanië richt zich niet op de Westelijke Sahara. Geef met behulp van de atlas hiervoor twee oorzaken, elk vanuit een verschillende dimensie. 500018-1-13o 5 Lees verder Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 1619 ### Pagina 6 bron 5 Herkomst en opvang van vluchtelingen, 2001 Afghanistan Burundi Irak Sudan Bosnië-Herzegovina Somalië Angola Sierra Leone Eritrea DR Congo Vietnam Kroatië Azerbeidzjan Liberia Birma Westelijke Sahara Voormalig Joegoslavië Sri Lanka Oost-Timor Rwanda China Palestijnse gebieden Bhutan 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 x1000 landen van herkomst [FIGUUR: Een wereldkaart met landen ingekleurd die dienen als herkomstland van vluchtelingen in 2001. Naast de kaart een staafdiagram dat de aantallen vluchtelingen per land weergeeft, gesorteerd van hoog naar laag.] opvanglanden [FIGUUR: Een wereldkaart met landen ingekleurd die dienen als opvangland van vluchtelingen in 2001.] Thailand Congo Rep. Ivoorkust Irak Canada Nepal Frankrijk Zweden Verenigd Koninkrijk Nederland Ethiopië India Algerije Guinee Uganda Kenia Saudi-Arabië Armenië China Zambia Sudan DR Congo Voormalig Joegoslavië VS Tanzania Duitsland Iran Pakistan 2198 2000 x1000 1500 1000 500 0 vrij naar: Sutcliffe, B., Hoe groot is jouw wereld? 100 feiten in beeld, Novib, 2002 3p 13 □ Leg uit waarom juist Pakistan en Iran de landen zijn die de meeste vluchtelingen opvangen. Gebruik in je uitleg de begrippen uit deze theorie. 500018-1-130 6 Lees verder ### Pagina 7 Vervoer en ruimtelijke inrichting Opgave 5 Aanleg van nieuwe infrastructuur stuit vaak op bezwaren van ecologische aard. Dat geldt zeker ook voor de aanleg van de HSL-Zuid. Toch past volgens de regering de aanleg van deze hogesnelheidslijn van Amsterdam via Schiphol, Rotterdam en Brussel naar Parijs goed in haar milieubeleidsplan dat gericht is op duurzame ontwikkeling. 2p 14 Leg uit waarom de HSL-Zuid, door zijn functie binnen Europa, een bijdrage kan leveren aan een meer duurzame ontwikkeling. bron 6 Drie mogelijke trajecten voor een deel van de Hogesnelheidslijn-Zuid [FIGUUR: Kaart van een deel van de Hogesnelheidslijn-Zuid met de steden Den Haag, Leiden, Rotterdam, Schiphol, Amsterdam, Utrecht, Gouda en enkele snelwegen (A1, A4, A13) en bestaande spoorlijnen. De kaart bevat een legenda met HSL-station, bebouwde kom, autoweg, bestaande spoorlijn, traject HSL en tunnel. Er zijn drie mogelijke trajecten aangegeven met verschillende lijnen en symbolen.] legenda: ~~~ HSL-station ==== bebouwde kom ---- autoweg — — bestaande spoorlijn = traject HSL [FIGUUR: Symbool voor tunnel] tunnel BBLN A1} tracévanianten vrij naar: Stil, H., De Megaprojecten, Den Haag, 1996 1p 15 Welke gemeente is, wat betreft de bereikbaarheid op Europese schaal, de grote verliezer bij de keuze van de regering voor de A1-variant? 3p 16 Op welke drie manieren is rekening gehouden met de ruimtelijke kwaliteit in het trajectgebied van de A1-variant? 