# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2016 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2016/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2016
tijdvak 2
dinsdag 21 juni
13:30 - 15:30 uur
aardrijkskunde CSE KB
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
KB-0131-a-16-2-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
Weer en klimaat
bron 1
Tekst
Gemiddeld genomen is in Spanje de zomer ... 1 ... (koeler / warmer) dan
in Nederland. In centraal Spanje is de gemiddelde zomertemperatuur
... 2 ... (hoger / lager) dan die van de Spaanse Middellandse Zeekust.
Gemiddeld genomen is het aan de Spaanse Middellandse Zeekust in de
winter ... 3 ... (kouder / warmer) dan in Nederland. Gemiddeld valt in
Spanje ... 4 ... (meer / minder) neerslag dan in Nederland. De
belangrijkste verklaring voor het verschil in gemiddelde temperatuur
tussen Spanje en Nederland is de ... 5 ... (breedte ligging / hoogteligging).
2p 1 Spanje en Nederland hebben een verschillend klimaat. In de tekst van
bron 1 staan enkele van deze verschillen. In de tekst zijn vijf
keuzemogelijkheden tussen haakjes aangegeven.
-> Neem de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5 uit bron 1 over op het antwoordblad en
kies telkens het juiste woord.
KB-0131-a-16-2-o
2 / 32
lees verder

### Pagina 3

bron 2
Satellietbeeld van een deel van Europa

[FIGUUR: Satellietbeeld van een deel van Europa met een orkaan in het midden.]

1p 2 Regelmatig is in het weerbericht een beeld te zien zoals in bron 2. Dit satellietbeeld is van een dag in juli en toont een luchtdruksysteem. Achter welke letter staan het juiste luchtdruksysteem en de juiste weersomschrijving voor dit deel van Europa, zoals te zien is in bron 2?

|       | luchtdruksysteem | weersomschrijving |
|-------|-------------------|-------------------|
| A     | een hogedrukgebied | mooi weer, droog, veel zon |
| B     | een hogedrukgebied | slecht weer, veel wind en sneeuw |
| C     | een lagedrukgebied | mooi weer, droog, veel zon |
| D     | een lagedrukgebied | slecht weer, veel wind en regen |

KB-0131-a-16-2-o 3 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 3
Weersverwachting voor 17 december 2014

[FIGUUR: Weersverwachting voor Nederland met temperatuur, neerslag en windrichting.]

2p 3 We onderscheiden vijf weerelementen. In bron 3 zijn vier van de vijf
weerelementen weergegeven.
→ Welke vier weerelementen zijn in bron 3 te zien?

KB-0131-a-16-2-o 4 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 4
KNMI-weerkaart voor 17 december 2014

[FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren (luchtdruklijnen), fronten en aanduiding van hogedrukgebieden en lagedrukgebieden. Op de kaart zijn isobaren van 960 hPa tot 1035 hPa te zien. Er is een diepe lagedrukgebied boven IJsland en een hogedrukgebied boven de Atlantische Oceaan. Een koufront loopt vanuit het lagedrukgebied naar het zuidoosten over Groot-Brittannië en Frankrijk. Een bijbehorende legenda toont de symbolen voor koufront, warmtefront en luchtdruk.]

Legenda:
— koudefront
— warmtefront
— 1015- luchtdruk

1p 4 Op de weerkaart in bron 4 is de weersituatie van Europa te zien. Met de
gegevens op een weerkaart worden weersverwachtingen opgesteld.
Welke weersverwachting hoort bij de weerkaart in bron 4?
A Nederland staat onder invloed van het hogedrukgebied bij IJsland. In
Nederland zal het harder waaien dan in Spanje en het zal in
Nederland niet droog blijven.
B Nederland staat onder invloed van het hogedrukgebied bij IJsland. In
Nederland zal het minder waaien dan in Spanje en het zal in
Nederland droog blijven.
C Nederland staat onder invloed van het lagedrukgebied bij IJsland. In
Nederland zal het harder waaien dan in Spanje en het zal in
Nederland niet droog blijven.
D Nederland staat onder invloed van het lagedrukgebied bij IJsland. In
Nederland zal het minder hard waaien dan in Spanje en het zal in
Nederland droog blijven.

KB-0131-a-16-2-0 5 / 32 lees verder ► ►►

### Pagina 6

bron 5
De Pyreneeën

[FIGUUR: Een topografische kaart van de Pyreneeën, met de Golf van Biskaje aan de linkerkant, Frankrijk bovenaan, Spanje onderaan en de Middellandse Zee aan de rechterkant. De kaart toont hoogtelijnen met verschillende grijstinten, een schaalbalk in kilometers, de aanduiding 'FRANKRIJK', 'SPANJE' en 'MIDDELLANDSE ZEE'. Twee pijlen met een noordwestelijke richting wijzen vanaf de Golf van Biskaje naar de Pyreneeën. Twee cirkels met de letters X en Y zijn geplaatst in de bergen.]

