# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2016
tijdvak 1
maandag 23 mei
9.00 - 11.00 uur
aardrijkskunde CSE KB
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

KB-0131-a-16-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

Weer en klimaat

2p 1 In landen als Spanje en de Verenigde Staten komen veel verschillende
klimaten voor. Nederland heeft maar één klimaat.
→ Geef eerst de naam van het klimaat in Nederland.
→ Geef vervolgens twee klimaatkenmerken van het klimaat in Nederland.

KB-0131-a-16-1-o
2 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 3

bron 1
Mogelijke gevolgen van de klimaatverandering voor Nederland,
1990 - 2100

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met verschillende genummerde indicatoren: 1. een wolk met regenstrepen, 2. een zon met stralen, 3. pijl omhoog naast tekst, 4. golven en een pijl omhoog naast tekst, 5. een thermometer, 6. pijlen die rivierafvoeren aangeven.]

1 natte perioden
10-daagse neerslag-
som die eens in de 10 jaar
wordt overschreden:
winter: +8 tot +24%

2 droge perioden
toename verdamping
van 7 tot 30%

3 jaarlijkse neerslag
neemt toe

4 zeespiegel Nederlandse kust
stijging 35 tot 85 cm

5 jaargemiddelde temperatuur
stijging 1,8 tot 5,1°C

6 rivierafvoeren
Rijn gemiddeld winter: +12 tot +27%
Rijn gemiddeld zomer: -41 tot +1%
Rijn extreem hoge afvoeren:
4 tot 40 keer vaker

2p 2 Hans, Klaas en Megan bekijken bron 1. Over deze bron doen ze ieder een
bewering.
Hans zegt: "De klimaatverandering in Nederland tussen 1990 en 2100
wordt veroorzaakt door het broeikaseffect."
Klaas zegt: "De zeespiegelstijging aan de Nederlandse kust wordt vooral
veroorzaakt door een neerslagtoename."
Megan zegt: "Hogere afvoer van de Rijn in de toekomst wordt onder
andere veroorzaakt door een toename van smeltwater."
-> Neem de namen Hans, Klaas en Megan over op het antwoordblad en
zet achter elke naam of de bewering juist of onjuist is.

KB-0131-a-16-1-o
3 / 33
lees verder

### Pagina 4

bron 2
Vijf instrumenten om het weer te meten

[FIGUUR: Een barometer met schaal van 970 tot 1060 hPa.]
[FIGUUR: Een regenmeter met schaal in centimeters.]
[FIGUUR: Een anemometer met drie schoepen.]
[FIGUUR: Een thermometer met schaal in graden Celsius en Fahrenheit.]
[FIGUUR: Een hygrometer met schaal van 0% tot 100% RH.]

1p 3 Bron 2 laat vijf instrumenten zien om de verschillende weerelementen te
meten.
Achter welke letter staan de cijfers van de instrumenten uit bron 2 bij het
juiste weerelement?

| | luchtdruk | luchtvochtigheid | neerslag | temperatuur | wind |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| B | 1 | 5 | 2 | 4 | 3 |
| C | 2 | 3 | 4 | 1 | 5 |
| D | 2 | 5 | 3 | 1 | 4 |
| E | 3 | 4 | 2 | 1 | 5 |
| F | 4 | 1 | 5 | 2 | 3 |

KB-0131-a-16-1-o 4 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

bron 3
Het ontstaan van neerslag

[FIGUUR: Twee schematische tekeningen van wolken met pijlen die luchtstromingen aangeven en regen die naar beneden valt.]

1p 4 Bron 3 geeft het ontstaan van een vorm van neerslag weer.
Welke vorm van neerslag is dat?
A frontale neerslag
B stijgingsneerslag
C stuwingsneerslag

2p 5 De invloed van de zee is één van de factoren die het klimaat bepaalt.
→ Geef drie andere factoren die het klimaat bepalen.

bron 4
Invalshoek van de zonnestralen

[FIGUUR: Vier schematische tekeningen die de invalshoek van zonnestralen op een horizontaal oppervlak weergeven, genummerd 1 tot en met 4.]

