# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2017 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2017/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2017
tijdvak 1
vrijdag 19 mei
9.00 - 11.00 uur
aardijkskunde CSE KB

Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

KB-0131-a-17-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

bron 1
Weersverwachting dinsdag 13 oktober 2015

[FIGUUR: Kaart van Nederland met weersymbolen en temperaturen op verschillende locaties.]

1p 1 Bekijk bron 1.
Welk weerelement ontbreekt in bron 1?
A luchtdruk
B neerslag
C temperatuur
D wind

2p 2 Over de weerkaart in bron 1 worden drie uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: boven Nederland waaide die dag een noordwestelijke wind.
Uitspraak 2: de wind was aflandig.
Uitspraak 3: boven Nederland bevond zich een hogedrukgebied.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-17-1-0 2 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

bron 2
Deel van een weerbericht

KNMI: regbuien breken records
Op 15 en 16 augustus 2015 is in het oosten van Nederland tussen 50 en
100 millimeter regen gevallen. In Rouveen in Overijssel viel zelfs 79
millimeter in 24 uur. Zulke hoeveelheden vallen normaal in de hele maand
augustus. Bijzonder was de lange duur van de neerslag. Zo regende het
in Lelystad zelfs 23,3 uur achter elkaar.
Nederland lag de afgelopen dagen in het overgangsgebied tussen zeer
warme lucht boven het midden van Europa en koelere lucht in het westen
en noorden van Europa.

1p 3
Lees bron 2.
Met welk soort regen had Nederland op 15 en 16 augustus te maken?
A met frontale neerslag
B met stijgingsneerslag
C met stuwingsneerslag

bron 3
Neerslag in augustus 2015

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as de dagen van de maand augustus (1-31) en op de linker y-as de neerslaghoeveelheid in mm. Op de rechter y-as de duur van de neerslag in uren. De staven geven de neerslaghoeveelheid weer en de lijn geeft de duur weer.]

1p 4
Bekijk bron 3.
Over bron 3 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: op 16 augustus regende het gemiddeld 20 uur.
Uitspraak 2: de neerslagintensiteit was op 24 augustus lager dan op
26 augustus.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-17-1-0
3 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 4
Bloeitijd van verschillende planten die hooikoorts veroorzaken
[FIGUUR: Horizontale staafdiagram met op de y-as de plantensoorten berk, grassen, zuring en weegbree, en op de x-as de periode in dagen. Er zijn twee staven per plantensoort: een donkergrijze staaf die de periode 1977-1987 voorstelt en een lichtgrijze staaf die de periode 1990-2000 voorstelt. De legenda geeft aan dat de donkergrijze staaf 1977-1987 weergeeft en de lichtgrijze staaf 1990-2000.]
Legenda:
1977 - 1987
1990 - 2000

1p 5 Bekijk bron 4.
Hooikoorts wordt veroorzaakt door een allergische reactie op pollen en
stuifmeel van bloeiende planten. Klimaatverandering leidt tot
veranderingen in de vegetatie in Nederland. Ook de bloeitijd van
verschillende planten die hooikoorts veroorzaken verandert.
→ Geef met behulp van bron 4 aan wat het gevolg hiervan is voor
hooikoortspatiënten.

KB-0131-a-17-1-0
4 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 5
Temperatuurverloop De Bilt, juli 2013

[FIGUUR: Lijn-grafiek die de temperatuur (in graden Celsius) weergeeft over de dagen van juli. De y-as loopt van 0 tot 40. De x-as loopt van 1 tot 31. Er zijn drie lijnen: een gestippelde lijn voor de minimumtemperatuur, een ononderbroken lijn voor de gemiddelde temperatuur en een stippellijn met streepjes voor de maximumtemperatuur. De legenda vermeldt de verschillende lijnen en de maandgemiddelde laagste en hoogste temperatuur.]