Legenda:
hoogtes in meters
0 - 200
200 - 500
500 - 1000
1000 - 2000
2000 - 5000

1p 5 In bron 5 is de windrichting aangegeven met pijlen. Achter welke letter staan de windrichting, de soort wind en het gebied waar de meeste neerslag valt juist?

|       | windrichting | aanlandig/aflandig | meeste neerslag |
|-------|--------------|--------------------|-----------------|
| A     | noordwest    | aanlandig          | in gebied X     |
| B     | noordwest    | aanlandig          | in gebied Y     |
| C     | noordwest    | aflandig           | in gebied X     |
| D     | zuidwest     | aanlandig          | in gebied X     |
| E     | zuidwest     | aflandig           | in gebied X     |
| F     | zuidwest     | aflandig           | in gebied Y     |

KB-0131-a-16-2-o
6 / 32
lees verder ►►►

### Pagina 7

bron 6
Kringloop van het water

[FIGUUR: Schematische weergave van de waterkringloop met regen, wolken, zon, bomen en grondwater. Cijfers 1, 2, 3 en 4 geven verschillende processen aan.]

1p 6 Achter welke letter staan de juiste begrippen bij de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 6?

|     | 1              | 2            | 3            | 4           |
|-----|----------------|--------------|--------------|-------------|
| A   | condensereren  | verdampen    | infiltreren  | afstromen   |
| B   | condensereren  | bevriezen    | verdampen    | infiltreren |
| C   | infiltreren    | bevriezen    | afstromen    | verdampen   |
| D   | smelten        | verdampen    | infiltreren  | afstromen   |
| E   | verdampen      | bevriezen    | condenseren  | infiltreren |
| F   | verdampen      | condenseren  | afstromen    | infiltreren |

KB-0131-a-16-2-o 7 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 7
Spanje, klimaatgebieden
[FIGUUR: Kaart van Spanje met verschillende klimaatzones aangegeven, met legenda: zeeklimaat, landklimaat, Middellandse-Zeeklimaat.]
0 150 300 km
1p 7 Bekijk bron 7.
Veel Spanjaarden gaan in de maand augustus graag op vakantie naar de
Spaanse noordkust.
Wat is een juiste reden om voor de Spaanse noordkust te kiezen in plaats
van voor een ander deel van Spanje?
A De temperatuur van het zeewater in het noorden is hoger dan de
temperatuur van het zeewater in het zuiden aan de Middellandse
Zeekust.
B In het noorden is het in de zomer aan de kust warmer dan in de rest
van Spanje. Dit komt door de invloed van de Atlantische Oceaan.
C In het noorden is het in de zomer aan de kust minder heet dan in de
rest van Spanje. Dit komt door de invloed van de Atlantische Oceaan.
2p 8 Weer en klimaat hebben grote invloed op menselijke activiteiten in Spanje
en Nederland. In Spanje is het strandtoerisme meer ontwikkeld dan in
Nederland.
→ Geef twee klimatologische omstandigheden waardoor het
strandtoerisme in Spanje meer ontwikkeld is dan in Nederland.

KB-0131-a-16-2-0
8 / 32
lees verder ►

### Pagina 9

bron 8
Verenigde Staten, klimaatkaart

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende klimaten aangeduid met cijfers 1 tot en met 5, met een bijbehorende legenda.]

Legenda:
1
2
3
4
5

1p 9 In bron 8 staan met de cijfers 1 tot en met 5 de vijf meest voorkomende
klimaten van de Verenigde Staten aangegeven.
Achter welke letter staan de cijfers 1 tot en met 5 uit de kaart in bron 8
juist bij alle vijf klimaten?

gematigd
zeeklimaat
hooggebergte-
klimaat
landklimaat
steppe-
klimaat
woestijn-
klimaat
A 1
2
3
4
5
B 1
2
5
4
3
C 3
1
5
4
2
D 3
4
1
5
2
E 4
1
2
5
3
F 5
3
2
4
1

1p 10 Bij de Grote Meren en in het uiterste noordoosten van de
Verenigde Staten is veel veeteelt.
Welke uitspraak is juist?
A Hier vind je extensieve veeteelt op de steppes.
B Hier vind je extensieve veeteelt in een landklimaat.
C Hier vind je intensieve veeteelt op de steppes.
D Hier vind je intensieve veeteelt in een landklimaat.

