# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 40 – Opgave 40 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Aardrijkskunde (nieuwe stijl)
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 03
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te
behalen; het examen bestaat uit 40 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord mees geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden etc.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
300035 15
Begin

### Pagina 2

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52e druk van de atlas.

Migratie en mobiliteit

Opgave 1

bron 1 Het percentage asielzoekers per economisch-geografisch gebied, 1999

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met economisch-geografische gebieden ingekleurd volgens een legenda. De legenda toont kleuren voor 'minder dan 0,16', '0,16 - 0,32', '0,32 - 0,64', '0,64 - 1,28', '1,28 of meer'. Nederland: gemiddeld 0,32%]

bron: Citogroep

Hoewel de drie noordelijke provincies over het algemeen hoog scoren in bron 1, zie je toch
aanzienlijke verschillen per economisch-geografisch gebied.
2p 1 Geef een verklaring voor deze aanzienlijke verschillen.

2p 2 Van welke provincies in bron 1 scoren alle economisch-geografische gebieden hoger dan
het Nederlands gemiddelde wat betreft het percentage asielzoekers?

Stel, je maakt naar het voorbeeld van bron 1 een spreidingskaart van asielzoekers in
Nederland per gemeente.
3p 3 Worden de ruimtelijke verschillen dan groter dan in bron 1, kleiner of blijven ze ongeveer
even groot? Leg je keuze uit.

De strengere toelatingsregels voor asielzoekers die Nederland de afgelopen jaren heeft
ingevoerd, hebben wel op korte termijn tot een verminderd aantal asielaanvragen geleid,
2p 4 maar of deze vermindering blijvend zal zijn, is onzeker.
Geef een verklaring voor deze onzekerheid.

300035 15 2 Lees verder


### Pagina 3

Dit is een examenpagina (Opgave 2) bestaande uit een artikel en vijf bijbehorende vragen (5 t/m 9), die elk 2 punten waard zijn. Het artikel, getiteld 'Chinese boeren mogen zich ongestraft in de stad vestigen' en afkomstig uit de Volkskrant (2-10-2001), behandelt de versoepeling van het hukou-systeem in China. Het artikel bespreekt de historische context (Mao Ze Dong, 1949-1976), de impact op boeren (armoede, werkloosheid, discriminatie), het groeiende welvaartsverschil tussen stad en platteland, en de rol van China's lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) op migratie. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren op de pagina, behalve de opmaak van een krantenartikel met twee kolommen. De wiskundige/wetenschappelijke concepten zijn voornamelijk sociaal-economisch, zoals rurale-urbane migratie ('push'- en 'pull'-factoren), demografische trends en economische ongelijkheid. Van de student wordt gevraagd om: 1) een alternatieve titel van maximaal tien woorden te formuleren; 2) twee argumenten voor het hukou-systeem ten tijde van Mao Ze Dong te benoemen; 3) uit te leggen hoe het WTO-lidmaatschap de 'push'-factor vanuit het platteland versterkt; 4) uit te leggen hoe het WTO-lidmaatschap de 'pull'-factor van de steden versterkt; en 5) twee geschikte kolomtitels uit een atlas (niet behorende tot de hoofdrubriek bevolking/ontwikkeling) te noemen die een bewering over de ruraal-urbane migratie in China ondersteunen.

### Pagina 4

Opgave 3

3p 10 □ De mobiliteit in Nederland is de laatste decennia sterk toegenomen. Noem drie niet-economische oorzaken van de toegenomen mobiliteit in Nederland.

