# Eindexamen Economie VMBO-KB 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2019
tijdvak 1
maandag 13 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE KB
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
KB-0233-a-19-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Maxine wil werken

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.

Maxine verloor haar baan tijdens de economische crisis. Haar bedrijf
verkocht minder producten. Zij is nu al drie jaar werkloos en op zoek naar
een baan.

2p 1 Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De werkloosheid van Maxine was een gevolg van te weinig ...(1)...
(aanbod van / vraag naar) producten en wordt ...(2)... (conjuncturele /
structurele) werkloosheid genoemd. Als werkzoekende behoort Maxine tot
de ...(3)... (aanbieders / vragers) op de arbeidsmarkt.

1p 2 Gelukkig krijgt Maxine hulp bij het zoeken naar een baan.
Welke instantie bemiddelt in Nederland tussen vragers naar en
aanbieders van werk?
A CBS-werkbedrijf
B FTE-werkbedrijf
C NIBUD-werkbedrijf
D UWV-werkbedrijf

1p 3 Gebruik informatiebron 1 en 2.
Maxine solliciteert op een vacature bij fietsenwinkel Beter Fiets en wordt
aangenomen. Zij krijgt een flexibel arbeidscontract:
het arbeidscontract is ...
A tijdelijk en het aantal werkuren is per week variabel.
B tijdelijk en het aantal werkuren is per week vast.
C voor onbepaalde tijd en het aantal werkuren is per week variabel.
D voor onbepaalde tijd en het aantal werkuren is per week vast.

Drie weken later werkt Maxine nog steeds met veel plezier bij Beter Fiets
en verdient lekker.

2p 4 Gebruik informatiebron 1 en 2.
Bereken het brutoloon dat Maxine in de afgelopen drie weken in totaal
heeft ontvangen. Schrijf je berekening op.

KB-0233-a-19-1-o 2 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

5 (5p) Voor Beter Fietsen heeft een arbeidscontract met vaste uren financiële nadelen vergeleken met een contract met variabele uren.
→ Noem een financieel nadeel voor Beter Fietsen van een arbeidscontract met vaste uren vergeleken met een arbeidscontract met variabele uren.

6 (6p) Volgens de vakbonden zijn er ook belangrijke financiële nadelen verbonden aan tijdelijke arbeidscontracten voor werknemers.
→ Noem een financieel nadeel van tijdelijke arbeidscontracten voor werknemers.

KB-0233-a-19-1-o 3 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 4

De deelauto

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.

Een deelauto is een auto die je kunt gebruiken wanneer je hem nodig hebt. Je huurt de auto en betaalt per uur en per gereden kilometer (km). Een deelauto kan een goedkoper alternatief zijn voor het dure bezit van een eigen auto. Bovendien is het beter voor het milieu. Een deelauto is vaak ook goedkoper dan reizen met het openbaar vervoer.

[FIGUUR: Een foto van meerdere deelauto's die geparkeerd staan voor huizen. Op de auto's staan logo's en tekst. Op een tegel in de straat staat een cirkelvormig logo met de tekst 'Green Deal'.]

1p 7 Een van de grootste kosten van een auto is de waardevermindering van de auto. Hoe noemen we deze kosten?
A afschrijving
B bijschrijving
C inschrijving
D overschrijving

2p 8 Een auto huren lijkt duur maar het bezit en gebruik van een eigen auto brengt ook hoge kosten met zich mee.
-> Geef van de onderstaande kosten aan of deze te maken hebben met het bezit van een auto of het gebruik van een auto.
Doe het zo: Noteer de letters a, b, c en d op je antwoordblad en noteer het juiste antwoord, bezit of gebruik.

kosten | bezit | gebruik
------- | -------- | --------
a brandstof | |
b tolgetallbetaling | |
c motorrijtuigenbelasting | |
d 10.000 km onderhoudsbeurt | |

KB-0233-a-19-1-o 4 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 5

Een deelauto is ook vaak goedkoper dan de trein. Het gezin LaMère wil een dagje naar zee; de enkele reisafstand bedraagt 62,5 kilometer. Na acht uur leveren ze de deelauto weer in.

