# Eindexamen Economie VMBO-KB 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2006
tijdvak 1
dinsdag 23 mei
13.30 – 15.30 uur
ECONOMIE CSE KB
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
600013-1-651o

### Pagina 2

- **Meerkeuzevragen**
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

**VRAGEN STAAT VRIJ**

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.

Gebruik informatiebron 1.
1p O 1 → Hoeveel uur per week is Anneke sinds mei 2005 bezig met het bezorgen van de zondagskrant? Laat de berekening zien.

1p ● 2 Is het bezorgen van kranten door Anneke formele arbeid of informele arbeid?
A Formele arbeid, want Anneke is over haar salaris loonheffingplichtig.
B Formele arbeid, want Anneke werkt twee dagen per week.
C Informele arbeid, want Anneke verdient heel weinig geld.
D Informele arbeid, want Anneke zit nog op school.

1p O 3 Voordat de kranten worden rondgebracht, moeten ze ook nog worden gevouwen. → Wanneer is hierbij sprake van arbeidsintensieve productie?

2p O 4 Gebruik informatiebron 2.
De vader van Anneke beweert dat zijn dochter minder dan het minimumjeugdloon verdient.
→ Toon met een berekening aan dat hij gelijk heeft.

1p ● 5 Met het bezorgen van de zondagskrant verdien je niet veel. Wat kan daarvoor de verklaring zijn?
A Er is veel belangstelling bij werkgevers voor dit werk en dus veel vraag naar arbeid.
B Er is veel belangstelling van jongeren voor dit werk en dus veel aanbod van arbeid.
C Er is weinig belangstelling bij werkgevers voor dit werk en dus weinig vraag naar arbeid.
D Er is weinig belangstelling van jongeren voor dit werk en dus weinig aanbod van arbeid.

600013-1-651o 2 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 3

DRINK MET MATE

Bij de beantwoording van de vragen 6 tot en met 10 hoef je geen gebruik te maken van
informatiebronnen in de bijlage.

In 2003 is in Nederland opnieuw minder bier gedronken. Per hoofd van de
bevolking werd in dat jaar 78,7 liter bier geconsumeerd. In 2002 was dat nog 79,9
liter. De bierconsumptie daalt sinds het begin van de jaren negentig geleidelijk.
In 1990 werd nog 91 liter per hoofd van de bevolking geconsumeerd.

1p 6 Tot welke sector behoren bierbrouwerijen?
A commerciële dienstverlening
B industrie
C landbouw en visserij
D niet-commerciële dienstverlening

2p 7 De Nederlandse bierbrouwers brouwen hun bier voor het binnen- en het buitenland.
Met hoeveel procent is de binnenlandse bierconsumptie in 2003 gedaald ten opzichte
van 1990? Laat de berekening zien.

1p 8 Om kosten te besparen willen sommige bierbrouwers hun productiecapaciteit verhuizen
naar het buitenland. Dat leidt tot werkloosheid in Nederland.
Hoe wordt deze soort werkloosheid genoemd?
A conjuncturele werkloosheid
B frictiewerkloosheid
C seizoenswerkloosheid
D structurele werkloosheid

1p 9 Het buitenland heeft grote behoefte aan het Nederlandse bier.
Als een bierbrouwerij verhuist naar het buitenland kunnen andere bedrijven in Nederland
minder omzet behalen.
Geef een voorbeeld van een bedrijf in Nederland dat een omzetdaling kan
verwachten, wanneer een bierbrouwerij verhuist naar het buitenland.

1p 10 Behalve structurele werkloosheid kan er in een land sprake zijn van conjuncturele
werkloosheid. Deze is in Nederland vanaf 2000 aanzienlijk toegenomen. In de troonrede
van 2004 werd hier door de koningin aandacht aan besteed. Zij kondigde aan dat de
overheid de conjuncturele werkloosheid wilde gaan bestrijden.
Noem een maatregel die de overheid kan nemen om de conjuncturele werkloosheid te
bestrijden.

600013-1-651o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

B.V. ANTOP

Bij de beantwoording van de vragen 11 tot en met 15 hoef je geen gebruik te maken van
informatiebronnen in de bijlage.

B.V. Antop is een drukkerij die uitsluitend woordenboeken produceert.
Van B.V. Antop zijn de volgende gegevens bekend.
Alle bedragen zijn exclusief BTW.

[FIGUUR: Tabel met jaar 2005 gegevens. Kolom 1: Omzet, Prijs per woordenboek, Kosten papier, Kosten andere grondstoffen, Personeelskosten, Kosten van het gebouw, Machinekosten, Aantal werknemers. Kolom 2: € 1.570.800, € 8, € 280.000, € 150.000, € 700.000, € 100.000, € 150.000, 14.]