500018-1-130 ### Pagina 8 Opgave 6 Het Rotterdamse havengebied bron 7 [FIGUUR: Kaart van het Rotterdamse havengebied met de Noordzee en een schaal van 0 tot 5 km.] Legenda: woonbebouwing haven- en industrieterrein beschikbaar/interne reserve in gebruik vrij naar: www.portofrotterdam.com Ruimte voor nieuwe havenactiviteiten kan, behalve op een nieuw aan te leggen 2e Maasvlakte, ook gezocht worden in de bestaande Rotterdamse haven. Inbreiden en intensiveren op de bestaande haventerreinen kan een bijdrage leveren aan de beoogde versterking van deze mainport. De mogelijkheden daartoe zijn echter om een aantal redenen beperkt. Zo zijn bijvoorbeeld de meeste nog beschikbare kavels te klein. 2p 17 [] Geef met behulp van bron 7 en kaart 25A (51e druk: 21A) nog twee argumenten voor de beperkte mogelijkheden voor inbreiding en intensivering. 500018-1-130 8 Lees verder ### Pagina 9 bron 8 Containeroverslag in de Hamburg – Le Havre range [aantal TEU's x1000 (Twenty feet Equivalent Unit)] | Jaar | Rotterdam | Hamburg | Antwerpen | Bremen | Overige havens | Totaal | |---|---|---|---|---|---|---| | 1990 | 3.663 | 1.969 | 1.549 | 1.198 | 1.339 | 9.718 | | 1991 | 3.783 | 2.189 | 1.761 | 1.264 | 1.360 | 10.363 | | 1992 | 4.125 | 2.269 | 1.836 | 1.315 | 1.403 | 10.948 | | 1993 | 4.167 | 2.486 | 1.876 | 1.358 | 1.563 | 11.450 | | 1994 | 4.540 | 2.726 | 2.208 | 1.502 | 1.643 | 12.619 | | 1995 | 4.787 | 2.890 | 2.329 | 1.524 | 1.666 | 13.176 | | 1996 | 4.972 | 3.054 | 2.654 | 1.543 | 1.790 | 14.013 | | 1997 | 5.495 | 3.337 | 2.969 | 1.703 | 2.000 | 15.504 | | 1998 | 6.012 | 3.547 | 3.266 | 1.812 | 2.225 | 16.859 | | 1999 | 6.342 | 3.738 | 3.624 | 2.181 | 2.392 | 18.277 | | 2000 | 6.274 | 4.248 | 4.082 | 2.737 | 2.640 | 19.981 | | 2001 | 6.096 | 4.689 | 4.218 | 2.915 | 2.613 | 20.531 | | 2002 | 6.515 | 5.374 | 4.777 | 2.999 | 2.903 | 22.568 | vrij naar: www.portofrotterdam.com Bron 8 is vanwege het grote aantal cijfers moeilijk leesbaar. Om snel een vergelijking te kunnen maken tussen de containeroverslag in de genoemde havens, verdient het daarom aanbeveling deze cijfers te verwerken in een cirkeldiagram. Maak op de uitwerkbijlage deze cijfers uit bron 8 twee cirkeldiagrammen, één voor het jaar 1990 en één voor het jaar 2002. Doe dat volgens de gebruikelijke manier van weergeven. 5p 18 1p 19 Welke conclusie kun je aan de hand van deze twee cirkeldiagrammen of aan de hand van bron 8 trekken over de ontwikkeling van het ### Pagina 10 Opgave 7 Ethiopië, een land op zoek naar betrouwbare transportroutes bron 9 Problemen met betrekking tot de verkeersverbindingen in een ontwikkelingsland kunnen goed geillustreerd worden aan de hand van de situatie in Ethiopië. In 1936 werd dit land, dat al sedert de eerste eeuw na Christus onafhankelijk was, veroverd door het Italië van Mussolini. Samen met Eritrea, dat sinds het einde van de 19e eeuw een Italiaanse kolonie was, werd het in 1941 bevrijd door de Engelsen. Eritrea vormde aanvankelijk, op aandringen van de Verenigde Naties, een federatie met Ethiopië, maar al spoedig ontstond er een bevrijdingsbeweging die het in 1993 luke Eritrea volledig onafhankelijk te maken. In 1998 kwam het tot een grensconflict tussen Ethiopië en Eritrea die tot eind 2000 zou duren. Een definitief grensverdrag tussen beide landen stuit vooralsnog op bezwaren van Ethiopische kant. bron: Citogroep bron 10 Ethiopië en zijn buurlanden [FIGUUR: Kaart van Ethiopië en buurlanden met rivieren, wegen en spoorlijnen. De kaart toont Ethiopië, Eritrea, Somalië, Djibouti, Jemen, Saudi-Arabië, Soedan, Oeganda, Kenia en Tanzania. Belangrijke steden als Asmara, Badme, Addis Abeba, Mogadishu, Djibouti, Nairobi en Aksum zijn aangegeven. Ook zijn de Nijl, de Rode Zee en de Golf van Aden zichtbaar.] Legenda: river weg spoorlijn oorlog 1998-1999 bron: Arnold, G., World Strategic Highways, Londen, 2000 1p 21 In 1993 slaagde Eritrea erin zich los te maken van Ethiopië. Wat was, afgezien van nationalistische motieven, voor Ethiopië de belangrijkste politiek-geografische reden om zich destijds tegen de onafhankelijkheid van Eritrea te verzetten? 