# Eindexamen Aardrijkskunde VWO 1999 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/aardrijkskunde/1999/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 2 – Opgave 2 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 3 – Opgave 3 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 4 – Opgave 4 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 5 – Opgave 5 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 6 – Opgave 6 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 7 – Opgave 7 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 8 – Opgave 8 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 9 – Opgave 9 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 10 – Opgave 10 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 11 – Opgave 11 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 12 – Opgave 12 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 13 – Opgave 13 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 14 – Opgave 14 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 15 – Opgave 15 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 16 – Opgave 16 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 17 – Opgave 17 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 18 – Opgave 18 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 19 – Opgave 19 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 20 – Opgave 20 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 21 – Opgave 21 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 22 – Opgave 22 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 23 – Opgave 23 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 24 – Opgave 24 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 25 – Opgave 25 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 26 – Opgave 26 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 27 – Opgave 27 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 28 – Opgave 28 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 29 – Opgave 29 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 30 – Opgave 30 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 31 – Opgave 31 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 32 – Opgave 32 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 33 – Opgave 33 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 34 – Opgave 34 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 35 – Opgave 35 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 36 – Opgave 36 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 37 – Opgave 37 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 38 – Opgave 38 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 39 – Opgave 39 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 40 – Opgave 40 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 41 – Opgave 41 (geen beschrijvende titel) ### Vraag 42 – Opgave 42 (geen beschrijvende titel) ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO Aardrijkskunde Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 19 | 99 Tijdvak 2 Dinsdag 22 juni 9.00 – 11.30 uur Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 900011 13 Begin ### Pagina 2 Bevolkingsgeografie De ontwikkeling van het voorzieningenniveau en de inwoneraantallen in Nederland gaan hand in hand. 2p 1 Geef een voorbeeld van een gebied waar zo'n ontwikkeling zich voordoet en leg uit hoe het bedoelde verband werkt. tekst 1 Indirect of direct beleid „Bewolkingsontwikkelingen zijn ten nauwste verweven met langlopende maatschappelijke veranderingen, zoals bijvoorbeeld de sociaal-economische ontwikkeling en de individualisering van onze samenleving. De mogelijkheden om rechtstreeks in te grijpen in demografische processen of deze te beïnvloeden moeten dan ook niet worden overschat, tenzij zeer rigoureuze technische maatregelen zouden worden genomen die de huidige politiekmaatschappelijke en ethische grenzen zeker zouden overschrijden." bron: Nimwegen, drs. N. van en G. Beets, Bevolkingsvraagstukken en beleid, in: Demos, augustus 1997 De individualisering, waarvan in tekst 1 sprake is, had in de periode 1947 tot 1975 een ander accent dan in de periode 1975 tot heden. 