# Eindexamen Economie VMBO-KB 2008 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2008/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2008
tijd vak 2
dinsdag 17 juni
9.00 - 11.00 uur
economie CSE KB
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 44 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
800045-2-732o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Schuld en boete

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.

[FIGUUR: Een tekstvak met informatie over schulden in Nederland en een citaat van Hans Visser.]
Veel mensen in Nederland hebben schulden. Sommige mensen hebben veel schulden. Een van die mensen is Hans Visser. Hij vertelt in een interview in de krant hoe het zo gekomen is.
“Ik werkte een aantal jaren bij een bedrijf en werd ontslagen, omdat ik te vaak te laat kwam. Ik kreeg daarna geen WW-uitkering.”

1p 1 Waarom kreeg Hans Visser geen WW-uitkering?
A Hij had geen arbeidsverleden.
B Hij had geen ww-premie betaald.
C Hij was verwijtbaar werkloos.
D Zijn vrouw had nog een klein baantje.

1p 2 “Maar je moet toch leven”, vertelt Hans, “werk was er niet. Je komt in de Bijstand. Het weinige spaargeld gaat eraan, betalingen worden uitgesteld, schulden lopen op. Er zit tenslotte niets anders op dan geld te lenen. Reguliere banken vragen een normale rente, maar die wilden hem niets lenen. Zo kwam Hans uit bij Money Now, die hem wel € 15.000 wilde lenen, maar dan tegen een erg hoge rente.
→ Waarom wilde een reguliere bank geen geld lenen aan Hans? Verklaar je antwoord.

1p 3 Gebruik informatiebron 1.
“Maar ook dit geld was niet genoeg om de oplopende schulden te betalen. Een jaar later was het noodzakelijk een nieuwe lening af te sluiten, nu van € 25.000. Ik kon terecht bij Money4You. De oude lening werd helemaal afgelost.”
→ Met hoeveel procent zijn de kredietkosten in het tweede jaar toegenomen? Schrijf je berekening op.

800045-2-732o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Die tweede lening was maar een tijdelijke oplossing. Hans meldde zich bij de
stadsbank. Hij kwam in aanmerking voor schuldsanering. Hans bewoonde een
huurhuis. De bewindvoerder (de persoon die de schuldsanering regelt) had voor
Hans al een gelijkwaardige woning met een iets lagere maandhuur gevonden.
Maar gelukkig voor Hans bedacht de bewindvoerder zich. Hans mocht in zijn
oude huis blijven wonen. Hij hoefde niet te verhuizen naar een ander huurhuis.

1p 4 Geef een argument waarom de bewindvoerder zich bedacht en Hans niet hoefde
te verhuizen.

1p 5 Volgens Hans zitten er ook goede kanten aan de schuldsanering.
"Het was heel fijn toen het gas weer aangesloten werd en we weer warm water
hadden. Ik had een constructie bedacht, waarbij we emmers en een handdouche
gebruikten. Ik ben er wel erg handig van geworden, van dat klussen."
Gas, water en elektriciteit kunnen bij schuldsanering afgesloten worden.
Waar wordt dan op bezuinigd?
A op de dagelijkse uitgaven
B op de incidentele uitgaven
C op de vaste lasten

Gebruik informatiebron 2.
2p 6 Als Hans zich aan de regels houdt die gelden bij de schuldsanering, kan hij na
drie jaar van zijn schulden af zijn. Dit betekent wel dat sommige schuldeisers
hun geld niet krijgen of maar voor een deel. Hans vindt echter dat hij na drie jaar
wel genoeg geboeft heeft voor zijn financiële ellende.
→ Geef eerst een argument voor en daarna een argument tegen deze
regeling.

Sjoerd krijgt ontslag

Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en met 13 moet je soms gebruikmaken
van informatiebron 3 in de bijlage.

Sjoerd woont in Makkum. Hij heeft na 15 jaar ontslag gekregen. Hij werkte als
magazijnmedewerker bij een groothandel in kinderkleding.

