# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2018
tijdvak 1
vrijdag 18 mei
09.00 - 11.00 uur
aardrijkskunde CSE KB

Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

KB-0131-a-18-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Twee weerkaarten

kaart 1: 16 december 2017
[FIGUUR: Kaart van Nederland met temperaturen en weersymbolen voor 16 december 2017. Er zijn temperaturen en weersymbolen gegeven voor verschillende locaties.]

Legenda:
[FIGUUR: Contours van de provincie Overijssel.] provincie Overijssel

kaart 2: 17 december 2017
[FIGUUR: Kaart van Nederland met temperaturen en weersymbolen voor 17 december 2017. Er zijn temperaturen en weersymbolen gegeven voor verschillende locaties.]

Legenda:
[FIGUUR: Contours van de provincie Overijssel.] provincie Overijssel

2p 1 Bekijk kaart 1 en kaart 2 in bron 1.
De kaarten laten de weersverwachting zien voor twee opeenvolgende dagen.
→ Noem de twee verschillen in de weersverwachting voor Overijssel tussen 16 december en 17 december.

1p 2 Bekijk bron 1.
Een beginnende windsurfer wil gaan surfen langs de westkust.
→ Bij welke weersverwachting is de kans het grootst dat hij afdrijft en te ver uit de kust raakt? Kies voor 16 december of 17 december. Geef met behulp van bron 1 een argument voor je keuze.

KB-0131-a-18-1-o 2 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

bron 2
Weersituatie in Overijssel
foto 1
[FIGUUR: Een persoon met een paraplu op straat in de regen. Fietsen staan in een rek.]
foto 2
[FIGUUR: Een persoon met een plastic poncho in de wind. Het gezicht is niet goed zichtbaar.]
foto 3
[FIGUUR: Terrasjes aan een gracht met gebouwen op de achtergrond. Het is zonnig.]
foto 4
[FIGUUR: Een brug over een gracht met bomen en huizen op de achtergrond. De lucht is bewolkt.]

1p 3 Bekijk bron 1 en bron 2.
Welke foto uit bron 2 geeft de weersituatie in Overijssel op
17 december 2017 (kaart 2 in bron 1) het best weer?
A foto 1
B foto 2
C foto 3
D foto 4

KB-0131-a-18-1-o
3 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 4

bron 3
Vier klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
JFMAMJJASOND

°C
+40
+30
+20
+10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
JFMAMJJASOND

°C
+40
+30
+20
+10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
JFMAMJJASOND

°C
+40
+30
+20
+10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 4
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
JFMAMJJASOND

°C
+40
+30
+20
+10
0
-10
-20
-30
-40
-50

1p 4 Bekijk de klimaatgrafieken in bron 3.
In bron 3 staan één klimaatgrafiek van een plaats in Nederland en twee
klimaatgrafieken van plaatsen in Spanje. Eén klimaatgrafiek is van een
plaats buiten Europa.
Welke klimaatgrafiek is van een plaats buiten Europa?
A klimaatgrafiek 1
B klimaatgrafiek 2
C klimaatgrafiek 3
D klimaatgrafiek 4

KB-0131-a-18-1-o
4 / 31
lees verder


### Pagina 5

bron 4
Zonnestralen op aarde
[FIGUUR: Een kaart van de aarde met de zonnestralen aangegeven op verschillende breedtegraden: 60 graden NB, 30 graden NB, evenaar, 30 graden ZB.]
2p 5 Bekijk bron 4.
Het verschil tussen de gemiddelde temperatuur in Nederland en Spanje
wordt vooral bepaald door het verschil in breedteligging.
-> Geef met behulp van bron 4 de twee gevolgen van het verschil in
breedteligging die leiden tot een verschil in de gemiddelde
temperatuur tussen Nederland en Spanje.
bron 5
Klimaatgrafiek Málaga
[FIGUUR: Een klimaatgrafiek van Málaga met op de y-as de temperatuur in graden Celsius en de neerslag in mm, en op de x-as de maanden van het jaar (J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D).]
2p 6 Bekijk bron 5.
Málaga ligt in Zuid-Spanje.
-> Geef de naam van het klimaat van Málaga.
-> Geef twee kenmerken van dit klimaat.
1p 7 Ultraviolette straling kan leiden tot het verbranden van de huid.
Wanneer is de kans op verbranding het hoogst?
A bij een hogedrukgebied in de winter
B bij een hogedrukgebied in de zomer
C bij een lagedrukgebied in de winter
D bij een lagedrukgebied in de zomer
KB-0131-a-18-1-0 5 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 6
Krantenartikel

