# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2003 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2003/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Opgave 41 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 40 – Opgave 40 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 42 – Opgave 42 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 43 – Opgave 43 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 44 – Opgave 44 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Aardrijkskunde (nieuwe stijl)
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 03
Tijdvak 1
Vrijdag 23 mei
9.00 - 12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te
behalen; het examen bestaat uit 44 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Voor de uitwerking van de vragen 40 en 41 is
een bijlage toegevoegd.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
300010 15
Begin

### Pagina 2

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52e druk van de atlas.

Migratie en mobiliteit

Opgave 1

Migratiestromen na 1960

[FIGUUR: Kaart van migratiestromen in en rond Europa na 1960, met pijlen die verschillende migratieroutes aangeven, gebieden gemarkeerd met cirkels (sommige gestippeld, sommige met een stippellijn) en arceringen. Legendtekens geven politieke migratie, economische migratie en bestemmingsgebieden aan. Er zijn drie gebieden A, B en C gemarkeerd.]

Legenda:
/// gebied met belangrijke politieke migratie
O X
<-> grote stroom van economische migranten: geschoold en niet-geschoold
----- bestemmingsgebied van arbeidsmigratie
----- gebied met economische migratie

vrij naar: Beynet, O., R. Gimeno, W. de Wenden, Sciences Po Paris, juni 1997, op
Internetsite www.sciences-po.fr

bron 1 In bron 1 staan door middel van pijlen enkele belangrijke migratiestromen afgebeeld. Het
tijdstip van het ontstaan van de migratiestromen is echter verschillend.
2p 1 Welke migratiestroom is later ontstaan, die van pijl A of die van pijl B?
Leg je keuze uit met behulp van de migratiegeschiedenis van beide stromen.

1p 2 Naar welk West-Europees land was de migratiestroom aangegeven met pijl B het grootst?
2p 3 Leg uit waarom je bij vraag 2 voor dit land gekozen hebt.

In de legenda is de betekenis van een symbool vervangen door de letter X.
1p 4 Wat is de betekenis van dit symbool?

300010 15 2 Lees verder


### Pagina 3

De migratiestroom aangeduid met de letter C gaat naar een gebied waar vooral na 1973 de
economie sterk is gegroeid.
2p 5 [ ] Geef de verklaring voor de stijging van de welvaart in dat gebied.
bron 2 Nederland moet de feiten kennen en migranten toelaten
Als de regering nu geen maatregelen neemt tegen de vergrijzing en geen dapper
migratieplan opstelt, is Nederland in 2050 een museum, stelt VN-demograaf Joseph
Chamie.
Van onze verslaggever
Toine Heijmans
wetenschappelijk onderzoeksbureau van
Justitie WODC. Eerder verraste hij met een
alarmerend rapport: De wereld is in een
demografische stroomversnelling beland,
binnen vijftig jaar zal de bevolking toenemen
tot minstens 9,3 miljard en belangrijker, die
groei zal scheef zijn verdeeld. (...)
Dus Europa er verstandig aan de deur
open te zetten voor migranten, is zijn
verhaal. Ze zijn hard nodig, ook in
Nederland. Maar denkt het kabinet heel
anders over. Staatssecretaris Kalsbeek
van
AMSTERDAM
Volgens de verwachting van Joseph
Chamie zal de wereldbevolking in 2050
stevig zijn gegroeid, maar Europa is dan
minder vol en minder jong. Dit geldt ook
voor Nederland (...). "Voor wie geen
migranten toelaat, kunnen de gevolgen
ernstig zijn."
Chamie leidt de bevolkingsafdeling van de
Verenigde Naties in New York en spreekt
vandaag in Ede tijdens een congres over
immigratie, georganiseerd door het
vrij naar: de Volkskrant, 26 oktober 2001
Justitie zal vandaag op hetzelfde congres
uitleggen waarom de regering kiest voor een
terughoudend immigratiebeleid.
De toekomstvisie van de Nederlandse
staatssecretaris Kalsbeek van
Justitie. Chamie is voor een ruimhartig immigratiebeleid,
terwijl Kalsbeek juist voor een terughoudend immigratiebeleid is.
2p 6 [ ] Geef een argument dat het pleidooi van Chamie ondersteunt.
2p 7 [ ] Noem twee argumenten ter ondersteuning van de visie van Kalsbeek.
300010 15
3
Lees verder