2p 2 Leg uit op welke wijze individualisering van onze samenleving in de periode 1947 tot 1975 invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de omvang van de bevolking. 2p 3 Leg uit op welke wijze individualisering van onze samenleving in de periode 1975 tot heden invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de omvang van de bevolking. 900011 13 2 Lees verder ### Pagina 3 label 1 De spreiding van allochtone bevolkingsgroepen en de bevolking naar provincie, in procenten, 1992 totale bevolking | A | B | C | Nederlands- | | | | | Indie/Indonesië Groningen | 3.7 | 2.2 | 2.7 | 1.4 | 3.0 Friesland | 4.0 | 1.3 | 2.1 | 0.5 | 2.3 Drenthe | 2.9 | 0.8 | 1.8 | 0.5 | 2.3 Overijssel | 6.8 | 1.8 | 5.3 | 10.2 | 5.2 Flevoland | 1.5 | 2.7 | 1.4 | 0.6 | 1.5 Gelderland | 12.1 | 4.1 | 10.2 | 10.4 | 11.4 Utrecht | 6.9 | 5.8 | 6.2 | 6.6 | 8.2 Noord-Holland | 16.0 | 31.8 | 19.3 | 21.3 | 19.8 Zuid-Holland | 21.6 | 41.2 | 22.4 | 31.9 | 26.0 Zeeland | 2.4 | 0.8 | 2.4 | 0.9 | 1.6 Noord-Brabant | 14.7 | 6.1 | 13.0 | 12.5 | 13.4 Limburg | 7.4 | 1.3 | 12.6 | 3.3 | 5.3 bron: CBS, Maandstatistiek voor de bevolking, 1993/6 3p 4 Met de letters A, B en C zijn in tabel 1 drie allochtone bevolkingsgroepen in ons land aangeduid. Schrijf de letters A, B en C van tabel 1 op je antwoordblad en zet er de naam van de juiste bevolkingsgroep achter. Kies uit: • EU-landen • Suriname • Turkije 2p 5 Welke van de vier allochtone bevolkingsgroepen (waarvan de spreiding in tabel 1 is weergegeven) is in Nederland in omvang het grootst? 900011 13 3 Lees verder ### Pagina 4 Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke factoren (toegepast op het veenlandschap en het zeekleilandschap) kaart 1 Een gedeelte van Noordwest-Overijssel [FIGUUR: Kaart met verschillende landschapselementen, plaatsnamen zoals Kuinre, Blokzijl, Vollenhove en Steenwijk, een legenda met diverse afzettingen en water, en een schaalbalk.] bron: Gonggrijp, G., V. Laugenhoff, en W. Schroevers, Ontdek NW Overijssel. IVN/VARA, 1981 2p 6□ Uit kaart 1 blijkt dat er zand voorkomt temidden van het veen van Noordwest-Overijssel. In welk deel van het Kwartair en op welke wijze is dit zand daar afgezet? • Kies bij de indeling van het Kwartair uit: • Pre-Saalien • Saalien • Eemien • Weichselien • Holoceen 2p 7□ De plassen die zijn afgebeeld op kaart 1 zijn niet alleen door de turfwinning gevormd. Beschrijf op welke wijze de natuur deze plassen heeft helpen vergroten. 900011 13 4 Lees verder ### Pagina 5 2p 8 □ Op kaart 1 overheerst het laagveenlandschap. Toch komen er ook nog twee andere landschappen in dit gebied voor. Noem de twee andere landschappen die op kaart 1 zijn afgebeeld. Kies uit de volgende landschappen: • hoogveenlandschap • duinlandschap • zandlandschap • zeekleilandschap • rivierkleilandschap kaart 2 Een deel van Zuid-Holland [FIGUUR: Topografische kaart van een deel van Zuid-Holland met aanduidingen van waterwegen, wegen, dorpen en hoogtelijnen.] bron: Topografische Atlas, 1:25.000, Zuid-Holland De twee vormen van agrarisch grondgebruik die voorkomen op kaart 2 zijn zeer kenmerkend voor laagveengebieden in West-Nederland. De ene vorm is vooral fysisch-geografisch bepaald en de andere vooral sociaal-geografisch. Noem de twee vormen van agrarisch grondgebruik die voorkomen op kaart 2 en leg van elke vorm apart uit waarom die daar voorkomt. 