De rijksoverheid probeert via ruimtelijk beleid de mobiliteit te beperken.
Een van de instrumenten van dit ruimtelijk beleid is het aanwijzen van Vinex-locaties. Maar
niet overal kunnen zo maar Vinex-locaties worden gepland.
1p 11 □ Geef aan de hand van kaartblad 49 (52e druk, 55) een argument waarom het niet wenselijk
is in het gebied ten zuiden van Den Haag Vinex-locaties te plannen.
3p 12 □ Beargumenteer met behulp van een thematische kaart waarom er ten oosten van Utrecht
geen Vinex-locaties zijn. Vermeld ook het kaartnummer in je antwoord.

bron 3 Mobiliteit naar vervoermiddel van de Nederlandse bevolking en de bevolking van de
totale EU in 1999 (in miljarden personenkilometers)

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: 'Aantal inwoners (x 1.000)', 'Nederland', 'EU-landen'. Rijen zijn: Vervoermiddel, Personenauto, Bus, tram, metro, Trein. Waarden: (onbekend), 15.760, 379.797; 141,3, 3.600; 7,5, 470; 14,3, 250.]

bron: CBS 2001 en W. Pleiner, in: Geographie Heute, april 2001

In bron 3 is de mobiliteit van de Nederlandse bevolking vergeleken met die van de totale
EU-bevolking.
Er is een groot relatief verschil tussen Nederland en de EU als het gaat om het gebruik van
bus, tram en metro enerzijds en de trein anderzijds.
2p 13 □ Geef een verklaring voor dit verschil, waarbij je uitgaat van de trein als vervoermiddel in
Nederland.

300035 15 4 Lees verder

### Pagina 5

Politiek en ruimte
Opgave 4
bron 4 Zalm: Structuurfonds EU alleen voor echte armen
Van onze redactie politiek
DEN HAAG - Alleen de armere landen
binnen de Europese Unie moeten in de
toekomst een beroep kunnen doen op de
Structuurfondsen voor achtergebleven
gebieden. Daarnaast moeten de financiële
steun aan de landbouw worden
afgebouwd. Zo kunnen de kosten voor de
uitbreiding van de Europese Unie binnen de
perken blijven.
Dat stelt minister Zalm van financiën in een
brief aan de Tweede Kamer. Hij gaat er op
basis van berekeningen vanuit dat de kosten
drie ministeries vanuit dat de toetreding van
nog eens zes nieuwe lidstaten Nederland
maximaal een miljard euro (2,2 miljard
guldens) per jaar gaat kosten. Eerder noemde
hij het bedrag van 2,5 miljard gulden. Die
miljard euro komt bovenop de kosten van de
uitbreiding van de EU met zes landen,
waartoe in 1999 in Berlijn is besloten.
Het meeste geld gaat zitten in de
landbouwsubsidies en de Structuurfondsen.
Die twee posten slokken nu al driekwart van
alle EU-uitgaven op.
Om daar iets aan te doen, zou het geld
de Structuurfondsen volgens het kabinet niet
meer per regio moeten worden toegekend,
maar per lidstaat. Dat betekent dat rijke
arme regio's zelf geld in die
gebieden moeten steken. (...)
bron: Trouw, 11-9-2001

Onder andere Ierland en Spanje zijn tegen de plannen van minister Zalm om de gelden uit
de Structuurfondsen op een andere manier toe te wijzen.
2p 14
Bevatten kaartblad 184 (52e druk: 77) en kaart 68A (52e druk: 78A) voldoende informatie
om te beoordelen of Spanje en Ierland bang moeten zijn voor de gevolgen van een afname
van de financiële steun aan de landbouw en een afname van bijdragen uit het
Structuurfonds?
Motiveer je antwoord met behulp van één argument betreffende de steun aan de landbouw
en één argument betreffende de bijdragen uit het Structuurfonds.

Uit bron 4 blijkt dat, volgens de plannen van minister Zalm, de Europese
landbouwsubsidies moeten worden afgebouwd. Dit kan een gunstige invloed hebben op de
handelsbalans van de ACP-(ACS)-landen.
2p 15 Waarom kan dit een gunstige invloed hebben op de handelsbalans van deze landen?

Uitvoering van de plannen van minister Zalm zou de concurrentieverhoudingen tussen de
EU-landen wel eens kunnen veranderen.
2p 16 Leg dat uit aan de hand van de laatste alinea van bron 4.

