# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 2001 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/2001/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 2 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 5 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 6 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 7 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 8 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 9 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 10 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel)

### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel)

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 01
Tijdvak 2
Woensdag 20 juni
9.00-12.00 uur
Aardrijkskunde (nieuwe stijl)
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord meestal geen punten toegekend als
deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te
behalen; het examen bestaat uit 30 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
100019 23
Begin

### Pagina 2

Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlaskaart(en) nodig zijn voor de beantwoording.

Migratie en Mobiliteit

bron 1
Asielmigranten in Nederland naar nationaliteit (geschatte aantallen)

[FIGUUR: Lijngrafiek met op de y-as aantallen x 1.000 en op de x-as de jaren 1990 t/m 1996. De grafiek toont vier lijnen, elk met een label: Somalië, Irak, Iran, en een vierde lijn die niet gelabeld is maar overeenkomt met de rechter y-as.]

"Geschatte aantallen (Den Dulk en Nicolaas, 1998).
vrij naar: Nicolaas, H., Allochtonen in Nederland: vluchtelingen en asielzoekers, in: Maandstatistiek van de bevolking 1999/7

bronnen 2
en 3
Nederland: aantal inwoners per km² Nederland: aantal asielzoekers per km²

2 3

[FIGUUR: Twee kaarten van Nederland. De linker kaart toont de bevolkingsdichtheid per km² per provincie met een legenda met vijf kleuren. De rechter kaart toont het aantal asielzoekers per km² per provincie met een legenda met vier kleuren.]

Legenda:
aantal inwoners per km²
0- 200
200- 400
400- 600
600- 800
800-1000

Legenda:
aantal asielzoekers per km²
0,0-0,5
0,5-1,0
1,0-1,5
1,5-2,0

100019 23
2
Lees verder


### Pagina 3

bron 4
Asielzoekers in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met de verdeling van asielzoekerscentra en aantallen per provincie. De legenda toont verschillende symbolen voor asielzoekerscentra, aanvullende opvang, toekomsige locaties en aanmeldcentrum. Ook is er een schaal met aantallen asielzoekers per provincie weergegeven met blokken van verschillende groottes.]
Legenda:
asielzoekerscentrum
aanvullende opvang
toekomstige locaties
aanmeldcentrum
Flevoland aantal asielzoekers
2200 per provincie
aantal asielzoekers
900
800
700
600
500
400
300
200
100
50
25
0 30 60 km
bronnen 2, 3 en 4: vrij naar: Trouw, 12 december 1998
Gebruik de bronnen 1 tot en met 4 bij de vragen 1 tot en met 4.
Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen en gebieden met elkaar en leg je relaties tussen
deze verschijnselen en gebieden.
3p 1 A: Welk land wordt met letter A in bron 1 aangegeven?
B: Welke twee factoren droegen er aan bij dat tussen 1991 en 1995 juist uit dit land de
grootste aantallen asielmigranten kwamen.
3p 2 A: In welk opzicht wijkt de ruimtelijke spreiding van de asielmigranten in Nederland af
van de spreiding van de migranten, die zich tussen 1970 en 1990 in Nederland hebben
gevestigd?
B: Geef een verklaring voor die afwijkende ruimtelijke spreiding van de asielmigranten.
Veel burgers in de drie noordelijke provincies vinden dat zij onevenredig veel
asielmigranten moeten opvangen. De sociaal-geografische argumentatie die zij hiervoor
2p 3 aanvoeren, is af te leiden uit de bronnen 2 tot en met 4.
Welke sociaal-geografische argumentatie kan voor deze onevenredigheid worden
aangevoerd?
Uit bron 4 blijkt, dat er in Nederland drie aanmeldcentra zijn waar asielzoekers de
asielprocedure kunnen starten.
1p 4 Wat zal de voornaamste reden zijn waarom juist voor deze drie locaties is gekozen?
100019 23 3
Lees verder

### Pagina 4

5 (2p) Het begrip afstandsverval staat de laatste jaren in de migratietheorieën minder centraal. Noem hiervoor twee argumenten.

Gebruik de atlassen 27 en 32 bij de vragen 6 en 7.

Bij deze vragen leg je relaties tussen verschijnselen en verander je van ruimtelijke schaal.