500018-1-130 10 Lees verder ### Pagina 11 De spoorlijn van Djibouti naar Addis Abeba, nu nog gemeenschappelijk eigendom van Ethiopië en Djibouti, werd ruim 100 jaar geleden aangelegd door een Europese onderneming. 3p 22 Uit welk land was deze onderneming afkomstig? Geef met vermelding van een atkaart de verklaring voor je antwoord. In 1995 is Ethiopië met financiële steun van de EU en de Wereldbank begonnen met een omvangrijk wegenbouwprogramma. Hoewel betere verbindingen met de buurlanden voor Ethiopië van het grootste belang zijn, lijkt het niet erg waarschijnlijk dat de Ethiopische regering daaraan prioriteit heeft gegeven. 1p 23 Noem met behulp van een kaart de atlas de belangrijkste reden dat de Ethiopische regering geen prioriteit heeft gegeven aan betere verbindingen met de buurlanden. Tijdens het bezoek van een Nederlandse handelsdelegatie aan Ethiopië in mei 2003 wees de Nederlandse ambassadeur op de kansen die er in dit land waren voor Nederlandse ondernemers bij het opzetten van een tuinbouwbedrijf gericht op export naar Europa. Stel jij bent als ondernemer geïnteresseerd in die mogelijkheid. 3p 24 Waar in Ethiopië zou jij dan tuinbouwbedrijf dan vestigen? Leg je keuze uit en laat daarbij alleen de locatiefactor 'transportmogelijkheden naar Europa' meewegen. Actieve aarde Op gave 8 bron 11 Een onderverdeling van vulkanische gesteenten [FIGUUR: Schematische doorsnede van vulkanisch gesteente met verschillende lagen en aanduidingen.] slakkerig oppervlak onregelmatig, sterk gebroken zuilen waaiervormige zuilenpartijen A gebakken, slakkerige laag tefalaag vrij naar: Gea, driemaandelijks tijdschrift van de Stichting Geologische Activiteiten, maart 2002 De gesteenten worden ingedeeld in drie hoofdgroepen. 1p 25 Tot welke hoofdgroep behoren de gesteenten afgebeeld in bron 11? 1p 26 Geef de naam van het gesteente aangegeven met de letter A in bron 11. De chemische samenstelling van de verschillende gesteenten afgebeeld in bron 11 is min of 2p 27 meer gelijk. Leg uit waarom ze er dan toch zo verschillend uitzien. 500018-1-130 11 Lees verder ### Pagina 12 Opgave 9 Ontwikkeling van de oceaan circulatie in de periode van 125 miljoen jaar geleden tot 6,5 miljoen jaar geleden bron 12 Onder Krijt 125 m.j. Boven Krijt 70 m.j. Palaeoceen (begin Tertiair) 60 m.j. Midden Oligoceen 30 m.j. Onder Mioceen 17 m.j. Mioceen/PliOceen 6,5 m.j. De gebergten zijn lichte lijnen op het land, de witte pijlen zijn zeestromen aan de oppervlakte. vrij naar: Wateren, D. van der, De dynamische aarde: tektoniek, morfologie en klimaatverandering, in: Geo, driemaandelijks tijdschrift van de Stichting Geologische Activiteiten, december 2001 500018-1-130 12 Lees verder ### Pagina 13 2p 28 ☐ Is in de periode van 60 miljoen jaar tot 6,5 miljoen jaar geleden de vulkanische activiteit langs de westkust van het Zuid-Amerikaanse continent ten opzichte van de vorige periode toegenomen, afgenomen of is het hetzelfde gebleven? Leg je keuze uit met behulp van bron 12. Veranderingen in de ligging van continenten leiden tot veranderingen in de oceaancirculatie tijdens het Tertiair. 