# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2017 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2017/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2017
tijdvak 2
maandag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
aardrijkskunde CSE KB
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 53 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
KB-0131-a-17-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Klimaat of weer

afbeelding 1
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm en op de x-as de maanden van het jaar.]

afbeelding 2
[FIGUUR: Kaart van Nederland met kleurgradaties die maximale neerslagtekort per jaar weergeven.]
Legenda:
maximale neerslagtekort
per jaar
120 - 135
135 - 150
150 - 165
165 - 180
180 - 195
195 - 210
210 - 235

afbeelding 3
Neerslagradar
[FIGUUR: Weerradar van Nederland die neerslag in verschillende gebieden aangeeft.]

afbeelding 4
[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren, fronten (koufront, warmfront) en hogedruk- (H) en lagedrukgebieden (L).]
Legenda
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
koufront
warmtefront
luchtdruk

KB-0131-a-17-2-o 2 / 31 lees verder

### Pagina 3

1p 1 In bron 1 staan vier afbeeldingen die te maken hebben met klimaat of
weer.
Achter welke letter staat onder klimaat en weer de afbeeldingen 1, 2, 3 en
4 uit bron 1 juist ingedeeld?

klimaat | weer
------- | --------
A | afbeelding 1 | afbeelding 2, 3 en 4
B | afbeelding 1 en 2 | afbeelding 3 en 4
C | afbeelding 1 en 3 | afbeelding 2 en 4
D | afbeelding 2 | afbeelding 1, 3 en 4
E | afbeelding 2 en 3 | afbeelding 1 en 4
F | afbeelding 4 | afbeelding 1, 2, en 3

KB-0131-a-17-2-o 3 / 31 lees verder

### Pagina 4

bron 2
Luchtdruk en wind

noordelijk halfrond
[FIGUUR: Een cirkel met in het midden de letter P. Vanuit de cirkel gaan gekromde pijlen naar buiten, die de windrichting aangeven.]

zuidelijk halfrond
[FIGUUR: Een cirkel met in het midden de letter R. Vanuit de cirkel gaan gekromde pijlen naar buiten, die de windrichting aangeven.]

[FIGUUR: Een cirkel met in het midden de letter Q. Vanuit de cirkel gaan gekromde pijlen naar buiten, die de windrichting aangeven.]

[FIGUUR: Een cirkel met in het midden de letter S. Vanuit de cirkel gaan gekromde pijlen naar buiten, die de windrichting aangeven.]

1p 2 In bron 2 zijn de lagedrukgebieden aangegeven met de letters P en S. De lagedrukgebieden zijn aangegeven met de letters Q en R. De pijlen geven de wind(richting) weer. Over bron 2 werden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: "Luchtdrukverschillen ontstaan door verschil in temperatuur."
Uitspraak 2: "Door de algemene luchtcirculatie op aarde heeft Nederland een overheersende zuidwestelijke wind."
Uitspraak 3: "Het afbuigen van de wind ontstaat doordat de aarde draait."
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 1 en 2 zijn juist.
C Alleen uitspraak 2 en 3 zijn juist.
D Alle drie de uitspraken zijn juist.

KB-0131-a-17-2-o 4 / 31 lees verder

### Pagina 5

bron 3
Weerkaart Europa

[FIGUUR: Synoptische weerkaart van Europa en omgeving. Hoge drukgebieden (H) en lage drukgebieden (L) zijn aangegeven, evenals isobaren (lijnen van gelijke luchtdruk) met waarden in hectopascal. Fronten (koufronten en warmtefronten) zijn ook getekend..]

Legenda:
— koudfront
— warmtefront
L lagedrukgebied
H hogedrukgebied
—1020— luchtdruk

bron 4
Weerbericht

Nederland ligt vooral onder invloed van een ... 1 ...
(hogedrukgebied / lagedrukgebied).
De overheersende windrichting in Nederland is een ... 2 ...
(noordoostenwind / noordwestenwind / zuidoostenwind / zuidwestenwind).
Bij Spanje liggen de isobaren ver uit elkaar. Dit betekent dat er ... 3 ...
(veel / weinig) wind is. In Spanje is er ... 4 ... (veel / weinig) bewolking.

2p 3 Met behulp van de weerkaart in bron 3 is een weerbericht (zie bron 4)
geschreven voor Nederland en Spanje. In het weerbericht ontbreken
woorden.
-> Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit het weerbericht op het
antwoordblad en zet er het juiste woord achter.