Gebruik informatiebron 3.
1p 7 Bekijk de tabel van het CBS.
→ Hoeveel procent van het totaal aantal werklozen woont in Friesland?
Schrijf je berekening op.

800045-2-7320
3
lees verder ►►►


### Pagina 4

1p 8 Sjoerd is werkloos door de komst van nieuwe machines. Er zijn minder mensen
nodig in het magazijn.
Hoe heet de werkloosheid die ontstaat als mensen worden vervangen door
machines?
A conjuncturele werkloosheid
B regionale werkloosheid
C structurele werkloosheid
D verborgen werkloosheid

1p 9 Het bedrijf waar Sjoerd werkzaam was, heeft veel last van concurrentie.
Hierdoor maakt het bedrijf te weinig winst. Door mensen te ontslaan probeert de
directie van het bedrijf weer meer winst te maken.
Hieronder staan drie tussenstappen:
1 hogere afzet
2 lagere verkooprijs
3 minder kosten
In welke regel staan de tussenstappen in een zodanige volgorde dat ze de
gedachtegang van de directie juist weergeven?
A ontslagen $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ meer winst
B ontslagen $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ meer winst
C ontslagen $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ 3 $\to$ meer winst
D ontslagen $\to$ 2 $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ meer winst
E ontslagen $\to$ 3 $\to$ 1 $\to$ 2 $\to$ meer winst
F ontslagen $\to$ 3 $\to$ 2 $\to$ 1 $\to$ meer winst

1p 10 Volgens cijfers van het CBS is de werkloosheid over het land ongelijk verdeeld.
In sommige provincies is de werkloosheid veel groter dan in andere. Dit verschil
tussen de werkloosheid per provincie noemt men wel regionale werkloosheid.
$\to$ Noem een overheidsmaatregel om regionale werkloosheid te bestrijden.

1p 11 Sjoerd laat zich inschrijven bij het CWI en vraagt een WW-uitkering aan.
Aan welke voorwaarde moet hij voldoen om een uitkering te ontvangen?
A Hij mag geen spaargeld op de bank hebben.
B Hij moet minimaal een bepaald aantal weken achter elkaar gewerkt hebben.
C Hij moet zelf ontslag genomen hebben.
D Zijn partner moet ook werkloos zijn.

2p 12 Het loon van Sjoerd bedroeg € 19.680 per jaar. Zijn WW-uitkering bedraagt de
eerste twee maanden 75% van zijn laatstverdiende loon.
$\to$ Hoe hoog is de WW-uitkering van Sjoerd per maand?
Schrijf je berekening op.

800045-2-732o 4 lees verder $\implies$

### Pagina 5

1p 13 Sjoerd en zijn dochter Suzan hebben een discussie over het bevorderen van de
werkgelegenheid. Ze kijken naar de verkiezingsprogramma's.
De PvdA geeft aan dat zij door middel van gratis kinderopvang meer mensen
aan het werk wil krijgen.
De VVD geeft aan dat door afschaffing van de bijstand voor mensen onder de
27 jaar, er meer mensen aan het werk zullen gaan.
→ Welke maatregel is volgens jou de beste om meer mensen aan de slag te
krijgen: het voorstel van de PvdA of van de VVD?
Geef een argument voor je keuze.

China stijgt met stip

Bij de beantwoording van de vragen 14 tot en met 19 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 en 5 in de bijlage.

De economie van China groeit al jaren achtereen spectaculair. De laatste jaren
was de groei zo'n 10 procent per jaar.

Gebruik informatiebron 4.
1p 14 In Nederland bedraagt het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking
$ 38.580,25.
→ Hoe hoog is het nationaal inkomen per hoofd van de bevolking voor China in
dollars? Schrijf je berekening op.