1p 6 Bekijk bron 4.
De invalshoek van de zon is voor Nederland en Spanje verschillend en
verschilt ook per seizoen.
Achter welke letter staan de juiste invalshoeken bij Nederland
in de winter en de zomer?

|                 | Nederland winter | Nederland zomer | Spanje winter | Spanje zomer |
| --------------- | -------------- | -------------- | ------------ | ----------- |
| A               | 1              | 2              | 3            | 4           |
| B               | 2              | 3              | 4            | 1           |
| C               | 3              | 1              | 2            | 4           |
| D               | 3              | 4              | 1            | 2           |
| E               | 4              | 1              | 2            | 3           |
| F               | 4              | 3              | 1            | 2           |

KB-0131-a-16-1-o 5 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 6

bron 5
Krantenartikel 30 januari 2005

Groenteteelt Spanje getroffen door uitzonderlijke koudegolf
Spaanse landbouworganisaties melden zware schade aan
tuinbouwgewassen vanwege de koudegolf van de afgelopen dagen.
Hoewel al zeker is dat de vorst tot schade heeft geleid, is de omvang
hiervan nog niet bekend. Het is in ieder geval duidelijk dat er de komende
weken een schaarse sal ontstaan aan tuinbouwproducten zoals tomaten,
paprika's en komkommers.

1p 7 Lees bron 5.
Nederlandse en Spaanse tuinbouwbedrijven telen veel dezelfde groenten.
Tijdens de koudegolf in Spanje was het ook in Nederland erg koud, maar
toch heeft de Nederlandse tuinbouw geen productieverlies geleden bij de
productie van tomaten, paprika's en komkommers.
→ Geef de oorzaak waardoor de Nederlandse tuinbouw geen
productieverlies had door de kou.

1p 8 Door de klimaatverandering wordt het in Spanje en Nederland warmer. In
Spanje wordt het ook droger, maar in Nederland neemt de
neerslagintensiteit juist toe. Spanje en Nederland nemen verschillende
maatregelen om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering te
beperken.
Hier volgen zes maatregelen:
1 drainage van landbouwgronden
2 dijkverhoging
3 overgaan op duurzamere irrigatiesystemen
4 overloopgebieden aanleggen
5 waterdistributie verbeteren
6 waterreservoirs aanleggen
→ Neem de cijfers van de maatregelen die bij Spanje horen over op het
antwoordblad.

1p 9 Door de droogte kan, naast de landbouwsector, ook de toeristische sector
in Spanje in gevaar komen.
→ Geef twee voorbeelden waaruit blijkt dat de toeristische sector in
Spanje veel van de beschikbare watervoorraden gebruikt.

KB-0131-a-16-1-o 6 / 33 lees verder

### Pagina 7

bron 6
Tekst
Het klimaat in de Verenigde Staten
In de Verenigde Staten komen veel verschillende klimaten voor. Zo heeft
Alaska een poolklimaat en in Florida is het klimaat subtropisch.
Het noordoosten van de Verenigde Staten heeft een landklimaat.
Er is daar een ... P ... (groot / klein) verschil tussen de gemiddelde
temperatuur in de zomer en de winter. Dit komt doordat de wind in het
noordoostelijke kustgebied meestal ... Q ... (aanlandig / aflandig) is. Het
westelijke kustgebied behoort tot de ... R ... (droogste / natste) regio's
van het land.

2p 10 In de tekst in bron 6 over het klimaat in de Verenigde Staten staat achter
de letters P, Q en R een keuzemogelijkheid.
→ Neem de letters P, Q en R uit bron 6 over op het antwoordblad en kies
telkens het juiste woord.

KB-0131-a-16-1-o
7/33
lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 7
Klimaten in de Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met verschillende klimaatgebieden aangegeven met nummers.]
0 400 800 km

1p 11 Op de kaart in bron 7 zijn vijf verschillende klimaatgebieden aangegeven
met de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5.
Achter welke letter staat bij elk klimaat het juiste gebied uit bron 7
aangegeven?

gematigd
zeeklimaat

hooggebergte-
klimaat

Middellandse
Zeeklimaat

steppe-
klimaat

woestijn-
klimaat

A | 1 | 2 | 3 | 5
B | 1 | 2 | 4 | 3
C | 2 | 3 | 5 | 4 | 1
D | 3 | 5 | 4 | 1 | 2
E | 4 | 1 | 2 | 3 | 5
F | 5 | 4 | 1 | 2 | 3