Door het smelten van poolijs komt methaangas vrij. Wetenschappers
hebben in het Noordpoolgebied duizenden plaatsen ontdekt waar
methaangas de atmosfeer in gaat. Het methaangas zat duizenden jaren
vast onder het ijs, maar komt nu vrij omdat het ijs smelt.

1p 8 Lees bron 6.
$\rightarrow$ Welk wereldwijd probleem wordt erger doordat er veel extra
methaangas in de atmosfeer komt?

bron 7
Wijnblog

Wijnbouw
Voor de wijngaarden is een klimaat noodzakelijk waarin de winter niet te
koud is, het voorjaar niet te droog, de zomer warm genoeg met af en toe
wat neerslag en de herfst droog en voldoende warm.

bron 8
De belangrijkste wijngebieden op aarde

[FIGUUR: Kaart van de wereld met daarop de belangrijkste wijngebieden aangeduid in grijs.]

evenaar

Legenda:
belangrijkste
wijngebieden

1p 9 Lees bron 7 en bekijk bron 8.
Door de klimaatverandering zal een groter gebied geschikt worden voor
wijnbouw.
In welke richting zal de uitbreiding van de wijngebieden plaatsvinden?
A De wijngebieden verschuiven naar de evenaar.
B De wijngebieden verschuiven naar de polen.
C De wijngebieden verschuiven naar het noorden.
D De wijngebieden verschuiven naar het zuiden.

KB-0131-a-18-1-0
6 / 31
lees verder ►►►


### Pagina 7

bron 9
Verenigde Staten, weerkaart van 19 december 2016
[FIGUUR: Weerkaart van de Verenigde Staten met isobaren, schaduwgebieden en aanduidingen X en Y.]
Legenda:
(een vorm van) neerslag

1p 10 Bekijk bron 9.
Over bron 9 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in gebied Y is een hoge luchtdruk.
Uitspraak 2: in gebied Y waait het harder dan in gebied X.
$\to$ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 11 Alaska is een staat in het uiterste noordwesten van de Verenigde Staten
en Florida is een staat in het uiterste zuidoosten van de Verenigde Staten.
In Alaska is het 's winters zeer koud en 's zomers komt de temperatuur
maar net boven de nul graden. In Florida is de temperatuur het hele jaar
door hoog.
$\to$ Welke klimaafactor is de belangrijkste verklaring voor dit verschil?
KB-0131-a-18-1-0 7 / 31 lees verder

### Pagina 8

bron 10
Reliëf, Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met kleurcodering voor hoogtes en de locaties Seattle, Williston, San Francisco, Chicago en Miami.]
Legenda:
hoogte in meters
$\square$ 0 - 200
$\square$ 200 - 500
$\square$ 500 - 1000
$\square$ 1000 - 2000
$\square$ 2000 - 5000

bron 11
Klimaatgrafieken van drie plaatsen in de Verenigde Staten

klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

KB-0131-a-18-1-o
8 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 9

1p 12 Bekijk bron 10 en bron 11.
In bron 11 staan drie klimaatgrafieken die horen bij drie plaatsen die staan
in de kaart van bron 10.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 van de klimaatgrafieken juist bij de drie
plaatsen uit bron 10?

| | Chicago | Miami | San Francisco |
|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 |
| B | 1 | 3 | 2 |
| C | 2 | 1 | 3 |
| D | 2 | 3 | 1 |
| E | 3 | 1 | 2 |
| F | 3 | 2 | 1 |

bron 12
Twee klimaatgrafieken

[FIGUUR: Klimaatgrafiek van Seattle met op de horizontale as de maanden van het jaar en op de linker verticale as de neerslag in mm en op de rechter verticale as de temperatuur in °C. De neerslag (staven) is het hoogst in de wintermaanden en laag in de zomermaanden. De temperatuur (lijn) is het hoogst in de zomermaanden en laag in de wintermaanden.]