Gebruik informatiebron 3.
2p 9 Bereken hoeveel procent de deelauto goedkoper is dan de trein voor het gezin LaMère. Schrijf je berekening op.

1p 10 De deelauto is vooral populair onder jongeren van 18 tot 25 jaar.
→ Noem een reden waarom juist deze leeftijdsgroep vaak gebruikmaakt van een deelauto.

Een deelauto is milieuvriendelijker. Door het gebruik van de deelauto worden er per persoon minder kilometers per jaar gereden. De regering wil dat de totale CO$_{2}$-uitstoot van auto's in 2020 is gedaald met 20%, vergeleken met 1990.

2p 11 Gebruik informatiebron 4.
Bereken of de verlaging van CO$_{2}$-uitstoot met 20% gehaald wordt als alle bezitters van een personenauto overgaan tot het delen van de auto. Schrijf je berekening op.

KB-0233-a-19-1-o 5 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 6

Goed onderwijs of een schoolmaaltijd?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron.

De economieles gaat vandaag over ontwikkelingslanden. Docent Jaap
neemt Ethiopië als voorbeeld van een ontwikkelingsland en heeft het
volgende op het bord geschreven:

Kenmerken van een ontwikkelingsland:
1 laag inkomen per hoofd van de bevolking
2 grote inkomensongelijkheid
3
4
[FIGUUR: Een kaart van Afrika, met Ethiopië gemarkeerd. Rechts daarvan een hand die met krijt op een schoolbord schrijft.]

1p 12 Noem nog twee andere kenmerken van een ontwikkelingsland.

1p 13 Een laag inkomen per hoofd van de bevolking is één van de kenmerken.
In welke regel staat de juiste berekening van het inkomen per hoofd van
de bevolking?
A het aantal inwoners x totaal inkomen
B $\frac{\text{het aantal inwoners}}{\text{totaal inkomen}}$
C $\frac{\text{het totaal inkomen}}{\text{aantal inwoners}}$
D het gemiddeld inkomen x aantal inwoners

Docent Jaap: “Het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking van
Ethiopië bedraagt $ 2.000 per jaar. Maar dat cijfer zegt niet alles over de
welvaart van de inwoners.”

1p 14 Noem een reden waarom het nationaal inkomen per hoofd van de
bevolking geen goede maatstaf is voor de welvaart van de inwoners van
een land.

KB-0233-a-19-1-o 6 / 14 lees verder ►►►


### Pagina 7

De armste 10 miljoen mensen in Ethiopië ontvangen 5% van het nationaal inkomen. Het nationaal inkomen bedraagt per jaar $ 175 miljard in dit land.

2p 15 Bereken het gemiddelde inkomen per jaar dat de armste 10 miljoen mensen in Ethiopië ontvangen. Schrijf je berekening op.

2p 16 Docent Jaap: "Verschillende organisaties en overheden verlenen steun aan Ethiopië met verschillende soorten ontwikkelingshulp.”
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Ethiopië is in 2016 door een enorme droogte getroffen. Daarom trok de Nederlandse minister van Ontwikkelingshulp drie miljoen euro uit voor ...(1)... (noodhulp / structurele hulp). Als deze hulp rechtstreeks van Nederland naar het getroffen land gaat, is er ...(2)... (geen / wel) sprake van bilaterale hulp. Voor deze hulp hoeft het ontvangende land geen tegenprestatie te leveren. Dit noemen we ...(3)... (gebonden / ongebonden) hulp.

Docent Jaap stelt een vraag aan de klas: “Wat kan het best leiden tot economische groei in Ethiopië: betere voeding of meer onderwijs?"
Volgens de klas kunnen beide leiden tot economische groei.

