# Eindexamen Economie VMBO-KB 2005 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/economie/2005/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2005
tijdvak 1
dinsdag 31 mei
13.30 - 15.30 uur
ECONOMIE CSE KB
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
500010-1-639o

### Pagina 2

•    Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

GEEN ROZEN ZONDER DOORNEN

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 hoef je géén gebruik te maken van de informatiebronnen uit de bijlage.

Peter wil rozen kopen voor moederdag. Grootbloemige rozen kosten maar liefst € 1,25 per stuk! De bloemenverkoper ziet dat Peter schrikt en zegt: "Je moet niet vergeten dat bloemen rond moederdag altijd duurder zijn dan normaal."

1p 1 Waarom zijn bloemen rond moederdag duurder dan normaal?
A Omdat de vraag dan afneemt, terwijl het aanbod maar weinig toeneemt.
B Omdat de vraag dan aanzienlijk toeneemt, terwijl het aanbod weinig toeneemt.
C Omdat het aanbod dan aanzienlijk toeneemt, terwijl de vraag weinig toeneemt.
D Omdat het aanbod dan afneemt, terwijl de vraag nog meer afneemt.

Het aantal rozenkwekerijen in Nederland neemt af. Sommige kwekers stoppen met het bedrijf, anderen verplaatsen hun bedrijf naar het buitenland, bijvoorbeeld naar Kenia. In 2004 zijn er nog 400 kwekerijen voor grootbloemige rozen in Nederland. Zij kweken per jaar 1,5 miljard rozen. Om géén verlies te lijden moeten alle rozen in Nederland samen jaarlijks 405 miljoen euro opbrengen.

1p O 2 -> Hoe groot was in 2004 in Nederland de kostprijs van één grootbloemige roos? Laat de berekening zien.

1p O 3 Het is opvallend dat de gemiddelde oppervlakte van de kwekerijen in Nederland steeds meer toeneemt.
-> Geef hiervoor een verklaring.

2p O 4 Nederlandse kwekers produceren in Kenia veel goedkoper. Een grootbloemige roos heeft daar een kostprijs van slechts € 0,10.
-> Geef hiervoor twee verklaringen.

1p O 5 Door de verplaatsing van Nederlandse kwekerijen naar het buitenland ontstaat er in ons land werkloosheid.
Welke vorm van werkloosheid is dat?
A conjuncturele werkloosheid
B seizoenwerkloosheid
C structurele werkloosheid
D verborgen werkloosheid

1p O 6 -> Noem een economisch voordeel voor de consument in Nederland van deze verplaatsing van kwekerijen naar Kenia.

500010-1-639o 2 ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

VAKKEN VULLEN OF ZAKKEN VULLEN

Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en met 11 moet je soms gebruikmaken van de informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.

Michel, 16 jaar oud, is blij. Hij heeft een baantje gekregen bij een supermarkt. Trots laat hij de arbeidsovereenkomst aan zijn moeder zien. Maar die is niet zo blij. Geld verdienen is leuk, maar dit jaar moet Michel ook eindexamen vmbo doen.

1p O 7 Voor Michel is geld verdienen niet de enige reden dat hij gaat werken.
→ Noem nog een andere reden, behalve geld verdienen, waarom Michel wil gaan werken.

Moeder laat zich overtuigen door Michel. Ze vindt het goed dat hij gaat werken, onder de voorwaarde dat hij zijn schoolwerk niet verwaarloost. Samen gaan ze de arbeidsovereenkomst bekijken.

Gebruik informatiebron 1.
“Michel, je hebt geknoeid!” zegt moeder. “Er zit een vlek op de arbeidsovereenkomst. Kijk hier bij artikel 2! Welk woord stond daar? Welk woord is er verdwenen onder de inktvlek?
A bepaalde tijd
B onbepaalde tijd
C onregelmatige tijd
D vaste tijd

Gebruik informatiebronnen 1 en 2.
“Laten we eens kijken wat je gaat verdienen. Je werkt op zaterdag van 9.30 tot 19.00 uur, met een half uur verplichte middagpauze,” zegt moeder.
2p O 9 → Hoeveel gaat Michel bruto verdienen op zaterdag? Laat de berekening zien.