1p 6 Bekijk bron 5.
Er is sprake van een hittegolf in Nederland als de maximumtemperatuur in
De Bilt vijf dagen achter elkaar $25$ °C of hoger is. Daarbij moet het op
minstens drie van de vijf dagen ten minste $30$ °C worden.
Er worden twee uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 5.
Uitspraak 1: in de Bilt was de gemiddelde maandtemperatuur in juli 2013
hoger dan normaal.
Uitspraak 2: tussen 21 en 27 juli was er in De Bilt een hittegolf.
→ Neem de cijfers 1 en 2 van de uitspraken over op het antwoordblad en
zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-17-1-o 5 / 31 lees verder

### Pagina 6

bron 6
Spanje en Portugal, hoogteligging
[FIGUUR: Kaart van Spanje en Portugal met hoogteliggingen weergegeven in grijstinten en een legenda die de hoogte in meters aangeeft.]
1p 7 Bekijk bron 6.
Welke klimaatfactor bepaalt het verschil tussen het klimaat in Barcelona
en Almería?
A de afstand tot zee
B de breedteligging
C de gesteldheid van het aardoppervlak
D de hoogteligging
bron 7
Glastuinbouw in Almería, Zuid-Spanje
[FIGUUR: Foto van rijen kassen in een landschap.]
1p 8 Bekijk bron 7.
In het zuiden van Spanje vindt veel tuinbouw in plastic kassen plaats.
→ Waardoor zorgen kassen er daar voor dat er minder water nodig is in
de tuinbouw?

KB-0131-a-17-1-o 6 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 9 In Spanje is akkerbouw en tuinbouw in droge gebieden mogelijk door irrigatie. Te veel irrigatie leidt echter tot verzilting.
→ Waardoor leidt te veel irrigatie tot verzilting?

1p 10 Boeren en tuinders in Spanje kunnen maatregelen nemen om de kans op verzilting te verkleinen.
→ Noem zo’n maatregel.

bron 8
Verenigde Staten, landbouwgebieden

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende gebieden gemarkeerd met cijfers en patronen, en een legenda die deze markeringen koppelt aan landbouwtypes.]

Legenda:
improductief
bos
1
2
geïrrigeerd gebied
extensieve veeteelt
3
4

1p 11 Bekijk bron 8.
Welk cijfer geeft het gebied aan waarin katoen wordt verbouwd?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3
D cijfer 4

KB-0131-a-17-1-0 7 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

bron 9
Noord-Amerika, hoogteligging
[FIGUUR: Een topografische kaart van Noord-Amerika met kleurgradaties die verschillende hoogtes aangeven. Steden zoals Barrow, Amarillo en Chicago zijn gemarkeerd. Er is een legenda voor hoogte in meters en landsgrenzen.]
Legenda:
hoogte in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 1000
1000 - 2000
2000 - 5000
landsgrens
0 450 900 km
KB-0131-a-17-1-0
8 / 31
lees verder ► ► ►

### Pagina 9

bron 10
Klimaatgrafieken van drie steden in de Verenigde Staten

klimaatgrafiek 1
[FIGUUR: Klimatogram met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm, en op de x-as de maanden JFMAMJJASOND.]
klimaatgrafiek 2
[FIGUUR: Klimatogram met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm, en op de x-as de maanden JFMAMJJASOND.]
klimaatgrafiek 3
[FIGUUR: Klimatogram met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm, en op de x-as de maanden JFMAMJJASOND.]

1p 12 Bekijk bron 9 en bron 10.
In bron 10 staan drie klimaatgrafieken van plaatsen in de Verenigde Staten. In bron 9 zijn vier plaatsen in de Verenigde Staten
aangegeven.
Waar staan de juiste plaatsen bij de klimaatgrafieken 1, 2 en 3 uit bron 10?

| | klimaatgrafiek 1 | klimaatgrafiek 2 | klimaatgrafiek 3 |
|---|---|---|---|
| A | Amarillo | Barrow | Chicago |
| B | Amarillo | New Orleans | Chicago |
| C | Barrow | Chicago | New Orleans |
| D | Barrow | New Orleans | Amarillo |
| E | Chicago | Barrow | New Orleans |
| F | Chicago | New Orleans | Barrow |

KB-0131-a-17-1-o 9 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 10

1p 13 Door het versterkt broeikaseffect zal er in het westen van
de Verenigde Staten steeds minder water beschikbaar zijn. De kans op
verdroging zal daardoor toenemen.
Dit proces wordt in vijf stappen beschreven:
1 CO₂ houdt meer warmte vast in de atmosfeer.
2 Vooral in de zomer zal het watertekort toenemen.
3 De Colorado rivier voert al vroeg in het voorjaar veel water af.
4 Er wordt meer CO₂ uitgestoten.
5 Gletsjers en sneeuw in de Rocky Mountains smelten eerder.
Welke volgorde van deze stappen beschrijft het proces van verdroging
juist?
A 1 - 4 - 3 - 5 - 2
B 1 - 4 - 5 - 3 - 2
C 4 - 1 - 3 - 5 - 2
D 4 - 1 - 5 - 3 - 2
E 5 - 3 - 2 - 4 - 1

bron 11
Zonne-energiecentrale Ivanpah
[FIGUUR: Overzichtsfoto van de Ivanpah zonne-energiecentrale met veel kleine spiegels gericht op een centrale toren, met daarnaast een kaart van het zuidwesten van de Verenigde Staten met de locatie van de zonne-energiecentrale aangegeven.]
Legenda:
---- staatsgrens