KB-0131-a-17-2-0

lees verder ► ► ►


### Pagina 6

bron 5
Front
[FIGUUR: Een afbeelding van een front met warme en koude lucht, en neerslag.]

1p 4 In bron 5 is een front afgebeeld. Bij een front ontstaat neerslag.
Achter welke letter staat het proces van het ontstaan van frontale
neerslag juist omschreven?
A Als de wind op zijn weg een berg tegenkomt dan moet hij eroverheen.
De warme lucht koelt af en het gaat regenen.
B Als het aardoppervlak opgewarmd wordt door de zon wordt de lucht
erboven ook warm. Warme lucht stijgt op en koelt weer af en er
ontstaat neerslag.
C Als warme en koude lucht botsen dan stijgt de warme, lichtere lucht
op. Warme lucht die opstijgt koelt af. Er vindt condensatie plaats en er
ontstaat neerslag.

KB-0131-a-17-2-o 6/31 lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 6
Klimaten in Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met verschillende klimaatzones aangeduid met patronen. Een legenda met de nummers 1 tot en met 5 en bijbehorende patronen is ook zichtbaar. Een schaalbalk van 0 tot 300 km is aanwezig.]
1p 5 Op de kaart in bron 6 zijn namen van de vijf klimaten in de legenda
vervangen door de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5.
Achter welke letter staan bij de klimaten de juiste cijfers uit de legenda uit
bron 6?

droog
klimaat
hooggebergte-
klimaat
landklimaat
mediterraan
zeeklimaat
klimaat
A 2
1
3
4
5
B 2
3
4
1
5
C 2
4
1
3
5
D 4
2
3
5
1
E 5
4
2
3
1
F 5
3
2
1
4

KB-0131-a-17-2-o
7 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 7
Krantenartikel

Spanje heeft vooral in de zomer te kampen met verdroging. Daardoor
ontstaan gemakkelijk bosbranden. Opmerkelijk is dat droogte en
bosbranden zich steeds eerder in het jaar voordoen. De overheid moet
maatregelen nemen om het watertekort te beperken.

1p 6 Het krantenartikel in bron 7 geeft aan dat de Spaanse overheid
gedwongen wordt om maatregelen te treffen om het watertekort te
beperken.
→ Geef een maatregel die de Spaanse overheid kan treffen om het
watertekort te beperken.

KB-0131-a-17-2-o
8 / 31
lees verder

### Pagina 9

bron 8
Duurzaam opwekken van energie

afbeelding 1
[FIGUUR: Schematische weergave van een waterkrachtcentrale met een stuwmeer, stuwdamm, drukleiding, machinekamer met turbine en generator, transformator en hoogspanningsmasten.]

afbeelding 2
[FIGUUR: Daken van huizen met zonnepanelen.]

afbeelding 3
[FIGUUR: Windturbine tegen een bewolkte hemel.]

afbeelding 4
[FIGUUR: Doorsnede van de aarde met lagen en pijlen die wijzen op stoom en elektriciteit, met een diepte van 3000 m en temperaturen tussen 105 - 140 °C.]

1p 7 In Nederland en Spanje worden maatregelen genomen om het versterkte
broeikaseffect terug te dringen. In bron 8 staan vier vormen van het
duurzaam opwekken van elektriciteit.
$\rightarrow$ Welke vorm van duurzaam opwekken van elektriciteit uit bron 8 wordt
niet in Nederland toegepast? Geef een argument voor je keuze met
behulp van bron 8.

KB-0131-a-17-2-o 9 / 31 lees verder

### Pagina 10

bron 9
Luchtcirculaties boven het werelddeel Amerika

[FIGUUR: Een wereldkaart met de aardbol globaal weergegeven, waarop met pijlen de luchtcirculaties boven Noord- en Zuid-Amerika worden aangegeven. Er zijn vier genummerde punten op de kaart aangegeven: 1, 2, 3 en 4. Langs de breedtegraden staan aanduidingen: 60°, 30° en 'evenaar'.]

1p 8 Boven het werelddeel Amerika en de rest van de aarde stromen vaste
luchtcirculaties. De oorzaak van deze luchtcirculaties is het verschil in
luchtdruk. De richting van de vaste luchtcirculaties varieert per
breedtezone.
De cijfers 1, 2, 3 en 4 in bron 9 geven de ligging aan van de
lagedrukgebieden en de hogedrukgebieden.
→ Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 9 over op het antwoordblad en zet
erachter of daardoor een lagedrukgebied of overwegend een
hogedrukgebied is.