Michel ziet het helemaal zitten. “Binnenkort wordt het pas echt feest en in 2005 wordt mijn brutoloon per uur nog hoger dankzij de nieuwe CAO.”
2p O 10 → Hoe hoog wordt voor Michel het brutoloon per uur in 2005? Laat de berekening zien. Doe het zo en neem op je antwoordblad:
Het brutoloon per uur wordt per 1 juli 2004 ...
Het brutoloon per uur wordt per 1 januari 2005 ...

Moeder wijst Michel erop dat hij zich niet te vroeg rijk moet rekenen. “De baas kan je in de eerste week al ontslaan als hij niet tevreden is.” Mag de heer Smulders Michel na een week al ontslaan?
1p ● 11 A Ja, maar alleen als er een dringende reden is.
B Ja, want de proeftijd is nog niet verstreken.
C Nee, daarvoor heeft hij toestemming nodig van het CWI.
D Nee, Michel mag eerst de proeftijd afmaken.

500010-1-639o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

WIJ DOET HET LICHT UIT?

Bij de beantwoording van de vragen 12 tot en met 19 hoef je géén gebruik te maken van
de informatiebronnen uit de bijlage.

De Overbetuwe Lampen Fabriek (OLF) verkeert in ernstige problemen. Directeur Olaf
Kromstadt zegt in februari 2004 in een interview: "We hebben veel problemen. De
loonkosten zijn erg hoog geworden. De koers van de euro blijft maar stijgen en de vraag
naar onze producten is ingezakt. Ik zal een paar cijfers geven:
• Vorig jaar was de dollar € 0,93 waard en nu staat de dollar op € 0,81.
• Wij produceren en verkopen per jaar 600.000 verlichtingssystemen voor alle grote
fabrikanten van bromscooters en motorfietsen, zowel in binnen- als buitenland,
maar de mensen kopen minder snel een nieuwe scooter of motor. Dat komt door de
economische crisis.
• Er werken 375 mensen bij onze fabriek.
Ik zie de toekomst somber in. Misschien moeten we de productie wel verplaatsen naar
Polen. Dat land wordt 1 mei 2004 lid van de Europese Unie."

2p O 12 → Met hoeveel procent is de koers van de dollar ten opzichte van de euro gedaald?
Laat de berekening zien. Rond af op 1 decimaal.

1p • 13 Waarom is een stijgende koers van de euro een nadeel voor de OLF?
A De grondstoffen uit landen buiten de EMU werden duurder.
B De grondstoffen uit landen buiten de EMU werden goedkoper.
C De uitvoer naar landen buiten de EMU wordt duurder.
D De uitvoer naar landen buiten de EMU wordt goedkoper.

1p O 14 → Hoe groot is bij deze fabriek de gemiddelde arbeidsproductiviteit in een jaar?
Laat de berekening zien.

De heer Kromstadt zegt: "Voor de gemeente Overbetuwe zou een verhuizing van de
lampenfabriek naar Polen een ramp zijn, want met een omzet van € 24.000.000 is de OLF
één van de grootste bedrijven in de regio. Als je dan ook nog bedenkt dat we vorig jaar
aan grondstoffen en diensten voor € 8.500.000 verbruikten, dan zie je dat de gevolgen
van de regionale leveranciers groot zijn. Misschien moeten we extra investeringen doen.
De loonkosten waren € 13.500.000. De overige bedrijfskosten bedroegen € 2.500.000.
Er zijn machines in de handel die twee keer zoveel kunnen produceren, terwijl er per
machine de helft minder werknemers nodig zijn. Die machines zijn wel peperduur."

1p • 15 Hoe groot was de winst of het verlies van de OLF?
A € 500.000 verlies
B € 2.000.000 verlies
C € 500.000 winst
D € 2.000.000 winst

1p O 16 → Waarom heeft de OLF méér last van de economische crisis dan bijvoorbeeld een
bakker in Overbetuwe?