1p 14 Bekijk bron 11.
De bouw van een zonne-energiecentrale past in het beleid om oorzaken
van het versterkt broeikaseffect aan te pakken.
$\rightarrow$ Noem een milieuvoordeel van een zonne-energiecentrale ten opzichte
van een centrale op fossiele brandstoffen.

KB-0131-a-17-1-o 10 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

bron 12
Verenigde Staten, hoogteligging

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met hoogteliggingen weergegeven in grijstinten en isolijnen van landgrenzen.]

bron 13
Noord-Amerika, gemiddelde temperatuur en neerslag in januari

[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met isothermen en neerslaggebieden weergegeven.]

2p 15 Bekijk bron 12 en bron 13.
San Francisco heeft in januari gemiddeld een hogere temperatuur dan
Denver.
→ Geef twee klima factoren die het verschil in temperatuur tussen deze
twee steden bepalen.

KB-0131-a-17-1-o 11 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 12

bron 14
Noord-Amerika, neerslag in juli

[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met aanduiding van de jaarlijkse neerslag in mm, weergegeven in verschillende grijstinten. Verschillende steden zoals Fairbanks, Juneau, San Francisco, Los Angeles, Denver, Chicago, Winnipeg, Montreal, New York, Savannah, New Orleans en Miami zijn op de kaart aangegeven. Een legenda toont de neerslaghoeveelheden corresponderend met de grijstinten: 0-50 mm, 50-200 mm, 200-300 mm, en 300 en meer mm. Een schaalbalk geeft de afstand in kilometers weer.]

1p 16 Bekijk bron 14.
In de volgende zinnen moet bij 1 en 2 een keuze gemaakt worden uit twee
woorden.
In juli valt er in San Francisco ... 1 ... (veel / weinig) neerslag. Dit wordt
onder andere veroorzaakt door de ... 2 ... (aanlandige / aflandige) wind.
-> Neem de cijfers 1 en 2 uit de zinnen over op het antwoordblad en zet
de juiste keuze erachter.

KB-0131-a-17-1-o 12 / 31 lees verder

### Pagina 13

Water
bron 15
Lengteprofiel van een rivier
[FIGUUR: Doorsnede van een rivierlandschap met de aanduidingen 1, 2, 3 en 4 op verschillende delen van de rivier en zijn omgeving.]
1p 17 Bekijk bron 15.
Waar staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 15 juist bij de vier delen van de
rivier?
benedenloop bovenloop delta riviermonding
A 1 2 3 4
B 1 3 4 2
C 2 1 3 4
D 2 4 1 3
E 3 1 2 4
F 3 1 1 4
1p 18 Welk soort rivier is de rivier in bron 15?
A een gemengde rivier
B een gletsjerrivier
C een regenrivier
KB-0131-a-17-1-o
13 / 31
lees verder

### Pagina 14

bron 16
Arnhem en omgeving, 1830 en 2000

1830 2000
[FIGUUR: Kaart van Arnhem en omgeving in 1830 met de rivier de Rijn en het Neder-Rijn-Arnhem-Kanaal, bebouwing en uiterwaarden.] [FIGUUR: Kaart van Arnhem en omgeving in 2000 met de rivier de Rijn en het Neder-Rijn-Arnhem-Kanaal, bebouwing en uiterwaarden.]

Legenda:
rivier
uiterwaarden
bebouwing

19 1p Vergelijk de kaarten in bron 16.
De kaarten in bron 16 laten Arnhem en omgeving zien in 1830 en in 2000.
-> Geef een uit de kaarten af te leiden verandering waardoor de kans op
overstromingen bij Arnhem is toegenomen.

20 2p Bepaalde ingrepen door de mens in het stroomgebied van de Rijn in
Zwitserland en Duitsland hebben de kans op overstromingen in Nederland
vergroot.
-> Noem twee voorbeelden van zulke ingrepen in Zwitserland en
Duitsland.