KB-0131-a-16-2-o
9 / 32
lees verder

### Pagina 10

bron 9
Ligging van drie steden in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de markeringen New York, Phoenix en Miami.]

Legenda:
--- landsgrens
--- grens tussen de staten

bron 10
Klimaatgrafieken van vier steden in de Verenigde Staten

klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 4
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

KB-0131-a-16-2-o


### Pagina 11

1p 11 Op de kaart in bron 9 staan drie steden. Bron 10 laat vier klimatografieken zien, waarvan er drie zijn van de steden in bron 9. Achter welke letter staan de klimatografieken uit bron 10 juist bij de drie steden op de kaart in bron 9?

|       | Miami             | New York          | Phoenix           |
| ----- | ----------------- | ----------------- | ----------------- |
| A     | klimatografiek 1  | klimatografiek 4  | klimatografiek 3  |
| B     | klimatografiek 2  | klimatografiek 1  | klimatografiek 4  |
| C     | klimatografiek 2  | klimatografiek 3  | klimatografiek 4  |
| D     | klimatografiek 3  | klimatografiek 2  | klimatografiek 1  |
| E     | klimatografiek 3  | klimatografiek 4  | klimatografiek 1  |
| F     | klimatografiek 4  | klimatografiek 1  | klimatografiek 2  |

2p 12 Er worden drie uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 9 en bron 10.
Uitspraak 1: de Grote Oceaan heeft een sterke invloed op het klimaat aan de westkust.
Uitspraak 2: de ligging landinwaarts en de ligging op lage breedte hebben grote invloed op het klimaat van Phoenix.
Uitspraak 3: de Golf van Mexico heeft grote invloed op het klimaat van Miami.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-16-2-0 11 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 12

bron 11
Nederlands bedrijf moet metro New York tegen water beschermen

New York werd in 2012 zwaar getroffen door orkaan Sandy. Orkaan
Sandy richtte voor miljarden dollars schade aan. De miljoenenstad werkt
daarom aan een nieuwe waterkering en vraagt daarbij hulp aan
Nederland. Nederlanders zijn goed in het bouwen van waterwerken en
hebben daar veel ervaring mee.
Het Nederlandse advies- en ingenieursbureau Arcadis moet de metro van
New York beschermen tegen hoogwater. Het bedrijf heeft de opdracht
gekregen om een systeem te ontwerpen dat moet voorkomen dat
laaggelegen metrostations onder water lopen. Men verwacht namelijk dat
in de toekomst het overstromingsgevaar groter zal worden.

1p 13 Lees bron 11.
→ Geef de oorzaak waardoor het overstromingsgevaar in New York in de
toekomst groter zal worden.

2p 14 De Amerikaanse overheid heeft de afgelopen jaren veel maatregelen
genomen die het overstromingsgevaar van bijvoorbeeld New York (zie
bron 11) moeten beperken. Deze maatregelen hebben betrekking op
energiebesparing en op een lagere CO,-productie.
→ Geef een voorbeeld van een maatregel die leidt tot energiebesparing.
→ Geef een voorbeeld van een maatregel die leidt tot een lagere
CO,-productie.

KB-0131-a-16-2-o
12 / 32
lees verder ▶▶▶

### Pagina 13

Water

bron 12
Nederland, grondsoorten
[FIGUUR: Kaart van Nederland met daarop de verspreiding van veen, zand, klei en löss. Een legenda geeft aan welke kleur of arcering bij welke grondsoort hoort. Een schaalbalk geeft aan dat 40 km overeenkomt met een bepaalde afstand op de kaart.]

2p 15 Bekijk bron 12.
→ Bij welke grondsoort in bron 12 is de kans op verdroging het grootst?
→ Geef een argument voor je keuze.