1p O 11 B.V. Antop maakt, net zoals andere drukkerijen, onderdeel uit van een bedrijfskolom.
→ Wat is een bedrijfskolom?

1p ● 12 Hoeveel bedraagt de afzet van B.V. Antop in 2005?
A 112.200
B 172.500
C 196.350
D 214.150

2p O 13 → Hoeveel bedraagt de nettowinst van B.V. Antop over 2005? Laat de berekening zien.

1p ● 14 De directeur bekijkt de gegevens over de afzet, de nettowinst en de arbeidsproductiviteit.
Dat kan beter, denkt hij. B.V. Antop moet in 2006 meer kunnen verkopen. “We moeten
dan wel gaan automatiseren”, zegt hij.
Hieronder staan enkele tussenstappen.
1 de loonkosten
2 werknemers worden ontslagen
3 de verkooprijs kan dalen
In welke van de onderstaande regels staan de tussenstappen in een zodanige volgorde
dat ze de gedachtegang van de directeur goed weergeven?
A automatisering → 1 → 2 → 3 → grotere verkoop
B automatisering → 1 → 3 → 2 → grotere verkoop
C automatisering → 2 → 1 → 3 → grotere verkoop
D automatisering → 2 → 3 → 1 → grotere verkoop
E automatisering → 3 → 2 → 1 → grotere verkoop
F automatisering → 3 → 1 → 2 → grotere verkoop

600013-1-651o 4 ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

1p O 15 Bekijk nogmaals de tabel. De directeur besluit tot automatisering. De verwachte gevolgen
in 2006 zullen zijn:
1 Er worden 6 werknemers ontslagen.
2 Hierdoor dalen de personeelskosten met € 300.000.
3 De machinekosten stijgen met € 150.000.
De andere gegevens blijven gelijk.
Met hoeveel euro's stijgt de nettowinst in 2006 na de automatisering?
Laat de berekening zien.

V/M
Bij de beantwoording van de vragen 16 tot en met 20 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 3 en 4 in de bijlage.

Je zult maar vrouw zijn en betaald werk willen doen. Dat vind je niet zo snel. Dit
kan afgeleid worden uit de werkloosheidscijfers.

1p O 16 Gebruik informatiebron 3.
Hoeveel procent van de vrouwelijke beroepsbevolking in 2003 is werkloos?
Laat de berekening zien.

1p ● 17 Gebruik informatiebron 4.
Vrouwen nemen een groter deel van de verzorging van een kind voor hun rekening dan
mannen. Vaak gaan vrouwen na de geboorte van hun eerste kind minder betaald werk
verrichten of houden ze helemaal met betaald werken op.
Op hoeveel procent van de vrouwen zijn bovenstaande feiten van toepassing?
A 14%
B 24%
C 45%
D 69%
E 83%

1p O 18 Sommigevrouwen gaan juist meer betaald werk verrichten nadat ze hun eerste kind
hebben gekregen.
Geef een reden waarom sommige vrouwen juist meer uren gaan werken.

1p O 19 Ellen is 40 jaar en getrouwd met Bart. Ze hebben drie kinderen. Nu het jongste kind vier
jaar geworden is en naar de basisschool gaat, wil Ellen weer betaald werk gaan doen.
Maar een baan vinden valt niet mee. Ellen vindt dat werkgevers en overheid hier een taak
hebben.
Ellen doet een voorstel:
"Geef vrouwen met kinderen de mogelijkheid 'op afstand' te werken. In plaats van op
kantoor kan ik mijn werk thuis achter de computer doen."
Leg uit waarom dit voorstel gunstig is voor vrouwen met kinderen die betaald werk
willen doen.

600013-1-651o 5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

1p O 20 Om de kansen van vrouwen op het vinden van een baan te vergroten, staat in personeelsadvertenties wel de zin: bij gelijke geschiktheid gaat onze voorkeur uit naar een vrouw. De VVD stelde onlangs voor deze zin weg te laten.
→ Ben jij het eens met de VVD of niet?
Geef een argument voor je mening.

HET VAKANTIEBAANTJE VAN RICK

Bij de beantwoording van de vragen 21 tot en met 25 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.

Het schooljaar is bijna afgelopen. Rick, 15 jaar, zoekt nu een vakantiebaantje. Hij wil zich eerst goed laten voorlichten. Daarom gaat hij eerst naar het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI).