Hypothese: De uitbreiding van de Europese Unie met zes nieuwe lidstaten is, zelfs op korte
termijn, gunstig voor de Nederlandse landbouw omdat de exportmogelijkheden toenemen.
Of deze hypothese aannemelijk is moet worden onderzocht.
Je zou hierbij de volgende onderzoeksvraag kunnen gebruiken:
Levert de uitbreiding van de EU met zes nieuwe lidstaten een sterke toename op van de
exportmogelijkheden van Nederlandse landbouwproducten?
4p 17
Formuleer twee van dergelijke deelvragen die je met gegevens uit de basisstatistiek of
atlas van de basisstatistiek dat je het beste kunt gebruiken om de deelvraag te beantwoorden.
Formuleer twee van dergelijke deelvragen die je met gegevens uit de atlas of de basisstatistiek kunt beantwoorden. Vermeld per deelvraag ook het
atlas of de basisstatistiek dat je het beste kunt gebruiken om de deel

### Pagina 6

Opgave 5
bron 5
TSJAAD
Het Afrikaanse Tsjaad is het nieuwe millennium hoopvol gestart. Sinds internationale
oliemaatschappijen in samenwerking met de Wereldbank besloten hebben olielvelden bij de
stad Doba in het zuiden van Tsjaad te gaan exploiteren, ziet de toekomst er rooskleuriger
uit. Het in de Sahelzone gelegen Tsjaad heeft al jaren te kampen met droogte en een
burgeroorlog in het noorden. De dreiging van een hongersnood loert altijd om de hoek. Het
democratische gehalte van de overheid is licht verbeterd.
Toch is niet iedereen zo positief.
Hoop op ontwikkeling door olie-exploitatie
Noord-Zuidtegenstelling
economisch stagnerend en islamitisch
noorden. (...)
Het conflict in het noorden van Tsjaad wordt
vaak beschreven als een strijd tussen het
noorden en het zuiden van het land.
Tot op zekere hoogte klopt dat. Maar het
moet niet overdreven worden volgens de
Tsjaadse historicus Koni Mahamat.
Volgens Mahamat heeft de verschijning van
kolonisator Frankrijk op Tsjaadse
grondgebied een grote invloed gehad op
rivaliteit tussen beide delen van het land.
Het zuiden van Tsjaad stond in zijn ogen
veel meer open voor koloniale invloeden.
(...)
Toen Tsjaad in 1960 onafhan-
kelijk werd had
het noorden ervoor gekozen
aan traditie en het verleden
te blijven vasthouden. Een welvarender en
christelijk/animistisch zuiden en een
Ontwikkeling door olie
(...)
Halverwege de jaren negentig kregen drie
grote oliemaatschappijen interesse in
exploitatie van de olielvelden. De olieprijs
was stijgende en er was grote belangstelling
van privé-investeerders.
Het plan ziet er als volgt uit. Vanuit de
olielvelden in Tsjaad wordt een elfhonderd
kilometer lange pijplijn aangelegd naar
een haven in buurland Kameroen. Daar
wordt een opslagstation aangelegd van
waaruit de olie met tankers naar het
buitenland vervoerd kan worden. In de
Doba-olievelden in Tsjaad moeten
driehonderd pompen aangelegd worden die
binnen vier jaar 224.000 vaten olie per dag
zullen leveren. Het geld dat daardoor in het
laatje komt van de Tsjadische overheid zal
het jaarlijkse budget verdubbelen.
vrij naar: Tsjaad, landenwijzer, jaargang 2001/2002, nr. 1
2p 18 ☐ Welke atlasztart geeft de beste informatie over de verscheidenheid van de landbouw in
Tsjaad?
2p 19 ☐ Uit bron 5 valt op te maken dat er een relatie is tussen de grote politieke en economische
macht die het Zuiden nu heeft en de rol van de kolonisator Frankrijk.
Geef de verklaring voor deze relatie.
2p 20 ☐ Naast de invloed van de kolonisator en het voorkomen van delfstoffen zijn er nog andere
factoren die de noord-zuidtegenstelling binnen Tsjaad hebben beinvloed.
Noem een sociaal-geografische en een fysisch-geografische factor die de noord-
zuidtegenstelling binnen Tsjaad sterk hebben beïnvloed.
De oliewinning lijkt voor Tsjaad, economisch gezien, voordelig.
Het is niet zeker of de winning en het transport van aardolie uiteindelijk een gunstig effect
hebben op Tsjaad. Dit blijkt pas na afweging van de economische voordelen en de
eventuele nadelen die op andere terreinen, waaronder de politieke toestand in het land,