KB-0131-a-16-1-0 8 / 33 lees verder ‣‣‣

### Pagina 9

bron 8
Vier klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en op de andere y-as neerslag in mm. De x-as toont de maanden J F M A M J J A S O N D. De temperatuurcurve is redelijk constant met een lichte daling in de winter. De neerslagcurve (histogram) is hoog in de winter en laag in de zomer.]

klimaatgrafiek 2
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en op de andere y-as neerslag in mm. De x-as toont de maanden J F M A M J J A S O N D. De temperatuurcurve is hoog in de zomer en laag in de winter. De neerslagcurve (histogram) is hoog in de zomer en laag in de winter.]

klimaatgrafiek 3
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en op de andere y-as neerslag in mm. De x-as toont de maanden J F M A M J J A S O N D. De temperatuurcurve is redelijk constant met een lichte stijging in de zomer. De neerslagcurve (histogram) is redelijk gelijkmatig verdeeld over het jaar met een lichte piek in de zomer.]

klimaatgrafiek 4
[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en op de andere y-as neerslag in mm. De x-as toont de maanden J F M A M J J A S O N D. De temperatuurcurve is hoog in de zomer en laag in de winter. De neerslagcurve (histogram) is laag gedurende het hele jaar met een lichte piek in de zomer.]

1p 12 In bron 8 staan de klimaatgrafieken die horen bij vier van de vijf klimaatgebieden uit bron 7. Er is geen klimaatgrafiek van het hooggebergteklimaat afgebeeld. Achter welke letter staan de cijfers van de klimaatgrafieken uit bron 8 juist weergegeven bij de klimaten?

|  | gematigd zeeklimaat | Middellandse Zeeklimaat | steppe- klimaat | woestijn- klimaat |
|---|---|---|---|---|
| A | 1 | 2 | 3 | 4 |
| B | 1 | 3 | 4 | 2 |
| C | 2 | 1 | 3 | 4 |
| D | 2 | 3 | 4 | 1 |
| E | 3 | 4 | 1 | 2 |
| F | 4 | 1 | 2 | 3 |

KB-0131-a-16-1-o
9 / 33
lees verder

### Pagina 10

bron 9
Gewassen en vee
mais
[FIGUUR: close-up van maïskolven tegen een achtergrond van maïsplanten onder een bewolkte hemel.]
katoen
[FIGUUR: een veld vol katoenbloemen onder een bewolkte hemel.]
tarwe
[FIGUUR: een veld met rijpe tarwehalmen die golven in de wind.]
melkveeteelt
[FIGUUR: een boerderij met silo's en een groep koeien in een weiland.]
bron 10
'Landbouwbelts' in de Verenigde Staten
[FIGUUR: een kaart van de Verenigde Staten met verschillende regio's gekleurd om de landbouwbelts aan te geven. Een legenda geeft de nummers 1, 2, 3 en 4 aan. Een schaalbalk toont 0, 400 en 800 km.]
Legenda:
1
2
3
4
KB-0131-a-16-1-o
10 / 33
lees verder

### Pagina 11

1p 13 Zie bron 9 en bron 10.
De Verenigde Staten heeft gebieden waar hoofdzakelijk één
landbouwproduct geproduceerd wordt. Deze gebieden met hun specifieke
teelt worden ‘landbouwbelts’ genoemd.
Op de kaart in bron 10 staan vier van deze landbouwbelts aangegeven
met de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Achter welke letter staan de cijfers uit de legenda juist bij elk
landbouwproduct uit bron 9?

[FIGUUR: Tabel met kolommen 'tarwe', 'katoen', 'mais', 'zuivel (melkvee)' en rijen A, B, C, D, E, F met de cijfers 1 tot en met 4.]

KB-0131-a-16-1-o 11 / 33 lees verder

### Pagina 12

bron 11
Ligging Lake Mead
[FIGUUR: Kaart met de ligging van Lake Mead, Hooverdam, Los Angeles, San Diego, Phoenix, Gila, Colorado, Tucson en de Grote Oceaan. De kaart bevat een schaalbalk van 0 tot 200 km en een legenda die aangeeft dat een gestippelde lijn de grens van de staat aangeeft.]

bron 12
Hooverdam en Lake Mead in 1983 en 2007
[FIGUUR: Twee zwart-witfoto's van de Hooverdam. De linkerfoto is uit 1983 en de rechterfoto is uit 2007. Beide foto's tonen de dam met water, maar de waterstand is significant lager in de foto uit 2007. De torens die in het water steken zijn hoger in de foto uit 2007.]