KB-0131-a-17-1-0 14 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 17
Dwarsdoorsnede rivierengebied
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van een riviergebied met dijk, water, begroeiing en aanduidingen voor hoog- en laagwaterpeil.]
1p 21 In de doorsnede in bron 17 zijn cijfers geplaatst.
Waar staan de vijf begrippen juist bij de cijfers 1 tot en met 5 uit bron 17?

|   | 1          | 2         | 3          | 4           | 5          |
|---|------------|-----------|------------|-------------|------------|
| A | winterdijk | nevengeul | krib       | zomerddijk  | uiterwaard |
| B | winterdijk | nevengeul | zomerddijk | krib        | uiterwaard |
| C | winterdijk | uiterwaard| zomerddijk | krib        | nevengeul  |
| D | zomerddijk | nevengeul | krib       | winterdijk  | uiterwaard |
| E | zomerddijk | uiterwaard| winterdijk | krib        | nevengeul  |
| F | zomerddijk | uiterwaard| krib       | winterdijk  | nevengeul  |

KB-0131-a-17-1-o
15 / 31
lees verder

### Pagina 16

bron 18
Grondwatergebruik in Nederland
[FIGUUR: Gekleurd gestapeld staafdiagram dat het grondwatergebruik in Nederland weergeeft van 2003 tot en met 2006. De y-as toont het grondwatergebruik in miljoen m3, oplopend van 0 tot 1200. De x-as toont de jaren 2003, 2004, 2005 en 2006. De staven zijn opgebouwd uit drie secties: landbouwbedrijven (donkergrijs), overige bedrijven (lichtgrijs) en waterleidingbedrijven (grijs). De legenda rechtsboven geeft de kleuraanduidingen.]

1p 22 Bekijk bron 18.
Bron 18 laat drie gebruikers van grondwater in Nederland zien. Waterleidingbedrijven en overige bedrijven gebruiken elk jaar ongeveer evenveel grondwater. De landbouw gebruikt in het ene jaar meer grondwater dan in het andere jaar.
→ Geef hiervan een natuurlijke oorzaak.

1p 23 In zandgebieden in Nederland is de kans op verdroging groter dan in kleigebieden, terwijl de neerslaghoeveelheid in beide gebieden ongeveer gelijk is.
→ Waardoor is de kans op verdroging in zandgebieden groter?

2p 24 Waterbeheer in Nederland valt onder de verantwoordelijkheid van waterschappen.
→ Geef twee maatregelen die waterschappen kunnen nemen om verdroging van natuurgebieden tegen te gaan.

KB-0131-a-17-1-o 16 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 19
Water in een woestijngebied

[FIGUUR: Een panoramafoto van een woestijnlandschap met een meertje, omgeven door vegetatie en huizen. Op de achtergrond zijn zandduinen te zien.]

1p 25 Bekijk bron 19.
In woestijngebieden komt op sommige plekken grondwater op een
natuurlijke manier aan het oppervlak.
Hoe noemen we zo'n plek?
A een delta
B een oase
C een wadi
D een waterput

bron 20
Krantenartikel

Ethiopië bouwt een stuwdam in de Nijl. Egypte is het niet eens met de
bouw van deze stuwdam. Volgens het Egyptische ministerie van Water en
Irri gatie zal Egypte in 2020 twintig procent méér water nodig hebben.
Hoewel internationale instanties zeggen dat de dam uiteindelijk geen
grote invloed zal hebben op het debiet van de Nijl, moet het meer achter
de dam wel gevuld worden. Dat zal naar verwachting drie tot vijf jaar
duren en Egypte vreest in die periode voor een aanzienlijke daling van de
watertoevoer.

1p 26 Lees bron 20.
Over het krantenartikel in bron 20 worden twee uitspraken gedaan.
Uitspraak 1: een verklaring van de toename in watergebruik uit de Nijl in
Egypte is de bevolkingstoename.
Uitspraak 2: tijdens het vollopen van het stuwmeer zal het debiet van de
Nijl tussen de dam en de monding dalen.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

KB-0131-a-17-1-o 17 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 21
Gele rivier

De Gele Rivier (Huang He) stroomt door het Noord-Chinese Lössplateau
en neemt daarvandaan jaarlijks 1,5 miljard ton slib mee. De hoeveelheid
slib kan oplopen tot vierhonderd kilo per duizend liter water. Geen rivier
ter wereld vervoert zoveel slib. Soms lijkt er modder door de rivier te
stromen.