2p 9 □ 900011 13 5 Lees verder ### Pagina 6 foto 1 Gebied van het Markiezaatsmeer vóór de afsluiting door de Oesterdam in 1983 [FIGUUR: Boven een beekje met oevers die schuin afbrokkelen, met de letters A, B en C naar verschillende punten in het landschap wijzend.] bron: Natuur in Noord-Brabant; twee eeuwen plant en dier, UItg. Stichting Het Noord- Brabants Landschap, Haaren, 1996 foto 2 Gebied van het Markiezaatsmeer ná de afsluiting door de Oesterdam in 1983 [FIGUUR: Boven een beekje dat in een open vlakte kronkelt, met schuine oevers die begroeid zijn met grassen en riet.] bron: Natuur in Noord-Brabant; twee eeuwen plant en dier, UItg. Stichting Het Noord- Brabants Landschap, Haaren, 1996 900011 13 6 Lees verder ### Pagina 7 kaart 3 Oesterdam en Markiezaatsmeer [FIGUUR: Kaart van Oesterdam en Markiezaatsmeer met daarop de plaatsen Bergen op Zoom, Markiezaatsmeer, Ooster-dam en Roosendaal. Een schaalbalk is aanwezig met de schaal 0, 2,3 en 4,6 km. Een insetkaart toont Nederland met een gemarkeerd gebied.] vrij naar: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1997 Door de aanleg van de Oesterdam (1983) werden de Noord-Brabantse slikken en schorren afgesloten van de open Oosterschelde (zie kaart 3). De foto's 1 en 2 tonen een deel van dit gebied (het huidige Markiezaatsmeer) vóór en na de afsluiting van dit gebied door de Oesterdam in 1983. 2p 10 Noem twee veranderingen die het ecosysteem van het Markiezaat heeft ondergaan waardoor de vegetatie veranderd is. Voor en na de afsluiting van het Markiezaat komt in het gebied van foto 1 en 2 hetzelfde bodemtype voor. 2p 11 Welk bodemtype komt in dit gebied voor en waarom veranderde het type niet door de afsluiting? In de delen van het landschap op foto 1 aangegeven met de letters A, B en C, komen verschillende sedimenten voor. 4p 12 Schrijf 'overwegend zand' en 'overwegend klei' onder elkaar op je antwoordblad en zet er de letter achter van het gebied waarop de term het beste van toepassing is en geef de verklaring bij de bedoelde keuzen. 900011 13 7 Lees verder ### Pagina 8 kaart 4 Geologische afzettingen [FIGUUR: Kaart van Nederland met aanduiding van geologische afzettingen en enkele steden zoals Den Haag, Leiden, Haarlem, Amsterdam en Utrecht.] Legenda: plassen strandwallen en oude duinen jongedunnen droogmakerijen (meest oude zeeklei) jong mariene en fluviale afzettingen veen gronden pleistoceen (meest zandgronden) bron: De Pater, B.C., G.A. Hoekveld, J.A. van Ginkel, Nederland in Delen, deel 2, Houten, 1989 doorsnede 1 [FIGUUR: Profieldoorsnede van de geologische afzettingen van de Noordzee tot Hoog Nederland, met de legenda op twee plaatsen weergegeven. De horizontale as is de afstand in kilometers.] Legenda: pleistoceen (meest zand) strandwallen en duinen veengronden oude zeeklei, kleiig ontwikkeld idem, zandig ontwikkeld rivierklei plassen bron: De Pater, B.C., G.A. van Ginkel, Nederland in Delen, deel 2, Houten, 1989 900011 13 8 Lees verder Beschikbaar gesteld door Stichting Studievegeleiding Leiden (SSL). ### Pagina 9 2p 13 Aan de dwarsdoorsnede (doorsnede 1 en kaart 4) valt een argument te ontlenen waarom men destijds het Haarlemmermeer wel en de Westeinderplas niet heeft ingepolderd. Welk probleem zal zich bij de inpoldering van de Westeinderplas voordoen? Geef ook aan waarom dit probleem zich bij de Haarlemmermeerpolder minder voordoet. 2p 14 In de doorsnede 1 ontbreekt langs de lijn A-B aan de oppervlakte een afzetting die elders in Laag-Nederland wel aan de oppervlakte voorkomt. Noem de bedoelde afzetting die volgens de doorsnede niet aan de oppervlakte voorkomt langs de lijn A-B en geef daarvoor de verklaring. 