KB-0131-a-16-2-o
13 / 32
lees verder ► ► ►

### Pagina 14

bron 13
Het rivierlandschap rondom Nijmegen
[FIGUUR: Kaart van een rivierlandschap met verschillende bodemsoorten, rivieren, dorpen en stedelijke bebouwing.]
Legenda:
hoger gelegen zandgronden
veen
lichte (zandige) rivierklei
zware rivierklei (komklei)
rivieren
stedelijke bebouwing
dorpen
1p 16 Drie leerlingen doen een uitspraak over bron 13.
Welke uitspraak is juist?
A Cijfer 1 ligt in de uiterwaarden.
B De klei ligt dichter bij de rivier dan het zand, omdat kleideeltjes
zwaarder zijn dan zand.
C Tussen de Waal en de Neder-Rijn liggen meer dorpen op de
oeverwallen dan op de komgronden.
1p 17 Een goed waterpeil en een goede waterhuishouding zijn van groot belang
voor de landbouw. Er worden vier uitspraken gedaan over water. Elke
uitspraak gaat over waterkwantiteit of over waterkwaliteit.
Uitspraak 1: voor de landbouw zijn veilige dijken en waterkeringen
belangrijk.
Uitspraak 2: hoge waterstanden of hevige regenval kunnen aanzienlijke
schade aan landbouwgewassen veroorzaken, vooral in het groei- of
oogstseizoen.
Uitspraak 3: in droge perioden maken vooral akkerbouw en tuinbouw
gebruik van beregening. Hiervoor wordt de voorraad grondwater
aangesproken.
Uitspraak 4: bestrijdingsmiddelen die gebruikt worden in de land- en
tuinbouw spoelen uit naar het grondwater.
Welke uitspraken gaan over waterkwantiteit?
A alleen uitspraak 1 en 2
B alleen uitspraak 1 en 3
C alleen uitspraak 1, 2 en 3
D alle vier de uitspraken
KB-0131-a-16-2-o 14 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 15

bron 14
Ruimte voor de Rivier
De waterschappen Groot Salland en Vallei en Veluwe werken bij Zutphen,
Deventer, Zwolle en Kampen samen met de overheid aan een veiligere
IJssel. De hoogwaterstanden van 1993 en 1995 zijn hiervoor de directe
aanleiding. De rivier krijgt weer meer ruimte. Naast veiligheid investeert
het programma ‘Ruimte voor de Rivier’ in ruimtelijke kwaliteit: het
rivierengebied wordt mooier en aantrekkelijker gemaakt en er komt meer
ruimte voor natuur en recreatie.
bron 15
De IJssel bij Deventer, oude situatie
[FIGUUR: Luchtfoto van een rivier die door een stad en landelijk gebied stroomt, met bruggen en gebouwen.]
bron 16
De IJssel bij Deventer, nieuwe situatie
[FIGUUR: Luchtfoto van dezelfde rivier als in bron 15, maar met een bredere rivierbedding en meer groen langs de oevers.]
2p 18 Lees bron 14 en bekijk bron 15 en 16.
→ Welke maatregel om de rivier meer ruimte te geven is in bron 16 te
zien?
→ Noem nog een maatregel die genomen kan worden om meer ruimte
aan de rivier te geven.
KB-0131-a-16-2-0
15 / 32
lees verder ►►►

### Pagina 16

1p 19 Tijdens de aardrijkskundeles doen twee leerlingen een uitspraak over rivieren.
Uitspraak 1: wanneer je vanaf de monding de Rijn stroomopwaarts volgt, passeer je eerst Zwitserland, dan Duitsland en uiteindelijk Nederland.
Uitspraak 2: waterscheidingen liggen meestal in gebieden met reliëf.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

bron 17
Goederentransport natte lading (bijvoorbeeld aardolie) op Nederlandse
waterwegen

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de x-as de jaren 2008 tot en met 2012 en op de y-as een index van 50 tot en met 150, waarbij 2008 gelijk is gesteld aan 100. Drie lijnen worden weergegeven: een gestippelde lijn die de 'laadvermogen' weergeeft en stijgt van ongeveer 100 naar 150; een doorgetrokken lijn die het 'vervoerd gewicht' weergeeft en schommelt rond de 100; en een gebroken lijn die het 'aantal Nederlandse schepen' weergeeft en daalt van ongeveer 100 naar rond de 90.]

1p 20 Twee leerlingen doen een uitspraak naar aanleiding van de grafiek in bron 17.
Uitspraak 1: tussen 2009 en 2012 nam het vervoerd gewicht aan natte lading per schip toe.
Uitspraak 2: volgens de grafiek zou er nog meer aan natte lading over water vervoerd kunnen worden, zonder het aantal schepen te laten toenemen.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

KB-0131-a-16-2-o 16 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 17

2p 21 Tijdens de aardrijkskundeles vraagt de docent naar de verschillen en
overeenkomsten tussen de rivieren de Rijn en de Chang Jiang.
Theo zegt: “Beide rivieren hebben een belangrijke functie voor de
scheepvaart en de drinkwatervoorziening.”
Birgit zegt: “In de benedenloop van het stroomgebied van beide rivieren
liggen gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid.”
Alexander zegt: “De Rijn is een gemengde rivier, terwijl de Chang Jiang
een regenrivier is.”
→ Neem de namen Theo, Birgit en Alexander over op het antwoordblad
en zet erachter of de bewering juist of onjuist is.

bron 18
Reliëkaart China
[FIGUUR: Een zwart-wit schematische kaart van China, met reliëf en genummerde gebieden. Nummer 1 is geplaatst op het Tibetaans Plateau.]

