# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2004 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2004/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 40 – Opgave 40 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
aardrijkskunde (oude stijl)
20 04
Tijdvak 1
Woensdag 2 juni
9.00-12.00 uur
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te
behalen; het examen bestaat uit 40 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
400014-1-160
Begin

### Pagina 2

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52e druk van de atlas.

Migratie en mobiliteit

Amsterdam heeft van oudsher een relatief groot aantal mensen in de productieve
leeftijdsgroep.
2p 1 Nom hier twee oorzaken.

Landsdeel Oost had in de periode 1970-1999 het grootste vestigingsoverschot van de
binnenlandse migratie tussen de verschillende landsdelen.
2p 2 Noem twee oorzaken voor het grote vestigingsoverschot in landsdeel Oost.

1p 3 Welk proces zal in de periode 1970-1990 bij de migratie binnen províncies de grootste
bijdrage hebben geleverd aan de omvang van die migratiestroom?

Gebruik de atlastaarten Nederland, ruimtelijke ordening bij de vragen 4 tot en met 7.

De stad Nijmegen heeft grote behoefte aan bouwgrond voor woningen. Naast de uitbreiding
van de stad met nieuwbouwwijken heeft men aanvankelijk nog voor een andere oplossing
gekozen.
1p 4 Welke oplossing - af te leiden uit de aangegeven kaarten - wordt hier bedoeld?
1p 5 Voor welke locatie van nieuwbouwwijken heeft de gemeente uiteindelijk gekozen?

Politici en stedenbouwkundigen verschillen van mening over de gevolgen van deze keuze
voor de verkeersproblematiek in bepaalde delen van de stad Nijmegen.
1p 6 Geef één reden waarom sommige mensen verwachten dat de verkeersproblematiek groter
zal worden.
2p 7 Geef twee aan een kaart ontleende argumenten waarom anderen verwachten dat de
verkeersproblematiek juist kleiner zal worden.

Gebruik een overzichtskaart uit de atlas bij vraag 8.

In het stadsgewest Utrecht is gekozen voor de Vinexlocatie ‘Leidsche Rijn’ in de
gemeenten Utrecht en Vleuten-de Meern. Hier moet een nieuwe woonwijk met
30.000 woningen komen met voorzieningen en bedrijvigheid.
Zowel Utrecht als Nijmegen kregen met een zelfde soort ruimtelijke hindernis te maken bij
hun keuze van de meest recente uitbreidingen.
1p 8 Welke ruimtelijke hindernis wordt hier bedoeld?

400014-1-16o 2 Lees verder


### Pagina 3

Het Nederlandse landschap - natuurlijke en menselijke factoren
(toegepast op het rivieterlandschap en het zandlandschap)
bron 1
Rivierverbetering van de Waal bij Tiel
[FIGUUR: Kaart A toont een rivier met enkele vertakkingen en dijken.]
Legenda:
1
zandbank
2
ondiep water
3
diep water
4
uitwaaierd
5
[FIGUUR: Kaart B toont een rivier met meer vertakkingen en dijken.]
Tiel
[FIGUUR: Kaart C toont een rechtgetrokken rivier met veel dijken en nevengeulen.]
Tiel
0
250
500 m
bron: IDG-bulletin, Utrecht, 1982/1983
2p 9
Zet de bovenstaande drie kaartjes in chronologische volgorde.
Schrijf daartoe de letters van de kaarten A, B en C in de juiste chronologische volgorde.
1p 10
Geef de betekenis van legdpunt 5.
2p 11
Welke twee functies hebben de elementen zoals weergegeven in legdpunt 5?
De korrelgrootte van het sediment waaruit de stroomrugrondden zijn opgebouwd, is in het
westelijk deel van het rivierkleilandschap in Midden-Nederland kleiner dan in het oostelijk
deel.
2p 12
Geef hiervoor een verklaring.
400014-1-160
3
Lees verder

### Pagina 4

bron 2
Doorsnede van een deel van het rivierengebied nabij Nijmegen
zuidwest noordoost
m+ Persingen Ooij
NAP
Ubbergen
10
9
8
7
0 0,5 km
Jonge rivierklei
Riviermd
kalkkloze, zware komklei
kalkrijk, scherp,
grof zand
kalkrijke zavel en klei
Oude rivierklei
kalkkloos, scherp,
grof zand
kalkkloze, stugge zavel
en klei met grof zand
Rivierstuifzand
kalkkloos, matig
fijn zand
vrij naar: Geografisch Tijdschrift, 1982-1
1p 13 De hoogte waarop het plaatsje Persingen ligt is van eolische oorsprong.
Met welke term duidt men in het algemeen dergelijke hoogten in het rivierengebied aan?
bron 3
De waterhuishouding in de bodem van een zandlandschap
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van de bodem met verschillende lagen en een sloot aan de rechterkant.]
bodemoppervlak
1
2
sloot
3
bron: Eigen archief
2p 14 Schrijf de cijfers 1 en 2 van bron 3 op je antwoordblad.
Zet achter elk cijfer de juiste benaming.
Kies uit:
• capillairwaterzone
• grondwaterzone
• hangwaterzone
400014-1-160
4
Lees verder

### Pagina 5

bron 4

A
[FIGUUR: Topografische kaart met de plaats Gasteren.]