1p • 21 Hieronder staat een aantal onderwerpen die te maken hebben met werkloosheid.
1 bemiddelen tussen werkgevers en werkzoekenden
2 werkzoekenden helpen bij het vinden van een baan
3 informatie geven over uitkeringen
Welke onderwerpen horen bij het CWI?
A alle 3
B alleen 1
C alleen 2
D uitsluitend 1 en 2
E uitsluitend 1 en 3
F uitsluitend 2 en 3

1p O 22 Na een kenningsgesprek wordt Rick aangenomen bij een drankengroothandel. Werkgevers maken graag gebruik van de diensten van jongeren die nog op school zitten.
→ Geef hiervoor een verklaring.

1p O 23 Rick kan vijf weken fulltime gaan werken in het magazijn. Hij moet wel eerst een arbeidsovereenkomst afsluiten.
→ Hoort Rick deze vijf weken nu tot de beroepsbevolking? Verklaar je antwoord.

1p O 24 In een arbeidsovereenkomst staan primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden. Rick krijgt een paar schoenen met stalen neuzen die hij tijdens het werk moet dragen.
→ Leg uit dat het dragen van deze schoenen tot de secundaire arbeidsvoorwaarden hoort.

2p O 25 Gebruik informatiebron 5.
Rick is twee weken aan het werk. Hij ontvangt het salarisoverzicht. Volgens de CAO geldt voor dit bedrijf een 38-urige werkweek.
→ Bereken het brutosalaris per maand bij een volledige werkweek. Laat de berekening zien.

6 ga naar de volgende pagina
600013-1-651o

### Pagina 7

LEVEN MET HOUT
Bij de beantwoording van de vragen 26 tot en met 31 hoef je geen gebruik te maken van
informatiebronnen in de bijlage.

In ons land zijn we de laatste jaren steeds meer hout gaan gebruiken,
waaronder tropisch hardhout. FSC Nederland is een stichting zonder
winstoogmerk. Ook milieu- en ontwikkelingsorganisaties zijn actief in
FSC Nederland. Doel van FSC Nederland is een actieve bijdrage te
leveren aan duurzaam bosbeheer door het vergroten van het
marktaandeel FSC-hout op de Nederlandse markt.
[FIGUUR: FSC logo met een boom en een checkmark.]

1p O 26 Het houtgebruik neemt voortdurend toe.
→ Geef hiervoor één oorzaak.

1p O 27 → Wat wordt bedoeld met duurzaam bosbeheer?

1p O 28 Milieuorganisaties vinden dat niet-duurzaam geproduceerd hout te goedkoop is.
“Niet alle kosten van de houtproductie worden in de verkoopprijs doorberekend. Dat geldt
trouwens wel voor meer producten”, aldus een woordvoerder van een milieuorganisatie.
→ Noem een voorbeeld van kosten die een gevolg zijn van productie, maar die niet in de
prijs worden doorberekend.

1p O 29 Van al het verkochte hout was in 2004 11% FSC-hout. In totaal werd in 2004 in Nederland
7.000.000 m³ hout verkocht. FSC wil in 2005 een marktaandeel van 12% bereiken.
→ Hoeveel m³ FSC-hout moet er dan in 2005 verkocht worden als de totale houtverkoop
in Nederland gelijk blijft? Laat de berekening zien.

1p O 30 De overheid kan ervoor zorgen dat er meer milieuvriendelijk hout gekocht wordt.
De overheid kan dat doen door middel van subsidies en heffingen.
→ Leg uit hoe de overheid er door middel van heffingen voor kan zorgen dat mensen
meer milieuvriendelijk hout gaan kopen.

2p O 31 “Consumeren leidt tot een afvalprobleem”, zegt Karel. Zijn vader is het daar niet mee
eens. Volgens hem geldt dat niet voor het hout dat hij gebruikt. Hij haalt namelijk overal
sloophout op en verstookt dat in zijn open haard. Zo werkt hij volgens hem mee aan een
schoner milieu. Karel is het niet met zijn vader eens.
→ Met wie ben jij het eens? Met Karel of zijn vader? Gebruik in je antwoord zowel een
argument voor het standpunt van Karel als een argument voor het standpunt van
Karels vader.

600013-1-651o 7 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 8

LAIAAI IN DE POLDER
Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 36 hoef je geen gebruik te maken van
informatiebronnen in de bijlage.

Er is de laatste tijd veel kabaal over onze luchthaven Schiphol. Niet alleen de
vliegtuigen maken veel herrie. Er is ook een luidruchtige discussie over de vraag:
kan Schiphol doorgroeien, ja of nee?

