# Eindexamen Economie VMBO-KB 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2014
tijdvak 1
vrijdag 16 mei
13.30 - 15.30 uur
economie CSE KB
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
KB-0233-a-14-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Slim uitgeven

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 8 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

Het is woensdag 5 januari. Altijd handig, zo'n nieuw jaar. Een goed moment om jezelf af te vragen of je je financiële zaakjes wel goed op orde hebt. "Heel veel mensen doen dat", zegt Johanna Konijnenberg van het Nationaal Instituut voor budgetvoorlichting (Nibud). Ze vragen zich aan het begin van een nieuw jaar af: "Kan ik niet nog slimmer met mijn geld omgaan?"

1p 1 Volgens het Nibud is het nuttig om ieder jaar een budgetplan te maken. Waarom is het nuttig om een budgetplan te maken?
A Door dit plan, dat gezinnen laten opstellen door het Nibud, krijgen gezinnen financiële ondersteuning.
B Door een overzicht van de inkomsten en uitgaven van de komende periode, kun je de uitgaven op de inkomsten afstemmen.
C Het geeft een overzicht van de inkomsten en uitgaven van het afgelopen jaar.
D Je ziet dan welke inkomsten je het komende jaar allemaal binnenkrijgt.

Anja, 41 jaar, is getrouwd met Kees, 39 jaar. Ze hebben drie kinderen: Lieke van 18 jaar, Carola van 13 jaar en Martijn van 11 jaar. Anja werkt vier dagen in de week als administratief medewerkster bij een notariskantoor. Kees werkt in de bouw en heeft sinds een half jaar nog maar werk voor drie dagen per week. Dat was kortgeleden nog vier dagen. Anja maakt zich zorgen over hun financiële situatie. Kees werkt nu een dag minder en zo veel hielden ze iedere maand al niet over. Het opstellen van een budgetplan vindt Anja daarom extra nuttig.

KB-0233-a-14-1-o 2 / 13 lees verder

### Pagina 3

Anja stelt het volgende budgetplan voor de komende maand op:

[FIGUUR: Tabel met inkomsten en uitgaven per maand]

| inkomsten (per maand) |  | uitgaven (per maand) |  |
|---|---|---|---|
| loon Anja | € 1.125 | vaste lasten | € 1.780 |
|  |  | - hypotheek |  |
|  |  | - afbetaling |  |
|  |  | persoonlijke lening |  |
|  |  | auto |  |
|  |  | - verzekeringen |  |
| loon Kees | € 1.288 | huishoudelijke uitgaven | € 650 |
|  |  | - boodschappen |  |
|  |  | - persoonlijke uitgaven |  |
| kinderbijslag | € 312 | incidentele uitgaven | € 500 |
|  |  | - onderhoud |  |
|  |  | - overboeking naar |  |
|  |  | aparte rekening voor |  |
|  |  | reservering aanschaf |  |
|  |  | nieuwe apparaten |  |
| tekort | € 205 |  |  |
| totaal | € 2.930 | totaal | € 2.930 |

1p 2 Het valt Anja en Kees op dat het grootste gedeelte van de uitgaven opgaat aan vaste lasten.
→ Bereken in een decimaal hoeveel procent van de totale uitgaven opgaat aan vaste lasten. Schrijf je berekening op.

1p 3 Anja en Kees zien dat ze iets moeten doen om rond te komen. Kees stelt voor om te bezuinigen op hun uitgaven. Anja wil niet bezuinigen. "Ik kies voor iets anders," zegt ze.
→ Noem een andere mogelijkheid voor Anja en Kees dan bezuinigen om hun tekort weg te werken.

2p 4 Volgens Kees gaat het plan van Anja niet werken. "We zullen toch moeten bezuinigen," zegt hij. Volgens Anja is dat niet altijd mogelijk.
→ Noem twee uitgaven uit het budgetplan waar Anja en Kees op korte termijn niet op kunnen bezuinigen.

1p 5 Kees heeft toch een mooie bezuiniging gevonden: "overboeking naar aparte rekening voor reservering aanschaf nieuwe apparaten". "Daar hebben we geen last van en dat scheelt toch mooi wat geld." Anja schudt haar hoofd. "Dat lijkt me een heel onverstandige bezuiniging," zegt ze.
→ Geef een argument voor de mening van Anja.

