# Eindexamen Economie VMBO-KB 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2014/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2014
tijdvak 2
dinsdag 17 juni
13.30 - 15.30 uur
economie CSE KB

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

KB-0233-a-14-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Sparen, sparen en nog eens sparen!

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 7 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.

[FIGUUR: Een kader met tekst over Theo's hobby, speelgoedmotoren. Hij verliest zijn bankafschrift en moet de transacties zelf bijhouden.]
Theo heeft een grote hobby: speelgoedmotoren. Die hobby kost hem best
veel geld en daar zit een probleem. Theo internetbankiert niet en nu is hij
zijn laatste bankafschrift van de Pinbank kwijt. Hij heeft nog wel zijn
vorige afschrift. Hij heeft zelf de transacties van 19 augustus tot en met
1 september bijgehouden. Die staan in informatiebron 1.

1p 1 Gebruik informatiebron 1.
Op zijn vorige afschrift had Theo een creditsaldo van € 7.228. Wat is het
nieuwe creditsaldo van Theo op 2 september?
A € 4.599
B € 7.090
C € 7.105
D € 8.105

1p 2 Gebruik informatiebron 2.
Het valt Theo op dat hij wel veel geld op zijn lopende rekening heeft
staan. Hij opent op 1 januari een Toprekening bij de Pinbank en stort daar
€ 5.000 op.
→ Hoeveel rente zal Theo na het eerste jaar ontvangen als hij niets aan
het saldo verandert?
Schrijf je berekening op in twee decimalen.

[FIGUUR: Een kader met tekst over de import van speelgoedmotoren. Theo koopt ze online en er zijn invoerrechten en BTW.]
De speelgoedmotoren koopt Theo vaak via internet in de Verenigde
Staten. Tot € 435 mag Theo belastingvrij goederen invoeren. Daarboven
moet hij er belasting over betalen. De speelgoedmotoren kosten
omgerekend € 41,00 per stuk.

2p 3 Hoeveel motoren kan Theo maximaal kopen zonder dat hij invoerbelasting
moet betalen?
Schrijf je berekening op en rond af op hele aantallen.

KB-0233-a-14-2-o 2 / 12 lees verder

### Pagina 3

Gebruik informatiebron 1.
4 (2p) Theo koopt gemiddeld twee speelgoedmotoren per maand.
→ Bereken in één decimaal hoeveel procent Theo van zijn salaris in
augustus totaal kwijt is aan het kopen van twee speelgoedmotoren.
Schrijf je berekening op.
5 (1p) Theo ziet elders dat banken een hogere rente geven naarmate de klant
het geld langer vastzet.
→ Geef een reden waarom banken een hogere rente geven als de klant
het geld langer vastzet.

Gebruik informatiebron 2.
6 (1p) Theo ziet dat voor de Toprekening geldt dat je minimaal € 5.000 moet
sparen. "De bank geeft een hoger rentepercentage naarmate het bedrag
dat je bij opening van een rekening stort hoger is", zegt de buurman.
→ Geef een reden waarom een bank een hoger rentepercentage
vergoedt naarmate het bedrag dat je bij opening van een rekening
stort hoger is.
7 (1p) De buurman zegt: "Op de Toprekening krijg je eerst 4,75% en daarna 4%
rente. Als je je geld vijf jaar laat staan, krijg je gemiddeld dus 4,375%."
"Nou, volgens mij krijg ik gemiddeld wel iets meer dan 4%, maar toch
minder dan 4,375% op die Toprekening", zegt Theo.
→ Wie heeft er volgens jou gelijk, Theo of zijn buurman?
Geef een argument voor je mening of geef een berekening.

Met plezier tuinier

Bij de beantwoording van de vragen 8 tot en met 14 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 3 en 4 in de bijlage.

Ben Verwaaijen heeft de afgelopen jaren met succes voor familie en
vrienden tuinen ontworpen en aangelegd. Hij onderhoudt nog enkele van
die tuinen. Hij overweegt om van zijn hobby zijn werk te maken en een
hoveniersbedrijf te beginnen, want hij is zijn kantoorbaan beu. Hij besluit
eerst wat marktonderzoek te doen, voordat hij zich zal inschrijven bij de
Kamer van Koophandel.

8 (2p) Ben is jaren in loondienst geweest. Nu overweegt hij om voor zichzelf te
beginnen.
→ Noem eerst een voordeel en daarna een nadeel van een eigen zaak in
vergelijking met het werken in loondienst.