### Pagina 4

Opgave 2
bron 3
Locatietype | A-locatie | B-locatie | C-locatie
---|---|---|---
Criterium |  |  | 
Arbeidsintensiteit | intensief: <40m$^2$ per werknemer | matig intensief: 40-100m$^2$ per werknemer | extensief: >100m$^2$ per werknemer
Bezoekersintensiteit | hoog | gemiddeld | laag
Autoafhankelijkheid in % werknemers | <20% | 20-30% | >30%
Wegontsluiting voor goederenvervoer | onbelangrijk | mogelijk belangrijk | belangrijk

De overheid probeert via ruimtelijk beleid invloed uit te oefenen op de mobiliteit. Dit gebeurt enerzijds door een locatiebeleid voor bedrijven uit te voeren en anderzijds door gebieden aan te wijzen als Vinex-locaties.
Op kaartblad 21 (52e druk: 25) zijn kantorenlocaties in de regio Rotterdam weergegeven.
1p 8 $\square$ Op welk locatietype, A, B of C, is de grootste kantorenlocatie in Rotterdam gevestigd?
2p 9 $\square$ Motiveer je keuze op basis van een gegeven op kaartblad 21 (52e druk: 25).

Het gebied tussen de Botlek en de Maasvlakte op kaartblad 21 (52e druk: 25) kent overwegend één locatietype.
1p 10 $\square$ Welk locatietype, A, B of C, komt vooral voor in dit gebied?
2p 11 $\square$ Geef twee argumenten van verschillende aard voor je keuze. Eén waarbij je verwijst naar de kenmerken van het locatietype en één waarbij je ingaat op de kenmerken van het gebied.

bron 4
De verwachte groei (in %) van het aantal afgelegde kilometers per personenauto en per openbaar vervoer in de periode 1994-2015 per type locatie en voor heel Nederland

| Locatietype | auto | openbaar vervoer | totaal |
|---|---|---|---|
| Locaties die geen Vinex-locatie zijn en geen NS-station hebben |  | 4,3% | 2,2% | 3,8% |
| Locaties die geen Vinex-locatie zijn en wel een NS-station hebben |  | 7,1% | 4,3% | 5,8% |
| Locaties die wel een Vinex-locatie zijn en geen NS-station hebben |  | 17,1% | 14,5% | 15,7% |
| Locaties die wel een Vinex-locatie zijn en wel een NS-station hebben |  | 27,2% | 22,1% | 24,1% |
| Nederland |  | 7,8% | 5,2% | 6,8% |

bron: Woonlocatie en mobiliteit, Vrom-forum, Wonen en Volkshuisvesting in cijfers, 1994

De overheid probeert het autogebruik terug te dringen door gebieden aan te wijzen als Vinex-locaties.
Stelling: Het ruimtelijk beleid van de overheid om via het aanwijzen van Vinex-locaties het autogebruik terug te dringen dreigt te mislukken.
1p 12 $\square$ Geef een argument, op basis van bron 4, vóór deze stelling.
1p 13 $\square$ Geef een argument, op basis van bron 4, tegen deze stelling.