B
[FIGUUR: Topografische kaart met de plaats Grijpskerke.]

C
[FIGUUR: Topografische kaart met de plaats Stobelaar.]

D
[FIGUUR: Overzichtskaart van Nederland met de locaties X, Y en Z gemarkeerd.]
ligging 0 50 100 km
kaartfragment

bron: Grote Topografische Atlas, Groningen, 1987

De kaarten A, B en C van bron 4 tonen drie dorpen in het zandslandschap van Nederland. De
dorpen zijn kenmerkende nederzettingsvormen voor de gebieden X, Y en Z op kaart D.
Schrijf de letters A, B en C van de kaarten onder elkaar op je antwoordblad en zet achter
elke letter de bijbehorende letter van kaart D.
3p 15 □

400014-1-160
5
Lees verder

### Pagina 6

bron 5
Korrelgrootte verdeling van twee pleistocene afzettingen
[FIGUUR: Twee histogrammen. Het bovenste histogram, gelabeld A, toont een verdeling van korrelgroottes van zeer fijn naar grof, met de hoogste frequentie in het fijnere deel. Het onderste histogram, gelabeld B, toont een verdeling die meer geconcentreerd is in het midden tot grovere deel.]
bron: De bodem van Nederland, Stiboka, Wageningen, 1965
2p 16
In bron 5 staan de korrelgrootte verdelingen van twee afzettingen uit pleistoceen Nederland.
Beargumenteer welke van de twee afzettingen, A of B, het meest waterdoorlatend is.
2p 17
Hoewel het zandlandschap grotendeels samenvalt met pleistoceen Nederland, komen er in dit deel van Nederland ook holocene afzettingen voor.
Noem twee van deze holocene afzettingen.

400014-1-16o
6
Lees verder

### Pagina 7

Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en de
internationale milieuproblemen en op de Nederlandse
milieugebruiksruimte)

bron 6 Verandering in het wereldgrondgebruik in de periode 1975-2075

[FIGUUR: Twee cirkeldiagrammen. Links het diagram voor 1975 met de sectoren bossen (32.0%), woestijn toendra (33.0%), grasland (24.0%) en akkers (11.0%). Rechts het diagram voor 2075 met de sectoren bossen (26.5%), woestijn toendra (38.2%), grasland (20.6%) en akkers (14.7%).]

Verandering in het wereldgrondgebruik onder meer leidend tot een aanzienlijke afname van het
bosareaal tot 2075.

vrij naar: Zorgen voor morgen, RIVM, 1990

2p 18 □ In honderd jaar tijd zou volgens de prognose van bron 6 het aandeel van de woestijnen en
toendra’s met ruim 5% toenemen.
Geef een sociaal-geografische verklaring voor een mogelijke toename van het aandeel
woestijn/toendra.

2p 19 □ Een verandering in de voedselconsumptie in Nederland, het eten van minder vlees
bijvoorbeeld, kan een invloed zijn op het ruimtegebruik elders in de wereld.
Welk gevolg zou zo’n verandering kunnen hebben voor het gebruik van landbouwgrond in
Zuidoost-Azië?

Eén van de veroorzakers van zure regen is de landbouw. Er zijn al wat maatregelen
genomen om de oorzaken van zure regen in de landbouw aan te pakken. Bijvoorbeeld het
invoeren van mestquota. De effecten blijven echter gering.
2p 20 □ Noem twee redenen waarom het voor de overheid moeilijk is in de landbouw de oorzaken
van de zure regen aan te pakken.

2p 21 □ Noem twee belangrijke broeikasgassen.
2p 22 □ Leg uit op welke manier deze gassen in het algemeen een bijdrage leveren aan het
versterkte broeikaseffect.

Door de zeespiegelstijging neemt de verzilting in delen van West-Nederland toe.
2p 23 □ Geef daarvoor een oorzaak.