2p 14 Bron 12 laat het waterniveau in het stuwmeer Lake Mead zien in 1983 en 2007. Dit stuwmeer ligt achter de Hooverdam (zie bron 11). De verlaging van het waterpeil heeft onder andere te maken met het versterkte broeikaseffect.
→ Geef nog twee menselijke oorzaken waardoor het waterpeil in het stuwmeer van Lake Mead gedaald is.

KB-0131-a-16-1-o 12 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Water

bron 13
De gemiddelde waterafvoer in de Rijn bij Maxau, Keulen en Lobith
[FIGUUR: Een lijngrafiek die de waterafvoer in m³/s toont van januari tot december. De grafiek bevat drie lijnen die de waterafvoer bij Lobith, Keulen en Maxau voorstellen, met een legenda die deze drie locaties aanduidt.]

bron 14
De Rijn
[FIGUUR: Een kaart van het Rijngebied met de locaties Lobith, Keulen en Maxau aangegeven.]

1p 15 Zie bron 13 en bron 14.
In welke maand voert de Rijn bij Maxau het meeste water af?
A in januari
B in april
C in juni
D in december

KB-0131-a-16-1-o
13 / 33

### Pagina 14

bron 15
Deltawerken

[FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met waterwegen, dammen en de stad Antwerpen.]

1p 16 Achter welke letter staan de juiste cijfers uit bron 15 bij de dammen?

|       | Brouwersdam | Haringvlietdam | Oosterscheldedam |
| :---- | :---------- | :------------- | :--------------- |
| A     | 1           | 2              | 3                |
| B     | 2           | 1              | 3                |
| C     | 2           | 3              | 1                |
| D     | 3           | 1              | 2                |

1p 17 Geef met behulp van bron 15 de reden waarom er geen dam in de Westerschelde is geplaatst.

KB-0131-a-16-1-o 14 / 33 lees verder

### Pagina 15

bron 16
Drie delen van een rivier
foto 1
[FIGUUR: Foto van een brede rivier met aan de oevers bebouwing en groen. Een boot vaart op de rivier.]
foto 2
[FIGUUR: Foto van een berglandschap met rotsen en weinig begroeiing. Een bergmeer is zichtbaar.]
foto 3
[FIGUUR: Foto van een rivier die door een heuvelachtig, bebost landschap slingert. Er varen schepen op de rivier.]
1p 18
Het stroomgebied van een rivier bestaat uit verschillende delen.
De foto’s in bron 16 zijn van (in alfabetische volgorde): de benedenloop,
de bovenloop en de middenloop van de rivier.
Achter welke letter staan de juiste delen van de rivier genoemd bij de
foto’s?

|          | foto 1      | foto 2     | foto 3     |
|----------|-------------|------------|------------|
| A        | benedenloop | bovenloop  | middenloop |
| B        | benedenloop | middenloop | bovenloop  |
| C        | bovenloop   | benedenloop| middenloop |
| D        | bovenloop   | middenloop | benedenloop|
| E        | middenloop  | bovenloop  | benedenloop|
| F        | middenloop  | benedenloop| bovenloop  |

KB-0131-a-16-1-o 15 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 16

bron 17
Rivierenlandschap

[FIGUUR: Luchtbeeld van een rivier met daarlangs dijken, velden en huizen. Verschillende delen zijn genummerd met 1, 2, 3, 4 en 5.]

1p 19 Een rivierenlandschap bestaat uit verschillende onderdelen.
Op de foto in bron 17 zijn de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5 aangegeven.
→ Neem de namen winterdijk, krib en uiterwaard op het
antwoordblad en zet achter elke naam het cijfer uit bron 17 dat erbij
hoort.
Let op: er blijven twee cijfers over.

KB-0131-a-16-1-0
16 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 18
Ligging van de woonwijk Lent

[FIGUUR: Kaart met de rivieren Waal, Neder-Rijn en IJssel, met de plaatsen Elst, Lent en Nijmegen. Er is een legenda voor landsgrens.]

bron 19
Twee foto's

oude situatie

[FIGUUR: Luchtfoto van een rivier met bruggen, huizen en industrie.]

nieuwe situatie

[FIGUUR: Luchtfoto van dezelfde rivier als op de vorige foto, met een andere indeling van de oevers en de bruggen. Er zijn meer waterwerken zichtbaar.]