1p 27 Lees bron 21.
De Huang He is geelgekleurd door de grote hoeveelheden slib.
-> Door welk menselijk handelen is er in de loop der tijd steeds meer slib
in de rivier gekomen?

bron 22
Watertekort

Vroeger werd de Chinese kustprovincie Shandong, waar de Gele Rivier
(Huang He) doorheen stroomt regelmatig getroffen door overstromingen.
In 1998 stroomde er echter 104 dagen lang geen water door de
benedenloop. In 1997 viel de rivier zelfs 226 dagen droog over de laatste
zeshonderd kilometer. Nu de rivier steeds vaker droog staat wordt er veel
meer grondwater opgepompt.

2p 28 Lees bron 22.
-> Geef een natuurlijke oorzaak waardoor het noorden van China meer
last van droogte heeft dan het zuiden.
-> Geef een oorzaak waardoor het watertekort in China de komende
tientallen jaren zal toenemen.

bron 23
Krantenartikel

De Drie Kloven dam is de grootste stuwdam van China. De aanleg van de
dam heeft voordelen en nadelen voor de omwonenden, voor de
scheepvaart en voor de landbouw tussen de dam en de monding.

2p 29 Lees bron 23.
-> Noem een voordeel voor de scheepvaart.
-> Noem daarna een nadeel voor de landbouw in het gebied tussen de
dam en de monding van de rivier.

KB-0131-a-17-1-o 18/31 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 24
China, watergebruik per sector in biljoen kubieke meter

[FIGUUR: Gestapeld staafdiagram met 3 staven voor de jaren 2005, 2015 en 2030. Elke staaf is opgedeeld in 3 segmenten met getallen: 2005 heeft segmenten van 555, 68 en 129; 2015 heeft segmenten van 667, 88 en 194; 2030 heeft segmenten van 818, 133 en 265. Er zijn cirkels met de nummers 1, 2 en 3 naast de segmenten.]

1p 30 Bekijk bron 24.
In bron 24 zijn de sectoren huishoudens, industrie en landbouw
vervangen door de cijfers 1, 2 en 3.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 24 juist bij de drie sectoren?

huishoudens | industrie | landbouw
A | 1 | 2 | 3
B | 1 | 3 | 2
C | 2 | 1 | 3
D | 2 | 3 | 1
E | 3 | 1 | 2
F | 3 | 2 | 1

KB-0131-a-17-1-o 19 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 20

Bevolking en ruimte

bron 25
Percentage bejaarden (65 jaar en ouder), 2025
[FIGUUR: Kaart van Nederland met provincies ingekleurd volgens percentage bejaarden. Rechts een legenda met de kleurschalen: 18-20, 20-22, 22-24, meer dan 24.]
Nederland
gemiddeld: 21,2%

bron 26
Bevolkingsontwikkeling 2010-2040
[FIGUUR: Kaart van Nederland met regio's ingekleurd volgens bevolkingsontwikkeling. Rechts een legenda met de kleurschalen: meer dan 10, 10 - 2,5, beperkte afname/toename -2,5 tot +2,5, toename 2,5 - 10.]
Nederland
gemiddeld: 2%

KB-0131-a-17-1-o 20 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

bron 27
Tekst
De drie provincies in bron 25 met het hoogste percentage bejaarden laten
in bron 26 vooral een ... 1 ... (toename / afname) zien van de bevolking.
De belangrijkste oorzaak zal de... 2 ... (emigratie / binnenlandse migratie)
van beroepsbevolking zijn naar andere gebieden in Nederland. De
bevolking zal naar verwachting onder andere toenemen in ... 3 ...
(de Randstad / Zeeland).

2p 31 Bekijk bron 25 en bron 26 en lees bron 27.
In de tekst in bron 27 moet bij 1, 2 en 3 een keuze gemaakt worden uit
twee woorden.
$\rightarrow$ Neem de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 27 over op het antwoordblad en zet
de juiste keuze erachter.

bron 28
Vakantiekaart krimpgebieden

[FIGUUR: Een collage van vier afbeeldingen: een windmolenpark, een rotsformatie, zeilboten op het water en een boot met mensen bij een watermolen. Boven de afbeeldingen staat de tekst "Groeten uit de krimpgebieden".]