2p 17 Leg in twee stappen uit dat betere voeding kan leiden tot economische groei.

1p 18 Volgens de klas kan meer onderwijs dus ook leiden tot economische groei.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 meer onderwijs
2 de arbeidsproductiviteit stijgt
3 de export van Ethiopië stijgt
4 de prijzen van exportgoederen dalen
5 economische groei
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische gedachtegang ontstaat?
A $1 \to 2 \to 3 \to 4 \to 5$
B $1 \to 2 \to 4 \to 3 \to 5$
C $1 \to 3 \to 2 \to 4 \to 5$
D $1 \to 3 \to 4 \to 2 \to 5$
E $1 \to 4 \to 2 \to 3 \to 5$
F $1 \to 4 \to 3 \to 2 \to 5$

KB-0233-a-19-1-o 7 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 8

Made in China

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.

Nog niet zo lang geleden was China een lagelonenland. Om die reden
vestigden ook Nederlandse bedrijven zich in dat land. De werkloosheid
nam daardoor in Nederland toe.

2p 19 Leidt de verplaatsing van Nederlandse bedrijven naar China tot
conjuncturele of structurele werkloosheid in Nederland? Maak een keuze
en verklaar je antwoord.

1p 20 In de laatste tien jaar zijn de lonen in China sterk gestegen.
In welke situatie op de arbeidsmarkt zullen de lonen stijgen?
A Als het aanbod van arbeid meer stijgt dan de vraag naar arbeid stijgt.
B Als het aanbod van arbeid minder daalt dan de vraag naar arbeid
daalt.
C Als het aanbod van arbeid minder stijgt dan de vraag naar arbeid
stijgt.

Zeker in vergelijking met andere landen zijn de lonen van
fabrieksarbeiders in China spectaculair gestegen.

Gebruik informatiebron 5.
1p 21 Welke juiste conclusie kun je trekken uit de grafiek?
A De koopkracht van een Chinese fabrieksarbeider is vooruitgegaan in
de periode van 2005 tot en met 2016.
B Een fabrieksarbeider verdient in 2016 in China per uur 200 procent
meer dan in 2005.
C Het minimumloon is in China omhooggegaan in de periode van 2005
tot en met 2016.

1p 22 In de hoogontwikkelde kustprovincie Fujian is sprake van een tekort aan
arbeidskrachten, terwijl in andere provincies werkloosheid heerst. Het
leven in Fujian is te duur in verhouding tot de lonen. De Chinese overheid
heeft in Fujian de minimumlonen in 2016 met 25% verhoogd.
→ Noem een reden waarom de overheid het minimumloon in Fujian heeft
verhoogd met 25%.

2p 23 De lonen van Chinese werknemers stijgen sterk in de laatste jaren.
Voor de werkgelegenheid in China is dit gunstig.
→ Leg in twee stappen uit dat verhoging van de lonen gunstig is voor de
werkgelegenheid in China.

KB-0233-a-19-1-o
8 / 14
lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 24 De Chinese beroepsbevolking krimpt en vergrijst tegelijkertijd. Daarom stimuleert de Chinese overheid het gebruik van robots in industriële bedrijven.
→ Maak van de zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Door meer robots te gebruiken wordt een bedrijf ...(1)... (arbeidsintensiever / kapitaalintensiever) en kan de arbeidsproductiviteit ...(2)... (afnemen / toenemen). De loonkosten per product zullen dan bij een gelijkblijvend uurloon ...(3)... (afnemen / toenemen).

KB-0233-a-19-1-o 9 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 10

Inkomensarmoede

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron.

Economiedocente Tromp bespreekt een krantenartikel in 4 vmbo. Volgens
het artikel is het gemiddelde inkomen in Nederland in 2015 gestegen,
terwijl ook het aantal huishoudens die leven onder de armoedegrens is
toegenomen.