2p 15 De Oude Rijn fungeerde vroeger als getijdenrivier. Uit welke gegevens van de kaart kun je dit afleiden? Milieugeografie van Nederland (toegepast op Nederland en de internationale milieuproblemen en de Nederlander en de milieugebruiksruimte) 1p 16 Door het versterkte broeikaseffect zal de zeespiegel gaan stijgen. Welk (natuurkundig) proces ten gevolge van het versterkte broeikaseffect, levert de grootste bijdrage aan de zeespiegelstijging? 2p 17 Er is een redenering denkbaar dat door veranderingen in de kringloop van het water de ijskappen in de poolgebieden dikker worden door het versterkte broeikaseffect. Geef deze redenering. 2p 18 Een van de mogelijke oplossingen om Nederland te beschermen tegen de zeespiegelstijging, ten gevolge van klimaatverandering, is verhoging van dijken. Met deze verhoging lijken alle problemen opgelost, maar dat is allerminst het geval. Ook al zijn de dijken hoog genoeg, dan nog zal één bepaald probleem blijven bestaan en mogelijk zelfs nog erger worden. Welk probleem wordt bedoeld en waardoor zou dit probleem zelfs nog eens erger kunnen worden? label 2 Verontreiniging van Rijn en Maas met enkele zware metalen (kwik, cadmium, koper, lood) in 1985 en 1995, × 1000 kg | | industrie | landbouw verkeer | aanvoer uit buitenland | |---------|-----------|------------------|------------------------| | | 1985 | 1995 | 1985 | | Rijn | 160,6 | 52,2 | 126,3 | | Maas | 58,8 | 21,2 | 111,2 | [FIGUUR: Tabel 2: Verontreiniging van Rijn en Maas met enkele zware metalen (kwik, cadmium, koper, lood) in 1985 en 1995, × 1000 kg. De tabel bevat de volgende gegevens: Rijn: industrie 1985: 160,6; industrie 1995: 52,2; landbouw verkeer 1985: 126,3; landbouw verkeer 1995: 93,5; aanvoer uit buitenland 1985: 3446,4; aanvoer uit buitenland 1995: 1672. Maas: industrie 1985: 58,8; industrie 1995: 21,2; landbouw verkeer 1985: 111,2; landbouw verkeer 1995: 79,4; aanvoer uit buitenland 1985: 657,7; aanvoer uit buitenland 1995: 61,2.] ### Pagina 10 tekst 2 Verwoestijning „Sinds 1984 vertoont de rundvleesproductie in de EU een stijgende lijn. (...) De productie van de EU ligt zo'n 10 procent boven het niveau van zelfvoorziening. (...) Naar West-Afrika gaat 3 à 4 procent van de totale vleesexport. Relatief misschien niet veel, maar genoeg om de vleesmarkt in West-Afrika grondig te ontwric hten. (...) Het vlees dat de EU in West-Afrika dumpt is overwegend van lage kwaliteit. Ondanks deze lage kwaliteit, zijn de exportsubsidies enorm hoog. (...) Begin jaren tachtig exporteerden de Sahellanden nog ongeveer zevenhonderdduizend stuks vee per jaar voor de slacht naar de kustlanden. (...) Maar door de vleesdump uit Europa was het voor handelaren sinds eind jaren tachtig niet meer rendabel om naar de Sahellanden af te reizen." bron: Grinsven, S. van, S. Jordens en M. Kiel, in: Geografie/Educatief, KNAG; jrg. 4, derde kwartaal 1995 21 (2p) Leg met behulp van tekst 2 uit dat de EU-subsidies mede hebben bijgedragen aan de verwoestijning van de Afrikaanse Sahel. Het verbouwen van cassave in Thailand heeft geleid tot een verstoring van de waterhuishouding. 22 (3p) Welk menselijk handelen heeft deze verstoring opgeleverd en noem twee negatieve effecten voor het gebied die hieruit voortvloeien. De Nederlandse intensieve veehouderij en de Thaise tapiocateelt leiden tot milieuproblemen die in beide landen tegengesteld aan elkaar zijn. 23 (2p) Schrijf de namen Nederland en Thailand onder elkaar op je antwoordblad en zet er het bedoelde milieuprobleem achter. tekst 3 Spaarbekkens in de Biesbosch „Gedachten om tot verbetering van de drinkwatervoorziening te komen waren er al lang. (...) Uitvoerige studies leidden tot plannen voor de