1p 9 Zie bron 9.
De wind heeft op het noordelijk halfrond een afwijking naar rechts en op
het zuidelijk halfrond een afwijking naar links.
→ Geef de oorzaak waardoor de wind zich niet in een rechte lijn
beweegt.

KB-0131-a-17-2-o
10 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 11

bron 10
Weerkaart Noord-Amerika
[FIGUUR: Weerkaart van Noord-Amerika met temperatuur en weersymbolen op verschillende locaties, met een legenda voor windrichting.]
Legenda:
windrichting

bron 11
Weerbericht
Het weerbericht van maandag 24 februari
Het is aan de westkust bij Seattle een ... 1 ... (koude / zachte) winterdag
met een ... 2 ... (aanlandige / aflandige) wind.
Langs de Grote Meren in het noorden waait een ... 3 ... (koude / zachte)
wind vanuit het ... 4 ... (noorden / zuiden) en de verwachting is dat het
daar zal ... 5 ... (vriezen / dooien).
New York staat onder invloed van een ... 6 ... (zeewind / landwind).
Het zuidoosten van de Verenigde Staten heeft een overwegend ... 7 ...
(heldere / bewolkte) dag.

2p 10 Bekijk bron 10 en lees bron 11.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1 tot en met 7 uit het weerbericht van bron 11 over op
het antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

KB-0131-a-17-2-o
11 / 31
lees verder

### Pagina 12

bron 12
Verenigde Staten, reliëf
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met reliëfindicaties en de locaties P, Q, R en S. De legenda toont hoogtes in meters: 0-200, 200-500, 500-1000, 1000-2000, 2000-5000. Een schaalbalk geeft 0-1200 km aan.]
1p 11 De gebieden P, Q, R en S in bron 12 hebben elk één of meer
verschillende klimaten.
Achter welke letter staan de juiste klimaten bij de gebieden P, Q, R en S
uit bron 12?
P
Q
R
S
A
landklimaat
gematigd
zeeklimaat
hooggebergte-,
steppe- en
woestijnklimaat
mediterraan
klimaat
B
gematigd
zeeklimaat
mediterraan
klimaat
hooggebergte-,
steppe- en
woestijnklimaat
landklimaat
C
gematigd
zeeklimaat
mediterraan
klimaat
hooggebergte-,
steppe- en
woestijnklimaat
landklimaat
D
mediterraan
klimaat
gematigd
zeeklimaat
hooggebergte-,
steppe- en
woestijnklimaat
KB-0131-a-17-2-o
12 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 13

bron 13
Twee klimaattopdiagrammen

San Francisco Washington DC

mm mm
450 40 450 40
400 30 400 30
350 20 350 20
300 10 300 10
250 0 250 0
200 -10 200 -10
150 -20 150 -20
100 -30 100 -30
50 -40 50 -40
0 JFMAMJJASOND 0 JFMAMJJASOND

1p 12 Zie bron 12 en 13.
San Francisco en Washington DC liggen beide aan de kust en nagenoeg
op dezelfde breedtegraad en toch hebben ze een verschillend klimaat.
Welke uitspraak is juist?
A San Francisco heeft in de zomer meer neerslag en hogere
temperaturen dan Washington DC.
B San Francisco heeft in de zomer meer neerslag, maar lagere
temperaturen dan Washington DC.
C San Francisco heeft in de zomer minder neerslag, maar hogere
temperaturen dan Washington DC.
D San Francisco heeft in de zomer minder neerslag en lagere
temperaturen dan Washington DC.

KB-0131-a-17-2-o 13 / 31 lees verder

### Pagina 14

bron 14
Twee klimaatsdiagrammen

Saint Louis
[FIGUUR: Klimatogram van Saint Louis met op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-50 tot +40), en op de x-as de maanden (JFMAMJJASOND).]

New Orleans
[FIGUUR: Klimatogram van New Orleans met op de y-as de neerslag in mm (0-450) en de temperatuur in °C (-50 tot +40), en op de x-as de maanden (JFMAMJJASOND).]

1p 13 Zie bron 12 en 14.
De plaatsen Saint Louis en New Orleans verschillen in temperatuur van
elkaar.
Wat is hiervan de belangrijkste oorzaak?
A Deze plaatsen liggen op een verschillende breedtegraad.
B Deze plaatsen liggen op een verschillende hoogte.
C Deze plaatsen liggen op een verschillende lengtegraad.