[FIGUUR: Klimaatgrafiek van Williston met op de horizontale as de maanden van het jaar en op de linker verticale as de neerslag in mm en op de rechter verticale as de temperatuur in °C. De neerslag (staven) is het hoogst in de zomermaanden en lager in de wintermaanden. De temperatuur (lijn) is het hoogst in de zomermaanden en laag in de wintermaanden.]

1p 13 Bekijk bron 10 en bron 12.
→ Geef met behulp van bron 10 de oorzaak van het verschil in jaarlijkse neerslag tussen Seattle en Williston.

KB-0131-a-18-1-o 9/31 lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 13
Landbouwgordels in de Verenigde Staten
[FIGUUR: Een kaart van de Verenigde Staten met verschillende kleurschakeringen die landbouwgebieden aanduiden, genummerd 1, 2 en 3. Een schaalbalk toont afstanden van 0 tot 500 km. Een legenda toont de betekenis van de nummers 1 en 2, en het woord 'overige' met bijbehorende kleurschakeringen.]
Legenda:
1
2
3
overige

1p 14 Bekijk bron 13.
In de Verenigde Staten overheerst in één gebied vaak één vorm van
landbouw. We spreken daarom van landbouwgordels.
Welke landbouwgordels horen bij 1, 2 en 3 uit de legenda?

gebied 1 | gebied 2 | gebied 3
---|---|---
A extensieve veeteelt | katoen | tarwe
B extensieve veeteelt | tarwe | intensieve veeteelt
C intensieve veeteelt | extensieve veeteelt | katoen
D intensieve veeteelt | tarwe | katoen
E tarwe | extensieve veeteelt | intensieve veeteelt
F tarwe | katoen | extensieve veeteelt

KB-0131-a-18-1-o
10 / 31

### Pagina 11

bron 14
Verandering in neerslag tot 2025 en tot 2050 in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Twee kaarten van de Verenigde Staten, één voor 2025 en één voor 2050, die de verandering in neerslag weergeven. Onder de kaarten bevindt zich een legenda met schalen voor minder neerslag en meer neerslag.]

15 Bekijk bron 14.
Welke uitspraak over bron 14 is juist?
A Het zal naar verwachting in alle staten van de Verenigde Staten droger worden.
B In de Appalachen zal het naar verwachting droger gaan worden.
C In de gebieden in de Verenigde Staten die nu al droog zijn, wordt het nog droger.

KB-0131-a-18-1-o 11 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Water
bron 15
De verdeling van water op aarde

[FIGUUR: Een staafdiagram dat de verdeling van water op aarde weergeeft. Staaf 1 toont 97% water. Staaf 2 toont drie lagen: 68,7% ijskappen en gletsjers, 30,1% grondwater en 0,9% overig water. Staaf 3 toont twee lagen: 11% moerassen en 2% rivieren.]

1p 16 Bekijk bron 15. Bron 15 geeft de verdeling van het water op aarde weer. In deze bron is de beschrijving van de staven vervangen door de cijfers 1, 2 en 3. Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 van de staven bij de juiste beschrijving?

| | al het water op aarde | zoet oppervlaktewater | al het zoete water op aarde |
|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 |
| B | 1 | 3 | 2 |
| C | 2 | 1 | 3 |
| D | 2 | 3 | 1 |
| E | 3 | 1 | 2 |
| F | 3 | 2 | 1 |

1p 17 In de meeste landen op de wereld wordt voor de productie van drinkwater meer oppervlaktewater dan grondwater gebruikt. In Nederland gebruiken we juist vaak grondwater om drinkwater van te maken.
→ Noem een voordeel van grondwater in vergelijking met oppervlaktewater voor de productie van drinkwater.