Uit de gemeente Eemnes binnen de regio Eemland komen opvallend weinig forensen naar Amersfoort.
6 (2p) A: Geef hiervoor één reden die geldt op lokale schaal.
B: Geef hiervoor één reden die geldt op regionale schaal.

De suburbanisatie van het wonen binnen de regio Eemland is vooral gericht geweest op de gemeenten Leusden, Hoevelaken en Eemnes.
7 (2p) Welke twee aanwijzingen kun je hiervoor vinden op kaart 27?

bron 5
Bevolkingdichtheid en het gemiddeld aantal kilometers woon-werkverkeer per inwoner per dag per Nederlandse provincie in 1996

[FIGUUR: Tabel met kolommen "Provincie", "Bevolkingsdichtheid" en "Gemiddeld aantal kilometers woon-werkverkeer per inwoner per dag". De rijen bevatten gegevens voor Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant, en Limburg.]

vrij naar: CBS-gegevens

Gebruik bron 5 en de atlas bij de vragen 8 tot en met 10.

Bij deze vragen vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen verschijnselen.

Je krijgt de volgende onderzoeksopdracht:
Onderzoek of er een duidelijke relatie bestaat tussen de bevolkingsdichtheid in een provincie en het gemiddeld aantal woon-werkkilometers per dag dat mensen afleggen in de desbetreffende provincie.
8 (4p) Formuleer een hypothese bij deze onderzoeksvraag.
9 (4p) Beargumenteer waarom deze hypothese aannemelijk is.
10 (2p) Waarom is het niet aannemelijk dat je deze hypothese op de ruimtelijke schaal van de Nederlandse provincie kunt bevestigen?

100019 23
4
Lees verder

### Pagina 5

Politiek en Ruimte
Concentratiegebieden van geëmigreerde Chinezen in Zuidoost-Azië
[FIGUUR: Kaart van Zuidoost-Azië met aanduiding van concentratiegebieden van geëmigreerde Chinezen. Landen die vermeld zijn: INDIA, CHINA, TAIWAN, FILIPPIJNEN, BIRMA, LAOS, THAILAND, CAMBODJA, VIETNAM, MALEISIË, SINGAPORE, INDONESIË. De oceaan die vermeld is: ZUIDCHINESE ZEE en INDISCHE OCEAAN. Een schaalbalk met 0, 350 en 700 km is aanwezig.]
Legenda:
gebieden met de grootste concentraties van geëmigreerde Chinezen
NB: daarnaast zijn er veel gebieden met aanzienlijke, maar minder grote concentraties

vrij naar: Vaart, R. van der (red.), Globetrotter, Utrecht, 1996
Gebruik bron 6 en de atlas bij de vragen 11 tot en met 13.

Bij deze vragen vergelijk je verschijnselen met elkaar, leg je relaties tussen deze
verschijnselen en confronteer je dimensies met elkaar.

De spreiding van de Chinese bevolking over Indonesië geeft een aanwijzing met welke
bestaansmiddelen de Chinese bevolking zich traditioneel bezighoudt.
3p 11 A: Welke soort bestaansmiddelen is dit?
B: Leg de relatie uit tussen de spreiding van de Chinese bevolking over Indonesië en hun
bestaansmiddelen.