KB-0233-a-14-1-o 3 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 4

2p 6 "We geven aan zo veel verschillende bedrijven en instellingen geld uit.
Daar moet toch op te bezuinigen zijn?", zegt Kees tegen Anja.
Alle uitgaven zijn in te delen in drie verschillende uitgavengroepen. Zo
heb je de:
a vaste lasten
b huishoudelijke uitgaven
c incidentele uitgaven
→ Geef van de volgende vier uitgaven van het gezin van Anja aan tot
welke uitgavengroep ze horen. Doe dat door bij ieder cijfer de juiste
letter te zetten.
1 de aanschaf van een nieuwe vaatwasser voor in de keuken;
2 een fles haarshampoo voor het hele gezin;
3 de rente en aflossing voor hun huis;
4 het boeken van een vakantie voor het hele gezin in de zomervakantie.

Gebruik informatiebron 1
2p 7 Kees geeft aan dat er misschien ook nog wel valt te bezuinigen op de
auto. "De Volkswagen Passat die we nu hebben rijdt op benzine en is
niet zo zuinig. Wanneer ik een lichtere auto neem die op LPG (gas) rijdt,
zijn we een stuk goedkoper uit. Ik verkoop onze huidige auto en besteed
dat geld aan de andere auto. Zo kost me dat geen extra geld." Anja vraagt
wat dat in kosten uitmaakt. Kees geeft aan dat je dan met de volgende
zaken rekening moet houden:
1 hoeveel de motorrijtuigenbelasting wordt;
2 de nieuwe auto rijdt op LPG.
3 de nieuwe auto weegt 1.060 kg.
4 LPG-prijs: 1 liter LPG kost € 0,78 en op 1 liter LPG rijdt hij 12 km;
5 Anja en Kees rijden 15.000 km per jaar.
→ Bereken in twee decimalen de maandelijkse autokosten wanneer ze
de nieuwe auto aanschaffen. Schrijf je berekening op.

Lieke, hun oudste dochter, heeft het laatste gedeelte van het gesprek
tussen haar ouders gehoord. Kees zegt tegen Lieke: "Jij kunt ook wat
bijdragen in de maandelijkse ontvangsten van ons gezin. Jij verdient
€ 125 per maand met oppassen en werken bij Super de Boer en ik stel
voor dat jij daarvan € 50 aan ons geeft."

1p 8 Geef een argument voor óf een argument tegen dat Lieke bijdraagt aan
de maandelijkse ontvangsten van het gezin.

KB-0233-a-14-1-o 4 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 5

Laura's loon

Bij de beantwoording van de vragen 9 tot en met 15 moet je soms gebruikmaken van informatiebronnen 2, 3 en 4 in de bijlage.

Laura is 20 jaar en ze heeft net haar mbo-diploma niveau 4 gehaald.
Laura's moeder vindt het belangrijk dat Laura verder gaat leren, zodat ze
later meer kans heeft op een goede baan en daarmee een hoger loon.

1p 9 Gebruik informatiebron 2.
Laura zegt: "Volgens mij ga ik al heel veel verdienen met mijn
mbo-diploma. Kijk maar naar de gegevens van het CBS."
-> Geef een oorzaak waardoor het bruto uurloon van Laura kan afwijken
van het gemiddelde bruto uurloon van werknemers met een
mbo-opleiding.

2p 10 Gebruik informatiebron 2.
Laura gaat ervan uit dat zij het gemiddelde bruto uurloon van een mbo'er
gaat verdienen. Een volledige werkweek is 38 uur.
-> Bereken in twee decimalen hoeveel Laura bruto per maand gaat
verdienen als zij een deeltijdbaan heeft van 80%.
Schrijf je berekening op.

1p 11 Gebruik informatiebron 2.
De gegevens uit informatiebron 2 zijn bewerkte gegevens uit een
onderzoek uit 2002. De onderzoeker heeft het bruto uurloon uit 2002 met
een bepaald percentage laten stijgen en zo een schatting voor 2012
gemaakt. In 2002 was het gemiddelde bruto uurloon voor iemand met een
mbo-diploma € 16.
-> Bereken welk percentage de onderzoeker heeft gebruikt om een
schatting voor 2012 te maken. Schrijf je berekening op.

1p 12 Laura ziet haar bruto uurloon en is best tevreden. Laura is ook over haar
jaarsalaris erg tevreden. Laura's moeder zegt dat het nog wel eens tegen
kan vallen, omdat Laura niet haar brutoloon op de bankrekening gestort
krijgt.
-> Hoe heet het loon dat Laura op haar bankrekening gestort krijgt?