KB-0131-a-18-1-0 12 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 13

bron 16
Goederenvervoer over water

[FIGUUR: Kaart van Nederland met rivieren en waterwegen, met diktes die verschillende ladinghoeveelheden aangeven. De legenda toont dat de dikte van de lijnen de lading in miljoenen tonnen per jaar op de hoofdvaarwegen in 2002 aangeeft.]

Legenda:
lading in miljoen ton op
de hoofdvaarwegen
in 2002
minder dan 5
5 - 15
15 - 25
25 - 50
50 of meer
geen gegevens

1p 18 Bekijk bron 16.
Over bron 16 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: bron 16 gaat over goederenvervoer via zeevaart.
Uitspraak 2: de reis per schip van Rotterdam naar het Ruhrgebied kost
meer brandstof dan de reis van het Ruhrgebied naar Rotterdam.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 19 Zandlandschappen in Nederland hebben meer last van verdroging dan
kleilandschappen.
→ Geef een oorzaak waardoor zandlandschappen meer last van
verdroging hebben.

KB-0131-a-18-1-o 13 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 17
Drinkwaterverbruik Nederland, 1960-2010

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as de jaren 1960 tot en met 2010 en op de x-as het aantal liters. Er zijn twee legendes: een zwarte lijn die staat voor 'drinkwaterverbruik per persoon per dag in liters' en een grijze balk die staat voor 'totaal drinkwaterverbruik per jaar (x 10 miljard liter)'. Er zijn twee x-assen, de onderste gaat van 0 tot 130 en de bovenste van 0 tot 130 met streepjes voor 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100, 110, 120, 130. Er wordt aangegeven dat de onderste x-as voor liters is en de bovenste x-as voor x 10 miljard liter.]

1p 20 Bekijk bron 17.
Bron 17 geeft het drinkwaterverbruik tussen 1960 en 2010 weer.
Over bron 17 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: door waterbesparende apparaten is het drinkwatergebruik
per persoon per dag na 2000 gedaald.
Uitspraak 2: ondanks de bevolkingsgroei is het totale drinkwatergebruik
per jaar na 1990 afgenomen.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-18-1-o 14 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 15

bron 18
De IJssel bij Deventer

vóór de ingrepen na de ingrepen
[FIGUUR: Twee luchtfoto's van de IJssel bij Deventer, de linker van vóór de ingrepen en de rechter van na de ingrepen, met daarop een legenda die water en winterdijk aangeeft, en de aanduiding jachthaven.]
Legenda:
water
winterdijk
jachthaven

1p 21 Bekijk bron 18.
Bij Deventer heeft de IJssel meer ruimte gekregen door de aanleg van
een jachthaven.
Welke andere maatregel in het kader van Ruimte voor de Rivier is bij
Deventer uitgevoerd en is te herkennen in bron 18?
A het aanleggen van een spaarbekken
B het verlagen van de kribben
C het verlagen van de uiterwaarden
D het verleggen van de winterdijk

KB-0131-a-18-1-0 15 / 31 lees verder

### Pagina 16

bron 19
De IJssel

[FIGUUR: Kaart met de loop van de IJssel, met de steden Kampen, Zwolle, Deventer, Zutphen, Apeldoorn en Arnhem. Een schaalbalk is zichtbaar.]

1p 22 Bekijk bron 19.
De maatregelen in het kader van Ruimte voor de Rivier die bij Deventer
uitgevoerd zijn, zorgen ervoor dat niet alleen Deventer minder overlast
van hoogwater heeft, maar ook steden zoals Zwolle en Kampen.
→ Geef de reden waarom de stad Zutphen geen voordeel heeft van de
maatregelen die bij Deventer zijn genomen.