500010-1-6390 4 ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

1p 17 Wat zal een belangrijke economische reden zijn voor de OLF om de productie naar Polen te verplaatsen?
1p 18 Waarom is een lidmaatschap van Polen van de EU een voordeel voor de OLF, als de fabriek in Polen gevestigd wordt?
A Omdat er binnen de EU gelijke invoerrechten zijn.
B Omdat er binnen de EU maar één munt is.
C Omdat er binnen de EU maar één regering is.
D Omdat er binnen de EU vrij verkeer van goederen en diensten is.
1p 19 Zal de arbeidsproductiviteit gelijk blijven, toenemen of afnemen als de OLF de extra investeringen doet, waar de heer Kromstadt over spreekt? Verklaar je antwoord.
500010-1-6390
5 ga naar de volgende pagina

### Pagina 6

GEEF ZE VAN KATOEN!
Bij de beantwoording van de vragen 20 tot en met 26 moet je soms gebruikmaken van
informatiebronnen 3 en 4 in de bijlage.

Aan het woord is François Traoré. Hij is vakbondsmann van de katoenboeren in Burkina
Faso, een Afrikaans ontwikkelingsland dat veel katoen exporteert. Hij reageert op de
sterk dalende wereldmarktprijs van katoen.

François Traoré:
[FIGUUR: Sprekende wolk met tekst van François Traoré]
Onze boeren zijn de wanhoop nabij. Vorig jaar ontvingen
Amerikaanse katoenboeren bijna vier miljard dollar aan
subsidies. Maar niet alleen de VS, ook de EU geeft subsidies
aan katoenboeren. Per kilo geeft de EU zelfs nog meer dan de
VS. Hierdoor kunnen onze boeren nauwelijks overleven.

1p 20 François Traoré heeft de volgende redenering:
Westerse katoenboeren krijgen subsidie.
De boeren in Burkina Faso kunnen nauwelijks overleven.
Hieronder staan drie tussenstappen in de redenering van François.
1 Er komt meer aanbod van katoen.
2 Boeren gaan meer katoen verbouwen.
3 De wereldmarktprijs van katoen daalt.
In welke van de onderstaande regels staan de drie tussenstappen in een zodanige
volgorde dat ze een juiste redenering vormen?
A Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.
B Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow 3 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.
C Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 2 \rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.
D Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 3 \rightarrow 1 \rightarrow 2 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.
E Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.
F Westerse katoenboeren krijgen subsidie. $\rightarrow 3 \rightarrow 2 \rightarrow 1 \rightarrow$ boeren in Burkina Faso
kunnen nauwelijks overleven.

1p 21 Subsidies aan katoenboeren beïnvloeden de wereldmarktprijs.
Subsidies aan Amerikaanse katoenboeren beïnvloeden de wereldmarktprijs echter méér
dan subsidies aan Europese katoenboeren.
Wat is daarvoor de verklaring?
A Vanuit Amerika is de vraag naar katoen groter dan vanuit de EU.
B Vanuit Amerika is de vraag naar katoen kleiner dan vanuit de EU.
C Vanuit Amerika is het aanbod van katoen groter dan vanuit de EU.
D Vanuit Amerika is het aanbod van katoen kleiner dan vanuit de EU.

500010-1-6390 6 ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

François Traoré:
Katoen is alles in Burkina Faso. De arbeid van
tweehonderdduizend boeren en hun families is goed voor
driekwart van de exportinkomsten van het land.

1p O 22 Gebruik informatiebronnen 3 en 4.
Sinds 1994 is de productie van katoen in Burkina Faso meer dan verdubbeld. Toch is de
exportopbrengst gedaald. In 1994 bracht de export van katoen $ 95.673.600 op voor
Burkina Faso.
→ Hoeveel is de exportopbrengst van katoen in 2002 in Amerikaanse dollars?
Geef de berekening.

1p O 23 Gebruik informatiebron 4.
Hoe groot was de voorraad katoen (in 1.000 kg) in Burkina Faso aan het eind van 2002?
A even groot als de beginvoorraad van 35.878
B groter dan de beginvoorraad van 35.878
C kleiner dan de beginvoorraad van 35.878

François Traoré:
Veel westerse landen beschermen de productie in hun eigen land. Naast
subsidies doen westerse landen dat veelal door invoerrechten te heffen op
producten uit ontwikkelingslanden. Het gaat dan vooral om bewerkte producten.