2p 29 ☐ Noem twee veranderingen in de ligging van continenten, ontleend aan bron 12, die grote invloed hebben gehad op de oceaancirculatie tijdens het Tertiair. Als gevolg van een verandering in het circulatiepatroon van de oceanen tijdens het Tertiair raakte Antarctica bedekt met grote ijskappen. 1p 30 ☐ Welke verandering wordt hiermee bedoeld? 500018-1-130 13 Lees verder ### Pagina 14 Opave 10 Morfotektoniek en diepzeerelie (vergroting van een deel van de atlastkaart) bron 13 [FIGUUR: Kaart met geologische structuren, diepzeegebied en vulkanen. Getoonde dieptes zijn negatief. Labels: A, B, P, Q, Kurilenbekken, Chishimabooog, Kurilen-Kamtsjatkatrog. Schaalbalk met 0, 180, 360 km.] vrij naar: De Grote Bosatlas 140A (51e druk: 187A, in: extra materiaal voor de Tweede Fase) 2p 31 ☐ Op het lijnstuk p-q van de lijn A-B zijn zeer grote hoogteverschillen te zien. Geef daarvoor de verklaring. 3p 32 ☐ In het proces dat heeft geleid tot het ontstaan van het hoogste punt op het traject p-q zijn drie fasen te onderscheiden. Noem deze drie fasen. 3p 33 ☐ De lijn A-B afgebeeld op bron 13 loopt voor een belangrijk deel over een plaatgrens. Teken op pagina 2 van de uitwerkbijlage een zo nauwkeurig mogelijke dwarsdoorsnede van het reliëf van de aardkorst langs de lijn A-B. Gebruik hierbij ook kaart 140A (51e druk: 187A) en 171 (51e druk: 153). 1p 34 ☐ Tot welk vulkaantype behoren de meeste vulkanen afgebeeld op kaart 140A (51e druk: 187A)? 500018-1-130 14 Lees verder ### Pagina 15 Opgawe 11 Grootschalige ontbossing in het Amazonegebied kan leiden tot minder regen bron 14 In de jaren tachtig van de 20e eeuw is in het Amazonegebied op grote schaal het oorspronkelijke regenwoud gekapt en vervangen door landbouwgrond. In eerste instantie waren het arme boeren uit de grote steden die in het Amazonegebied hun heil zochten. Ze maakten drie tot vier jaar gebruik van het ontboste land om landbouwproducten te telen. Daarna raakte de grond uitgeput en werd het gebied gebruikt voor extensieve veeteelt. De gevolgen van deze omvorming zijn te berekenen met klimaatmodellen. Deze modellen laten zien dat bij grootschalige ontbossing (in dit geval als het hele Amazoneoerwoud wordt omgevormd tot grasland) er minder regen zal vallen in het Amazonegebied, maar ook daarbuiten. Sommige modellen voorspellen zelfs dat er te weinig regen zal vallen om het herstel van het bos mogelijk te maken (...) vrij naar: Dolman, H., Klimaatverandering, in: Mens & Wetenschap, augustus-september 2001 Volgens bron 14 zal massale ontbossing van het Amazonegebied zorgen voor een vermindering van de neerslag in dit gebied. 3p 35 Berendeener op welke massale ontbossing kan leiden tot vermindering van de neerslag. Grootschalige boskap in het Amazonegebied heeft niet alleen gevolgen voor de neerslag op continentale schaal, maar ook voor de stralingsbalans. 3p 36 Berendeener op welke massale ontbossing van invloed is op de stralingsbalans. Einde 500018-1-130 15