400014-1-160 7 Lees verder


### Pagina 8

bron 7 Het mondiale probleem van zure emissies en zure regen rond 1990
[FIGUUR: Wereldkaart met aangegeven gebieden met gevoelige bodems, huidige emissies, huidige probleemgebieden en potentieel probleemgebieden, met schaalbalk in kilometers.]
Legenda:
gevoelige bodems
huidige emissies
huidig probleemgebied
potentieel probleemgebied
vrij naar: Pickering, K.T. en L.A. Owen, An introduction to global environmental issues,
Londen, 1994
2p 24 [] Noem twee sociaal-geografische factoren waardoor niet alle gebieden met ‘gevoelige
bodems’ tot de huidige of potentiële probleemgebieden behoren.
De spreiding van de potentiële probleemgebieden is opvallend. Afgezien van de
eigenschappen van de natuurlijke omgeving hebben deze gebieden enkele kenmerken die er
toe bijdragen dat deze gebieden potentiële probleemgebieden kunnen zijn.
2p 25 [] Noem twee van deze kenmerken.
400014-1-160
8
Lees verder

### Pagina 9

bron 8
Internationalisering: Nederland in Europa, Europa in de wereld
Visvangst per regio in 1992 in tonnen, mate van overbevissing en landen van buiten de regio
die in vreemde wateren vissen

Atlantische Oceaan
noordwesten
midden west
zuidwesten
noordoosten
midden oost (incl. Middellandse Zee)
zuidoosten
29%
3
2
3
13
6
Percentage
van mondiale
visvangst
Mate van
overbevissing
zeer ernstig
zorgwekkend
rampzalig
zeer ernstig
rampzalig
ernstig
Vissers uit
andere regio's
Spanje
Japan, Korea
Rusland, Oekraine, Spanje
Rusland, Spanje, Japan
Stille Oceaan
noordwesten
midden west
noordoosten
midden oost
zuidoosten
62%
29
1
4
2
17
rampzalig
zeer ernstig
ernstig
ernstig
zorgwekkend
ernstig
VS
Rusland, Japan
Korea
Japan
Indische Oceaan
west
oost
9%
5
4
onbekend
onbekend
Spanje, Frankrijk

vrij naar: Geografie Educatief, 3e kwartaal 1997

Volgens bron 8 is de mate van overbevissing in het noordwestelijke deel van de Grote of
Stille Oceaan rampzalig.
2p 26  Welk gevolg had dit voor de vissers in dit gebied?

Nederlandse vissers vissen voor de kust van Senegal.
1p 27  Dit heeft te maken met een maatregel die voortvloeit uit de overbevissing in de Noordzee.
Welke maatregel wordt hier bedoeld?
400014-1-160
9
Lees verder

### Pagina 10

bron 9
Structuur van de wereldhandel 1994: rol van hoofdregio's en belangrijkste stromen van de
goederenhandel (exporten)

[FIGUUR: Diagram met cirkels die hoofdregio's voorstellen en pijlen die goederenstromen tussen deze regio's weergeven. De grootte van de cirkels en de dikte van de pijlen correleren met het aandeel in de wereldhandel. Regio's zijn Noord-Amerika (17%), Latijns-Amerika (4.5%), Afrika (2.2%), West-Europa (44%), Oost-Europa (3%), Azië (27%) en Midden-Oosten (3%). Verschillende getallen, zoals 3.1, 3.6, 7.0, 4.2, 1.2, 1.3, 1.7, 1.8, 2.2 en 2.3, geven de omvang van de goederenstromen aan.]

* De omvang van de cirkels correspondeert met de omvang van de goederenhandel van de hoofdregio's.
* Het zwarte gedeelte in iedere cirkel geeft aan hoe groot het aandeel van de onderlinge handel is tussen de landen binnen deze hoofdregio.
* De pijlen geven de omvang en richting van de goederenstromen tussen de hoofdregio's weer.
* Alleen goederenstromen van meer dan 1,0 % van de wereldhandel zijn weergegeven.

vrij naar: Geografie Educatief, 3e kwartaal 1997

2p 28 ☐ Bron 9 geeft de structuur van de wereldhandel (exporten) weer in 1994. Bijna de helft
van de internationale goederenhandel (44%) is West-Europa betrokken. Maar dit geeft een
vertekend beeld van de belangrijkste goederenstromen.
Verklaar waarom dit een vertekend beeld geeft.

West-Europa zal in de komende tijd zijn exporten kunnen uitbreiden.

1p 29 ☐ Welk gebied dat in bron 9 wordt genoemd, komt hiervoor het meest in aanmerking?
1p 30 ☐ Verklaar je antwoord.