1p O 24 → Hoe wordt het beschermen van de productie in het eigen land genoemd?

François Traoré:
Westerse landen zetten allerlei programma’s op om armoede te bestrijden.
Mensen in mijn land die zich bezighouden met ontwikkelingssamenwerking vinden
dat geen goede manier. Om armoede te bestrijden kunnen de westerse landen
beter een eerlijke prijs betalen voor onze producten. Laat het westen maar voor
1 miljoen aan invoerrechten afschaffen. Dat hebben we liever dan 1 miljoen aan
ontwikkelingshulp.

2p O 25 → Noem twee soorten ontwikkelingshulp.

1p O 26 Westerse landen geven liever ontwikkelingshulp dan dat ze invoerrechten afschaffen.
→ Geef, vanuit het westen geredeneerd, een argument voor het geven van
ontwikkelingshulp voor een even groot bedrag, in plaats van het afschaffen van
invoerrechten.

500010-1-639o 7 ga naar de volgende pagina


### Pagina 8

GOEDE TIJDEN, SLECHTE TIJDEN

Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 31 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.

In de economieles heeft klas 4 vmbo het over ‘goede en slechte tijden’ in de economie.
Petra vertelt dat haar vader al jaren bij Kweko BV werkt, een bedrijf dat zaden opkweekt
tot plantjes. Vroeger was het in alle opzichten een bloeiend bedrijf. De laatste jaren
gaat het een stuk minder. De Amerikaanse onderneming MultiPlant koopt het bedrijf op,
samen met nog zeven andere, soortgelijke kwekerijen. Eén van de acht bedrijven wordt
uitgebreid tot hoofdvestiging, van de andere zeven worden er drie gesloten.

1p O 27 In welke sector werkt de vader van Petra?
A primaire sector
B secundaire sector
C tertiaire sector
D kwartaire sector

De plannen van MultiPlant moeten leiden tot een vermindering van de totale kosten bij de
overgebleven vijf kwekerijen.
2p O 28 → Noem twee verschillende voorbeelden van kosten die bij de overgebleven kwekerijen
kunnen verminderen.

2p O 29 Kweko BV is één van de drie kwekerijen die dicht gaan. Een aantal werknemers wordt
overgeplaatst naar de hoofdvestiging. Voor andere werknemers wordt ontslag aangevraagd.
De totale productie blijft gelijk. Dat betekent dat bij de overgebleven kwekerijen
de totale werkgelegenheid zal ... (1) ... .
en de arbeidsproductiviteit zal ... (2) ... .
→ Neem (1) en (2) over op je antwoordblad en schrijf de juiste woorden daachter.
Kies uit: toenemen / afnemen / gelijk blijven.

Petra’s vader krijgt een brief waarin staat dat hij ontslagen zal worden. De Amerikaanse
onderneming wil geen sociaal plan opstellen voor de afvloeiing van ontslagen
werknemers. De vader van Petra informeert bij zijn vakbond of hij in aanmerking komt
voor een afvloeiingsvergoeding volgens de ‘kantonrechtersformule’.
Op 10 januari 2004 wordt hij 52 jaar en werkt hij precies 12 onafgebroken bij
Kweko BV. Het laatstgenoten loon bedraagt € 2.600 bruto per maand.

Gebruik informatiebron 5.
2p O 30 → Hoeveel zou Petra’s vader volgens de kantonrechtersformule krijgen aan bruto
afvloeiingsvergoeding? Laat de berekening zien.

Gebruik informatiebron 5.
1p O 31 Petra leest de tekst van de kantonrechtersformule en zegt: “Dienstjaren van oudere
werknemers tellen zwaarder mee in de berekening. Dat vind ik oneerlijk tegenover de
jongere collega’s.” Petra’s vader is het niet met haar eens. Hij zegt: “Het is logisch dat
oudere werknemers bij ontslag een betere vergoeding ontvangen dan de jongere
collega’s.”
→ Met wie ben jij het eens: met Petra of met haar vader?
Geef een argument voor je standpunt.