KB-0233-a-14-2-o 3/12 lees verder ► ► ►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studievechieding Leiden (SSL).

### Pagina 4

Gebruik informatiebron 3.
9 1p Ben wil kijken of er in de provincie waar hij woont wel voldoende behoefte is aan hoveniersbedrijven. Hij kijkt naar de grafiek van het CBS. "Ik geloof toch dat ik in de juiste provincie woon", zegt Ben. "Hier is het meest behoefte aan een hoveniersbedrijf."
→ Ben woont in Groningen. Geef met behulp van de bron een argument waarom Groningen de beste provincie kan zijn voor Ben om zich te vestigen als hovenier.

10 2p "Hoeveel moeten mijn klanten bij mij besteden om genoeg te verdienen?", vraagt Ben zich af. Hij kijkt wat hierover op de site van het CBS staat: In 2011 besteedden Nederlanders 0,7 procent minder bij hoveniersbedrijven dan de in 2010 uitgegeven € 743.400.000. In 2011 waren er 6.000 hoveniersbedrijven in Nederland.
→ Bereken hoeveel er gemiddeld per hoveniersbedrijf door Nederlanders besteed werd in 2011.
Schrijf je berekening op en rond af op een geheel getal.

11 1p Op de site van het CBS is ook informatie te vinden over het aantal faillissementen onder hoveniersbedrijven. Ben denkt dat dit belangrijke informatie voor hem is om geld te kunnen lenen bij een bank. Zijn buurman merkt bij een bank: "De buurman zegt: 'Wij kijken bij het verstrekken van een lening ook wel naar het aantal faillissementen in de branche, maar wij beoordelen ook andere factoren.'"
→ Noem een andere factor waarop banken bedrijven bij het verstrekken van leningen.

Ben ziet zijn eigen hoveniersbedrijf helemaal zitten. Hij gaat een maandbegroting opstellen. Die ziet er als volgt uit:
[FIGUUR: Tabel met inkomsten en uitgaven van een hoveniersbedrijf]
|               | €       |        |
|---------------|---------|--------|
| Opbrengst verkopen | €       | 10.000 |
| Inkoopwaarde materialen | €       | 1.500  |
| Huur werkruimte | €       | 300    |
| Huur gereedschappen | €       | 1.000  |
| Loon personeel | €       | 5.000  |
| Nettoresultaat | €       | 2.200  |

12 1p Hoeveel bedraagt de verwachte brutowinst per maand van Ben?
A € 2.200
B € 8.500
C € 10.000
D € 11.500
E € 20.000

KB-0233-a-14-2-o
4 / 12 lees verder

### Pagina 5

2p 13 Gebruik informatiebron 4 en de maandbegroting bij vraag 12.
Ben wil weten of de verwachte omzet groot genoeg is.
Ben wil twee werknemers fulltime aannemen. Hij ziet een site waar financieel advies wordt gegeven.
→ Is de verwachte omzet van Ben hoog genoeg om twee fulltime
werknemers in dienst te nemen?
Toon met behulp van een berekening aan of dat wel of niet zo is.

1p 14 Ben vindt de verwachte nettowinst te laag. Hij zoekt naar mogelijkheden
om zijn nettowinst te vergroten. Hij bekijkt zijn kosten en ziet staan: huur
gereedschap. “Misschien is het financieel aantrekkelijk om het
gereedschap zelf te kopen in plaats van te huren.”
Zijn buurman zegt: “Als je het gereedschap koopt, moet je de jaarlijkse
afschrijvingskosten plus de rentekosten berekenen. Als die lager zijn dan
de jaarlijkse huurkosten, kun je beter kopen.” Ben zegt: “Ik heb nog wel
wat spaargeld. Als ik dat gebruik voor de aanschaf, hoef ik niet te lenen
en dus geen rente te betalen. Dan wordt het dus goedkoper.” Zijn
buurman schudt zijn hoofd. “Ook als je het gereedschap koopt met eigen
geld moet je rentekosten berekenen.”
→ Geef een argument voor de mening van de buurman.

Vrijhandel
Bij de beantwoording van de vragen 15 tot en met 21 hoef je geen gebruik
te maken van de informatiebronnen in de bijlage.