1p 22 Het reliëf in China is trapsgewijs opgebouwd. Op de reliëkaart in bron 18
zijn de cijfers 1, 2 en 3 in willekeurige volgorde geplaatst bij het
Hoogland van Tibet, het Lössplateau en het Rode Bekken.
Achter welke letter staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 18 juist bij de
landschappen?

Hoogland van Tibet | Lössplateau | Rode Bekken
---|---|---
A | 1 | 2 | 3
B | 1 | 3 | 2
C | 2 | 1 | 3
D | 2 | 3 | 1
E | 3 | 1 | 2
F | 3 | 2 | 1

KB-0131-a-16-2-o 17 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 19
Deel stroomgebied van de rivier de Chang Jiang

[FIGUUR: Kaart van China met ingekleurd het stroomgebied van de Chang Jiang, met steden als Chongqing, Yichang, Wuhan en Shanghai. Een ingekaderd deel zoomt in op het Drie-Klovendam, de waterkrachtcentrale, en de rivieren Chang Jiang en Qing Jiang.]

bron 20
Tekst

De aanleg van de Drie-Klovendam heeft voordelen en nadelen gehad.
Door deze aanleg is het waterpeil ... 1 ... (stroomafwaarts /
stroomopwaarts) van de Drie-Klovendam flink gestegen.
Het stuwmeer ligt ... 2 ... (ten oosten / ten westen) van
de Drie-Klovendam.
Het water in het stuwmeer wordt onder andere gebruikt voor irrigatie.
Daardoor hebben de steden ... 3 ... (stroomafwaarts / stroomopwaarts)
van de Drie-Klovendam te maken met een sterk verlaagd waterpeil, met
name in een stad als ... 4 ... (Chongqing / Shanghai).

2p 23 Bekijk bron 19 en lees bron 20.
In de tekst in bron 20 staan achter de cijfers 1, 2, 3 en 4 telkens twee
keuzemogelijkheden.
-> Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 uit bron 20 over op het antwoordblad en
schrijf de juiste keuze erachter.

1p 24 Veel mensen in de delta van de Chang Jiang ondervinden nadelen door
de bouw van de Drie-Klovendam. Onder hen zijn ook veel boeren.
-> Noem een nadeel waar alleen de boeren in de delta last van hebben.

KB-0131-a-16-2-0 18 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 19

bron 21
Mujib, Jordanië
[FIGUUR: Een kloof met rotswanden en een rivierbedding met wat water.]
1p 25 Op de foto in bron 21 zie je water stromen door een kloof. In een groot
deel van het jaar staat de rivierbedding hier helemaal droog.
Welk begrip hoort bij de foto in bron 21?
A oase
B rivierdelta
C wadi
bron 22
Wereldwaterverbruik van 1900 tot 2025 in km³
[FIGUUR: Een lijngrafiek die de wereldwaterverbruik van 1900 tot 2025 weergeeft. De y-as is de waterverbruik in km³ en de x-as zijn de jaren. Er zijn drie gekleurde vlakken die huishoudens, industrie en landbouw weergeven.]
1p 26 Achter welke letter staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 22 juist bij de
verbruikers?
huishoudens industrie landbouw
A 1 2 3
B 2 1 3
C 2 3 1
D 3 1 2
E 3 2 1
KB-0131-a-16-2-o 19 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 20

bron 23
Omvang Dode Zee

rond 1900 1997

[FIGUUR: Twee kaarten van de Dode Zee, één voor 1900 en één voor 1997, met schaalbalk 0-12-24 km.]

waterniveau Dode Zee
ten opzichte van de zeespiegel
oppervlakte
hoeveelheid water
1900
-390 m
$950 \text{ km}^2$
$155 \text{ km}^3$
1997
-411 m
$640 \text{ km}^2$
$131 \text{ km}^3$

bron 24
Deel van Israël en Palestina

[FIGUUR: Kaart van een deel van Israël en Palestina, met de Middellandse Zee, de rivier de Jordaan, de Dode Zee, de steden Tel Aviv-Jaffa en Jeruzalem, en landsgrenzen. Legenda met landsgrens, rivier en meer.]

1p 27 Zie bron 23 en 24.
$\rightarrow$ Geef een menselijke oorzaak waardoor de omvang van de Dode Zee steeds kleiner wordt.

KB-0131-a-16-2-0
20 / 32
lees verder

### Pagina 21

bron 25
Ontziltingsinstallatie Saudi-Arabië

[FIGUUR: Een luchtfoto van een grote industriële installatie aan de kust, met veel gebouwen en pijpleidingen, grenzend aan de oceaan.]