1p 23 Bekijk bron 19.
In de IJssel zijn in de loop der tijd bochten ontstaan. We noemen zo'n
bocht in een rivier ook wel een meander.
Waardoor ontstaan de meanders in de IJssel?
A door deltamvorming
B door erosie en sedimentatie
C door getijdenwerking
D door verzilting en ontzilting

KB-0131-a-18-1-0
16 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 17

1p 24 Welke maatregel zorgt ervoor dat de vaargeul van een rivier zoals de IJssel voldoende diep en goed op zijn plaats blijft?
A de aanleg van dijken
B de aanleg van een nevengeul
C de aanleg van kribben
D het verlagen van de uiterwaarden

1p 25 In Wuhan, een stad aan de Chang Jiang, viel in juli 2016 in één week tijd een recordhoeveelheid regen: 574 mm. Wateroverlast door extreme neerslag komt meer voor in de steden dan op het platteland.
→ Geef de oorzaak waardoor water in steden minder goed kan infiltreren dan op het platteland.

bron 20
De Chang Jiang en zijrivieren

[FIGUUR: Een kaart met de rivier de Chang Jiang en zijn zijrivieren, met de stad Wuhan en de Drie Kloven Dam gemarkeerd. Een schaalbalk is aanwezig.]

Legenda:
• stad
meer
rivier en zijrivieren

2p 26 Bekijk bron 20.
Naar aanleiding van deze kaart worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: Wuhan ligt in de bovenloop van de Chang Jiang.
Uitspraak 2: de Chang Jiang is een gemengde rivier.
Uitspraak 3: van Wuhan naar de Drie Kloven dam vaar je tegen de stroming in.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

1p 27 Heeft de Drie Kloven dam gezorgd voor meer of minder overstromingen in Wuhan? Geef een argument voor je keuze.

KB-0131-a-18-1-o
17 / 31

### Pagina 18

bron 21
Wadi in Israël
[FIGUUR: Een panoramisch beeld van een woestijnlandschap met een droge rivierbedding.]
1p 28 Bron 21 laat een wadi zien.
Welke uitspraak is juist?
A Een wadi heeft een onregelmatig regiem.
B Een wadi heeft een regelmatig regiem.
C Een wadi heeft het hele jaar een groot debiet.
D Een wadi heeft het hele jaar een klein debiet.

1p 29 In de omgeving van wadi’s is de bevolkingsdichtheid groot vergeleken met
andere droge gebieden.
→ Geef de oorzaak waardoor de bevolkingsdichtheid in de omgeving van
wadi’s meestal groter is dan in andere droge gebieden.

2p 30 De toenemende bevolking in het Midden-Oosten leidt tot een grotere kans
op bodemerosie en verzilting en tot een toename van ontbossing.
Bij de volgende drie redeneringen ontbreekt steeds een stap.
1 meer mensen → grotere vraag naar brandhout → ... 1 ...
2 meer mensen → meer landbouwgrond nodig → meer irrigatie → meer
verdamping → ... 2 ...
3 meer mensen → meer akkerbouw in gebieden die minder geschikt zijn
voor akkerbouw → ... 3 ...
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit de redeneringen over op het
antwoordblad en zet de volgende stap erachter.
Kies uit:
– grotere kans op bodemerosie
– grotere kans op verzilting
– toename ontbossing

KB-0131-a-18-1-o 18 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 22
Twee vormen van irrigatie in het Midden-Oosten

Traditionele irrigatiemethode
[FIGUUR: Een foto toont een open waterkanaal dat door een droog, rotsachtig landschap slingert, omringd door palmbomen en struikgewas.]

Druppelirrigatie
[FIGUUR: Een foto toont een veld met rijen jonge planten, met zichtbare slangen die langs de planten lopen voor druppelirrigatie.]

1p 31 Bekijk bron 22.
In het Midden-Oosten worden verschillende manieren van irrigatie
toegepast. Bij de traditionele irrigatiemethode wordt het water via
irrigatiekanaaltjes aangevoerd. Bij druppelirrigatie wordt het water bij elke
plant gedruppeld.
→ Noem een oorzaak waardoor druppelirrigatie duurzamer is dan de
traditionele irrigatiemethode.