De Wereldhandelsorganisatie is een organisatie die probeert om
vrijhandel in de wereld te stimuleren.

1p 15 In de introductie wordt gesproken over ‘vrijhandel’.
Welke van de onderstaande maatregelen bevordert de vrijhandel in de
wereld?
A invoerrechten afschaffen
B protectionisme bevorderen
C contingenteringen instellen
D importheffingen instellen

KB-0233-a-14-2-o 5/12 lees verder ►►►

### Pagina 6

```json
{
  "description": "Deze pagina is een opgavepagina van een examen Economie,

### Pagina 7

1p 21 Lang niet iedereen is het erover eens dat vrijhandel voor altijd een goede
oplossing is. Er zijn economen die beweren: “Vrijhandel is geen goed
instrument om ontwikkelingslanden te helpen.”
→ Geef een argument voor de bewering van deze economen.

Let's go LETS!

Bij de beantwoording van de vragen 22 tot en met 28 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.

[FIGUUR: Een tekstvak met de volgende inhoud: In diverse plaatsen in Nederland zijn er zogenoemde ruilringen. Zij
werken meestal via een systeem dat LETS (Lokaal Economisch
Transactie Systeem) genoemd wordt.]

1p 22 Gebruik informatiebron 5.
Is er bij het LETsysteem sprake van directe ruil of van indirecte ruil en
waarom?
A Directe ruil, want goederen en diensten worden direct tegen elkaar
geruild.
B Directe ruil, want er wordt geen geld gebruikt.
C Indirecte ruil, want goederen worden tegen diensten geruild.
D Indirecte ruil, want er wordt een ruilmiddel gebruikt.

1p 23 Gebruik informatiebron 5.
De meeste ruilringen zijn actief in grote steden, onder andere omdat
daar veel mensen wonen.
→ Geef nog een reden waarom ruilringen meestal in grote steden actief
zijn.

1p 24 Het systeem van LETs en ruilringen bestaat nog niet zo lang. Het is
ontstaan in 1980 in Courtenay, Canada. De stad Courtenay werd toen
geconfronteerd met een hoge werkloosheid en economische terugval
nadat de plaatselijke houtzagerij failliet ging.
→ Geef een argument waarom ruilringen populairder worden in tijden
van economische neergang.

KB-0233-a-14-2-o 7 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

```json
{
  "description": "Deze examenpagina is een opgavepagina, gericht op het