De Nederlandse overheid kan het autogebruik ontmoedigen door het verhogen van de accijns op autobrandstoffen.
Stel dat de Nederlandse overheid besluit om de accijns op

### Pagina 5

Mens en milieu
Opgave 3
De verschijnselen op de kaarten 88B (52e druk: 97B) en 88C (52e druk: 97C) vertonen een
verband. Dat is goed te zien bij de Emscher en de Saar.
4p 16
Noem dit verband en leg dit verband uit.
3p 17
Welke vorm van elektriciteitsproductie op kaart 88B (52e druk: 97B) is het meest
duurzaam?
Geef daarvoor twee argumenten.
De grote bevolkingsconcentraties langs de Rijn en zijn zijrivieren zijn niet allesbepalend
voor de mate van organische verontreiniging van het rivierwater. Dit blijkt uit kaart 88C
(52e druk: 97C).
1p 18
Geef een reden waarom het verband tussen de bevolkingsdichtheid langs de rivieren en de
mate van organische verontreiniging vroeger sterker was dan tegenwoordig.
300010 15 5 Lees verder

### Pagina 6

Opgave 4
De IJssel bloeit op in de Vreugderijkerwaard
bron 5
Omzoomd door uiterwaarden met rivierdunen slingerde de IJssel ooit richting Zuiderzee. In
de Vreugderijkerwaard bij Zwolle krijgt het landschap die idyllische natuurlijke aanblik terug.
Hoe? Met behulp van een primeur voor de IJssel: 'de meestromende nevengeul'. Tien jaar
geleden was zoiets nog ondenkbaar, tegenwoordig blijken natuurontwikkeling en veiligheid
goed samen te kunnen gaan. (...)
In de Vreugderijkerwaard wordt momenteel hard gewerkt. Draglines en graafmachines
graven een 'nevengeul' naast de rivier. Zo krijgt het karakteristieke IJssellandschap zijn
natuurlijke vorm terug. Als het project begin 2003 klaar is, wordt het beheer overgedragen
aan de Vereniging Natuurmonumenten.
vrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
bron 6
Nevengueul langs de IJssel
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een waterweg, met aan weerszijden oevers met vegetatie en grasland, en in de verte bebouwing onder een bewolkte lucht. De tekst "nevcngeul" is in de linkerbenedenhoek van de foto geplaatst.]
vrij naar: Vereniging Natuurmonumenten, magazine Natuurbehoud, augustus 2001
De aanleg van nevengeulen als die langs de IJssel bevordert de natuurontwikkeling en zorgt
ervoor dat het overstromingsgevaar vermindert.
2p 19 [ ] Geef met een voorbeeld aan op welke wijze de aanleg van nevengeulen de
natuurontwikkeling bevordert.
2p 20 [ ] Leg uit waarom nevengeulen het overstromingsgevaar verminderen.
Met de aanleg van de nevengeul langs de IJssel wordt de dynamiek in de
Vreugderijkerwaard vergroot.
2p 21 [ ] Leg uit op welke wijze de dynamiek in de Vreugderijkerwaard vergroot wordt.
300010 15
6
Lees verder

### Pagina 7

Opgave 5
Foto van een landschap op de Veluwe
[FIGUUR: Een foto van een landschap met zandduinen, struiken en enkele bomen.]
bron: Berendsen, H.J.A., Landschappelijk Nederland, Assen, 1997
Landschappen zoals afgebeeld in bron 7, komen op het Drents Plateau verhoudingsgewijs
minder voor dan op de Veluwe. Dit komt onder andere doordat het Drents Plateau van
nature minder droog is dan de Veluwe.
2p 22 ] Geef twee fysisch-geografische oorzaken waardoor het Drents Plateau van nature minder
droog is dan de Veluwe.
2p 23 ] Geef bij elke oorzaak het nummer van een atlaaskaart waarop je je antwoord baseert.
Eén van de redenen waarom men het landschap afgebeeld in bron 7 in stand wil houden, is
dat het laat zien wat de gevolgen van verkeerd grondgebruik kunnen zijn.
2p 24 ] Leg uit op welke wijze het grondgebruik heeft geleid tot het ontstaan van landschappen
zoals dat in bron 7.
300010 15 7 Lees verder