KB-0131-a-17-2-o
14 / 31
lees verder

### Pagina 15

bron 15
Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met reliëfkleuring en genummerde gebieden 1, 2, 3 en 4. Een legenda toont hoogtes in meters: 0-200, 200-500, 500-1000, 1000-2000, 2000-5000. Een schaalbalk toont 0, 600, 1200 km.]

1p 14 De gebieden 1, 2, 3 en 4 in bron 15 hebben elk een ander overheersend
bodemgebruik.
Achter welke letter staat het juiste bodemgebruik voor gebied 1, 2, 3 en 4
uit bron 15?

| | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | katoen | sojabonen | tarwe | citrusvruchten<br>en groente |
| B | sojabonen | katoen | citrusvruchten<br>en groente | tarwe |
| C | tarwe | citrusvruchten<br>en groente | katoen | sojabonen |
| D | tarwe | sojabonen | katoen | citrusvruchten<br>en groente |

2p 15 De federale overheid van de Verenigde Staten wil het versterkte
broeikaseffect verminderen. Dit zou kunnen door een andere keuze bij
energieopwekking.
Voorbeelden van manieren om energie op te wekken zijn:
1 geothermische energie
2 kernenergie
3 steenkoolcentrales
4 waterkrachtcentrales
5 zonne-energie
→ Neem de cijfers 1 tot en met 5 over op het antwoordblad en schrijf
erachter of meer gebruik van deze manier om energie op te wekken
wel of niet meehelpt om het versterkte broeikaseffect te verminderen.

KB-0131-a-17-2-o 15 / 31 lees verder ►►►


### Pagina 16

Water
bron 16
De Rijn
[FIGUUR: Kaart van Nederland met de Rijn en zijrivieren, met de cijfers 1, 2 en 3 aangegeven op verschillende punten van de rivier.]
1p 16 In bron 16 staan de cijfers 1, 2 en 3.
Achter welke letter staat het juiste rivierdeel en de juiste stroomsnelheid
(hoog, gemiddeld of laag) bij 1, 2 en 3 uit bron 16?

| | bij 1 | bij 2 | bij 3 |
|---|---|---|---|
| A | bovenloop, hoog | middenloop, gemiddeld | benedenloop, laag |
| B | bovenloop, hoog | middenloop, laag | benedenloop, gemiddeld |
| C | benedenloop, laag | middenloop, gemiddeld | bovenloop, hoog |
| D | benedenloop, laag | middenloop, hoog | bovenloop, gemiddeld |

KB-0131-a-17-2-o
16 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 17
Overgangsvormen van water

[FIGUUR: Drie cirkels met pijlen ertussen. De linker cirkel is lichtgrijs en gelabeld met 'vast'. De middelste cirkel is grijs en gelabeld met 'vloeibaar'. De rechter cirkel is donkergrijs en gelabeld met 'gasvormig'. Pijl 1 gaat van 'vast' naar 'vloeibaar'. Pijl 2 gaat van 'vloeibaar' naar 'gasvormig'. Pijl 3 gaat van 'vloeibaar' naar 'vast'. Pijl 4 gaat van 'gasvormig' naar 'vloeibaar'. De pijlen zijn genummerd met 1, 2, 3 en 4.]

1p 17 In bron 17 zijn de overgangsvormen van water vervangen door de
cijfers 1, 2, 3 en 4.
Achter welke letter staan de juiste overgangsvormen bij de cijfers 1, 2, 3
en 4 uit bron 17?

|   | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | bevriezen | condenseren | smelten | verdampen |
| B | condenseren | smelten | verdampen | bevriezen |
| C | condenseren | verdampen | bevriezen | smelten |
| D | smelten | verdampen | bevriezen | condenseren |
| E | smelten | verdampen | condenseren | bevriezen |
| F | verdampen | smelten | condenseren | bevriezen |

KB-0131-a-17-2-o
17 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 18
...
[FIGUUR: Een kaart van Nederland met de rivieren en waterwegen.]

1p 18 Welke titel hoort bij de kaart in bron 18?
A Drinkwatervoorziening in Nederland
B Goederenvervoer over de Nederlandse waterwegen
C Goederenvervoer over de Nederlandse verkeerswegen
D Goederenvervoer over het Nederlandse spoor

bron 19
Tekst

De Rijn onspringt in de bergen van Zwitserland en is een ... 1 ...
(gemengde rivier / regenrivier). De Maas heeft een kleiner stroomgebied
dan de Rijn. Onder andere daardoor is het ... 2 ... (debiet / regiem) van de
Maas kleiner dan dat van de Rijn.
De veranderingen in de afvoer van de Maas gedurende een jaar zijn
relatief ... 3 ... (groter dan / kleiner dan / gelijk aan) die van de Rijn.