1p 15 Velen zien de opkomst van China als een gevaar voor de eigen economie.
Zo heeft Europa besloten dat er een invoerheffing komt voor schoenen uit
China.
Welk gevolg heeft deze invoerheffing voor de prijs van schoenen?
A Schoenen uit China worden in Europa duurder.
B Schoenen uit China worden in Europa goedkoper.
C Schoenen uit Europa worden in China duurder.
D Schoenen uit Europa worden in China goedkoper.

1p 16 Door de economische groei van China stegen de prijzen van grondstoffen op de
wereldmarkt enorm.
Wat is de oorzaak van deze prijsstijging?
A De vraag naar grondstoffen daalde.
B De vraag naar grondstoffen steeg.
C Het aanbod van grondstoffen daalde.
D Het aanbod van grondstoffen steeg.

800045-2-7320
5
lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 17 Uit een onderzoek van het Centraal Plan Bureau (CPB) bleek dat de gevolgen
voor Nederland van het groeien van de Chinese economie niet alleen maar
negatief zijn. Volgens het onderzoek bespaart een Nederlands huishouden als
gevolg van de economische groei van China € 25 per maand.
→ Geef een verklaring voor deze besparing.

Gebruik informatiebron 5.
2p 18 In het rapport van het CPB stond verder: Een aanzienlijk deel van de
Nederlandse invoer van goederen komt uit China. Twee derde (2/3e) deel
hiervan werd weer verder geëxporteerd naar de rest van Europa. De totale
waarde van de goederenimport van Nederland bedroeg in 2005
€ 242,424 miljard.
→ Bereken de waarde van de Chinese goederen die in 2005 via Nederland in
de rest van Europa terechtkwamen. Schrijf je berekening op.

1p 19 De export van Nederlandse goederen naar China was in 2005 nog geen 1% van
het totaal. Volgens vele economen zal ook de Nederlandse export in de
toekomst profiteren van de economische groei in China.
Hieronder staan drie verschijnselen:
1 stijging koopkracht in China
2 stijging nationaal inkomen in China
3 stijging van de vraag naar Nederlandse producten
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een
logische gedachteengang ontstaat?
A economische groei in China → 1 → 2 → 3 → Nederlandse export stijgt
B economische groei in China → 1 → 3 → 2 → Nederlandse export stijgt
C economische groei in China → 2 → 1 → 3 → Nederlandse export stijgt
D economische groei in China → 2 → 3 → 1 → Nederlandse export stijgt
E economische groei in China → 3 → 2 → 1 → Nederlandse export stijgt
F economische groei in China → 3 → 1 → 2 → Nederlandse export stijgt

Produceren maar

Bij de beantwoording van de vragen 20 tot en met 25 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 en 7 in de bijlage.

Het Zweedse bedrijf Scania heeft een vestiging in Zwolle. Daar worden
vrachtauto's in elkaar gezet.

1p 20 De loonkosten zijn in Nederland hoog in vergelijking met andere delen van de
wereld. Toch is Scania heel tevreden met de Nederlandse vestiging.
→ Geef een reden waarom Scania zich, ondanks de hoge loonkosten, graag in
Nederland vestigt.

800045-2-7320
6
lees verder

### Pagina 7

De Nederlandse vestiging van Scania bouwde in het afgelopen jaar 20.000
vrachtwagens. Wereldwijd produceerde de Zweedse onderneming 440.000
vrachtwagens, bij een omzet van 5 miljard euro.
In de Nederlandse vestiging werken 1.500 medewerkers. Het totale concern
heeft 28.000 medewerkers in dienst.

1p 21 Wat is de arbeidsproductiviteit bij Scania in Nederland, bij bovenstaande
gegevens, in dat jaar?
A 0,71 vrachtwagens
B 13,33 vrachtwagens
C 15,71 vrachtwagens
D 293,33 vrachtwagens

1p 22 Gebruik de informatiebronnen 6 en 7.
Scania wil een tweeploegendienst invoeren. Daarom heeft het bedrijf meer
personeel nodig. Kees is twintig jaar. Kees wil bij Scania werken. Twee jaar
geleden heeft hij zijn vmbo-diploma behaald. Toen wilde hij niet solliciteren bij
Scania, omdat hij het salaris te laag vond. Nu bedraagt het salaris voor een
18-jarige met alleen vmbo € 634.
→ Hoeveel zou Kees twee jaar geleden verdiend hebben? Schrijf je berekening
op.