KB-0131-a-18-1-o 19 / 31 lees verder

### Pagina 20

Bevolking en ruimte
1p 32 Sinds de Tweede Wereldoorlog zie je dat de herkomstgebieden van
immigranten per periode verschillen.
Waar staat bij elke periode het belangrijkste herkomstgebied van deze
immigranten juist?

ron d 1949 1960-1970 rond 1975 1990-2000
A Indonesië landen rondom de Oost-Europa Suriname
Middellandse Zee
B Indonesië landen rondom de Suriname Oost-Europa
Middellandse Zee
C landen rondom de Oost-Europa Indonesië Suriname
Middellandse Zee
D landen rondom de Suriname Oost-Europa
Middellandse Zee

KB-0131-a-18-1-o 20 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

bron 23
Vier woningtypen

type 1: appartement
[FIGUUR: Een appartementencomplex met balkons, een witte omheining en bomen op de voorgrond.]

type 2: eengezinswoning
[FIGUUR: Rijtjeshuis met auto's geparkeerd langs de straat.]

type 3: grachtenpand
[FIGUUR: Grachtenpanden aan een gracht met boten.]

type 4: villa
[FIGUUR: Een moderne villa met een tuin en bomen.]

1p 33 Bekijk bron 23.
Door vergrijzing verandert de woningbehoefte.
Naar welk woningtype nam door vergrijzing de vraag het meest toe?
A naar appartementen
B naar eengezinswoningen
C naar grachtenpanden
D naar villa's

KB-0131-a-18-1-o 21 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 22

bron 24
Bevolkingsdiagrammen van Nederland in 1950, 2010 en
2050 (verwachting)

[FIGUUR: Links een bevolkingsdiagram voor mannen en rechts voor vrouwen. Het diagram is een staafdiagram waarbij de leeftijdsgroepen op de y-as staan (van 0-4 tot 100+) en de bevolkingsomvang (in duizenden) op de x-as. De staven voor mannen wijzen naar links, die voor vrouwen naar rechts. Dit wordt herhaald voor twee diagrammen, genaamd "bevolkingsdiagram 1" en "bevolkingsdiagram 2". Het diagram onderaan heet "bevolkingsdiagram 3" en toont ook een staafdiagram voor mannen en vrouwen met leeftijdsgroepen en bevolkingsomvang.]

bevolkingsdiagram 1
mannen
vrouwen
mannen
vrouwen

100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
x1000
200 150 100 50
0
50 100 150 200
200 150 100 50
0
50 100 150 200

bevolkingsdiagram 3
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
mannen
vrouwen
x1000
200 150 100 50
0
50 100 150 200

KB-0131-a-18-1-o
22 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 23

1p 34 Bekijk bron 24.
De bevolkingsdiagrammen in bron 24 horen bij drie verschillende
jaartallen.
Waar staan de jaartallen juist bij de drie bevolkingsdiagrammen?

[FIGUUR: Tabel met kolommen "bevolkingsdiagram 1", "bevolkingsdiagram 2", "bevolkingsdiagram 3" en rijen A t/m F. De cellen bevatten jaartallen.]

KB-0131-a-18-1-0 23 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 24

bron 25
Krantenartikel
School Aerdt dicht door fusie met basisschool in Herwen
Basisschool De Driehoek in Aerdt had nog maar 36 leerlingen. Dat is
onder de opheffingsnorm van 44 leerlingen. Daarom sloot De Driehoek in
Aerdt in augustus 2016. De Driehoek fuseerde met een basisschool in
Herwen. Herwen is een ander dorp in de gemeente Rijnwaarden.
bron 26
Gemeente Rijnwaarden
[FIGUUR: Kaart van de gemeente Rijnwaarden met de dorpen Aerdt en Herwen.]
Legenda:
— Rijnwaarden
1p 35
Lees bron 25 en bekijk bron 26.
Waar staan de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de de

### Pagina 25

bron 27
Demografisch transitiemodel
[FIGUUR: grafiek met op de y-as "geboorte en sterfte per duizend per jaar" (waarden 0, 10, 20, 30, 40) en op de x-as "fase 1, fase 2, fase 3, fase 4, fase 5" (tijd). Drie lijnen: een gestippelde lijn die stijgt in fase 1 en 2 en daalt in fase 3, 4 en 5 (totale bevolking). Een stippellijn die hoog begint in fase 1 en daalt in fase 2, 3, 4 en 5 (sterftecijfer). Een doorlopende lijn die hoog begint in fase 1 en daalt in fase 2, 3 en 4, en licht stijgt in fase 5 (geboortecijfer).]