100019 23 5 Lees verder

### Pagina 6

In Indonesië bestaan al lange tijd conflicten tussen Chinezen en Indonesiërs die
regelmatig tot uitbarsting komen. Vooral economische verschillen tussen de
Chinezen dragen hieraan bij.
Op de achtergrond spelen ook bepaalde bevolkingskenmerken een rol.
Informatie over deze bevolkingskenmerken is te vinden op de kaarten „De
aarde-bevolking” in de atlas.
Schrijf op je antwoordblad de titels en nummers van drie kaarten die hierover de meest
nauwkeurige informatie geven.
3p 12 □
In de conflicten tussen Indonesiërs en Chinezen werd in de tweede helft van de 20e eeuw
de politieke systeem van het moederland China aan te hangen.
A: Welk politiek systeem wordt hier bedoeld?
B: Leg uit dat het niet waarschijnlijk is dat de Chinezen in Indonesië ook echt sterke
aanhangers van dat politieke systeem zouden zijn.
3p 13 □
bron 7
De stad blijft daar
De Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe is het grondig eens met de
doelstellingen van de provincie Zuid-Holland voor de toekomst van
Zuidvleugel van de Randstad: een permanente herstructurering met de kwaliteit
van de gebouwde omgeving, veel te houts, het leefmilieu verder te verbeteren
en de stedelijke economie en cultuur te stimuleren. Groene gebieden worden
afgewisseld met stedelijke en landelijke gebieden.
DE DORPEN EN STADJES IN DE HOEKSCHE WAARD KOMEN ALLEMAAL AAN
HET WATER TE LIGGEN
Calthorpe wil een duidelijke en
definitieve begrenzing van de stad. (...)
Als eerste wil Calthorpe het eiland
IJsselmonde verder verstedelijken. Hij
trekt de stadsgrens bij de Oude Maas,
Bedrijvigheid zal voortaan een plek
moeten vinden rond de A15 en de
Betuwelijn. Voorts denkt hij dat de
agrarische toekomst van de Hoekske
Waard - vanwege de veel goedkoper
producerende landbouwgronden in
Oost-Europa - gericht zal moeten zijn op
het produceren en distribueren van
hoogwaardige voedingsmiddelen. Lokale
en regionale markten zouden voor een
gebied als de Hoekske Waard wel eens
zeer belangrijk kunnen worden, zo stelt
Calthorpe. Hij wil daarnaast land laten
onderlopen om zoetwatermeren en
brakwatermoerassen te laten ontstaan.
Die kunnen straks een belangrijke rol
spelen in het temperen van de
piekafvoeren van de rivieren. Zo wordt
een nieuwe landschappelijke overgang
tussen land en water gemoduceerd
waardoor de steden in de delta, naar analogie van veel Friese
steden, een aantrekkelijke ligging aan
het water krijgen. Tegelijkertijd meren en
moerassen kunnen te veel grote
gebruikt voor grootschalige viseteelt op
een beperkt aantal visteelt op deze manier
ziet met de komst van deze visteeelt de
van de
mogelijkheden voor een versterking van
de huidige economische positie van de
Nederlandse delta. Open water van
geringe diepte is daarom aantrekkelijk
voor veel migrerende en overwinterende
watervogels en het zal ook nog een
bijdrage kunnen leveren aan de
biologische zuivering van afvalwater uit
steden, dorpen en recreatiecomplexen.
vrij naar: Calthorpe, Peter. De stad blijft daar, in: De toekomst van de Hoekske Waard,
Nederlands Architectuurinstituut, 1999
100019 23
6
Lees verder

### Pagina 7

bron 8 De Hoeksche Waard - plan Calthorpe

[FIGUUR: Gedetailleerde landkaart met waterwegen, polders, steden en aanduidingen A, B, C, D. De kaart toont de Haringvliet en het Hollandsch Diep. Een schaalbalk is aanwezig.]

Legenda:
A: wetland
B: periodiek wetland
C: ontwikkeling van een waterfront
D: bestaand landbouwgebied
---: nieuwe waterloop

vrij naar: Ontwerp van architect Peter Calthorpe (VS) voor de Hoeksche Waard in het
kader van de manifestatie AIR-Zuidwaarts/Southbound 1998–1999

Gebruik de bronnen 7, 8, de kaarten 101, 10J en andere kaarten uit de atlas bij de vragen 14
tot en met 17.

Bij deze vragen leg je relaties tussen verschijnselen, verander je van ruimtelijke schaal en
wissel je van analyseniveau.

Peter Calthorpe is een Amerikaanse stedenbouwkundige. Hij heeft een plan gemaakt
voor een deel van de Zuidvleugel van de Randstad, waaronder de Hoeksche Waard.
Verschillende kaarten uit de atlas geven informatie over de ruimtelijke en economische
ontwikkelingen in de landbouw van de Hoeksche Waard.
Noem drie van deze kaarten en de daaruit direct af te lezen ontwikkelingen in de
landbouw van de Hoeksche Waard.

3p 14

De gemeente Rotterdam is meer geïnteresseerd in een andere ontwikkeling van de
Hoeksche Waard dan Peter Calthorpe voorstelt.
A: Als de ruimtelijke ontwikkeling van de Hoeksche Waard afgestemd zal worden op de
behoeften van Rotterdam, hoe zal die ontwikkeling er dan uitzien?
B: Ondersteun jouw antwoord met twee gegevens uit atlastkaart 32.