2p 25 Hieronder staan enkele uitspraken over inkomensvormen.
    $\rightarrow$ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
    Doe het zo: Noteer op je antwoordblad 1, 2 of 3. Zet daarachter: juist of
    onjuist.
    1 Het inkomen dat de economiedocente van haar werkgever ontvangt, is
    inkomen uit arbeid.
    2 De winst die de economiedocente maakt met haar bijlesinstituut is
    inkomen uit overdracht.
    3 De kinderbijslag die de economiedocente ontvangt voor haar dochter
    is inkomen uit bezit.

1p 26 Het artikel vermeldt: “Volgens het CBS zijn de inkomens en de
bestedingen in 2015 toegenomen.” Volgens de economiedocente zullen
niet alle huishoudens meer gaan kopen als hun inkomen stijgt.
    $\rightarrow$ Noem een reden waarom huishoudens, ondanks hun inkomensstijging,
    niet meer gaan kopen.

1p 27 Het artikel meldt verder dat in 2015 huishoudens met het hoogste
inkomen per jaar gemiddeld € 52.000 uitgeven en de huishoudens met de
laagste inkomens gemiddeld € 20.000.
    $\rightarrow$ Bereken hoeveel procent er meer wordt uitgegeven door de
    huishoudens in de hoogste inkomensgroep ten opzichte van de
    huishoudens in de laagste inkomensgroep. Schrijf je berekening op.

1p 28 In het artikel staat verder dat de uitgaven door huishoudens aan
huisvesting, water en energie in 2015 toenamen van 27% naar 31% van
het netto-inkomen, terwijl het netto-inkomen gelijk bleef.
    Hoeveel procent stegen in 2015 de uitgaven door huishoudens aan
    huisvesting, water en energie?
    A met vier procent
    B met meer dan vier procent
    C met minder dan vier procent

KB-0233-a-19-1-o 10 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

De economiedocent vertelt dat niet alle huishoudens profiteerden van de
inkomensstijging. Er was in 2015 ook sprake van een toename van de
inkomensarmoede. Er is sprake van inkomensarmoede als het inkomen
niet voldoende is om te kunnen voldoen aan de basisbehoeften van een
huishouden. Volgens het artikel zijn in 2015 de schulden van huishoudens
gestegen.

1p 29 Als huishoudens minder inkomen ontvangen (inkomensval) kan er
inkomensarmoede ontstaan. In welke regel staan deze verschijnselen zó
dat een logische gedachtegang ontstaat?
1 De uitgaven van een huishouden stijgen omdat er rente moet worden
betaald.
2 De uitgaven aan basisbehoeften kunnen door huishoudens niet
volledig worden voldaan.
3 De huishoudens lenen geld.
A inkomensval $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ inkomensarmoede
B inkomensval $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ inkomensarmoede
C inkomensval $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ inkomensarmoede
D inkomensval $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ inkomensarmoede
E inkomensval $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ inkomensarmoede
F inkomensval $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ inkomensarmoede

De prijzen van huizen stegen in de laatste jaren. Sommige huishoudens
met een inkomensval en een eigen huis, verkochten hun huis. Dit
verkregen vermogen konden zij besteden aan basisbehoeften. Niet in alle
gevallen leidde verkoop tot een hoger vermogen. Er waren ook grote
regionale verschillen in stijgende verkoopprijzen.

1p 30 In welk geval leidt verkoop van een huis tot een hoger vermogen?
A Als de hypothecaire lening hoger is dan de verkoopprijs van de
woning.
B Als de hypothecaire lening lager is dan de verkoopprijs van de woning.
C Als de verkoopprijs in de regio meer is gestegen dan de landelijke
verkoopprijzen.
D Als de verkoopprijs in de regio minder is gestegen dan de landelijke
verkoopprijzen.