1p 13 Gebruik informatiebron 2 en 3.
Laura wil graag in de horeca gaan werken.
-> Bereken hoeveel zij bruto gemiddeld per uur gaat verdienen wanneer
zij in de horeca werkt met haar mbo-diploma. Schrijf je berekening op.

KB-0233-a-14-1-o
5 / 13
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

2p 14 Laura begrijpt niet dat er zo veel verschil kan zitten tussen het bruto
uurloon in de verschillende sectoren. Een mbo'er die bij een financiële
instelling werkt, verdient veel meer dan een mbo'er die in de horeca
werkt.
$\rightarrow$ Geef twee verklaringen voor het grote verschil in beloning tussen een
mbo'er bij een financiële instelling en een mbo'er in de horeca.

Gebruik informatiebron 2, 3 en 4
1p 15 Laura vindt het maar raar dat er zo veel verschil in lonen zit. Als ze dan
ook nog het diagram uit informatiebron 4 ziet is ze nog meer in de war.
“Ik dacht dat mannen en vrouwen recht hadden op een gelijke beloning
voor hetzelfde werk. Dat is dus niet zo,” zegt ze.
In welke situatie verdient iemand het meeste?
A Een man die bij een financiële instelling werkt en wetenschappelijk
onderwijs (WO) heeft gehad.
B Een man die in de gezondheidszorg werkt en wetenschappelijk
onderwijs (WO) heeft gehad.
C Een man die werkt in de horeca en een mbo-opleiding heeft gehad.
D Een vrouw die bij een financiële instelling werkt en wetenschappelijk
onderwijs (WO) heeft gehad.
E Een vrouw die in de gezondheidszorg werkt en wetenschappelijk
onderwijs (WO) heeft gehad.
F Een vrouw die in de horeca werkt en een mbo-opleiding heeft gehad.

Zuivere koffie!
Bij de beantwoording van de vragen 16 tot en met 21 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 5 en 6 in de bijlage.

[FIGUUR: Een kader met tekst over koffie. De tekst begint met "Koffie is een belangrijke grondstof in de wereld. Ongeveer 25 miljoen boeren in 80 landen leven van de opbrengst van hun koffieoogst. De afgelopen jaren, zeker eind 2010, hebben zij geen klagen: nog niet eerder was koffie deze eeuw zo duur. Maar de hoge prijs heeft ook schaduwkanten. Volgens Roel Vaessen, secretaris van de European Coffee Federation, wordt ieder jaar gemiddeld 2 procent meer koffie gedronken. Het aanbod is momenteel krap. Droogte heeft namelijk in Latijns-Amerika de oogst aangetast. In Colombia hebben bovendien veel boeren de afgelopen jaren hun verouderde koffieplanten vervangen door nieuwe. Een jonge plant biedt pas een goede oogst na drie jaar. Daardoor had Colombia last van een lagere oogst." De tekst wordt afgesloten met "naar: Fairtrade bijlage, Trouw, 23 oktober 2010".]

KB-0233-a-14-1-o 6 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 16 In september 2010 kostte 1 pound (0,453 kilo) koffie gemiddeld 163 dollarcent. In september 2005 kostte een pound koffie 78 dollarcent.
→ Bereken in twee decimalen met hoeveel procent de prijs van een pound koffie is gestegen tussen september 2005 en september 2010. Schrijf je berekening op.

1p 17 Naast andere marktvloeden zoals mislukte oogsten, blijken speculanten verantwoordelijk te zijn voor de stijgende prijzen. Speculanten kopen grote partijen koffie op om ze later met winst door te kunnen verkopen. Hieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 opkopen partij koffiebonen
2 prijzen op de wereldmarkt stijgen
3 partij koffie wordt opgeslagen
4 aanbod op de wereldmarkt daalt
5 partij koffie met winst verkopen
In welke regel staan de verschijnselen zo dat een logische gedachtegang ontstaat?
A $1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
B $1 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
C $1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 4 \rightarrow 5$
D $1 \rightarrow 3 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 5$
E $1 \rightarrow 4 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 5$
F $1 \rightarrow 4 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 5$

[FIGUUR: Een kader met tekst over het keurmerk Fairtrade en Max Havelaar.]
Op de koffiemarkt zijn steeds meer opkopers actief die werken voor producenten met een keurmerk. Voorbeelden van zo'n keurmerk zijn Max Havelaar en Utz Certified.
Uitgangspunt van deze keurmerken is Fairtrade, oftewel eerlijke handel. De koffieboeren ontvangen daardoor een minimumprijs. Deze prijs garandeert de koffieboeren een kostendekkend inkomen.