aanleg van spaarbekkens in de Biesbosch. (...) Men dacht ook aan een derder belangrijke functie: in de bekkens kan door natuurlijke reinigingsprocessen en doeltreffend waterbeheer de kwaliteit van het water duidelijk worden verbeterd. Aldus redenerend kwam men tot de opzet van de spaarbekkens." bron: brochure „Spaarbekkens in de Biesbosch”, uitgegeven door N.V. Waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch, Werkendam 24 (1p) Behalve dat er in de Biesbosch genoeg ruimte is voor spaarbekkens, is er nog een tweede reden om juist daar spaarbekkens aan te leggen. Welke reden is dat? In de tekst wordt gesproken over een derde zeer belangrijke functie. Dat veronderstelt dat er nog twee functies zijn die beide te maken hebben met de reservecapaciteit. 25 (2p) Noem twee redenen waarom de Maas niet permanent voldoende drinkwater kan leveren. 900011 13 10 Lees verder ### Pagina 11 ```json { "summary": "Deze pagina uit een Nederlands leerboek behandelt 'Internationalisering' aan de hand van twee economische artikelen. Het eerste artikel (tekst 4) beschrijft de deelneming van KLM in de Noorse luchtvaartmaatschappij Braathens Safe en de strategische implicaties hiervan. Het tweede artikel (tekst 5) gaat over het herstel van de Duitse auto-industrie, met een focus op exportgroei en uitdagingen zoals hoge arbeidskosten en belastingdruk. Beide artikelen worden gevolgd door oefenvragen die de lezer aanmoedigen om de besproken economische concepten te analyseren en toe te passen.", "topics": [ "Internationalisering", "Economie", "Luchtvaartindustrie", "Auto-industrie", "Export", "Werkgelegenheid", "Concurrentiepositie" ], "key_concepts": [ "Overname/Deelneming (strategisch belang)", "Marktpenetratie", "Exportgroei", "Productievestiging in het buitenland", "Arbeidskosten", "Belastingdruk", "Concurrentievermogen" ], "content_type": "theorie|oefening" } ``` ### Pagina 12 tekst 6 Jan van den Bos, voorzitter Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten: „WIJ SPELEN NU AL REGISSEURSRROL BIJ DISTRIBUTIE IN EUROPA" Jan van den Bos zetelt in een klein kantoor boven de vrachtwagenterminal van de Bloemenveiling Holland in Naaldwijk. Op zijn werkplek is het geram op de rolcontainers duidelijk hoorbaar. Een betere plek voor een gesprek over de logistiek van bloemen en planten is nauwelijks denkbaar. De Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten (VGB) heeft een prijs pleit voor een Europees model voor de distributie van bloemen en planten en de daarmee gepaard gaande logistiek. Jan van den Bos ziet daarin een belangrijke taak weggelegd voor de Nederlandse Groothandel. De Nederlandse groothandelaren in bloemkwekerijproducten spelen een prominente rol bij de handel in bloemen en planten. Ze hebben 65% van de wereldbloemenhandel in handen. Deze rol staat echter onder druk. In steeds meer landen, ook buiten Europa, worden bloemen en planten gekweekt. Daartegenover staat dat de productiviteit in Nederland nauwelijks zal groeien. (...) De groothandelaren zelf hebben in toenemende mate last van allerlei infrastructurele problemen, zoals wegblokkades, en wettelijke regelingen, zoals het tijdslimiet en snelheidsbeperkingen. Hierdoor kunnen kwetsbare producten als bloemen en planten minder gauw op de plaats van bestemming zijn. Ook het consumentengedrag verandert. Stukproducten zijn minder gevraagd. De koper wil iets extra's, een mooi boeket of een plant met een mooie pot. (...) In het rapport 'Rood Licht voor Groen' beschrijft KPMG, bureau voor Economische Argumentatie, in opdracht van het Agrarisch Groothandelsverbond, ondersteund door de EVO en Nederland Distributieland, de genoemde ontwikkelingen. Zij vragen de overheid om samen met het bedrijfsleven