1p 32 Bekijk bron 28.
Krimpgebieden zijn delen van Nederland waar het bevolkingsaantal
terugloopt. Krimpgebieden zijn bijvoorbeeld delen van Groningen,
Friesland, Drenthe, Gelderland en Zeeland.
Migratie vanuit deze krimpgebieden heeft tot gevolg dat de natuurlijke
groei in de krimpgebieden daalt.
$\rightarrow$ Waardoor leidt deze migratie tot daling van de natuurlijke groei?

2p 33 In krimpgebieden kunnen problemen ontstaan op het gebied van de
leefbaarheid.
$\rightarrow$ Noem twee van deze problemen.

KB-0131-a-17-1-o 21 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 29
Demografisch transitiemodel
[FIGUUR: Een grafiek met vier fases op de x-as, gemarkeerd als fase 1, fase 2, fase 3 en fase 4, oplopend van links naar rechts. De y-as is gelabeld met "hoogte geboortecijfer en sterftecijfer". Twee lijnen zijn weergegeven: een solide lijn die het geboortecijfer voorstelt en een gestippelde lijn die het sterftecijfer voorstelt. In fase 1 en 2 zijn beide cijfers hoog en vrij stabiel. In fase 3 begint het geboortecijfer te dalen, terwijl het sterftecijfer eerst daalt en dan stabiliseert. In fase 4 zijn beide cijfers laag en stabiel. Een legenda aan de rechterkant van de grafiek identificeert de solide lijn als "geboortecijfer" en de gestippelde lijn als "sterftecijfer".]
Legenda:
— geboortecijfer
---- sterftecijfer
1p 34 Bekijk bron 29.
Nederland en Duitsland bevinden zich allebei in fase 4 van het
demografisch transitiemodel. Toch zijn er verschillen.
→ Noem een demografisch verschil tussen Nederland en Duitsland in
fase 4.
KB-0131-a-17-1-o 22 / 31 lees verder ► ►►

### Pagina 23

bron 30
Immigratie in Nederland vanuit drie verschillende landen, 1960-2010
[FIGUUR: Lijnendiagram met op de y-as "aantal (x1000)" van 0 tot 40 en op de x-as de jaren van 1960 tot 2010. Er zijn drie lijnen: een stippellijn, een gestippelde lijn en een doorgetrokken lijn.]
Legenda:
......... X ---- Y — Z

35 (1p) Bekijk bron 30.
In de legenda zijn de namen van drie landen vervangen door X, Y en Z.
Waar staan de letters X, Y en Z uit bron 30 juist bij de drie landen?

|        | Indonesië | Nederlandse Antillen¹⁾ | Suriname |
| ------ | :-------- | :--------------------- | :------- |
| A      | X         | Y                      | Z        |
| B      | X         | Y                      | Y        |
| C      | Y         | X                      | Z        |
| D      | Y         | Z                      | X        |
| E      | Z         | X                      | Y        |
| F      | Z         | Y                      | X        |

noot 1 Nederlandse Antillen: De Nederlandse Antillen waren een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. In 1986 werd Aruba een afzonderlijk land binnen het Koninkrijk. In 2010 werden Curaçao en Sint Maarten ook afzonderlijke landen binnen het Koninkrijk en kregen Saba, Sint Eustatius en Bonaire de status bijzondere gemeente binnen Nederland.

KB-0131-a-17-1-o 23 / 31 lees verder ► ► ►

### Pagina 24

bron 31
McDonald's en KFC samen in één gebouw in Enschede
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een modern gebouw met de logo's van McDonald's en KFC zichtbaar. Het gebouw heeft een strak design met veel glas en een opvallende gevel.]
Aan de A35, bij de afslag Enschede-Zuid, zijn de fastfoodketens
McDonald's en Kentucky Fried Chicken (KFC) sinds 2014 in één gebouw
gevestigd: Foodcourt Enschede.
Het doel van een foodcourt is om te voorzien in de verschillende
eetbehoeftes van een groepje mensen, maar toch de mogelijkheid te
bieden om gezamenlijk te eten en te proeven van verschillende keukens.
De meeste foodcourts vind je op plaatsen waar veel mensen komen, zoals
vliegvelden en grote winkelcentra.