1p 28 Bekijk bron 25.
→ Geef de oorzaak waardoor deze manier van drinkwaterproductie vaak
een bijdrage levert aan het versterkte broeikaseffect.

KB-0131-a-16-2-o
21 / 32
lees verder ►►►


### Pagina 22

bron 26
Drie manieren om landbouw van water te voorzien in het Midden-Oosten

foto 1
[FIGUUR: Een veld met rijen gewassen, deels onder water, met greppels gevuld met water naast de gewassen.]

foto 2
[FIGUUR: Een landschap met bergen op de achtergrond en op de voorgrond een sproeisysteem dat over een gewas gaat.]

foto 3
[FIGUUR: Een man in een hoed knielt in een veld en verbindt een druppelslang met een ander deel van het irrigatiesysteem.]

1p 29 Bekijk bron 26.
Niet alle vormen van irrigatie verbruiken evenveel water.
Achter welke letter staan de foto's in de juiste volgorde van laag naar
hoog waterverbruik?

|      | laag waterverbruik |       | hoog waterverbruik |
|------|--------------------|-------|--------------------|
| A    | foto 1             |       | foto 3             |
| B    | foto 1             |       | foto 2             |
| C    | foto 2             |       | foto 3             |
| D    | foto 3             |       | foto 1             |

KB-0131-a-16-2-0
22 / 32
lees verder ► ► ►

### Pagina 23

Bevolking en ruimte

bron 27
Grijze druk* per gemeente, 2012
[FIGUUR: Kaart van Nederland met gemeenten ingekleurd naar de verhouding 65-plussers ten opzichte van 20- tot 65-jarigen. Een legenda geeft de kleurschalen aan: minder dan 25, 25 - 35, 35 - 45, 45 of meer.]
*Grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar en ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.

1p 30 Bekijk bron 27.
Nederland heeft een ongelijkmatige verdeling van 65-plussers.
Welke provincies hebben het hoogste percentage 65-plussers ten
opzichte van de 20- tot 65-jarigen?
A Drenthe en Zeeland
B Utrecht en Zuid Holland
C Limburg en Friesland
D Groningen en Noord Holland

2p 31 Bron 27 gaat over grijze druk per gemeente.
→ Noem twee gevolgen van een groot aandeel 65-plussers voor een
gemeente.

1p 32 Bekijk bron 27.
→ Geef eerst aan welke provincie het laagste percentage 65-plussers
heeft ten opzichte van de 20- tot 65-jarigen.
Geef vervolgens een oorzaak van dit lage percentage.

KB-0131-a-16-2-o 23 / 32 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl. Pagina: 198

### Pagina 24

bron 28
Aandeel leeftijdsgroepen onder 20 jaar, vanaf 65 jaar tot 80 jaar en vanaf
80 jaar in Duitsland

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as de percentage en op de x-as de jaren. De legenda toont 3 kleuren voor 3 leeftijdsgroepen.]

1p 33
Bron 28 laat het aandeel van drie leeftijdsgroepen van de totale bevolking
in Duitsland zien tussen 1871 en 2060. In de legenda is de beschrijving
vervangen door de cijfers 1, 2 en 3.
Achter welke letter staan de cijfers uit de legenda van bron 28 juist bij de
legendaonderdelen?

|                  | leeftijdsgroep onder 20 jaar | leeftijdsgroep vanaf 65 jaar tot 80 jaar | leeftijdsgroep vanaf 80 jaar |
|------------------|------------------------------|------------------------------------------|------------------------------|
| A                | 1                            | 2                                        | 3                            |
| B                | 1                            | 3                                        | 2                            |
| C                | 2                            | 1                                        | 3                            |
| D                | 2                            | 3                                        | 1                            |
| E                | 3                            | 1                                        | 2                            |
| F                | 3                            | 2                                        | 1                            |

KB-0131-a-16-2-o
24 / 32
lees verder ►►►

### Pagina 25

bron 29
Drie bevolkingsdiagrammen van Duitsland
bevolkingsdiagram 1
mannen
vrouwen
bevolkingsdiagram 2
mannen
vrouwen
bevolkingsdiagram 3
mannen
vrouwen

1p 34 De bevolkingsdiagrammen van Duitsland in bron 29 staan in willekeurige
volgorde en zijn van 1960, 2000 en 2040.
Achter welke letter staan de cijfers 1, 2 en 3 van de
bevolkingsdiagrammen in bron 29 juist bij de jaartallen?