de knelpunten weg te nemen. (...) bron: Schuitemaker, Ingeborg, in: Platform, september 1997 29 2p Noem twee redenen waaronder de omvang van de productie van bloemen en planten in Nederland nauwelijks meer zal toenemen. Op basis van het rapport ,,Rood Licht voor Groen" wordt door enkele organisaties (zie tekst 6) aan overheid en bedrijfsleven gevraagd de knelpunten weg te nemen. De regisseursrol van de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten (zie de kop van tekst 6) bestaat onder andere hieruit dat er gedacht wordt aan het opzetten van een Europees netwerk van distributiecentra van bloemkwekerijproducten. Deze zouden in de tuinbouwgebieden moeten liggen en allerlei faciliteiten moeten bieden. Het rapport pleit voor een Europees netwerk van distributiecentra in andere tuinbouwgebieden in Europa. 30 2p Noem twee voordelen van het spreiden van distributiecentra naar andere tuinbouwgebieden in Europa. 900011 13 12 Lees verder ### Pagina 13 kaart 5 De dynamische wereld van Ahold [FIGUUR: Een wereldkaart met ingekleurde gebieden die investeringen van Ahold aanduiden in onder andere Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Europa en Azië. Inzetkaarten tonen vergrotingen van Nederland, Polen, Portugal en Spanje.] bron: Brochure Ahold, Profiel van de onderneming, maart 1998 Op kaart 5 zijn deelgebieden weergegeven waar Ahold (supermarktketens en verwante activiteiten) zijn investeringen op richt. Wat opvalt is het volledig ontbreken van investeringen in Afrika. 2p 31 Geef hiervoor een verklaring. Ahold heeft voor investeringen in Europa, afgezien van Nederland zelf, twee deelgebieden gekozen. Zie kaart 5. 2p 32 Noem een economische overeenkomst en een economisch verschil tussen deze twee deelgebieden. In een aantal deelgebieden van kaart 5 vinden de Aholdinvesteringen ruimtelijk geconcentreerd plaats. 2p 33 Noem een mogelijke oorzaak voor deze ruimtelijke concentratie. De „IJzeren Rijn” is een oude spoorlijn tussen Antwerpen en het Ruhrgebied. Een klein stukje van deze spoorlijn loopt als enkelspoor door Midden-Limburg. Onlangs gingen in België geluiden op de „IJzeren Rijn” te gaan moderniseren en deze vervolgens weer in 3p 34 gebruik te gaan nemen. In Nederland werd niet erg positief gereageerd op dit idee. Geef drie argumenten waarom in Nederland niet erg positief werd gereageerd. Marokko tekst 7 Neerslag in de Dra-vallei Jaarlijks valt gemiddeld zestig millimeter neerslag in de Marokkaanse Dra-vallei. De bevolking doet weinig met het water en de zandhevels hebben de eerste dorpen ingenomen. vrij naar: NRC/Handelsblad, 5-7-1997 2p 35 Noem twee natuurlijke oorzaken waardoor de bevolking weinig kan doen met dit water (zie tekst 7). 900011 13 Lees verder ### Pagina 14 2p 36 $\Box$ De World Population Prospects, een instelling van de Verenigde Naties, voorziet voor de komende tien jaar voor Marokko een zeer snelle natuurlijke bevolkingsgroei; dit ondanks een groeiende toepassing van geboortebeperking. Leg uit waarom, ondanks de groeiende toepassing van anticeptie, de bevolkingsgroei in Marokko voor de komende tien jaar nog zeer snel zal verlopen. tekst 8 Marokko en de EU Marokko heeft hoog ingezet door in 1987 een aanvraag tot het lidmaatschap van de EU in te dienen. Hoewel dit in strikte zin niet mogelijk is hoopte men in Marokko uiteindelijk uit te komen op een gunstig associatieverdrag, dat de Marokkaanse producten een goede toegang zou verschaffen tot de Europese markt. Momenteel gelden hiervoor nog quoteringen, hoge tarieven en heffingen op de import. Sinds het toetreden van Spanje en Portugal tot de EU in 1986 is Europa zelfvoorzienend voor wat betreft enkele producten waaronder tomaten. Met name Spanje verzet zich tegen een