### Pagina 8

Opave 6
Verdeling van het ruimtebeslag van inwoners van Nederland in 1995 en in 2030
volgens het Global Competition scenario*

ruimtebeslag

1995 2030
in buitenland in Nederland in buitenland in Nederland
winning grondstoffen
energiebedrijven
productie basismaterialen
land- en bosbouw
industriële verwerking
diensten en bouw
transport
consumptie direct
eigen vervoer
12 8 4 0 4 12 8 4 0 4
mln ha mln ha

Legenda:
via import voor
inwoners Nederland
in Nederland voor
inwoners Nederland
in Nederland voor
export

*Het Global Competition scenario is één van de scenario's die het Centraal Planbureau
hanteert bij de Nationale Milieuverkenning.

bron: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000

Bij het maken van een prognose over ruimtebeslag van inwoners van Nederland in 2030 in
het buitenland, gaat men uit van bepaalde ontwikkelingen in Nederland tot 2030.
2p 25 Noem twee ontwikkelingen in Nederland die zeker een rol hebben gespeeld bij het opstellen
van deze prognose.

2p 26 Welke relatie bestaat er in het algemeen tussen het ruimtebeslag van inwoners van
Nederland in het buitenland (bron 8) en de kwaliteit van het grondwater in bepaalde
gebieden in Nederland?

300010 15 8 Lees verder

### Pagina 9

Opave 7
Emissiereducties raffinaderijen in de periode 1980-2000
bron 9

[FIGUUR: Lijnendiagram met op de y-as de emissies in kiloton en op de x-as de jaren van 1980 tot 2000. Er zijn drie lijnen: SO2 in kiloton (doorlopend), NOx in kiloton (gestippeld) en CO2 in 1000 kiloton (puntjes). De SO2-uitstoot daalt sterk, de NOx-uitstoot daalt minder sterk en de CO2-uitstoot blijft min of meer gelijk.]

Legenda:
- SO$_2$ in kiloton
- - - NO$_x$ in kiloton
..... CO$_2$ in 1000 kiloton
---- jaren

bron: Brand, P. van den, De milieu barometer, Raffinaderijen, in: Milieu magazine 3-99

Bron 9 laat zien dat de emissiereductie van SO$_2$ door raffinaderijen succesvoller is geweest
dan die van CO$_2$.
2p 27 $\square$ Leg uit waardoor dit verschil in ontwikkeling tussen SO$_2$ en CO$_2$ veroorzaakt wordt. Betrek
beide stoffen in je antwoord.

Volgens een berekening van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne
(RIVM) zou de uitstoot van CO$_2$ door de raffinaderijen met 2% verminderd kunnen worden
als zij een deel van hun CO$_2$-emissie aan de glastuinbouwbedrijven in de omgeving zouden
(gaan) leveren.
2p 28 $\square$ Leg uit waarom de glastuinbouw gebaat zou zijn bij levering van CO$_2$.

300010 15 9 Lees verder


### Pagina 10

Politiek en ruimte
Opgave 8
bron 10
Viktor Kalsiepo, vechter voor de Papoea-zaak:
'Eerst een inheemse identiteit,
dan pas nation building'

Al enige jaren is in verschillende delen van
Indonesië sprake van krachtige verzet tegen
de centrale regering in Jakarta. De
Indonesische Archipel is een vlot waarvan
de touwtjes langzamerhand beginnen los te
laten. \"Molukkers en Atjehers, maar ook
Papoea's streven naar onafhankelijkheid\",
zegt Viktor Kaisiepo, pleitbezorger van de
Papoea-zaak in het Westen. Wie is in staat
de losse planken nog bij elkaar te houden?

Hij volgde min of meer zijn vader op als
pleitbezorger in het Westen van de
autonomie van West-Papoea, ofwel de
huidige Indonesische provincie Irian Jaya.
De heer Kaisiepo geldt als een soort
officiële minister van Buitenlandse Zaken
voor de Papoea's. Zelf omschrijft hij zich als
MIR: Mensen- en Inheemse Rechtenexpert.
Vanuit zijn huis in Nederland brengt hij de
wensen van de Papoea's over naar diverse
internationale organisaties. (...)