2p 18 Gebruik informatiebronnen 5 en 6.
Na een lange periode waarin de Fairtrade prijs op het niveau van de minimumprijs lag, is de wereldmarktprijs gestegen en ontvingen de producenten in de periode 2008 tot en met 2010 een premie boven op de wereldmarktprijs. De premie op de wereldmarktprijs wordt gebruikt om de boeren te laten investeren in nieuwe technieken.
→ Leg uit waarom de boeren midden 2010 eerder bereid waren om te investeren dan in de situatie vijf jaar daarvoor.

KB-0233-a-14-1-o 7 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Gebruik informatiebron 6.
1p 19 In de informatiebron wordt een marktsituatie weergegeven.
Hoe hoog is de minimumprijs van Fairtrade?
A 50 dollarcent
B 125 dollarcent
C 175 dollarcent
D 225 dollarcent

1p 20 Fairtradeproducenten organiseren vaak samen reclamecampagnes om
Fairtradeproducten te promoten. Dit ondanks het feit dat deze
producenten elkaars concurrenten zijn.
→ Noem een reden waarom Fairtradeproducenten, die elkaars
concurrenten zijn, toch op deze manier samenwerken.

Uit onderzoek is gebleken dat consumenten die bekend zijn met het
keurmerk, bereid zijn om 10 % meer te betalen voor Fairtrade producten.
Prijzen liggen echter vaak nog hoger. Sommige consumenten hebben
moeite met deze hogere prijzen getuige de onderstaande reactie op de
site van Trouw naar aanleiding van de Fairtrade bijlage.

"Al die zogenaamde Fairtradeproducten, of het nu koffie, chocolade of
bananen of wat dan ook is, zijn veel te duur. Daarom zou iedereen deze
rommel moeten boycotten."
Janneke, Winterswijk op 25-10-2010, 15:42

2p 21 Vul de open plekken in als antwoord op de reactie op de website van
Trouw. Maak bij (4) een duidelijke afweging.

Doe het zo:
Maak de volgende zinnen af.
Een nadeel van Fairtradeproducten voor de consument is 1 ,
maar een voordeel van Fairtradeproducten voor de producent is echter
2 .
Ik vind dat we deze producten 3 (kies wel of niet) moeten boycotten,
omdat 4 .
Schrijf op je antwoordblad:
1 =
2 =
3 =
4 =

KB-0233-a-14-1-o 8 / 13 lees verder ▶▶▶

### Pagina 9

Vertrouwen komt te voet en gaat te paard!

Bij de beantwoording van de vragen 22 tot en met 26 hoef je géén gebruik
te maken van informatiebronnen in de bijlage.

In de jaren 2007 tot en met 2009 bevond Nederland zich in een
economische crisis. Eén van de gevolgen hiervan was een daling van het
consumentenvertrouwen.
Het consumentenvertrouwen wordt vastgesteld op basis van de
antwoorden in een enquête op vijf vragen die gaan over het economisch
klimaat en de koopbereidheid. Zie onderstaande tabel.

[FIGUUR: Diagram met Consumentenvertrouwen als hoofdcategorie, gesplitst in Economisch klimaat en Koopbereidheid. Onder Economisch klimaat vallen 'Economische situatie afgelopen 12 maanden' en 'Economische situatie komende 12 maanden'. Onder Koopbereidheid vallen 'Financiële situatie afgelopen 12 maanden', 'Financiële situatie komende 12 maanden' en 'Gunstige tijd voor grote aankopen'. Bron: CBS.]

1p 22 Eind 2009 en in 2010 is de economische situatie wegens enigsins
verbeterd. Volgens economen was het voor economische groei toen wel
noodzakelijk dat het consumentenvertrouwen zou gaan stijgen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 bestedingen nemen toe
2 mensen zijn geneigd meer te kopen
3 productie neemt toe
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze de
gedachtegang van deze economen goed weergeven?
A consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow$ economie groeit
B consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow$ economie groeit
C consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow$ economie groeit
D consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow$ economie groeit
E consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow$ economie groeit
F consumentenvertrouwen stijgt $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ economie groeit

2p 23 Naast het consumentenvertrouwen is het voor de groei van de economie
ook van belang dat de rente niet te veel stijgt.
$\rightarrow$ Geef een argument waarom een hogere rente de economische groei
weer zal kunnen afremmen.