1p 36 Bekijk bron 27.
Over het demografisch transitiemodel worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: in fase 1 is er weinig natuurlijke bevolkingsgroei.
Uitspraak 2: in fase 5 neemt de totale bevolking af.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-18-1-0
25 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 26

bron 28
Het aantal inwoners van West-Berlijn met en zonder migratieachtergrond,
2014
aantallen x 1000 35
per leeftijdsjaar 30
25
20
15
10
5
0
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
→ leeftijd in jaren
Legenda:
Duitsers zonder migratieachtergrond
Duitsers met migratieachtergrond
Het aantal inwoners van Oost-Berlijn met en zonder migratieachtergrond,
2014
aantallen x 1000
per leeftijdsjaar
35
30
25
20
15
10
5
0
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
→ leeftijd in jaren
Legenda:
Duitsers zonder migratieachtergrond
Duitsers met migratieachtergrond
1p 37 Bekijk bron 28.
In de staafgrafieken in bron 28 staat aangegeven hoeveel mensen er in
(voormalig) West- en Oost-Berlijn per leeftijdsgroep zijn. In beide
staafgrafieken is ook aangegeven welk deel van de inwoners een
migratieachtergrond heeft en welk deel niet.
→ Geef een politieke verklaring voor het verschil in het aandeel inwoners
met een migratieachtergrond.
KB-0131-a-18-1-0
26 / 31
lees verder

### Pagina 27

bron 29
Duitsers met een migratieachtergrond (naar herkomstland), 2014 en 2015

[FIGUUR: Tabel met herkomstlanden en aantallen Duitsers met migratieachtergrond in 2014 en 2015. Kolommen: herkomstland, 2014, 2015, verandering 2015 ten opzichte van 2014. Rijen: 1 t/m 5 met aanduidingen P, Q, Italië, Roemenië, R.]

| herkomstland          | 2014      | 2015      | verandering 2015 ten opzichte van 2014 |
|-----------------------|-----------|-----------|--------------------------------------|
| 1 ... P ...           | 1.527.118 | 1.506.113 | -21.005                              |
| 2 ... Q ...           | 674.152   | 740.962   | 66.810                               |
| 3 Italië               | 574.530   | 596.127   | 21.597                               |
| 4 Roemenië            | 355.343   | 452.718   | 97.375                               |
| 5 ... R ...           | 118.196   | 366.556   | 248.360                              |

1p 38 Bekijk bron 29.
In bron 29 staat de top 5 van herkomstlanden van Duitsers met een
migratieachtergrond in 2014 en 2015. Drie herkomstlanden zijn vervangen
door de letters P, Q en R.
Waar staan de landen juist bij de letters P, Q en R uit bron 29?

[FIGUUR: Tabel met letters A t/m F en bijbehorende landen. Kolommen: letters, landen. Rijen: A t/m F. Landen: Polen, Rusland, Turkije, Turkije, Syrië, Syrië. Kolom P, Q, R zijn weergegeven met de bijbehorende landen.]

|   | P       | Q       | R       |
|---|---------|---------|---------|
| A | Polen   | Turkije | Syrië   |
| B | Rusland | Turkije | Syrië   |
| C | Turkije | Polen   | Syrië   |
| D | Syrië   | Rusand  | Polen   |
| E | Syrië   |         |         |
| F | Syrië   |         |         |

KB-0131-a-18-1-o 27 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 30
Landschapspark Duisburg-Noord

[FIGUUR: Aerial view of a former industrial site, featuring a large gas holder and industrial buildings with surrounding trees.]

bron 31
Artikel van een website

Landschapspark Duisburg-Noord
Het landschapspark is een multifunctioneel attractiepark dat behoort tot
de grootste bezienswaardigheden van Noordrijn-Westfalen. Tussen 1991
en 2002 werd het terrein als openbaar park ingericht. Het is nu een groen
vrijetijdspark waar bewoners en toeristen zich heerlijk kunnen
ontspannen. Door de lichtkunst ziet het geheel er 's nachts zelfs
romantisch uit. Tegenwoordig kun je naar concerten gaan of een
theaterstuk bekijken in de voormalige hallen. In de oude Gasometer is het
grootste kunstmatige duikcentrum van Europa ontstaan. Een voormalige
bunker is omgetoverd tot een klimpark en er is een 70 meter hoge
uitkijktoren.