500010-1-639o 8 ga naar de volgende pagina


### Pagina 9

WERKEN OF LEREN?

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 37 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 6 tot en met 8 in de bijlage.

Ze zijn altijd samen: Rob en Annet. Zo vaak als ze kunnen fietsen ze samen naar school:
het Westenwindcollege in Emmen. Rob zit in 4 vmbo theoretisch en Annet zit in 4 vmbo
kaderberoeps. Beiden doen de sector techniek. Ze moeten nu gaan beslissen: doorleren
of een baan gaan zoeken en nog deels naar school gaan. Vandaag gaan Rob en Annet
een banenbeurs bezoeken.

1p • 32 Annet wil een MBO-opleiding gaan volgen: "Als je nu niet doorleert, is de kans veel groter
dat je straks tot de werkloze beroepsbevolking gaat behoren."
Hieronder staan drie voorwaarden:
1 Een baan zoeken voor minstens 12 uur per week.
2 Ingeschreven staan bij een uitzendbureau.
3 Tussen de 15 en 65 jaar oud zijn.
Aan welke voorwaarde(n) moet iemand voldoen om tot de werkloze beroepsbevolking te
behoren?
A alleen 1
B alleen 2
C alleen 3
D alleen 1 en 2
E alleen 1 en 3
F alleen 2 en 3

2p O 33 Gebruik informatiebron 6.
De werkloosheid onder schoolverlaters met alleen vmbo-t is hoog: 7,3%.
-> Hoe hoog is het werkloosheidspercentage onder MBO-ers?
Laat de berekening zien en rond het percentage af op 1 decimaal.

2p O 34 Rob twijfelt: "Ik wil niet meer de hele week met de neus in de boeken zitten. Niks voor mij!
Mensen zitten juist te springen om goede vaklui. Ik ga direct solliciteren."
Annet zegt: "Dan had jij beter vmbo kaderberoeps kunnen doen."
-> Geef twee argumenten voor de bewering van Annet.
Haal één argument uit informatiebron 6. Het tweede argument moet je zelf bedenken.

Op de banenbeurs bezoeken ze verschillende stands. Annet weet het nog steeds zeker.
Ze gaat een niveau 4 opleiding techniek aan het ROC doen. Rob en Annet komen bij de
stand van de opleiding schilderen (VOS). Ze praten met een medewerkker van VOS
over hun opleidingskeuze. De voorlichtster van VOS zegt dat Annet nog eens goed moet
nadenken over haar keuze voor de Beroepsopleidende leerweg (BOL).

1p O 35 De voorlichtster zegt: "Er zijn schildersbedrijven die liever iemand aannemen die de
Beroepsbegeleidende leerweg (BBL) heeft gedaan, in plaats van iemand die de BOL
heeft gedaan."
-> Geef een reden voor een werkgever in de schildersbranche om liever iemand met BBL
aan te nemen.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

500010-1-639o 9 ga naar de volgende pagina


### Pagina 10

Gebruik informatiebron 7.
1p O 36 Rob overweegt een leerovereenkomst bij VOS te sluiten. Dan heeft hij ook een vakantiebaantje. Rob vraagt hoe hoog het loon is. Dat blijkt bij een vierdaagse werkweek € 325 per week te zijn.
$\rightarrow$ Bereken het loon dat Rob gaat verdienen in de eerste week van de leerovereenkomst.

Gebruik informatiebron 8.
1p ● 37 Rob heeft de leerovereenkomst getekend en is 5 maanden bezig met zijn opleiding tot schilder. Hij leest de regel over de loonbetaling aan jongeren uit de CAO voor de schildersbranche. Hij vraagt zich af of deze regel ook voor hem geldt. In zijn individuele leerovereenkomst staat immers iets anders.
Geldt deze regel uit de CAO ook voor Rob?
A Ja, de CAO gaat boven Robs individuele leerovereenkomst.
B Ja, maar alleen als de werkgever van Rob akkoord gaat met die CAO.
C Nee, een individuele leerovereenkomst gaat boven de CAO.
D Nee, want Rob heeft iets anders afgesproken met de werkgever.

500010-1-6390* 10 einde ■