KB-0233-a-14-1-o 9/13 lees verder ►►►

### Pagina 10

1p 24 Het consumentenvertrouwen is van belang voor producenten en de
detailhandel, maar het is niet voor iedereen even belangrijk.
→ Leg uit waarom een supermarkt minder belang zal hechten aan het
consumentenvertrouwen dan een electronica-winkel.

1p 25 Eind 2010 waren het consumentenvertrouwen en het oordeel ‘oordeel
over het economisch klimaat' verbeterd. Toch bleef de koopbereidheid
laag.
→ Leg uit dat het mogelijk is dat de koopbereidheid laag bleef ondanks
de stijging van het consumentenvertrouwen.

1p 26 Iedereen heeft er belang bij dat de koopbereidheid hoog is. De overheid
kan deze beïnvloeden. Ze kan natuurlijk niet de lonen van iedereen
verhogen, maar er zijn wel andere mogelijkheden.
→ Noem een maatregel die de overheid kan nemen om
de koopbereidheid te laten stijgen. Leg ook uit waarom deze maatregel
werkt.

De melkprijs zal blijven stijgen

Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 33 hoef je géén gebruik
te maken van informatiebronnen in de bijlage.

Uit de krant:
De zuivelmarkt heeft zich de laatste maanden van 2010 flink hersteld.
Ondanks de crisis van de afgelopen jaren zijn de vooruitzichten voor de
lange termijn volgens de Rabobank goed. Nu het ergste van de
economische crisis achter de rug lijkt, is de handel in zuivelproducten
wereldwijd weer toegenomen.
“We zien vier dingen gebeuren”, zegt een deskundige van de Rabobank.
1 Supermarkten hebben hun zuivelprijzen verlaagd.
2 De groothandel heeft zijn voorraden aangevuld.
3 Kopers begeven zich weer op de wereldmarkt op zoek naar meer
voorraad.
4 De productie in de ontwikkelde landen groeit nauwelijks meer.
“Hoewel er meer melk zal komen uit de minder ontwikkelde landen zal de
prijs van melk gaan stijgen”, aldus de deskundige.

1p 27 In het krantenartikel staat dat de prijs van melk de komende tijd weer zal
stijgen ondanks dat er meer melk op de wereldmarkt zal komen.
→ Leg uit hoe het mogelijk is dat de prijs van melk kan stijgen ondanks
dat het aanbod toeneemt.

KB-0233-a-14-1-o 10 / 13 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 367

### Pagina 11

Ronald is een boer met 90 koeien. Een koe geeft per dag gemiddeld 30 liter melk. De inkomsten op de boerderij zijn afhankelijk van de melkprijs. Ronald kreeg in 2010 gemiddeld € 27,75 per 100 liter melk.

2p 28 Bereken de omzet van Ronald in 2010 (365 dagen). Schrijf je berekening op.
Hier staan de bedrijfsgegevens van Ronald over 2011:
[FIGUUR: Tabel met de volgende gegevens: omschrijving, bedrag, periode.
omschrijving: omzet, bedrag: € 300.000, periode: per jaar
omschrijving: inentingen, bedrag: € 1.500, periode: per maand
omschrijving: voer, bedrag: € 5.000, periode: per kwartaal
omschrijving: stroomverbruik, bedrag: € 10.000, periode: per jaar
omschrijving: diverse kosten, bedrag: € 180.000, periode: per jaar]

1p 29 Maak gebruik van de gegevens in de bovenstaande tabel.
→ Bereken de nettowinst van Ronald over 2011.
Schrijf je berekening op.

1p 30 Ronald vindt de nettowinst maar laag. De bedrijfskosten op zijn boerderij zijn namelijk erg hoog. De kosten zijn onder te verdelen in variabele kosten en vaste kosten. Welke kosten behoren tot de vaste kosten?
A afschrijvingskosten melkmachine
B inenten van koeien
C voer voor de koeien

1p 31 Ronald doet alles alleen op de boerderij. De koeien worden twee keer per dag gemolken en dat kost steeds drie uur. Ze worden gemolken door middel van een melkmachine. De koeien moeten ook nog gevoerd worden en zijn er nog heel veel andere werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden. Ronald zou graag de arbeidsproductiviteit willen verhogen. Deze arbeidsproductiviteit wordt gemeten in liters melk per gewerkt uur. Welke aanpassing zal de arbeidsproductiviteit per gewerkt uur zeker doen stijgen?
A een snellere melkmachine gebruiken
B extra personeel aannemen
C het personeel langer laten werken
D minder koeien gaan houden

KB-0233-a-14-1-o 11 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 12

1p 32 De laatste jaren komen er steeds grotere melk-
stallen met soms wel duizend koeien, waardoor het steeds moeilijker is geworden voor de
kleinere boeren om hun bedrijf voort te kunnen zetten. De grotere stallen
kunnen de melk tegen lagere kosten produceren.
→ Leg uit hoe boeren met grotere stallen tegen lagere kosten kunnen
produceren.