KB-0233-a-19-1-o 11 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 12

1p 31 Volgens economiedocente Tromp veranderde het vermogen van de huishoudens in 2015 omdat de waardestijging van de eigen koopwoning werd meegerekend bij de stijging van de vermogens. Het vermogen van huishoudens is de waarde van de bezittingen minus de schulden.
\rightarrow Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Huishoudens met hogere inkomens bezitten ...(1)... (minder vaak / vaker) een koopwoning dan huishoudens met lage inkomens. Er is sprake van ...(2)... (grotere / kleinere) verschillen in vermogen tussen de lage inkomens en de hoge inkomens als de waarde van de eigen koopwoning wordt meegerekend in het vermogen.
KB-0233-a-19-1-o 12 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Een klein landje

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.

uit de krant:
Nederland is een grote exporteur van landbouwproducten. In 2016
bedroeg de waarde van de Nederlandse export van landbouwproducten
€ 84,96 miljard, een record.

1p 32 In 2016 bedroeg het Nederlandse nationaal inkomen € 708 miljard.
$\rightarrow$ Bereken de Nederlandse exportquote van landbouwproducten. Schrijf
je berekening op.

1p 33 Gebruik informatiebron 6.
In het krantenartikel trekt de journalist een conclusie uit de grafiek.
Welke conclusie is juist?
A De exportwaarde van landbouwproducten is vanaf 2012 een steeds
groter deel van de totale exportwaarde.
B De exportwaarde van landbouwproducten was in 2002 het hoogst.
C In 2005 kost een landbouwproduct gemiddeld € 18.
D Landbouwproducten zijn het belangrijkste Nederlandse exportproduct.

2p 34 In 2016 steeg de exportwaarde van landbouwproducten met 4,4%. De
prijzen van de geëxporteerde landbouwproducten stegen met 1,5%.
$\rightarrow$ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De exportwaarde van landbouwproducten steeg in procenten ... (1)...
(meer / minder) dan de prijzen van geëxporteerde landbouwproducten. Dit
betekent dat de hoeveelheid geëxporteerde landbouwproducten is ...(2)...
(gedaald / gestegen). Het nationaal inkomen van Nederland zal in 2016
hierdoor ... (3)... (dalen / stijgen).

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

KB-0233-a-19-1-o
13 / 14
lees verder

### Pagina 14

Nederland is een grote exporteur van landbouwproducten. De totale
exportwaarde van landbouwproducten in 2016 was € 84,6 miljard.

Gebruik informatiebron 6.
1p 35 Bereken de totale waarde van de Nederlandse export in 2016. Schrijf je
berekening op.

In 2016 daalde de koers van het Engelse pond ten opzichte van de euro.

1p 36 Worden Nederlandse exportproducten in het Verenigd Koninkrijk (VK)
duurder of goedkoper door de koersdaling van het Engelse pond ten
opzichte van de euro?
A Nederlandse producten worden duurder, omdat het VK meer ponden
moet betalen voor een euro.
B Nederlandse producten worden duurder, omdat het VK minder ponden
moet betalen voor een euro.
C Nederlandse producten worden goedkoper, omdat het VK meer
ponden moet betalen voor een euro.
D Nederlandse producten worden goedkoper, omdat het VK minder
ponden moet betalen voor een euro.

2p 37 Het Verenigd Koninkrijk (VK) is een belangrijke exportbestemming voor
Nederland, maar dat kan veranderen door de uittreding van het VK uit de
Europese Unie (de Brexit).
→ Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de getallen de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als het VK uit de Europese Unie (EU) treedt, zal de Nederlandse export
naar het VK kunnen dalen, doordat ...(1)... (de euro geen betaalmiddel
meer is / er geen vrij verkeer van goederen is). Het VK kan
handelsbelemmeringen invoeren zoals ...(2)... (btw / exportbelasting /
invoerrechten). Nederlandse producten worden hierdoor voor het VK
...(3)... (duurder / goedkoper).

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

KB-0233-a-19-1-o

14 / 14

einde