### Pagina 7

2p 22 □ Noem een politiek probleem, op internationale schaal, dat kan ontstaan als gevolg van het in bron 5 beschreven transport van aardolie. Leg je antwoord uit.
Opgave 6
Somalia
[FIGUUR: Kaart van Somalië en omringende landen, met een kaartfragment dat de locatie van Somalië in Afrika aangeeft.]
bron: Trouw, 1 juni 2001
Somaliland wil eindelijk erkenning
De bevolking van Somaliland heeft gisteren
in een referendum gestemd over de
onafhankelijkheid van de rest van Somalia.
Uitslagen zijn nog niet bekend, maar de
verwachting is dat een meerderheid voor is.
Somaliland regelt dan ook al tien jaar zijn
eigen zaakjes. En met succes.
Terwijl Somalia in die periode volledig
afgleed in oorlog en anarchie, wist de
regering van Somaliland na een moeilijk
begin orde en rust te brengen in het
noordwesten. (...)
bron: Trouw, 1 juni 2001
Somaliland, als zelfstandig land, bestaat sinds 1960. In 1991 viel Somalia uiteen in twee delen,
Somalië en Somaliland, afscheidde. (Zie de
bronnen 6 en 7.)
De afscheiding van Somaliland van Somalia werd vooral veroorzaakt door de voortdurende
stammenstrijd die jarenlang plaatsvond en gedeeltelijk nog steeds plaatsvindt.
Ook een historisch-geografische factor heeft eraan bijgedragen.
3p 23 □ Leg de invloed van deze factor uit met behulp van een van de kaarten van Afrika uit de atlas,
waarbij je ook het nummer van de betreffende kaart noemt.
Somaliland scheidde zich in 1991 af van de
rest van Somalia, waar toen de
vernietigende burgeroorlog uitbrak. (...)
Nadat het regime van dictator Siad Barre ten
macht ont trok Somalië zich
in de rest van het land.
Het noordoosten volgde in 1998.
(...)
Voor de Organisatie van Afrikaanse Eenheid
zijn de koloniale grenzen heilig. (...) De
Verenigde Naties vinden ook dat Somaliland
deel moet blijven uitmaken van Somalia,
desnoods in een soort federatie waar ook
Puntland een plek in zou kunnen krijgen.
300035 15
7
Lees verder

### Pagina 8

2p 24 Waarom zijn er, hoewel Somaliland zich al meer dan tien jaar als zelfstandig land beschouwt,
nog steeds geen gegevens beschikbaar blijkbaar te zijn?

Een overweldigende meerderheid van de bevolking van Somaliland stemde vóór de
onafhankelijkheid.
1p 25 Welk proces werd door de uitslag van het in bron 7 genoemde referendum versterkt?
Kies uit:
irredentisme
regionalisme
separatisme

In bron 7 staat dat er desmonds maar een soort federatie gevormd moet worden.
Of de vorming van een federatie als gunstig of ongunstig moet worden beschouwd, is
afhankelijk van de vraag of je Somalia ziet als onderdeel van Afrika of als een verzameling
van de deelgebieden Somaliland, Puntland en Somalië.
2p 26 Beargumenteer dat de vorming van een federatie op het analyseniveau van Afrika als
ongunstig beschouwd kan worden.
2p 27 Beargumenteer dat de vorming van een federatie op het analyseniveau van de deelgebieden
van Somalia als gunstig beschouwd kan worden.