2p 36 Lees bron 31.
Ondanks het feit dat McDonald's en KFC concurrenten zijn, zitten ze nu
toch samen in één gebouw.
Gef een reden waarom het verzorgingsgebied van McDonald's door
de samenwerking met KFC groter zal worden.
Noem een argument waarom een goede infrastructuur voor een
nieuwe vestiging van een foodcourt belangrijk is.
KB-0131-a-17-1-o 24 / 31 lees verder

### Pagina 25

bron 32
Twee bevolkingsdiagrammen, 2006

[FIGUUR: Twee bevolkingsdiagrammen naast elkaar. Links bevolkingsdiagram 1, rechts bevolkingsdiagram 2. Beide diagrammen tonen leeftijdscategorieën op de y-as (van 0-4 tot 100+) en het percentage van de bevolking op de x-as (van 0 tot 4%). De mannen worden weergegeven aan de linkerzijde van de y-as en de vrouwen aan de rechterzijde. De balken in diagram 1 zijn voornamelijk aan de bovenkant langer, wat wijst op een vergrijzende bevolking. De balken in diagram 2 zijn voornamelijk in het midden langer (rond de 30-50 jaar), wat wijst op een jongere, actieve bevolking.]

bevolkingsdiagram 1 bevolkingsdiagram 2
mannen vrouwen mannen vrouwen
100+ 100+
95-99 95-99
90-94 90-94
85-89 85-89
80-84 80-84
75-79 75-79
70-74 70-74
65-69 65-69
60-64 60-64
55-59 55-59
50-54 50-54
45-49 45-49
40-44 40-44
35-39 35-39
30-34 30-34
25-29 25-29
20-24 20-24
15-19 15-19
10-14 10-14
5-9 5-9
0-4 0-4
4 3 2 1 0 0 1 2 3 4 4 3 2 1 0 0 1 2 3 4
% %

1p 37 Bekijk bron 32.
Het ene bevolkingsdiagram is van niet-stedelijke gemeenten en het
andere van zeer sterk stedelijke gemeenten in Nederland.
→ Geef eerst aan welk bevolkingsdiagram, 1 of 2, van
zeer sterk stedelijke gemeenten is.
→ Geef daarna een argument voor je keuze met behulp van de
bevolkingsdiagrammen.

KB-0131-a-17-1-o 25 / 31 lees verder

### Pagina 26

bron 33
Duitsland, leeftijdsopbouw in willekeurige volgorde in 1950, 2000 en 2050

bevolkingsdiagram 1 bevolkingsdiagram 2
[FIGUUR: Piramidediagram met leeftijdsgroepen op de y-as en bevolkingsaantallen in miljoenen op de x-as, gesplitst in mannen en vrouwen. Het linkerdiagram toont een brede basis en een vernauwing naar boven. Het rechterdiagram toont een smallere basis en een bredere middle-aged groep, met een vernauwing naar boven.]
mannen vrouwen mannen vrouwen
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
0 1 2 3 4 5 5 4 3 2 1 0
x mln x mln

bevolkingsdiagram 3
mannen vrouwen
100+
95-99
90-94
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
0 1 2 3 4 5
x mln

1p 38 Bekijk bron 33.
Waar staan de cijfers 1, 2 en 3 van de bevolkingsdiagrammen uit bron 33
bij de juiste jaartallen?

1950 2000 2050
A 1 2 3
B 1 3 2
C 2 1 3
D 2 3 1
E 3 1 2
F 3 2 1

KB-0131-a-17-1-o
26 / 31
lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 34
Promotie toerisme Ruhrgebied

De afgelopen twintig jaren heeft een herinrichting van het Ruhrgebied
plaatsgevonden. Het Ruhrgebied is de afgelopen jaren veranderd van een
grauw industriegebied tot een gebied waar cultuur, natuur en recreatie op
aantrekkelijke wijze zijn samengebracht. In het Ruhrgebied wonen meer
dan 10 miljoen mensen. De belangrijkste steden in dit gebied zijn Essen,
Dortmund, Duisburg en Düsseldorf. Elk jaar wordt door het Europees
Parlement een culturele hoofdstad gekozen. In 2010 was het Ruhrgebied
culturele hoofdstad van Europa. Er zijn ruim 200 musea, diverse
winkelcentra, pretparken en een groot netwerk aan fietspaden.

bron 35
Aantal recreatieve overnachtingen in het Ruhrgebied, 1990-2014

[FIGUUR: Lijngrafiek die het aantal recreatieve overnachtingen in het Ruhrgebied weergeeft van 1990 tot 2014. De y-as toont het aantal overnachtingen oplopend van 0 tot 8.000.000. De x-as toont de jaren van 1990 tot 2014. Een verticale lijn met de tekst "Culturele hoofdstad 2010" is aangegeven bij het jaar 2010.]