4p 15

100019 23 7 Lees verder


### Pagina 8

De bewoners van de Hoeksche Waard (en hun gemeentebesturen) willen waarschijnlijk
iets heel anders met hun woongebied dan de gemeente Rotterdam.
Het plan van de Amerikaanse stedenbouwkundige Peter Calthorpe zou bij de bewoners
van de Hoekscho Waard in de smaak kunnen vallen, maar de plannen kunnen ook
weerstand oproepen.
Leg uit dat de plannen van Peter Calthorpe weerstand kunnen oproepen bij de bewoners
van de Hoekscho Waard.
Ga daarbij in op de aspecten ‘wonen’ en ‘landbouw’.

2p 16 □

De Hoekscho Waard en Groot-Rotterdam verschillen van mening met elkaar ten aanzien
van de volkshuisvesting in de Hoekscho Waard.
Leg uit dat Peter Calthorpe in zijn plannen een compromis voorstelt tussen de mening
van Groot-Rotterdam en de mening van de Hoekscho Waard.

2p 17 □

bron 9
Het Britse Rijk op z’n hoogdepunt, rond 1920
[FIGUUR: Een wereldkaart met verschillende gebieden gekleurd. De legenda geeft aan dat donkere gebieden het 'centrum' zijn, grijze gebieden 'koloniën en protectoraten' en lichtgrijze gebieden 'mandaatgebieden'. Het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn specifiek gemarkeerd als 'Verenigd Koninkrijk en Ierland'. Er is een schaalbalk aanwezig.]
Legenda:
centrum
koloniën en protectoraten
mandaatgebieden
0 1600 3200 km
bron: Boniface, Pascal, Atlas des relations internationales, Parijs, 1997

Gebruik bron 9 en atlassen 61C en 171A bij de vragen 18 tot en met 20.
Bij deze vragen vergelijk je gebieden met elkaar.

De kaart van bron 9 geeft ongeveer hetzelfde weer als atlastkaart 171A. Toch is het
kaartbeeld iets anders.
A: Noem de oorzaak voor het andere kaartbeeld.
B: Wat wil de kaartenmaker laten zien door het Britse rijk op deze wijze af te beelden?

3p 18 □

Het Verenigd Koninkrijk heeft grote moeite zich in alles bij de Europese Unie (EU) aan
te sluiten.
Geef daarvoor een verklaring op basis van de kaart van bron 9.

2p 19 □

Het Verenigd Koninkrijk heeft nog steeds moeite zich volledig lid te voelen van de EU.
Hoe blijkt dit uit atlastkaart 61C?

2p 20 □

100019 23 8 Lees verder

### Pagina 9

Mens en Milieu

Gebruik atlaskaart 55D bij vraag 21.
Bij de vragen 21 tot en met 23 leg je relaties tussen gebieden en verschijnselen.

2p 21 Het uitbouwen van de zogenaamde Ecologische Hoofdstructuur zal in het algemeen een
zaak van vele jaren zijn, mede omdat er grote kosten aan verbonden zijn.
Noem een andere oorzaak voor de moeizame uitbouw.

Gebruik atlaskaart 17D en 29 bij vraag 22.

Er bestaan verschillen in hoogteligging tussen de laatst ingepolderde gebieden en het
oudste land in het noordelijke zeekleigebied.

2p 22 Geef de twee oorzaken voor het verschil in hoogteligging.

Gebruik atlaskaart 18 bij vraag 23.

De meeste natuurlandschappen in Nederland zijn veranderd in cultuurlandschappen.
A: Welk cultuurlandschap, dat van kaart A, C of E, is het meest door de mens veranderd
ten opzichte van het oorspronkelijke natuurlandschap?
B: Beargumenteer je keuze.

100019 23
9
Lees verder

### Pagina 10

bron 10
Haaften, Gelderland
[FIGUUR: Luchtfo to van Haften, Gelderland met daarop de markeringen A, B, C, en D. Het gebied is omringd door wegen en landbouwgronden. Er is een meanderende rivier zichtbaar. Er loopt een snelweg met viaducten door het beeld. Er is een meer en verschillende boerderijen en huizen te zien.]
bron: Topografische Dienst Emmen, 1998
100019 23
10
Lees verder

### Pagina 11

bron 11 Een deel van het Nederlandse rivierkleigebied nabij Haaften-Tuil

[FIGUUR: Topografische kaart met de rivier de Waal, dorpen als Haafte en Tuil, en omliggende polders en dijken. Verschillende hoogtelijnen en landschapselementen zijn aangegeven.]