### Pagina 9

```json
{
  "description": "Deze pagina betreft een opgave van een examen, waarschijnlijk

### Pagina 10

1p 30 Volgens een criticus kan demotie ook nadelig zijn voor een werkgever.
→ Geef een argument voor deze mening.

Een andere mogelijkheid dan demotie is deeltijdwerk voor oudere
werknemers. Werkgevers kiezen hier vooral voor als deze medewerkers
minder productief zijn dan gewenst. De praktische uitweg is dat
werkgevers deze medewerkers aanbieden om in deeltijd te gaan werken.
Met het deeltijdwerk krijgen de medewerkers vaak een aangepast
takenpakket, waarbij zij de gelegenheid krijgen om hun waardevolle
kennis en ervaring over te dragen op jonge werknemers.

2p 31 Geef voor zowel de werkgever als de werknemer een argument om te
kiezen voor deeltijdwerk in plaats van demotie.
Doe het zo:
Vul onderstaande zinnen aan.
Een voordeel voor de werknemer is: ...
Een voordeel voor de werkgever is: ...

Ook Theo staat voor de keuze om wel of niet in deeltijd te gaan werken.
Om zijn lasten te kunnen blijven betalen heeft hij berekend dat hij
minimaal € 465 bruto per week moet blijven verdienen. Zijn huidige salaris
is € 3.600 bruto per maand.

2p 32 Bereken hoeveel procent van een volledige baan Theo zal moeten blijven
werken om het gewenste brutoloon te verdienen.
Schrijf je berekening op.

Tegenstanders van demotie geven aan dat werkgevers, naast het
aanbieden van deeltijdwerk, ook nog andere manieren hebben om de
arbeidsproductiviteit te verhogen. Zij noemen als voorbeeld een betere
arbeidsverdeling.

1p 33 Leg uit hoe een betere arbeidsverdeling de arbeidsproductiviteit kan
verhogen.

1p 34 Mensen moeten tegenwoordig langer doorwerken tot ze AOW krijgen.
Demotie (in de zin van een lagere positie) wordt gezien als één van de
manieren om mensen langer te kunnen laten doorwerken.
→ Leg uit dat mensen door middel van demotie langer zouden kunnen
doorwerken.

KB-0233-a-14-2-o 10 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

Lenen in het klein, microkrediet

Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 41 hoef je geen gebruik te maken van de informatiebronnen in de bijlage.

Microkredieten zijn kleine leningen (tot maximaal enkele honderden euro's) die voornamelijk worden verstrekt aan kleine ondernemers (meestal vrouwen) in ontwikkelingslanden die daar niet kunnen lenen bij traditionele banken. Een microkrediet geeft deze ondernemers de mogelijkheid om te investeren in bijvoorbeeld de aanschaf van een koe, naaimachine of de inrichting van een winkel om daardoor in de toekomst hun financiële positie te verbeteren.

naar: Wikipedia, de vrije encyclopedie

1p 35 Wat is een reden waarom kleine ondernemers bij traditionele banken vaak niet kunnen lenen?
A Zij hebben geen lening nodig.
B Zij hebben geen schuld bij de bank.
C Zij hebben geen vast inkomen.
D Zij hebben veel onderpand.

1p 36 Tegenwoordig worden de microkredieten ook aan individuele personen verstrekt, maar in het begin werden zij voornamelijk verstrekt aan groepen ondernemers. Deze groep was dan in zijn geheel verantwoordelijk voor het terugbetalen van de schuld. De kans dat microkredieten worden terugbetaald, is namelijk groter bij een lening aan een groep ondernemers dan bij een lening aan één ondernemer.
→ Geef een reden voor die grotere kans dat de lening wordt terugbetaald.

1p 37 De rentepercentages op microkredieten liggen een stuk hoger dan op ‘gewone’ kredieten in het Westen. Dat komt omdat in verhouding de kosten voor verstrekkers van microkredieten hoger liggen.
→ Leg uit dat de kosten voor microkredieten in verhouding hoger zijn dan bij ‘gewone’ kredieten.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

KB-0233-a-14-2-0 11 / 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

1p 38 Een hoopvolle ontwikkeling komt uit onverwachte hoek. Commerciële westerse banken (in Nederland onder andere de ABN/AMRO, ING en Rabobank), raken steeds meer betrokken bij microfinanciering. Deze banken zijn in principe bereid en in staat om financiering voor de armen te bieden, zonder daarbij afhankelijk te zijn van giften van ontwikkelingsorganisaties.
→ Geef een commercieel argument waarom juist westerse banken steeds meer bereid zijn om leningen aan de armen te verstrekken.

1p 39 Ook Uzifa, moeder van vier kinderen, uit Ethiopië heeft een microkrediet afgesloten. Zij leent € 25 om een geit en bamboe te kunnen kopen. Per week betaalt zij € 0,50 aan aflossing en € 0,05 aan rente.
Als zij netjes terugbetaalt, hoe hoog waren dan haar kredietkosten?
A € 2,30 want € 25 / € 0,55 per week = 46 weken x 0,05 = € 2,30
B € 2,50 want € 25 / € 0,50 per week = 50 weken x 0,05 = € 2,50
C € 25,30 want € 25 / € 0,55 per week = 46 weken x 0,55 = € 25,30
D € 27,50 want € 25 / € 0,50 per week = 50 weken x 0,55 = € 27,50

1p 40 Critici vinden dat het systeem van microkredieten ook averechts kan werken. Het zou de problemen van heel arme mensen juist vergroot. Waardoor kunnen microkredieten aan arme mensen de problemen van deze mensen juist vergroten?
A Arme mensen geven meer geld uit dan ze ontvangen.
B Arme mensen geven minder geld uit dan ze ontvangen.
C Arme mensen kunnen niet beleggen.
D Arme mensen moeten over het microkrediet ook rente betalen.

1p 41 In de economieles vindt een discussie plaats over de microkredieten. Henk is er geen voorstander van. “De kosten voor een microkrediet zijn in verhouding erg hoog. Waarom geef je ze niet gewoon een fiets of een naaimachine?”
JanPaul is het hier niet mee eens. Hij gelooft dat een microkrediet beter is voor deze mensen dan een gift.
→ Geef een argument voor de keuze van JanPaul.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0233-a-14-2-o
12 / 12
einde