Is er in de huidige situatie in Indonesië
ruimte voor autonomie of onafhankelijkheid
van West-Papoea?
\"Binnen de provincie zijn er drie groepen die
de strijd elk op hun eigen manier invullen.
De eerste groep is het gewapend verzet, de
OPM (Organisai Papoea Merdeka). Zij strijdt
voor volledige onafhankelijkheid en zegt dat
alle Indonesiërs eruit moeten.
De tweede groep, het Papoea Presidium
onder leiding van Theys Eluay, streeft naar
afscheiding door middel van dialoog en de
derde groep streeft naar autonome binnen

vrij naar: Tepper, W. en M. Hogenstijn, in: Geografie, oktober 2001
Indonesië, als een bepaald aantal vrijheden
gegarandeerd wordt.
Onder president Wahid (1999-2001) hebben
deze groepen meer ruimte gekregen. Op
1 december 1999 werd in Jayapura voor het
eerst de Papoevlag gehesen zonder dat de
Indonesiërs ingrepen. In juni 2000 is er een
groot congres georganiseerd, waarin men
zich had uitgesproken voor afscheiding via
de weg van de dialoog.\" (...)

Hoe ziet u de toekomst voor het proces van
natievorming in West-Papoea?
\"De belangrijkste vraag is: Hoe breng je
253 groepen onder in één natie? Eerst zeg
ik: Indonesië bestaat niet. Er is geen groep
die Papoea heet, er is geen eiland
Indonesië en er is geen dorp dat Indonesië heet.
Indonesië is een term die door een Duitse
antropoloog aan de archipel gekoppeld is.
Maar ik kijk naar Papoea, dan is daar
ook geen enkele groep die Papoea heet.
Laten we dus eerst teruggaan naar het
dagstuk van die 253 groepen. Eerst
moet een soort confederatief samenspel
ontstaan vanuit het dorpsperspectief. Versterk de culturele
identiteit. Zorg dat de landrechten goed
geregeld zijn, zorg dat de politieke structuur
vanuit het dorpsdenken goed aansluit op de
nieuwe tijd. Pas dan kun je werken aan
nation building. (...) De uitdaging is nu, hoe
kun je alle groepen met de neuzen, hoe plat
die ook zijn, allemaal in dezelfde richting
krijgen.\"

300010 15 10 Lees verder
Beschikbaar gesteld door

### Pagina 11

bron 11 Irian Jaya / West-Papoea en het woongebied van een vijftal grote Papoeastammen
[FIGUUR: Kaart van West-Papoea met de locaties van de Papoeastammen Sorong, Mejbraten, Fakfak, Biak, Manokwari, Sama Rokena, Jayapura, Kapauku, Asmat, Tana Merah, Marind-Anim, Merauke, en de grens met Nieuw-Guinea. Schaalbalk van 0 tot 200 km.]

vrij naar: Tepper, W. en M. Hogenstijn, in: Geografie, oktober 2001

Vanuit historisch-geografisch oogpunt is het wel begrijpelijk dat West-Papoea deel
uitmaakt van de staat Indonesië.
2p 29 Met behulp van welke kaart uit de rubriek ‘De Aarde’ in de atlas kun je dit het beste
   uitleggen?

Oppervlakig gezien zou kaart 168D (52e druk: 190D) de opvatting ondersteunen dat
West-Papoea terecht deel uitmaakt van de staat Indonesië. Maar kaart 168C
(52e druk: 190C) lijkt daarmee in tegenspraak te zijn. Dit heeft te maken met een verschil
in de manier waarop de gegevens op de kaart gepresenteerd zijn.
2p 30 Geef de verklaring voor deze schijnbare tegenstelling.