KB-0131-a-16-1-o 17 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 20
Zijaanzicht van de oude en nieuwe situatie bij Lent

[FIGUUR: Twee schematische tekeningen naast elkaar. Links de "oude situatie" met een dijk, woningen, landbouwgrond, hoogwater en de Waal. Rechts de "nieuwe situatie" met een dijk, eiland, dijken nieuwbouw, hoogwater en de Waal.]

1p 20 Bekijk bron 18, 19 en 20.
In 1993 en 1995 dreigden gebieden langs de Maas en de Waal te
overstromen. Zo ook bij de woonwijk Lent in de gemeente Nijmegen. Dit
had mede te maken met het feit dat het winterbed van de Waal in de
bocht tussen Nijmegen en Lent versmalt tot een breedte van 350 meter.
Elders is de breedte gemiddeld 1000 meter.
Om overstromingen in de toekomst te voorkomen wordt het gebied bij
Lent aangepast.
→ Welke twee maatregelen in het kader van 'Ruimte voor de Rivier'
worden hier toegepast?

1p 21 Bekijk bron 18, 19 en 20.
Op veel plaatsen heeft men ervoor gekozen om de kribben in de rivier te
verwijderen of te verlagen. In de nieuwe situatie bij Lent zijn de kribben
gehandhaafd.
→ Geef vanuit de kaart in bron 18 een reden waarom het bij Lent
noodzakelijk is dat de kribben in de rivier blijven.

KB-0131-a-16-1-o 18 / 33 lees verder

### Pagina 19

bron 21
Drinkwaterverbruik in huishoudens

[FIGUUR: Tabel met dekolomkoppen "Liter/persoon, per dag", "1995", "2004", "2007", "2010", "2013" en de rijen "bad", "douche", "wastafel", "toiletspoeling", "kleding wassen, hand", "kleding wassen, machine", "afwassen, hand", "afwassen, machine", "voedselbereiding", "koffie, thee, water drinken", "overig", "Totaal". De tabel bevat numerieke waarden voor de verschillende jaren en categorieën.]

1p 22 In de tabel in bron 21 kun je een oorzaak vinden van het sterk
toegenomen drinkwaterverbruik voor de douche tussen 1995 en 2013.
→ Geef die oorzaak.

KB-0131-a-16-1-o 19 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 20

bron 22
Goederenvervoer binnen Nederland en goederenvervoer van en naar
Nederland, 2010

[FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as "x miljoen ton" oplopend van 0 tot 700. De x-as is verdeeld in "binnenlands goederenvervoer" en "goederenvervoer van en naar Nederland". Per categorie zijn er staven die verschillende transportvormen representeren: zeevaart (licht gestreept), binnenvaart (licht gekleurd), wegvervoer (donker gestreept), spoorvervoer (licht gestreept), luchtvervoer (donker gekleurd) en pijpleidingvervoer grensoverschrijdend (donker grijs).]

Legenda:
zee-
vaart
wegvervoer
luchtvervoer
pijpleidingvervoer
binnenvaart
spoorvervoer
grensoverschrijdend

2p 23 Bekijk bron 22.
→ Geef eerst aan welke vorm van vervoer het belangrijkst is voor de
afvoer van en de aanvoer naar Nederland.
→ Geef vervolgens een reden waarom deze vorm van vervoer het meest
gebruikt wordt.

KB-0131-a-16-1-o
20 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 21

bron 23
Tuinbouw in het Midden-Oosten
[FIGUUR: Een landbouwveld bedekt met plastic folie, met rijen planten.]
1p 24 Op de foto in bron 23 is de grond afgedekt met plastic. In het plastic zijn gaten gemaakt voor de planten. In het Midden-Oosten wordt gezocht naar mogelijkheden om op een duurzame manier met het water om te gaan.
→ Waarom is het afdekken van de grond met plastic een duurzame(re) vorm van akkerbouw?