1p 23 Gebruik informatiebron 7.
Nadat Kees het vmbo heeft verlaten, heeft hij zijn vakdiploma A en zijn
voortgezet vakdiploma B gehaald. Kees is blij dat hij dit heeft gedaan. "Hierdoor
kan ik nu veel meer verdienen dan als ik alleen mijn vmbo-diploma zou hebben
gehad." Kees is nu twintig jaar.
→ Hoeveel procent kan Kees nu meer verdienen omdat hij zijn vakdiploma's
heeft gehaald? Schrijf je berekening op.

1p 24 Kees wordt aangenomen. Hij gaat werken in de nieuwe nachtploeg.
Bij Scania zijn verschillende afdelingen.
Welke afdeling zal de tweeploegendienst als eerste ingevoerd hebben?
A administratie
B directie
C inkoop
D personeel en organisatie
E productie
F verkoop

800045-2-732o 7 lees verder ▶▶▶

### Pagina 8

1p 25 Door de invoering van een tweeploegendienst draaien de machines langer,
daardoor ...(1)... de afschrijvingskosten per product.
De producten worden goedkoper en daardoor neemt de afzet ...(2)....

→ Wat moet op de plaats van de cijfers worden ingevuld?
Bij (1) dalen / stijgen
Bij (2) af / toe

Rozen uit Rwanda

Bij de beantwoording van de vragen 26 tot en met 32 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 8 in de bijlage.

[FIGUUR: Gekleurd kader met tekst over rozen uit Rwanda.]
De rozen die je in de winkel koopt, zijn al lang niet meer alleen afkomstig uit
Nederland. Tegenwoordig komen ze ook veel uit Rwanda, een straatarm land in
Afrika. In Rwanda is er nog niet veel kennis over het kweken van rozen.
Deze bloemen worden met het vliegtuig naar ons land vervoerd.

1p 26 Het kost veel geld om de rozen per vliegtuig naar Nederland te vervoeren.
De rozen uit Rwanda zijn echter niet duurder dan in Nederland gekweekte
rozen.
Wat is daarvoor de verklaring?
A De arbeidsomstandigheden zijn in Rwanda beter.
B De lonen in Rwanda zijn hoger.
C Er is in Rwanda meer kennis op het gebied van rozenteelt.
D Het klimaat in Rwanda is veel geschikter voor rozenteelt.

1p 27 Rwanda Flower, een rozenkwekerij in Rwanda, verkoopt bijna alle bloemen van
de kwekerij in het buitenland. Dat gaat via de bloemenveiling in Aalsmeer.
→ Waarom worden de rozen in Aalsmeer verkocht en niet in Rwanda?

1p 28 Om in Rwanda eenzelfde hoeveelheid rozen te kweken als in Nederland, zijn er
veel meer werknemers nodig dan in Nederland.
→ Verklaar waarom er in Rwanda meer werknemers nodig zijn om eenzelfde
hoeveelheid rozen te kweken als in Nederland.

Gebruik informatiebron 8.

1p 29 Rwanda Flora ligt even buiten Kigali en de rozen gaan direct via Kigali Airport
naar Schiphol. Op het platteland van Rwanda is de grond veel goedkoper dan in
en rond Kigali.
→ Waarom is het niet verstandig een rozenkwekerij te beginnen op het
platteland van Rwanda? Verklaar je antwoord.

800045-2-732o 8 lees verder ►►►

### Pagina 9

1p 30 De regering van Rwanda juicht de komst van rozenkwekerijen toe. Naast de
oprichting van dit soort landbouwbedrijven wil de overheid van Rwanda nog
liever investeren in de verwerkende industrie van landbouwproducten en de
dienstensector.
→ Geef een reden waarom de overheid van Rwanda de voorkeur geeft aan de
verwerkende industrie en de dienstensector boven landbouwbedrijven?