2p 39 Bekijk bron 30 en lees bron 31.
→ Van welk (voormalig) industriegebied maakt Duisburg onderdeel uit?
→ Toon aan dat hier sprake is van herinrichting.

KB-0131-a-18-1-o
28 / 31
lees verder

### Pagina 29

1p 40 China heeft in 2015 de eenkindpolitiek afgeschaft en is overgegaan op een tweckinderenbeleid.
→ Noem een demografisch verschijnsel dat de Chinese regering met dit nieuwe beleid wil tegengaan.

2p 41 Na de afschaffing van de eenkindpolitiek mogen Chinezen een tweede kind nemen, maar de verwachting is dat veel mensen dit niet zullen doen.
→ Geef twee sociaal-economische redenen waarom veel gezinnen toch niet zullen kiezen voor een tweede kind.

1p 42 Hutongs zijn woonwijken met specifieke kenmerken.
Waar staan de juiste gegevens bij de drie kenmerken van hutongs?

| | sociale contacten | stratenpatroon | sanitair |
|---|---|---|---|
| A | veel | brede straten | geen eigen sanitair |
| B | veel | nauwe straten | geen eigen sanitair |
| C | veel | nauwe straten | wel eigen sanitair |
| D | weinig | brede straten | geen eigen sanitair |
| E | weinig | brede straten | wel eigen sanitair |
| F | weinig | nauwe straten | wel eigen sanitair |

bron 32
Straatbeeld van Shanghai

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een drukke straat in Shanghai 's avonds, met veel verlichte neonreclames en voetgangers.]

1p 43 Bekijk bron 32.
→ Noem met behulp van bron 32 een politiek argument waarom deze foto niet van vóór 1980 kan zijn.

KB-0131-a-18-1-o

### Pagina 30

bron 33
Gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking in yuan (munteenheid),
2002-2012
30.000
20.000
10.000
0
2002
1p
44
2012
Bekijk bron 33.
Bron 33 geeft het gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking weer
voor het platteland en de stedelijke gebieden in China.
Wat is juist?
het inkomen van het platteland
is
de sociale ongelijkheid tussen
stad en platteland
neemt af
A
lijn 1
B
lijn 1
neemt toe
C
lijn 2
neemt af
D
lijn 2
neemt toe
1p
45
Over China worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: een van de grootste oorzaken van smog in China is het
gebruik van steenkool.
Uitspraak 2: door urbanisatie is het probleem van congestie in Chinese
steden toegenomen.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.
KB-0131-a-18-1-o
30 / 31
lees verder

### Pagina 31

bron 34
Twee bevolkingsdiagrammen van China
bevolkingsdiagram 1
mannen vrouwen mannen vrouwen
100+ 100+
95-99 95-99
90-94 90-94
85-89 85-89
80-84 80-84
75-79 75-79
70-74 70-74
65-69 65-69
60-64 60-64
55-59 55-59
50-54 50-54
45-49 45-49
40-44 40-44
35-39 35-39
30-34 30-34
25-29 25-29
20-24 20-24
15-19 15-19
10-14 10-14
5-9 5-9
0-4 0-4
% %
5 4 3 2 1 0 0 1 2 3 4 5
1p 46 Bekijk bron 34.
Beide bevolkingsdiagrammen zijn van China. Het ene bevolkingsdiagram
is van 2000 en het andere bevolkingsdiagram is de verwachting voor
2050.
Wat is juist?
A Bevolkingsdiagram 1 is van 2050 en de ontgroening neemt af tussen
2000 en 2050.
B Bevolkingsdiagram 1 is van 2050 en de ontgroening neemt toe tussen
2000 en 2050.
C Bevolkingsdiagram 2 is van 2050 en de ontgroening neemt af tussen
2000 en 2050.
D Bevolkingsdiagram 2 is van 2050 en de ontgroening neemt toe tussen
2000 en 2050.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0131-a-18-1-o
31 / 31
einde