Bekijk onderstaande tabel.
Gegevens Schiphol
| | 1993 | 1997 | 2003 |
|---|---|---|---|
| Vervoerde vracht (kg) | 775.386 | 1.161.234 | 1.306.155 |
| Aantal passagiersbewegingen | 21.274.000 | 31.570.000 | 39.960.000 |

2p O 32 De hoeveelheid vracht en het aantal passagiers zijn sterk gestegen.
→ Geef twee oorzaken voor de sterke toename van het aantal passagiers.

1p O 33 De directie van Schiphol wil dat Schiphol een flinke groei doormaakt. Volgens de directie
is Schiphol belangrijk voor de Nederlandse economie. In 2003 werkten er ruim 57.000
mensen op Schiphol.
Naast werkgelegenheid is Schiphol om andere redenen belangrijk voor de Nederlandse
economie.
→ Noem een andere reden.

1p O 34 Om geluidsoverlast in dichtbevolkte gebieden te verminderen, werd in 2003 de
Polderbaan in gebruik genomen. De directie van Schiphol beweerde dat door gebruik te
maken van de Polderbaan, men over gebieden kan vliegen waar minder mensen wonen.
De milieubeweging was fel tegen de komst van de Polderbaan. Volgens de
milieubeweging betekent de Polderbaan voor de toekomst meer vliegtuiglawaai.
→ Geef een verklaring voor het standpunt van de milieubeweging.

1p O 35 In de omgeving van Schiphol worden veel huizen geïsoleerd om het lawaai buiten te
houden. In 1995 schatte men dat 21.500 huizen geïsoleerd moesten worden. De kosten
werden geschat op € 234 miljoen. In 2004 heeft men het aantal te isoleren huizen
teruggebracht tot 7.047. De totale kosten van dit project bedragen nu echter
€ 399 miljoen.
→ Hoeveel bedragen de kosten van het isoleren per huis in 2004?
Laat de berekening zien.

2p O 36 De vraag: 'moet Schiphol groeien?', beantwoordt de directie van Schiphol met ‘ja’ en de
milieubeweging met ‘nee’.
→ Wat vind jij: moet Schiphol kunnen groeien of niet?

Als je voor de directie van Schiphol kiest, moet je aangeven waarom je een argument dat
de directie van Schiphol kan gebruiken belangrijker vindt dan een argument dat de
milieubeweging kan gebruiken.

Als je voor de milieubeweging kiest, moet je aangeven waarom je een argument dat de
milieubeweging kan gebruiken belangrijker vindt dan een argument dat de directie van
Schiphol kan gebruiken.

600013-1-651o
8 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 9

ALBERT HEIJN, DE PRIJNOORLOG

Bij de beantwoording van de vragen 37 tot en met 41 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.

In 2003 kondigde Albert Heijn een prijsverlaging van zijn producten aan. Het was het begin van de 'prijzenoorlog'. Eind 2004 constateerde Albert Heijn dat, ondanks de lagere prijzen, de omzet gelijk was gebleven aan het voorgaande jaar.

1p 37 Hoe heeft de afzet van Albert Heijn zich in deze periode ontwikkeld?
A De afzet van Albert Heijn is gedaald.
B De afzet van Albert Heijn is gelijk gebleven.
C De afzet van Albert Heijn is gestegen.

1p 38 Albert Heijn wil, ondanks de prijsverlagingen, de brutowinst gelijk houden. Hoe kan Albert Heijn de brutowinst gelijk houden?
Dat is mogelijk door
A afspraken te maken met leveranciers over lagere inkoopprijzen.
B de werknemers minder loon uit te betalen.
C een aantal filialen te sluiten.
D een aantal werknemers te ontslaan.

Gebruik informatiebron 6.

1p O 39 Waarom willen supermarkten juist werknemers van 23 jaar en ouder ontslaan?
→ Geef een reden.

1p O 40 Edwin werkt nu al jaren bij Albert Heijn. Hij was 17 jaar toen hij er kwam werken. Hij maakte zelf afspraken met zijn werkgever en zijn ouders wisten niet precies wat hij had afgesproken.
→ Is er destijds een geldige arbeidsovereenkomst gesloten? Verklaar je antwoord.

1p 41 De werkgevers willen werknemers langer laten werken. Edwin denkt daarom dat zijn werkgever een langere werkweek gaat invoeren. Zijn collega Tim denkt dat een werkgever niet zomaar de werk- en rusttijden mag veranderen. Wie heeft gelijk?
A Edwin, maar dan moet de werkgever daar extra loon voor betalen.
B Edwin, want de werkgevers kunnen dat elke werknemer verplichten.
C Tim, want dat kunnen de werknemers naar eigen inzicht regelen.
D Tim, want werk- en rusttijden kunnen veranderen bij de invoering van een nieuwe CAO.

600013-1-6510* 9 einde ■