ongebreidelde invoer vanuit Marokko in de EU. Uiteindelijk is overeenstemming bereikt, maar niet dan nadat daarover veel politieke koehandel is bedreven en de pijn over een aantal lidstaten waaronder Nederland is verdeeld. vrij naar: Paolo De Mas op studium generale/Munsoon, T.U.T. april 1996 2p 37 $\Box$ Naast economische motieven (zie tekst 8) en het feit dat Marokko buiten Europa ligt, zijn er nog andere motieven om Marokko niet toe te laten tot de EU. Noem een belangrijk niet-economisch motief om Marokko niet toe te laten tot de EU. 2p 38 $\Box$ Leg uit op welke wijze Nederland „pijn” ondervindt (zie tekst 8) van de afspraken tussen Marokko en de EU. 2p 39 $\Box$ Uit tekst 8 blijkt dat met name Spanje zich verzet tegen invoer van Marokkaanse producten naar de EU. Noem naast tomaten nog twee andere producten die door Marokko naar de EU worden uitgevoerd en waartegen Spanje zich verzet. tekst 9 „Hay Er Rhama is een site & services project in Salé. December 1984 is het contract getekend waarbij de Europese Gemeenschap 18 miljoen Euro’s bijdraagt aan de ontwikkeling (...)". bron: Wout Lentjes, in: Geografisch Tijdschrift, 1990-1 2p 40 $\Box$ Leg uit waarom juist een stad als Salé in aanmerking komt voor internationale steun bij de site & services projecten (zie tekst 9). tekst 10 Gesteld kan worden dat de schade die Marokko tot nu toe van de fosfaatsector ondervindt groot is, de positieve gevolgen als een toename in de werkgelegenheid, economische diversificatie en deviezeninkomsten spijt. Door de nadrukkelijke ontwikkeling van de sector heeft niet alleen de buitenlandse schuld van Marokko schrikbarende vormen aangenomen, maar zijn ook het milieu en de eigen bevolking de dupe. De enige bevolkingsgroep die feitelijk profiteert is de elite, hetgeen ook verklaart waarom Marokko het ontwikkelingsbeleid in de fosfaatsector zo krachtig ter hand heeft genomen. bron: Bruul, F. van en A. Wiggers, De Marokkaanse Fosfaatsector, Economische Motor Of Molensteen?, in: Geografisch Tijdschrift, 1990-1 2p 41 $\Box$ Tekst 10 is representatief voor veel economische situaties in de Derde Wereld. De centrum-periferiegedachte bljikt nadrukkelijk uit tekst 10. ### Pagina 15 tabel 3 Aantal toeristen in Marokko in 1993 en 1994 1993 1994 variatie in % Via land Arabische landen Maghreb Frankrijk Spanje Duitsland Verenigd Koninkrijk 1 464 734 1 197 293 1 178 169 78 164 124 526 13 561 6 959 886 723 664 108 663 471 66 370 97 549 13 054 6 205 -39,5 -44,5 -43,7 -15,1 -21,7 -3,7 -10,8 Via water Arabische landen Maghreb Frankrijk Spanje Duitsland Verenigd Koninkrijk 405 968 29 065 25 838 72 541 75 305 42 917 34 613 421 151 20 230 18 860 80 937 68 197 50 809 50 082 + 3,7 -30,4 -27,0 +11,6 -9,4 +18,4 +44,7 Via lucht Arabische landen Maghreb Frankrijk Spanje Duitsland Verenigd Koninkrijk 1 074 998 127 819 57 469 337 974 68 073 165 803 53 207 985 870 118 008 69 044 292 186 46 890 150 332 57 617 - 8,3 -7,7 +20,1 -13,5 -31,1 -9,3 +8,3 Totaal Arabische landen Maghreb Frankrijk Spanje Duitsland Verenigd Koninkrijk 2 945 700 1 354 177 1 261 476 488 679 267 904 222 282 94 779 2 293 744 802 346 751 375 439 493 212 636 214 195 113 904 -22,1 -40,8 -40,4 -10,1 -20,6 -3,6 +20,2 vrij naar: Le Maroc en chiffres, 1994 Tabel 3 laat zien dat het aantal toeristen dat Marokko in 1993 en 1994 bezocht sterk is teruggelopen. Vooral uit de omringende Arabische landen kwamen er in 1994 duidelijk minder toeristen naar Marokko. Het aantal toeristen uit de andere landen, genoemd in de tabel (met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk) daalde ook enigszins. "Het is maar goed dat het niet andersom is", zegt Mohammed Khalil, hoteldirecteur in Agadir, „als ze uit Europa ook zo massaal weg blijven, zou