2p 25 Bron 23 laat een duurzamere vorm van akkerbouw zien.
→ Noem nog twee manieren waarop in de akkerbouw en tuinbouw in het Midden-Oosten duurzamer met water kan worden omgegaan.
KB-0131-a-16-1-o 21 / 33 lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 24
Vier klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 2
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 3
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

klimaatgrafiek 4
mm
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
J F M A M J J A S O N D
°C
40
30
20
10
0
-10
-20
-30
-40
-50

1p 26 Welke klimaatgrafiek uit bron 24 is van een plaats in de Gobiwoestijn in
China?
A klimaatgrafiek 1
B klimaatgrafiek 2
C klimaatgrafiek 3
D klimaatgrafiek 4

1p 27 In het noordwesten van China is een enorm ondergronds
grondwaterreservoir ontdekt. Het reservoir, onder de Taklamakanwoestijn,
bevat 36 miljard kubieke meter water. Vermoedelijk is het water
opgeslagen in poreuze steenlagen, zoals kalksteen.
Welk begrip past het best bij het ondergrondse waterreservoir?
A aquifer
B grondwater
C oppervlaktewater
D stuwmeer

KB-0131-a-16-1-o
22 / 33
lees verder 

### Pagina 23

1p 28 De vondst van het ondergrondse waterreservoir wordt gezien als de
oplossing tegen de droogte in het noordwesten van China.
$\rightarrow$ Geef de oorzaak waardoor het gebruik van het water uit het
ondergrondse waterreservoir niet duurzaam is.
KB-0131-a-16-1-o
23 / 33
lees verder

### Pagina 24

Bevolking en ruimte
bron 25
Krantenartikel
ARNHEM - Kledingwinkel Primark opende eind maart 2014 een winkel in
Nijmegen. Daar stonden toen duizenden mensen voor de deur om de
opening mee te maken. Het Ierse concern opent op 30 september 2014
zijn zevende filiaal in Nederland aan de Ketelstraat in Arnhem.
Bezoekers-
toename
in betreffende stad sinds / door komst Primark (%)
vestiging
bezoekers toename sinds / door komst Primark (%)
Zaandam
+30%
Rotterdam
+25%
Zoetermeer
+15 tot +20%
Eindhoven
+13 tot +20%
Nijmegen
+10 tot +15%
Almere
+14%
Hoofddorp
geen gegevens
bron 26
Vestigingen Primark (januari 2014) en keuzeplaatsen nieuwe vestiging
[FIGUUR: Kaart van Nederland met daarin locaties van Primark winkels en provinciegrenzen.]
Legenda:
bestaande vestiging
keuze nieuwe vestigingen
provinciegrens
Den Burg
Groningen
Terneuzen
Roermond
0
40
80 km
KB-0131-a-16-1-o
24/33
lees verder

### Pagina 25

1p 29 Lees bron 25 en bekijk bron 26. Twee leerlingen doen een uitspraak over de gevolgen van de komst van Primark naar Arnhem.
Daan zegt: "Door de komst van Primark naar Arnhem zal het verzorgingsgebied van de Primark in Nijmegen groter worden."
Fleur zegt: "Door de komst van Primark zal ook de horeca profiteren."
Wat is juist?
A Alleen de uitspraak van Daan is juist.
B Alleen de uitspraak van Fleur is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

1p 30 Lees bron 25 en bekijk bron 26. Primark is succesvol in Nederland. De eerste vestiging werd in december 2008 geopend in Rotterdam. In 2014 waren er ook al vestigingen in Almere, Hoofddorp, Zaandam, Zoetermeer, Eindhoven, Venlo, Arnhem, Nijmegen en Enschede. Er zijn verschillende nieuwe vestigingen gepland. In welke plaats kan Primark het best een nieuwe vestiging openen?
A in Den Burg
B in Groningen
C in Roermond
D in Terneuzen

1p 31 Toen Primark zich in Nijmegen vestigde, nam het bezoekersaantal in Nijmegen toe. Thirza beweert dat de bezoekersstoename door de vestiging van Primark in Arnhem lager zal zijn dan die in Nijmegen.
→ Geef met behulp van bron 26 een argument om deze voorspelling te onderbouwen.

1p 32 Op 1 januari 2015 bestond de bevolking van Nederland uit (afgerond) 17.000.000 mensen. Stel dat het geboortecijfer in dat jaar 10 was en het sterftecijfer 8. Hoe groot was dan de natuurlijke groei in 2015?
A 34.000
B 340.000
C 17.034.000
D 17.340.000

KB-0131-a-16-1-o 25 / 33 lees verder ‣‣‣

### Pagina 26

bron 27
Nederland, bevolkingsontwikkeling 2010-2025
[FIGUUR: Kaart van Nederland met gekleurde regio's die bevolkingsgroei of -krimp aangeven. Een legenda toont de kleurcodering voor verschillende percentages.]
Legenda:
(verwacht) percentage groei/krimp
van de bevolking per regio
afname
<10%
10 - 2,5%
geringe afname/geringe toename
-2,5 - 2,5%
toename
>2,5 - 10%
>10%

2p 33 Bekijk bron 27.
Gebieden die te maken hebben met een (sterke) terugloop van de
bevolking kunnen problemen krijgen op verschillende gebieden.
→ Geef twee negatieve gevolgen van bevolkingsterugloop voor de
leefbaarheid.