1960 2000 2040
A 1 2 3
B 1 3 2
C 2 1 3
D 2 3 1
E 3 1 2
F 3 2 1

KB-0131-a-16-2-o 25 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 26

bron 30
Bevolkingsgegevens van Duitsland

|  | totale bevolking x1000 | plattelandsbevolking x1000 | stedelijke bevolking x 1000 | stedelijke bevolking in % |
|---|---|---|---|---|
| 1990 | 79.365 | 11.666 | 67.699 | 85,3 |
| 1995 | 81.594 | 11.019 | 70.575 | 86,5 |
| 2000 | 82.688 | 10.302 | 72.386 | 87,5 |
| 2005 | 82.769 | 9.560 | 73.210 | 88,5 |
| 2010 | 82.483 | 8.880 | 73.603 | 89,2 |
| 2015 | 82.115 | 8.288 | 73.826 | 89,9 |
| 2020 | 81.525 | 7.718 | 73.807 | 90,5 |

1p 35 Fatima en Katja bekijken de gegevens in bron 30.
Over deze bron doen ze ieder een uitspraak.
Fatima zegt: "De totale bevolking van Duitsland daalde tussen 2010 en
2015, maar de verstedelijking nam in deze periode toe."
Katja zegt: "In 2020 zal minder dan tien procent van de Duitsers op het
platteland wonen."
Wat is juist?
A Alleen de uitspraak van Fatima is juist.
B Alleen de uitspraak van Katja is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

KB-0131-a-16-2-o 26 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 27

bron 31
Herkomstgebied van seizoenkaarthouders in Noord-Nederland

[FIGUUR: Kaart van Noord-Nederland met verschillende regio's gekleurd en gelabeld met Leeuwarden, Groningen en Heerenveen. Een legenda toont kleuren voor sc Heerenveen, SC Cambuur en FC Groningen.]

0 15 30 km

2p 36 Bron 31 laat in grote lijnen de woonplaats van seizoenkaarthouders van de drie noordelijke eredivisievoetbalclubs van het seizoen 2014-2015 zien: sc Heerenveen, SC Cambuur en FC Groningen. In de kaart zijn de herkomstgebieden ingekleurd naar de club met de meeste seizoenkaarthouders in dat gebied.
Over deze kaart worden drie uitspraken gedaan:
Uitspraak 1: de kaart gaat over het verzorgingsgebied van de drie noordelijke eredivisievoetbalclubs.
Uitspraak 2: in Nederland is de drempelwaarde voor elke voetbalclub gelijk.
Uitspraak 3: de maximale afstand die de seizoenkaarthouders willen afleggen om hun favoriete club te zien voetballen noemen we de reikwijdte.
→ Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.

KB-0131-a-16-2-o
27 / 32
lees verder

### Pagina 28

bron 32
Stadion Euroborg

In de tweede helft van de jaren 90 ontstond in Groningen het plan om een
nieuw stadion voor profvoetbalclub FC Groningen te bouwen op een
nieuwe locatie: Stadion Euroborg. Het oude Oosterparkstadion voldeed
niet meer aan de moderne eisen. Op de oude locatie waren te weinig
mogelijkheden voor een groter stadion.

bron 33
De stad Groningen

[FIGUUR: Kaart van de stad Groningen met spoorwegen, autowegen,
waterwegen, wijken en het stadion Euroborg.]

Legenda:
----- spoorweg
==== autowegen

1p 37 Lees bron 32 en bekijk bron 33.
De nieuwe locatie van stadion Euroborg biedt meer groeimogelijkheden
dan de oude locatie in de Oosterparkwijk.
→ Geef met behulp van bron 33 nog een reden waarom FC Groningen
gekozen heeft voor de nieuwe locatie.

KB-0131-a-16-2-0 28 / 32 lees verder ►►►


### Pagina 29

bron 34
Vier middelen om de kwaliteit in een wijk te verbeteren
1 [FIGUUR: Een poster met de tekst "Het stadsbestuur nodigt u uit: Stadsdebat Groningen Duurzaamste Stad www.duurzaamstestad.groningen.nl Hoe geven wij haar een sterke en vitale stad? Nu en later."]
2 [FIGUUR: Een plattegrond van een wijk met verschillende soorten bebouwing en groen.]
3 [FIGUUR: Twee mannen met een heggenschaar en hark in een tuin, waarbij een van de mannen gehoorbescherming draagt.]
4 [FIGUUR: Een verkeersbord met "ZONE 30" en een weg met auto's op de achtergrond.]
1p 38 Het oude stadion, het Oosterparkstadion, lag midden in een oude volkswijk.
Het stadsbestuur van Groningen besloot de kwaliteit van de buurt op de locatie van het oude stadion te verbeteren. Voor deze verbetering
maakten ze gebruik van vier verschillende middelen die te zien zijn in
bron 34.
Achter welke letter staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de foto's uit bron 34
juist bij de begrippen?
bestemmingsplan | onderhoud | participatie | veiligheid
A | 1 | 2 | 3 | 4
B | 2 | 3 | 1 | 4
C | 2 | 3 | 4 | 1
D | 3 | 4 | 1 | 2
E | 4 | 1 | 2 | 3
F | 4 | 1 | 3 | 2
KB-0131-a-16-2-0
29 / 32
lees verder

### Pagina 30

bron 35
Overzichtskaart van China
[FIGUUR: Kaart van China met de regio's westen, noordoosten en zuidoosten aangegeven. Onder de kaart staat een schaalbalk van 0 tot 1200 km.]