1p 33 Vroeger stelde de overheid een minimumprijs vast voor de melk.
Ronald zegt tegen zijn vader: “Zo’n minimumprijs was voor sommigen erg
voordelig.”
→ Voor wie was zo’n minimumprijs voordelig? Leg je antwoord uit.

Van ontwikkeling-shulp naar economische samenwerking!

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 39 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 7 en 8 in de bijlage.

[FIGUUR: Tekstvak met informatie over Hans, een manager van een mobiel
telefoonbedrijf in Kenia, met een omzet van 4 miljard dollar en 10.000
werknemers. Hij is opgegroeid in Afrika, maar vertrok na een opleiding
in Nederland naar Afrika om de wereld te verbeteren door
ontwikkelingssamenwerking. bron: ‘Ons beeld dat Afrika ons nodig heeft, is achterhaald’, de
Volkskrant 10-12-2011]

2p 34 Noem twee kenmerken van economische onderontwikkeling.

1p 35 Gebruik informatiebron 7
Om welvaartsverschillen te vergelijken tussen landen, wordt vaak het
nationaal inkomen per hoofd van de bevolking berekend.
→ Bereken het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking voor Zuid-
Afrika in US $. Schrijf je berekening op.

2p 36 Afrika heeft geld nodig. China heeft veel geld en leent dan ook grote
sommen geld uit aan Afrika. China investeert ook in de infrastructuur van
Afrika. China heeft zelf als opkomende economie veel grondstoffen nodig
en vraagt in ruil voor zijn hulp grondstoffen aan Afrika voor nu en in de
toekomst.
→ Noem een nadeel én een voordeel voor Afrika van deze Chinese hulp.

KB-0233-a-14-1-o 12 / 13 lees verder ►►►


### Pagina 13

Afrika heeft het negatieve imago van honger, oorlogen en wanbestuur. Er zijn echter ook groeiende economieën in Afrika, zoals Ghana, Ivoorkust en Zuid-Afrika. Het IMF voorspelde voor het jaar 2012 een economische groei van 6 procent voor deze landen. Er is zelfs sprake van een groeiende middenklasse. De grote inkomensverschillen tussen arm en rijk zullen echter voorlopig wel blijven bestaan. Ontwikkelingshulp, zoals noodhulp gericht op bepaalde landen of groepen in Afrika, zal nog nodig zijn.

Gebruik informatiebron 8.
1p 37 In de informatiebron worden vier punten genoemd om Afrika beter te helpen. Hulp kan worden onderverdeeld in noodhulp en structurele hulp. → Is er bij punt 2 in de informatiebron sprake van structurele hulp of van noodhulp? Verklaar je antwoord.

Hans heeft na jaren van ontwikkelingssamenwerking gemerkt dat Afrika daar niet beter van wordt. Hans beweert: “Het gaat goed met Afrika. Er zijn steeds meer Afrikanen die, na een opleiding gevolgd te hebben in het Westen, naar Afrika terugkeren en daar willen werken.” Hij geeft als advies het beschikbare budget voor ontwikkelingssamenwerking van 0,7% van het Bruto Nationaal Product (BNP) terug te brengen naar 0,5%.

1p 38 Stel dat het voorstel van Hans doorgaat.
→ Bereken hoeveel euro Nederland dan bespaart op uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking. Schrijf je berekening op. Ga ervan uit dat het BNP van Nederland € 588 miljard bedraagt.

Gebruik informatiebron 8
1p 39 Hans beweert dat de voorstellen, zoals beschreven in de informatiebron, goed zijn voor de Afrikaanse landen. Volgens hem zal het de Afrikaanse landen minder afhankelijk maken van het Westen.
→ Kies één van de vier voorstellen en verklaar hoe dit voorstel de afhankelijkheid van de Afrikaanse landen kan verminderen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0233-a-14-1-o 13 / 13 einde ■