1p 34 Bekijk bron 27.
→ Geef een oorzaak waardoor de bevolkingsontwikkeling in de provincie
Flevoland afwijkt van Nederland gemiddeld.

KB-0131-a-16-1-o
26 / 33
lees verder

### Pagina 27

bron 28
Vier foto's van de stad

foto 1
[FIGUUR: Foto van een waterkant met bebouwing op de achtergrond.]

foto 2
[FIGUUR: Foto van een drukke winkelstraat met mensen en gebouwen.]

foto 3
[FIGUUR: Foto van een woonwijk met huizen en geparkeerde auto's.]

foto 4
[FIGUUR: Foto van een straat in een woonwijk met geparkeerde auto's en een verkeersbord.]

1p 35 Bekijk de foto's in bron 28.
Een leerling krijgt de opdracht om de vier foto's in de juiste volgorde te
zetten vanuit het centrum van de stad naar de buitenrand van de stad.
Wat is de juiste volgorde bij een stad met een concentrisch groeimodel?

A foto 1 - foto 2 - foto 3 - foto 4
B foto 2 - foto 3 - foto 1 - foto 4
C foto 2 - foto 3 - foto 4 - foto 1
D foto 2 - foto 4 - foto 3 - foto 1
E foto 3 - foto 2 - foto 4 - foto 1

KB-0131-a-16-1-o 27 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 28

bron 29
Migratiesaldo van (voormalig) Oost-Duitsland naar (voormalig)
West-Duitsland in personen per jaar, 1989 - 2012

[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as de jaren 1989 t/m 2012 en op de y-as het migratiesaldo van negatieve waarden van -50.000 tot -400.000. De staven tonen een negatief migratiesaldo in de meeste jaren, met uitschieters naar beneden in 1990 en 1991.]

1p 36 Bekijk bron 29.
In 1989 en 1990 vestigden veel mensen uit het oosten van Duitsland zich
in het westen van Duitsland.
-> Geef hiervan de politieke oorzaak.

2p 37 Een deel van de inwoners van Duitsland komt oorspronkelijk uit Turkije.
Deze mensen kwamen in de jaren 60 van de vorige eeuw vanuit Turkije
naar Duitsland.
-> Noem twee positieve economische gevolgen van deze migratie voor
Turkije.

KB-0131-a-16-1-o
28 / 33
lees verder ► ► ►


### Pagina 29

bron 30
Foto's van vier Duitse steden

foto 1 herinrichting stad na terugloop bevolking
[FIGUUR: Foto van een bouwplaats met kranen.]
foto 2 financieel zakencentrum
[FIGUUR: Foto van een moderne skyline met hoge gebouwen.]

foto 3 historische binnenstad met uitzicht op de Alpen
[FIGUUR: Foto van een historische binnenstad met kerken en bergen op de achtergrond.]
foto 4 havenstad
[FIGUUR: Luchtbeeld van een havenstad met veel gebouwen en waterwegen.]

1p 38 In bron 30 zie je foto's van vier Duitse steden. Bij elke foto is een kenmerk van de stad aangegeven. Achter welke letter staan de juiste plaatsnamen bij de foto's 1, 2, 3 en 4?

|       | foto 1    | foto 2    | foto 3  | foto 4   |
| :---- | :-------- | :-------- | :------ | :------- |
| A     | Leipzig   | Frankfurt | Hamburg | München  |
| B     | Leipzig   | Frankfurt | München | Hamburg  |
| C     | Frankfurt | Leipzig   | München | Hamburg  |
| D     | Hamburg   | München   | Leipzig | Frankfurt |
| E     | München   | Hamburg   | Frankfurt | Leipzig  |
| F     | München   | Hamburg   | Leipzig | Frankfurt |

KB-0131-a-16-1-0
29 / 33
lees verder ►►►

### Pagina 30

bron 31
Duitsland, bevolkingsgrafieken 1910, 1950, 2000 en 2050

[FIGUUR: Twee bevolkingspiramides. De linker toont de bevolking van Duitsland in 1910, met mannelijke bevolking aan de linkerkant en vrouwelijke bevolking aan de rechterkant, onderverdeeld in leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+. De horizontale as toont de bevolking in miljoenen (x mln). De rechter bevolkingspiramide toont de bevolking van Duitsland in 1950, met dezelfde onderverdeling en schaal als de linker piramide.]