2p 19 In de tekst in bron 19 moet achter de cijfers 1, 2 en 3 een keuze gemaakt
worden uit de woorden die tussen haakjes staan.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit de tekst in bron 19 over op het
antwoordblad en zet de juiste keuze erachter.

KB-0131-a-17-2-o
18 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 20
Grondwatermeter

Een grondwatermeter bestaat uit een stalen buis die zich een paar meter
boven en onder de grond bevindt. Via gaten onder in de buis komt het
grondwater in de buis te staan. Op dit water drijft een lange koker die
boven de grond te zien is en de stand van het grondwater aangeeft.
[FIGUUR: Foto van een grondwatermeter in een bosrijke omgeving en een schematische tekening van een grondwatermeter in de grond met een waterniveau.]

2p 20 Lees bron 20.
Tijdens de aardrijkskundeles doen Ahmed, Carlos en Evelien ieder een
uitspraak over het grondwaterpeil.
Ahmed zegt: “Grondwater is altijd zoet water.”
Carlos zegt: “Als het grondwater buiten bereik van de plantenwortels is, is
er sprake van verdroging van de bodem.”
Evelien zegt: “De gewenste grondwaterstand kan per gebied verschillen
en hangt af van het bodemgebruik in het gebied.”
→ Neem de namen Ahmed, Carlos en Evelien over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-17-2-o 19 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 20

bron 21
De Pannerdense overlaat

[FIGUUR: Luchtfoto van een rivier met een overlaat. Cijfers 1, 2, 3 en 4 markeren verschillende delen.]

1p 21 De Pannerdense overlaat past in het beleid van ruimte voor rivieren.
Tijdens hoogwater in de rivier overstroomt de overlaat. Hierdoor wordt het
overtollige rivierwater over een groter gebied verdeeld.
Op de foto in bron 21 zijn vier cijfers gezet. Bij elk cijfer hoort een begrip.
Achter welke letter staat het juiste begrip bij de cijfers 1, 2, 3 en 4?

|   | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | uiterwaard | winterdijk | rivierbedding | zomerdijk |
| B | uiterwaard | zomerdijk | rivierbedding | winterdijk |
| C | rivierbedding | zomerdijk | uiterwaard | winterdijk |
| D | rivierbedding | winterdijk | uiterwaard | zomerdijk |

KB-0131-a-17-2-o
20 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 21

bron 22
Drie stappen tegen wateroverlast

De aanpak van wateroverlast werkt volgens een driestappenplan:

[FIGUUR: Drie getallen (1, 2, 3) in cirkels, die secties van een doorsnede van de bodem aangeven. Boven de doorsnede zijn figuren van mensen die met water bezig zijn. De secties zijn gelabeld met "water vasthouden in de bodem", "water tijdelijk opvangen in een daarvoor aangewezen gebied" en "water gecontroleerd afvoeren".]

1p 22 Wateroverlast ontstaat als overvloedig water nergens naartoe kan.
Daarom gebruikt Nederland een driestappenplan: overvloedig water
vasthouden in de bodem, tijdelijk opvangen of gecontroleerd afvoeren.
Zes maatregelen voor het driestappenplan zijn:
1 uitwaarden afgraven
2 verharding in steden beperken
3 infiltratiegebieden aanleggen
4 overloopgebieden aanleggen
5 afvoer via het riool
6 het rivierbed uitgraven
Achter welke letter staan bij elk onderdeel uit het driestappenplan uit
bron 22 de juiste maatregelen?

| | water vasthouden in de bodem | water tijdelijk opvangen in daarvoor aangewezen gebied | water gecontroleerd afvoeren |
|---|---|---|---|
| A | 1 en 2 | 3 en 4 | 5 en 6 |
| B | 1 en 6 | 4 en 5 | 2 en 3 |
| C | 2 en 3 | 1 en 4 | 5 en 6 |
| D | 3 en 4 | 1, 2 en 5 | 6 |
| E | 4 en 5 | 2 en 6 | 3 en 1 |
| F | 5 en 6 | 1, 2 en 4 | 3 |

KB-0131-a-17-2-o
21 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 23
Tekst van een website van de Rijksoverheid

Ruimte voor de Rivier
Het rivierwater krijgt meer ruimte. Bijvoorbeeld door uiterwaarden te
verdiepen en gebieden aan te wijzen die overtollig water kunnen
opvangen. Ook worden de dijken langs de grote rivieren versterkt. Dit
helpt om de kans op een overstroming te verkleinen.