Op kaartblad 168 (52e druk: 190) is een belangrijk verschil te zien tussen de bevolking van
West-Papoea en de rest van Indonesië dat invloed heeft op het regionaal bewustzijn.
Welk verschil wordt bedoeld?
2p 31

De mate waarin er onder de bevolking van West-Papoea voldoende regionaal bewustzijn is,
hangt onder meer af van de identiteitsgevoelens die onder de bevolking leven.
Door te wisselen van analyseniveau zijn hierover verschillende uitspraken te doen.
2p 32 Maak duidelijk, met behulp van gegevens uit bron 10, dat je door te wisselen van
   analyseniveau twee verschillende uitspraken kunt doen over de sterkte van
   identiteitsgevoelens van de bevolking van West-Papoea.

In bron 10 wordt gesproken over drie groepen die de strijd elk op hun eigen manier
invullen.
3p 33 Schrijf onder elkaar op je antwoordblad:
   • groep 1
   • groep 2
   • groep 3
   Zet achter elke groep de term die het beste past bij het handelen van die groep. Let op: een
   term kan meer dan één keer van toepassing zijn.
   Kies uit:
   • irridentisme
   • regionalisme
   • separatisme

300010 15 11 Lees verder


### Pagina 12

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 9: Oost-Europeaan mag werken in Westland'. De pagina bevat hoofdzakelijk tekstuele informatie, verdeeld over vier bronnen (bron 12 t/m 15), aangevuld met twee tabellen. Bron 12 is een krantenartikel ('de Volkskrant, 5 oktober 2001') dat gaat over de tijdelijke werkvergunningen voor arbeidskrachten uit Oost-Europese kandidaat-lidstaten van de EU in de Nederlandse landbouw, de bestrijding van illegale arbeid, en de problematiek van lage uurlonen door de inzet van arbeidsmigranten. Bron 13 presenteert een tabel met 'Werkloosheid in enkele kandidaat EU-lidstaten, in procenten (1997)', met cijfers voor landen als Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Polen en Roemenië, afkomstig uit 'De Grote Bosatlas, 52e druk, 2001'. Bron 14 is een informatieve tekst van de 'Europese Commissie Vertegenwoordiging in Nederland' over migrerende werknemers binnen de EU, hun rechten en de automatische verlenging van hun verblijfskaart. Bron 15 toont een tabel met 'Werkloosheid als percentage van de beroepsbevolking, 1994-1999' voor zowel het COROP-gebied Delft en Westland / Delft als Nederland als geheel. Deze tabel illustreert de ontwikkeling van de werkloosheid over een periode van zes jaar. De pagina vraagt van de student om de gepresenteerde informatie, zowel tekstueel als in de tabellen, te analyseren en te interpreteren in het kader van arbeidsmigratie, werkloosheid en economische ontwikkelingen in relatie tot de EU-uitbreiding. Er zijn geen figuren, grafieken of wiskundige formules buiten de data in de tabellen. De student moet concepten als arbeidsmigratie, kandidaat-lidstaten, legale en illegale arbeid, werkloosheidscijfers en de invloed daarvan op de economie kunnen toepassen en bespreken.

### Pagina 13

Let op bij de vragen 34 tot en met 36: In sommige oplagen van de basisstatistiek wordt het
COROP-gebied 'Delft en Westland' als 'Delft' aangeduid.

In bron 12 is sprake van tijdelijke werkvergunningen. Of tijdelijke werkvergunningen nodig
zijn hangt onder meer af van de werkloosheidscijfers van 'Delft en Westland' / 'Delft'.
Heeft 'Delft en Westland' / 'Delft' in de periode 1994-1999 méér behoefte aan tijdelijke
2p 34 □
werkvergunningen dan Nederland als geheel?
Beargumenteer je antwoord met behulp van bovenstaande werkloosheidscijfers.

Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in het COROP-gebied 'Delft en Westland' / 'Delft'
sluiten toch al niet zo goed op elkaar aan. Dit blijkt uit nog een ander arbeidsmarktgegeven
uit de basisstatistiek.
1p 35 □ Welk gegeven is dit?