2p 39 Daan, Ferdinand en Rosa hebben een discussie over de
bevolkingsgrafieken in bron 31.
Daan zegt: "Duitsland had tussen 1910 en 1950 te maken met
ontgroening."
Ferdinand zegt: "Uit de bevolkingsopbouw kun je afleiden dat de
beroepsbevolking na 2000 daalt."
Rosa zegt: "Er is duidelijk sprake van vergrijzing tussen 2000 en 2050."
→ Neem de namen Daan, Ferdinand en Rosa over op het antwoordblad
en geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

KB-0131-a-16-1-0
30 / 33
lees verder ► ► ►


### Pagina 31

1p 40 Ilse en Bart zijn op vakantie in Beijing en maken een fietstocht door een
traditionele woonwijk.
Achter welke letter staan de naam, het stratenpatroon en de
bewoingsdichtheid van zo’n traditionele woonwijk juist vermeld?

|       | naam   | stratenpatroon | bevolkingsdichtheid |
|-------|--------|----------------|---------------------|
| A     | hukou  | brede straten  | hoog                |
| B     | hukou  | smalle straten | laag                |
| C     | hutong | brede straten  | laag                |
| D     | hutong | smalle straten | hoog                |

KB-0131-a-16-1-o 31 / 33 lees verder ► ► ►

### Pagina 32

bron 32
China
[FIGUUR: Kaart van China met een aanduiding van Suzhou.]

bron 33
Verdeling van de beroepssectoren in de gemeente Suzhou

[FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as het aandeel van de beroepssectoren (%) en op de x-as de letters P, Q, R. De legenda geeft aan dat donkergrijs landbouw, lichtgrijs met strepen industrie en lichtgrijs diensten voorstelt.]

1p 41 Bekijk bron 32 en bron 33.
De gegevens in bron 33 zijn van de gemeente Suzhou. Ze staan in
willekeurige volgorde en zijn van 1995, 2000 en 2005. In de loop van de
tijd vonden er verschuivingen plaats tussen de beroepssectoren.
→ Neem de jaartallen 1995, 2000 en 2005 over op het antwoordblad en
schrijf er de juiste letters uit bron 33 achter.
Kies uit: P, Q en R

KB-0131-a-16-1-o 32 / 33 lees verder ► ►►

### Pagina 33

bron 34
China, groei stedelijke bevolking en groei stedelijke hukou-bevolking,
1970 - 2010
[FIGUUR: Lijn­gra­f met op de y-as 'miljoenen' en op de x-as jaren van 1970 tot 2010. Er worden twee lijnen getoond: 'stedelijke bevolking' en 'stedelijke hukou-bevolking'.]
2p 42 In bron 34 is de ontwikkeling van de totale stedelijke bevolking en de
stedelijke bevolking met een hukou voor de stad weergegeven.
→ Wie worden bedoeld met de stedelijke hukou-bevolking?
→ Welke groep stads­bewoners wordt weergegeven door het
grijsgekleurde gebied in bron 34?
bron 35
Demografisch transitiemodel
[FIGUUR: Lijn­gra­f met op de y-as 'hoogte geboortecijfer' en 'sterftecijfer' en op de x-as 'fase 1' tot 'fase 4' en 'tijd'. Er worden twee lijnen getoond: een gestippelde lijn voor 'sterftecijfer' en een doorlopende lijn voor 'geboortecijfer'.]
1p 43 Bekijk bron 35.
Alle landen zijn in te delen bij een bepaalde fase van het transitiemodel.
Achter welke letter staat bij elk land voor 2015 de juiste transitiefase?
China | Nederland | Duitsland
A | fase 2 | fase 3 | fase 4
B | fase 3 | fase 3 | fase 4
C | fase 3 | fase 4 | fase 4
D | fase 4 | fase 4 | fase 4
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0131-a-16-1-0
33 / 33