1p 23 Lees bron 23
De maatregelen vanuit het beleidsplan Ruimte voor de Rivier maken het
Nederlandse rivierengebied veiliger. Tegelijkertijd biedt het beleidsplan
kansen om het gebied ruimtelijk te ontwikkelen. De grond in de
uiterwaarden krijgt dan een andere bestemming.
→ Geef een voorbeeld van zo’n andere bestemming.

bron 24
Twee klimaatgrafieken

klimaatgrafiek Utrecht
[FIGUUR: Klimatogram van Utrecht met temperatuur in graden Celsius op de y-as en maanden op de x-as. De lijn geeft de temperatuur weer en de staven geven de neerslag weer.]

klimaatgrafiek Beijing
[FIGUUR: Klimatogram van Beijing met temperatuur in graden Celsius op de y-as en maanden op de x-as. De lijn geeft de temperatuur weer en de staven geven de neerslag weer.]

1p 24 Ondanks het feit dat in Utrecht meer neerslag valt dan in Beijing, heeft
Utrecht minder wateroverlast dan Beijing.
→ Geef met behulp van bron 24 een oorzaak waardoor Beijing méér
wateroverlast heeft dan Utrecht.

KB-0131-a-17-2-o
22 / 31
lees verder

### Pagina 23

bron 25
Waterverbruik als percentage van de totale beschikbare waterhoeveelheid

[FIGUUR: Twee kaarten van Azië en omringende gebieden, naast elkaar geplaatst. De linker kaart toont de situatie in 1995, de rechter kaart in 2025. Verschillende regio's zijn gekleurd met verschillende grijstinten. Onder de kaarten staat een legenda die de grijstinten koppelt aan waterverbruikpercentages: een lichte tint voor "minder dan 10%", een middengrijze tint voor "10 - 20%" en een donkergrijze tint voor "meer dan 40%".]

Legenda:
waterverbruik als percentage van het beschikbare water
minder dan 10%
10 - 20%
meer dan 40%

2p 25 Tijdens de aardrijkskundeles ontstaat een discussie over de kaarten van bron 25. Aron, Bernie en Gijs doen ieder een uitspraak over bron 25.
Aron zegt: "Het waterverbruik van water in China is tussen 1995 en 2025 onder andere toegenomen omdat de bevolking in China is toegenomen."
Bernie zegt: "Door de toenemende industrialisatie is het waterverbruik in China tussen 1995 en 2025 toegenomen."
Gijs zegt: "Omdat de welvaart van China tussen 1995 en 2025 toeneemt, zal het waterverbruik ook toenemen."
→ Neem de namen Aron, Bernie en Gijs over op het antwoordblad en geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

KB-0131-a-17-2-o
23 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 24

bron 26
Krantenartikel

Water van de Rode Zee moet
Dode Zee redden
11 december 2012

Palestina, Israël en Jordanië
sloten een akkoord over de
aanleg van een pijpleiding die de
Dode Zee moet redden.
De Dode Zee is stervende. Eens
stroomde er door de rivier 1,3
miljard kubieke meter water per
jaar naar de Dode Zee. Dit is in
2013 al gereduceerd tot minder
dan 60 miljoen kubieke meter per
jaar. Hierdoor daalt het waterpeil
van de Dode Zee met ongeveer
een meter per jaar. Sommige
experts vrezen dat het laagst
gelegen meer ter wereld in 2050
volledig zal zijn opgedroogd.

[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met de loop van de Jordaan, de Dode Zee, de Negev woestijn en de Golf van Aqaba. Verschillende steden en locaties zoals Jeruzalem, Amman, Aqaba en Elat zijn aangegeven. Ook zijn een pijpleiding, een waterkrachtcentrale, een ontziltingsinstallatie en een inlaatpomp te zien. Er is een legenda met landsgrenzen, rivier en pijpleiding.]

1p 26 Welke rivier is op de kaart in bron 26 aangegeven met cijfer 1?
A de Eufrraat
B de Jordaan
C de Nijl
D de Tigris

2p 27 In bron 26 staat dat er steeds minder rivierwater naar de Dode Zee
stroomt.
→ Geef twee oorzaken waardoor de mens meer (rivier)water verbruikt.