In de basisstatistiek kun je behalve de werkloosheidscijfers en de rubriek
'levensomstandigheden', nog andere aanwijzingen vinden dat er in de kandidaat-EU-landen
ook arbeidskrachten voor het Westland te vinden zijn.
2p 36 □ Geef twee van deze aanwijzingen.

300010 15 13 Lees verder

### Pagina 14

Opgave 10
GAP (Geyne dogu Anadolu Projesi)
bron 16
[FIGUUR: Kaart van het zuidoosten van Turkije met de Eufraat en Tigris rivieren, stuwdammen en enkele steden zoals Karaka ya, Keban, Atatürk, en Birecik. Een inzetkaart toont de locatie van het gebied in Turkije. Een legenda beschrijft de symbolen voor stuwdammen, stuwwer en rivier, en landsgrens.]
Legenda:
stuwdarn, stuwmeer
en rivier
landsgrens
nieuw te irrigeren
landbouwgronden
Birecik (in aanleg)
bron: Lentz, M., Wer das Wasser hat, der hat die Macht, in: Geographie Heute, 143/1996
GAP (Geyne dogu Anadolu Projesi) is een Turks project waarbij stuwdammen zijn en
worden aangelegd. Het project levert irrigatiewater en elektrische energie op.

GAP (Geyne dogu Anadolu Projesi)
bron 17
Enkele gegevens:
Het project omvat 10% van de oppervlakte van Turkije. Dat is meer dan de oppervlakte van
de hele Benelux.
Hier woont 8,5% van de bevolking.
Totale kosten: 20 miljard USS.
Er werden 22 stuwdammen gebouwd, hiervan hebben 19 een waterkrachtcentrale.
De bijbehorende irrigatiewerken moeten het gebied in een nieuwe ‘Hof van Eden’
veranderen.
Zes grote stuwdammen worden aangelegd in de Tigris, zeven in de Eufraat.
De belangrijkste stuwdamprojecten zijn: Keban, Karakaya, Atatürk en Birecik.
bron: Lentz, M., Wer das Wasser hat, der hat die Macht, in: Geographie Heute, 143/1996
Voor de regio Oost-Turkije lijken de positieve gevolgen van de aanleg van de stuwdammen
in de Eufraat en de Tigris te overheersen. Als je echter de effecten van deze
waterbeheersingsprojecten op fluviale schaal bekijkt, zullen deze niet bepaald gunstig zijn.
2p 37 Bereideneer, uitsluitend op basis van een gegeven van kaart 60-61 (52e druk: 58-60), dat
door deze waterbeheersingsprojecten politieke relaties met de buurlanden beïnvloed
worden.

Het is onzeker welk effect de projecten (uit de bronnen 16 en 17) zullen hebben op de
verhouding tussen Turken en Koerden in Oost-Turkije.
2p 38 Beredeneer dat door de uitvoering van de waterbeheersingsprojecten de spanningen tussen
Turken en Koerden in Oost-Turkije kunnen afnemen.
2p 39 Beredeneer dat door de uitvoering van de waterbeheersingsprojecten de spanningen tussen
Turken en Koerden in Oost-Turkije kunnen toenemen.

300010 15 14 Lees verder

### Pagina 15

Opgave 11
'Verlaag de eisen voor toetreding'

bron 18
De tien Oost-Europese kandidaten voor de Europese Unie doen in hun haast lid te worden beloften die ze niet waar kunnen maken. Dat is slecht voor hen én de EU, meent de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). De Unie zou beter een deel van haar toetredingseisen tijdelijk kunnen inslikken.