1p 39 Op de kaart in bron 35 is China verdeeld in drie regio's.
Achter welke letter staat de juiste bevolkingsdichtheid bij elke regio?

|       | westen                      | noordoosten                     | zuidoosten                      |
|-------|-----------------------------|---------------------------------|---------------------------------|
| A     | hoge bevolkingsdichtheid    | hoogste bevolkingsdichtheid     | lage bevolkingsdichtheid        |
| B     | hoge bevolkingsdichtheid    | lage bevolkingsdichtheid        | hoogste bevolkingsdichtheid     |
| C     | hoogste bevolkingsdichtheid | lage bevolkingsdichtheid        | lage bevolkingsdichtheid        |
| D     | hoogste bevolkingsdichtheid | hoogste bevolkingsdichtheid     | hoogste bevolkingsdichtheid     |
| E     | lage bevolkingsdichtheid    | hoge bevolkingsdichtheid        | hoogste bevolkingsdichtheid     |
| F     | lage bevolkingsdichtheid    | hoge bevolkingsdichtheid        | hoge bevolkingsdichtheid        |

1p 40 Op de kaart in bron 35 is China verdeeld in drie regio's.
Achter welke letter staat de juiste vorm van landbouw bij elke regio?

|       | westen   | noordoosten | zuidoosten |
|-------|----------|-------------|------------|
| A     | rijstteelt | tarwe       | veeteelt   |
| B     | rijstteelt | veeteelt    | rijstteelt |
| C     | tarwe    | rijstteelt  | tarwe      |
| D     | veeteelt | tarwe       | veeteelt   |

KB-0131-a-16-2-0

### Pagina 31

Dit is een opgavenpagina van een examen. Het bevat twee bronnen: Bron 36 over Speciale Economische Zones in China en Bron 37, een krantenartikel over een registratiesysteem. De pagina vraagt de student om opgaven 41 en 42 te beantwoorden op basis van Bron 36. Opgave 41 vraagt om redenen waarom deze zones aantrekkelijk zijn voor westerse bedrijven. Opgave 42 vraagt om nadelige gevolgen voor Chinezen die in deze zones wonen. Opgave 43, op basis van Bron 37, vraagt de student om een begrip te identificeren dat te maken heeft met migratie en gevolgen daarvan. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren gebruikt, enkel tekstuele bronnen. De concepten omvatten economische zones, buitenlandse handel, investeringen, bevolkingsgroei en sociale rechten, migratie en registratiesystemen. De student moet tekst interpreteren en specifieke informatie destilleren.

### Pagina 32

bron 38
Krantenartikel

De ... 1 ... van Shanghai is helaas niet zonder problemen verlopen. Elk
jaar zoeken 15 miljoen plattelandsmensen hun geluk in de steden.
Van hen trekken er 300.000 naar Shanghai, al 30 jaar lang.
De overheden hebben het proces niet volledig in de hand kunnen houden.
Door de toestroom van deze miljoenen ... 2 ... is er in Shanghai ... 3 ...
ontstaan.
Sommige centrale stadswijken hebben een ... 4 ... van
50.000 inwoners per km².
Ook de voorsteden zijn overbevolkt, met als gevolg dat de vruchtbare
rijstgronden in de delta straks ook zullen plaatsmaken voor compacte
gebouwen met een hoge ... 5 ... . Hierdoor kunnen belangrijke ... 6 ...
zoals rioleringen en waterbevorrading in gevaar komen.

2p 44 In het krantenartikel van bron 38 zijn begrippen vervangen door de
cijfers 1 tot en met 6.
De begrippen die ingevuld moeten worden zijn, in alfabetische volgorde:
– bebouwingsdichtheid
– bevolkingsdichtheid
– economische migranten
– overbevolking
– urbanisatie
– voorzieningen
→ Neem de cijfers uit het krantenartikel van bron 38 over op het
antwoordblad en zet het juiste begrip erachter.
Let op: je mag elk begrip maar één keer gebruiken.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0131-a-16-2-o
32 / 32
einde