1p 28 Geef een reden waarom de Jordaniërs, Israëliërs en Palestijnen hebben
gekozen voor een dure aanleg met pijpleidingen in plaats van de veel
goedkopere aanleg van een kanaal.

1p 29 Op de kaart van bron 26 staat een ontziltingsinstallatie aangegeven.
→ Geef de oorzaak waardoor de bouw van een ontziltingsinstallatie hier
noodzakelijk is?

KB-0131-a-17-2-o 24 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 25

Bevolking en ruimte

bron 27
Nederland, leeftijdsdiagrammen van 2014 en 2050

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides naast elkaar. De linkerpiramide toont de bevolkingssamenstelling in 2014, de rechterpiramide in 2050. Beide piramides tonen de leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+ aan de linkerkant voor mannen en de rechterkant voor vrouwen. De horizontale assen geven de populatie in duizendtallen weer, oplopend van 0 tot 150.]

1p 30 Er worden drie beweringen gedaan over de leeftijdsdiagrammen van 2014 en 2050 in bron 27.
Welke bewering is juist?
A De beroepsbevolking is in 2014 even groot als in 2050.
B De levensverwachting is in 2050 lager dan in 2014.
C Tussen 2014 en 2050 is de vergrijzing groter dan de ontgroening.

KB-0131-a-17-2-o 25 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 26

bron 28
Nederland, aandeel 0-19-jarigen, 20-64-jarigen en 65-plussers in de totale
bevolking, 1950 – 2013 en prognose 2014 – 2060

[FIGUUR: Lijngrafiek die het percentage van de bevolking per leeftijdsgroep toont van 1950 tot 2060. De x-as toont de jaren van 1950 tot 2060, met intervallen van 10 jaar. De y-as toont het percentage van 0 tot 70. Er zijn drie lijnen: een stippellijn voor de leeftijdsgroep 0-19 jaar, een volle lijn voor de leeftijdsgroep 20-64 jaar en een gestippelde lijn voor de leeftijdsgroep 65+.]

1p 31 Zie bron 28.
Bijna de hele beroepsbevolking in Nederland zit in de leeftijdsgroep
20 - 65 jaar.
→ Door welke oorzaak, die af te leiden is uit bron 28, zal de
beroepsbevolking in Nederland in de toekomst vooral dalen?

KB-0131-a-17-2-o 26 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 27

bron 29
Duitsland, groei bevolking en leeftijdsgroepen

| jaar  | Leeftijdsgroep 0-19 jaar | Leeftijdsgroep 20-64 jaar | Leeftijdsgroep 65+ | Totale bevolking in mln |
|-------|--------------------------|---------------------------|--------------------|-------------------------|
| 1990  | 22%                      | 63%                       | 15%                | 79,8                    |
| 2000  | 21%                      | 62%                       | 17%                | 82,3                    |
| 2010  | 18%                      | 61%                       | 21%                | 81,5                    |
| 2020  | 17%                      | 60%                       | 23%                | 79,9                    |
| 2030  | 17%                      | 57%                       | 26%                | 76,8                    |
| 2040  | 16%                      | 52%                       | 32%                | 73,8                    |
| 2050  | 16%                      | 51%                       | 33%                | 69,4                    |
| 2060  | 16%                      | 50%                       | 34%                | 64,7                    |

1p 32 Sanne en Judith doen ieder een bewering op basis van bron 28 en 29.
Sanne zegt: "De ontgroening is in Nederland tussen 1990 en 2060 sterker
dan in Duitsland."
Judith zegt: "Tot 2060 is het percentage 65-plussers in Duitsland steeds
hogen dan in Nederland."
$\rightarrow$ Neem de naam van Sanne en Judith over op het antwoordblad en geef bij
elke bewering aan of deze juist of onjuist is.

2p 33 Stel dat de regering van Duitsland ontevreden is over de
bevolkingsontwikkeling in Duitsland, dan zou de regering maatregelen
kunnen nemen om de bevolkingsgroei te bevorderen.
$\rightarrow$ Noem eerst maatregel om de natuurlijke bevolkingsgroei te
bevorderen.
$\rightarrow$ Noem vervolgens een maatregel om de sociale bevolkingsgroei te
bevorderen.