1p 39 Lees bron 34 en bekijk bron 35.
De herinrichting in het Ruhrgebied is positief geweest voor de
ontwikkeling van de economie.
→ Geef hiervoor met behulp van bron 34 en bron 35 een argument.

KB-0131-a-17-1-o 27 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 36
Groei van steden in de Parelrivierdelta

[FIGUUR: Kaart van de Parelrivierdelta met verschillende steden en hun inwoneraantallen, legenda toont stadgebieden in 2011 (gestreept) en gepland stadgebied in 2025 (grijs).]

ligging kaartfragment

Legenda:
gestreept: stadgebied in 2011
grijs: gepland stadgebied in 2025

1p 40 Bekijk bron 36.
Er worden tijdelijke aardrijkskundeles twee uitspraken gedaan over de
kaart in bron 36.
Uitspraak 1: op de kaart in bron 36 is te zien dat er tussen 2011 en 2025
verstedelijking en agglomeratievorming plaatsvindt.
Uitspraak 2: de verwachte groei tot 2025 is vooral het gevolg van de
natuurlijke bevolkingsgroei.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

KB-0131-a-17-1-o 28 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 29

bron 37
Vergelijking van de bevolkingsopbouw van twee landen in
drie leeftijdscategorieën in 2011

[FIGUUR: Een gestapeld staafdiagram met twee staven. De y-as toont percentages van 0 tot 100. De x-as is gelabeld met X en Y. De legenda toont drie categorieën: '65 jaar en ouder' (donkergrijs), '15 tot en met 64 jaar' (lichtgrijs) en '0 tot en met 14 jaar' (wit).
De eerste staaf, gelabeld X, heeft de volgende percentages: 13,3% (wit), 66,1% (lichtgrijs) en 20,6% (donkergrijs).
De tweede staaf, gelabeld Y, heeft de volgende percentages: 17,6% (wit), 73,6% (lichtgrijs) en 8,9% (donkergrijs).]

1p 41 Bekijk bron 37.
In bron 37 is één grafiek van China en één grafiek van Duitsland.
Elke grafiek is opgedeeld in drie leeftijdsgroepen.
→ Welke grafiek, X of Y, in bron 37 is van China? Geef hiervoor met
behulp van bron 37 een argument.

KB-0131-a-17-1-o 29 / 31 lees verder ►►►

### Pagina 30

bron 38
Plattegrond van een hutong in Shenzhen in 1750 en 2010

1750 2010

[FIGUUR: Twee plattegronden van hutongs naast elkaar. De linker plattegrond is van 1750 en toont een meer open structuur met enkele huizen. De rechter plattegrond is van 2010 en toont een dichtere bebouwing met zowel lichte als donkere structuren.]

Legenda:
originele bouw
illegale bouw

1p 42 Bekijk bron 38.
Waar staan de ligging van deze hutong en twee kenmerken juist?

deze wijk ligt de bevolkings-
dichtheid is er
de sociale controle
is er

A in het centrum hoog groot
B in het centrum hoog klein
C in het centrum laag groot
D aan de rand van de stad hoog groot
E aan de rand van de stad hoog klein
F aan de rand van de stad laag groot

2p 43 De laatste tientallen jaren zijn veel hutongs in China gesloopt.
→ Geef twee redenen waarom veel hutongs gesloopt zijn.

KB-0131-a-17-1-o 30 / 31 lees verder

### Pagina 31

bron 39
Verhouding tussen het aantal jongens en meisjes bij geboorte.

[FIGUUR: Tabel met landen en aantallen jongens en meisjes.]
|        | jongens | meisjes |
|--------|---------|---------|
| China  | 112     | 100     |
| Nederland | 105     | 100     |
| wereld | 107     | 100     |

2p 44 Bekijk bron 39.
De eenkindpolitiek heeft tot gevolg gehad dat de verhouding tussen
jongens en meisjes in China afwijkt van Nederland en de rest van de
wereld.
→ Noem een oorzaak van het grote verschil tussen het aantal geboren
jongens en meisjes in China.
→ Noem een sociaal gevolg van deze scheefgroei tussen jongens en
meisjes in China.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0131-a-17-1-o 31 / 31 einde ■