Opvallend is de afwezigheid van Australië/Nieuw-Zeeland in bron 9.
Er zijn wel goederenstromen tussen bijvoorbeeld Australië/Nieuw-Zeeland en West-Europa,
maar kennelijk vormen deze stromen minder dan 1% van de totale wereldhandel.

2p 31 ☐ Geef twee oorzaken van deze geringe omvang.

400014-1-160
10
Lees verder


### Pagina 11

bron 10
EET UIT DE BUURT
EN VAN HET SEIZOEN

Het toenemend transport van voedsel veroorzaakt veel overlast en proble-
men. Gelukkig kunt u hier als consument direct zelf iets aan doen. U kunt
minder kilometers eten door producten te kiezen die uit de buurt komen en
van het seizoen zijn. Let er bij het boodschappen doen op waar groenten en
fruit vandaan komen. Producten van het seizoen kunt u vinden op een
groenten- en fruitkalender. In de zomer is er keus genoeg. Maar ook in de
winter zijn er naast de bekende buitenbeentjes als prei, tontingen overheerlijke
'vergeten' groenten voorhanden, zoals raapstelen, pastinaak en pompoen.
Denk mondiaal, eet regionaal!

vrij naar: Folder Alternatieve Konsumenten Bond, z.j.

6p 32 [ ] De Alternatieve Konsumenten Bond hanteert de slogan: "Denk mondiaal, eet regionaal".
Deze handelwijze zal ongetwijfeld een aantal milieuproblemen helpen oplossen, maar ook
nieuwe problemen doen ontstaan.
Welke gevolgen heeft zo'n handelwijze op de positie van de tuinbouw in Nederland?
Besteed hierbij aandacht aan de positie van de tuinbouw op regionale, nationale en
internationale schaal.
Geef twee gevolgen van deze handelwijze per ruimtelijke schaal.

Marokko

2p 33 [ ] Zie kaart 134C (52e druk: 152B).
Waarom heeft Casablanca een hogere droogte-index dan Meknès? Ga in je antwoord uit van
Casablanca.

bron 11
De territoriale ontwikkeling van Marokko
[FIGUUR: Een kaart van Marokko met daarin de kustlijn, landsgrenzen en aanduidingen A, B, C, D, E.]
vrij naar: De Grote Bosatlas, 51e druk, Groningen, 1995

Op de kaart van bron 11 staan vijf gebieden aangeduid met de letters A tot en met E.
Schrijf de volgende twee gebieden op je antwoordblad:
• Spaans protectoraat (1912-1956)
• Internationale zone (1912-1956)
Zet achter elk gebied de juiste letter.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

400014-1-160
11
Lees verder


### Pagina 12

De bodemerosieproblematiek in Marokko is in wezen een gevolg van de verstoring van het
evenwicht in de samenleving.
2p 35 [ ] Welke verstoring wordt bedoeld?
2p 36 [ ] Noem twee fysisch-geografische omstandigheden die de bodemerosie in het Rifgebied
bevorderen.

Om de huisvestingsproblemen te verkleinen is de overheid overgegaan tot het opzetten van
‘Site and Services’ projecten in de steden.
3p 37 [ ] Omschrijf wat een ‘Site and Services’ project omvat.

bron 12 De ruimtelijke structuur van Rabat-Salé vóór de onafhankelijkheid

[FIGUUR: Kaart van Rabat-Salé met een legenda die verschillende stedelijke gebieden, infrastructuur en natuurlijke kenmerken aangeeft. De legenda bevat items zoals 'medina + mellah', 'Europese stad', 'cité (satellite)', 'bidonville', 'geïsoleerde villa's', 'kerkhof', 'steilrand' en 'moerassig rivierdal'. Een schaal van 0 tot 2 km is ook aanwezig. Diverse wijken zoals 'Orangers', 'Mechouar', 'Aviation', 'D.Debbagh', 'Casablanca', 'Akkari', 'Chellah', 'D.Dourn', 'Sale', 'Rabat', 'Tour Hassan' en 'Souissi' zijn op de kaart aangeduid.]

vrij naar: Lentjes, W., Marokko als ontwikkelingsland, 's-Hertogenbosch, 1981

1p 38 [ ] Noem een gegeven aan de kaart van bron 12 waaruit blijkt dat deze kaart
betrekking heeft op de periode vóór de onafhankelijkheid.

In veel Marokkaanse steden daalt het vruchtbaarheidscijfer sterker dan op het platteland.
3p 39 [ ] Geef drie oorzaken voor deze sterkere daling.

1p 40 [ ] Noem het belangrijkste economische verschil tussen de medina en de Europese stad.

Einde

400014-1-16o 12