Frank Kools

DEN HAAG - "ledereen steekt momenteel de kop in het zand", meent Michael Scheltema, voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). De nieuwe leden nemen ingewikkelde en dure EU-regels over. "Terwijl ze weten dat ze nog jarenlang de ervaring, het personeel of het geld zullen ontberen om ze echt uit te voeren. Ze willen zo graag dat ze dat later wel zien, als ze lid zijn." (...)

bron: Trouw, 5 september 2001

De landen moeten miljarden investeren voor grensbewaking. Ook op milieugebied staan zij voor perature EU-eisen over drinkwater en vuilverbranding. Toch vragen de tien landen, die samen met Cyprus en Malta de eenwording van de Unie niet om tijdelijke opheffing van de strenge justitieregels. "Zij willen zo snel mogelijk alle justitieregels vervullen omdat dat dan de paspoortcontroles aan de EU-binnengrenzen voor hen vervallen. Open grenzen hebben voor hen een grote symbolische waarde en liggen politiek gevoelig." (...) "De druk is nu zo groot, dat de landen een terugslag kunnen krijgen zodra ze lid zijn", denkt Scheltema. "Ze moeten zoveel geld investeren in justitie en milieu dat hun groei kan wegzakken. Economische groei die zij zo hard nodig hebben voor pijnlijke hervormingen."

bron 19
[FIGUUR: Tabel met landen en economische gegevens.]

vrij naar: De Grote Bosatlas, 52e druk, 2001

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

300010 15 Lees verder


### Pagina 16

bron 20 Europa met de EU-landen, de Oost-Europese kandidaat-EU-landen en de niet-EU-landen, 2003
[FIGUUR: Kaart van Europa met de EU-landen en enkele Oost-Europese landen met een asterisk aangegeven. Een schaalbalk is aanwezig.]
Tien Oost-Europese kandidaat-EU-landen zijn in bron 20 met een asterisk (*) aangegeven.
Vrij naar: De Grote Bosatlas, 52e druk, 2001

Op de kaart van bron 20 zijn de EU-landen, de kandidaat-EU-landen en de niet-EU-landen weergegeven.
Stel dat je een spreidingskaart van het BNP van de vijftien huidige EU-landen en de tien kandidaat-EU-landen wilt maken. Je moet dan een aantal beslissingen nemen. Je moet bijvoorbeeld minstens weten in hoeveel klassen je die vijftien verschillende BNP-bedragen wilt verdelen. Kies je de klassenbreedte te klein dan blijven er veel klassen leeg en ontstaat er geen duidelijk spreidingspatroon. Om het je wat gemakkelijker te maken, zijn al enkele beslissingen voor je genomen. Op de bijlage bij de vragen 40 en 41 staat een legenda met vijf klassen die betrekking heeft op het BNP van de landen uit bron 19.

2p 40 □ Vul het aantal euro’s in de legenda in, waarbij je rekening houdt met de volgende voorwaarden:
• Kies de klassenbreedte zodanig dat alle klassen gevuld zijn. Er is dus geen klasse waar niet minimaal één land in past.
• De klassen hebben alle een gelijke breedte, met uitzondering van de vijfde (= de hoogste) klasse. Deze klasse is aangegeven met ‘meer dan …’.
• De klassenbreedte is een veelvoud van € 1.000.

2p 41 □ Kies voor elke klasse een juist invulling van het bijbehorende legendablokje.
N.B. Het is niet de bedoeling de kaart in te vullen. Het gaat alleen om de legenda.

De WRR stelt in bron 18 dat het beter zou zijn als de kandidaat-leden voorlopig de ingewikkelde en vooral dure EU-regels nog niet overnemen.
Stelling: Het is beter om aan de verschillende kandidaat-leden verschillende eisen te stellen met betrekking tot de in te voeren EU-regels.

In de vragen 42, 43 en 44 geef je een argument vóór, een argument tegen en weeg je deze argumenten tegen elkaar af.
1p 42 □ Geef een argument vóór deze stelling.
1p 43 □ Geef een argument tegen deze stelling.
2p 44 □ Weeg deze argumenten tegen elkaar af waarbij je duidelijk aangeeft wat voor jou de doorslag geeft en waarom.

Einde
300010 15