300035 15 8 Lees verder


### Pagina 9

Mens en milieu
Opgave 7
bron 8 Deel van het rivierkleilandschap tussen Linge en Waal rond 1850
[FIGUUR: Historische kaart van een rivierlandschap met dorpen, boerderijen, dijken, waterwegen en verkaveling.]
bron: Op twee wielen langs de Waal, uitgave van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, Utrecht, 2001
3p 28 □ Schrijf de letters A, B en C van de kaart op je antwoordblad en zet er de geomorfologische termen achter, waarmee deze landschapselementen worden aangeduid.
2p 29 □ Noem twee veranderingen in de verkaveling die hebben plaatsgevonden sinds 1850.
2p 30 □ Op een recente kaart van hetzelfde gebied is ook een opmerkelijk verschil met bovenstaande kaart te constateren in de geografische spreiding van de boerderijen. Welk opmerkelijk verschil in geografische spreiding wordt bedoeld?
9 Lees verder
300035 15

### Pagina 10

Opgave 8
Als je de at 7las kaarten 59A en 59B (52e druk: 67A en 67B) met elkaar vergelijkt, kun je
constateren dat er verschillen zijn in de ligging van de kustlijn van Europa gedurende de
laatste en de voorlaatste ijstijd.
31 (2p) Geef de verklaring voor deze verschillen, waarbij je uitgaat van de laatste ijstijd.
De kaart van Europa in de laatste ijstijd laat zien dat in Nederland alleen het zuiden van
Limburg een lössbedekking had.
32 (2p) Geef twee oorzaken waardoor het vooral in het zuiden van Limburg löss is afgezet.
De uiterste grens tot waar het ijs tijdens het Saalien is gekomen, is voor West-Nederland
moeilijker vast te stellen dan voor Oost-Nederland.
33 (2p) Geef hiervoor de verklaring.

Opgave 9
bron 9
[FIGUUR: Grafiek met de titel 'Zeespiegel kust Nederland'. De x-as loopt van 1900 tot 2000, de y-as van -25 tot 10 cm tov NAP. Er is een zwarte lijn die de jaarlijkse variaties in de zeespiegel weergeeft, en een grijze lijn die de lineaire trend weergeeft. Een legende geeft aan dat de zwarte lijn 'Gemiddelde zee- spiegel 6 kuststations' is en de grijze lijn 'Lineaire trend'.]
bron: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000
Door het veronderstelde versterkte broeikaseffect stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde.
Een gevolg hiervan kan een absolute stijging van de zeespiegel zijn.
34 (2p) Geef de twee oorzaken waardoor het versterkte broeikaseffect kan leiden tot een absolute
stijging van de zeespiegel.
Kun je op basis van bron 9 concluderen dat de zeespiegel langs de Nederlandse kust absoluut
gezien gestegen is tussen 1900 en 2000?
35 (2p) Motiveer je antwoord.

Opgave 10
Belasting van het milieu komt in drie verschillende vormen voor, waarvan ‘verontreiniging’
er één is.
36 (1p) Welke andere vorm van belasting van het milieu is zowel op kaart 158A (52e druk: 176A) als
op kaart 158D (52e druk: 176D) te zien?
37 (2p) Beschrijf de overeenkomst in spreidingspatroon tussen beide kaarten.
38 (2p) Noem twee menselijke activiteiten die mede oorzaak zijn van de bij vraag 36 bedoelde vorm
van belasting van het milieu op beide kaarten.
300035 15
10
Lees verder

### Pagina 11

Opgave 11
Zowel boven het noordpool- als boven het zuidpoolgebied bevindt zich een 'gat' in de ozonlaag. Het gat boven het zuidpoolgebied is echter veel groter dan het gat boven het noordpoolgebied.
Op grond van gegevens op kaartblad 158 (52e druk: 176) kun je veronderstellen dat met name Australië verantwoordelijk is voor het gat in de ozonlaag boven het zuidpoolgebied.
2p 39 Geef twee argumenten vóór deze veronderstelling.
2p 40 Geef twee argumenten tégen deze veronderstelling.

Einde
300035 15 11