Gebruik informatiebron 8.
2p 31 Als alle plannen van de regering van Rwanda uitkomen, zal Rwanda op termijn
de status krijgen van een middeninkomenland. Dat wil zeggen dat het inkomen
per hoofd van de bevolking op 900 dollar uitkomt.
→ Met hoeveel procent moet het inkomen per jaar per hoofd van de bevolking
dan stijgen?
Schrijf je berekening op.

1p 32 Ook de Europese Unie (EU) wil de ontwikkeling van Rwanda steunen. Ze heeft
daarbij de keus:
- Europese bedrijven die in Rwanda investeren belastingvoordelen geven
óf
- de invoerrechten op producten uit Rwanda verlagen.
→ Welke van de twee maatregelen is volgens jou het meest geschikt om
Rwanda te helpen zich te ontwikkelen? Geef aan waarom de door jou
gekozen maatregel beter is dan de andere.

De 'Annabel'

Bij de beantwoording van de vragen 33 tot en met 37 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 in de bijlage.

Alex en Annet willen een langverwachte wens in vervulling laten gaan. Ze gaan
een zeilboot kopen. Op www.botentekoop.nl zien ze een open zeilboot van de
Valk-klasse van 7 meter. De vraagprijs is € 7.000. Alex en Annet hebben zelf
€ 2.000 gespaard. Voor het resterende bedrag willen ze een persoonlijke lening
afsluiten bij www.snelgeld.com.

2p 33 Een persoonlijke lening is een voorbeeld van consumptief krediet.
→ Geef twee andere voorbeelden van consumptief krediet.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

800045-2-7320
9

### Pagina 10

Gebruik informatiebron 9.
1p 34 Alex en Annet gaan naar de site van www.snelgeld.com. Ze hebben per maand
maximaal € 300 over om de maandelijkse termijn van de lening te betalen.
Ze willen een zo kort mogelijke looptijd.
Welke looptijd krijgen Alex en Annet als ze voor het resterende bedrag (€ 5.000)
een lening afsluiten bij www.snelgeld.com?
A 12 maanden
B 18 maanden
C 24 maanden
D 36 maanden

[FIGUUR: Tekst in een kader met een grijze rand.]
Alex en Annet vinden dit te lang. De verkoper van de boot houdt vast aan de
vraagprijs. "Bezuinigen lukt niet, we zullen dus aan meer geld moeten komen",
zegt Alex. Ze besluiten hun zolder op te ruimen en al hun spullen op
www.marktplaats.nl te zetten te koop.

Gebruik informatiebron 9.
2p 35 De verkoop van hun spullen levert Alex en Annet € 1.000 op zodat ze voor
€ 4.000 een lening zouden kunnen afsluiten met een looptijd van 18 maanden.
Wat zijn de totale kredietkosten van de lening voor Alex en Annet als ze de
lening zouden afsluiten? Schrijf je berekening op.

2p 36 Alex vindt de kredietkosten nogal aan de hoge kant. "We kunnen beter die € 300
per maand sparen en dan de boot kopen. € 4.000 is ook niet niks", vindt hij.
Annet zegt: "Ja, maar dan duurt het zo lang voordat we de boot kunnen kopen!"
→ Hoeveel maanden zouden Alex en Annet moeten sparen voordat ze de boot
kunnen kopen? Hou geen rekening met de rente. Geef de berekening en
rond je antwoord af op hele maanden.

1p 37 Alex vindt dat ze beter eerst kunnen sparen. Annet vindt dit te lang duren. Zij wil
zo snel mogelijk genieten van de boot. "Lenen heeft meer voordelen. Je weet
namelijk nooit wat er met de prijs van deze boten gebeurt."
→ Waarom kan lenen voor Alex en Annet dan verstandig zijn?

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
800045-2-7320*
10
einde ■