KB-0131-a-17-2-o 27 / 31 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 115

### Pagina 28

bron 30
Overzicht van de regio Chemnitz, Leipzig en Dresden

[FIGUUR: Kaart van de regio Chemnitz, Leipzig en Dresden met wegen, steden en luchthavens. De kaart bevat ook een legenda met symbolen voor snelwegen en luchthavens, en een fragment van een grotere kaart van Duitsland.]

bron 31
Tekst

De regio Chemnitz valt onder de deelstaat Sachsen. Deelstaat Sachsen
behoorde tot het voormalige Oost-Duitsland. Na de hereniging van de
beide Duitslanden in 1989 trokken veel mensen weg uit Sachsen.

2p 34 Bekijk bron 30 en lees bron 31.
-> Noem met behulp van bron 30 twee aantrekkingsfactoren die de
regio Chemnitz voor bedrijven aantrekkelijk maakt om zich daar te
vestigen.

2p 35 Bekijk bron 30 en lees bron 31.
De Duitse overheid heeft bedrijven als VW en BMW gesubsidieerd om
zich te vestigen in deze regio.
-> Noem hiervoor twee redenen.

1p 36 Wat was het eerste gevolg van de eenkindpolitiek in China?
A geboorteoverschot
B ontgroening
C sterfteoverschot
D vergrijzing

KB-0131-a-17-2-o
28 / 31
lees verder

### Pagina 29

bron 32
De ontwikkeling van de bevolking van stad en platteland in China,
1950 – 2010
[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as de populatie in miljoenen en op de x-as de jaren van 1950 tot 2010. Twee lijnen, één voor stad (grijs) en één voor platteland (lichtgrijs).]
Legenda:
stad
platteland
2p 37 Teun, Lieke en Anouk doen ieder een bewering over bron 32.
Teun zegt: "De totale Chinese bevolking is in de periode 1950 – 2010
meer dan verdubbeld."
Lieke zegt: "De stedelijke bevolking groeit even hard als de totale
bevolking."
Anouk zegt: "De groei van een stad wordt niet alleen bepaald door de
groei van de werkgelegenheid in de industrie."
→ Neem de namen Teun, Lieke en Anouk over op het antwoordblad en
geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
1p 38 Migranten die van het Chinese platteland naar de stad willen verhuizen,
krijgen te maken met de regels van het hukumysteem.
Wat is een gevolg van het hukumysteem?
A de afbraak van de hutongs
B de groei van voorzieningen in steden
C gezinshereniging in steden
D meer sociale ongelijkheid in steden
1p 39 De Chinese overheid denkt erover om het hukumysteem af te schaffen.
→ Noem een voordeel voor migranten van een versoepeling of het
afschaffen van het hukumysteem ten opzichte van de oude situatie.

KB-0131-a-17-2-o
29 / 31
lees verder

### Pagina 30

bron 33
Krantenartikel
13 mei 2013 – Meer dan 60 miljoen Chinese kinderen zien hun ouders
zelden of nooit. Ze wonen bij grootouders of familieleden. De ouders zijn
naar grote steden zoals Guangzhou of Shanghai vertrokken.
1p 40 Lees bron 33.
Welk begrip past het best bij de ouders van deze kinderen?
A arbeidsmigranten
B emigranten
C immigranten
D remigranten
bron 34
Verdeling van de beroepsbevolking in China over de leeftijdsgroepen,
1990 en 2005
[FIGUUR: Gestapeld staafdiagram met op de y-as de procentuele verdeling en op de x-as de jaren 1990 en 2005. Verschillende leeftijdsgroepen worden weergegeven met patronen.]
Legenda:
60+
50-59
40-49
30-39
16-29
werkenden
1p 41 Zie bron 34.
→ Noem een oorzaak waardoor de groep 16-29 jaar binnen de
beroepsbevolking is afgenomen tussen 1990 en 2005.
KB-0131-a-17-2-o
30 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 31

bron 35
Lopen is veiliger dan fietsen in de metropool Harbin

De smog in de metropool Harbin is regelmatig zo dik dat de
verkeersveiligheid niet langer wordt gegarandeerd. Soms is het zicht
minder dan 20 meter; automobilisten zien in het ergste geval het rode
stoplicht niet meer. Een maatregel om smog te beperken is om auto's met
een even en een oneven kenteken om de dag te laten rijden. Ook worden
regelmatig autowegen afgesloten omdat men bang is voor ongevallen.

[FIGUUR: Twee personen, gekleed in warme kleding en gezichtsmaskers,
staan in dichte mist/smog. Eén persoon staat naast een fiets.]

1p 42 Zie bron 35.
-> Noem naast het verkeer nog een menselijke oorzaak van smog.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en
afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt
gepubliceerd.

KB-0131-a-17-2-0
31/31
einde