Let op: De rechthoekige grijze gebieden op de kaart zijn tuinbouwkassen. De meer ronde grijze gebieden geven water weer.

bron: Topografische Dienst Emmen, kaart 39C, schaal 1:25.000, 1996

Gebruik de bronnen 10 en 11 bij vraag 24. Voor de legenda van de topografische kaart zie atlaaskaart 18.

Bij de vragen 24 tot en met 30 vergelijk je gebieden en verschijnselen met elkaar en leg je relaties tussen verschijnselen.

Bron 10 is een loodrechte satellietfoto van een deel van het Nederlandse rivierengebied langs de Waal nabij Tuil en Haaften. Bron 11 is een kaart die een groot deel van hetzelfde gebied laat zien.

3p 24 A: Met welk begrip wordt de meest opvallende landschapsvorm binnen de rechthoek ABCD aangeduid?
B: Noem twee gegevens van de kaart die je antwoord bij vraag A ondersteunen.

Grote projecten die de laatste jaren in en langs de grote rivieren plaatsvinden, omvatten onder andere de verlaging van kribben langs sommige trajecten en de bevordering van het ontstaan van ooibossen (moerasbossen) langs rivieren.

2p 25 Leg uit waarom beide werkzaamheden een tegengesteld effect kunnen hebben op de afvoer van water.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

100019 23 11 Lees verder


### Pagina 12

bron 12
De werking van een retentiegebied

situatie bij hoogwater
[FIGUUR: Schematische weergave van een rivier en een retentiegebied bij hoogwater. Het retentiegebied wordt gevuld met water uit de rivier via een open verbinding.]
rivier
dicht
vullen retentiegebied
retentiegebied

situatie na hoogwater
[FIGUUR: Schematische weergave van een rivier en een retentiegebied na hoogwater. Het retentiegebied is leeggelopen en de verbinding met de rivier is gesloten.]
rivier
open
ledigen retentiegebied
retentiegebied

bron: Folder Rijkswaterstaat - De Maaswerken, februari 1999
Gebruik bron 12 bij de vragen 26 en 27.

Langs de Maas worden werkzaamheden uitgevoerd om overstromingen, zoals die er
waren in de negentiger jaren, te voorkomen. Eén van de technische mogelijkheden is de
aanleg van zogenaamde retentiebekkens of retentiegebieden. De werking ervan is in
bron 12 toegelicht.

2p 26 ☐ Leg uit, waarom na verloop van jaren (met hoge waterstanden) het nut van
retentiebekkens zal verminderen als er geen speciale maatregelen worden genomen.

Zeker in een land als Nederland zal de aanleg van retentiebekkens niet zo gemakkelijk
2p 27 ☐ gaan, ook al is de nood hoog gestegen.
Noem een oorzaak voor problemen bij de aanleg van retentiebekkens in een land als
Nederland.

Tussen 1980 en 1998 hebben Nederlandse huishoudens een besparing van 40% op hun
energieverbruik bereikt. De daling van het energieverbruik per huishouden hangt samen
met onder andere een economische, een demografische en een technologische factor.
3p 28 ☐ Schrijf deze drie factoren op je antwoordblad en zet achter elke factor
met de daling van het energieverbruik per huishouden.

Ozon is een broeikasgas dat een relatief grote bijdrage levert aan het versterkt
broeikaseffect. Als het gas in de ozonlaag kleiner zou worden, dan zou dit het versterkt
broeikaseffect nauwelijks beïnvloeden.
2p 29 ☐ Waarom niet?

In grote delen van de wereld is duurzame ontwikkeling moeilijk realiseerbaar. De
problemen worden vaak afgewenteld op andere gebieden en op toekomstige generaties.
Formuleer een stelling over afwenteling in ruimte en afwenteling in tijd en de
4p 30 ☐ heeft op de relatie tussen de Nederlandse veeteelt en de tropische landen die
veevoedergewassen voor Nederland verbouwen.

Einde

100019 23 12