# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2014
tijdvak 1
woensdag 21 mei
9.00 - 11.00 uur
aardijkskunde CSE KB

Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 56 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

KB-0131-a-14-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft
meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1
Aantal vakanties van Nederlanders in binnenland en buitenland,
2004-2012

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as de jaren 2004 tot en met 2012 en op de y-as het aantal vakanties (x 1 miljoen), oplopend van 0 tot 20. Per jaar zijn er twee staven: een lichte staaf voor 'binnenland' en een donkere staaf voor 'buitenland'. De waarden die boven de staven staan zijn:
2004: 17,3 (binnenland), 17,1 (buitenland)
2005: 17,8 (binnenland), 16,8 (buitenland)
2006: 17,6 (binnenland), 17,6 (buitenland)
2007: 17,5 (binnenland), 18,0 (buitenland)
2008: 18,5 (binnenland), 18,4 (buitenland)
2009: 18,4 (binnenland), 18,6 (buitenland)
2010: 17,7 (binnenland), 18,1 (buitenland)
2011: 17,5 (binnenland), 18,5 (buitenland)
2012: 18,6 (binnenland), 18,6 (buitenland)
De legenda toont een licht vierkantje voor 'binnenland' en een donker vierkantje voor 'buitenland'.]

1p 1 Welke bewering over bron 1 is juist?
A Tussen 2004 en 2012 werden er elk jaar meer dan 18 miljoen
binnenlandse vakanties gehouden.
B In 2007 gingen Nederlanders het minst op vakantie.
C Na 2007 worden er meer buitenlandse vakanties gehouden dan
binnenlandse vakanties.
D Vanaf 2009 daalt het aantal buitenlandse vakanties.

KB-0131-a-14-1-o 2 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 3

2p 2 In de volgende uitspraken is een aantal begrippen uit het onderwerp de
Nederlanders en hun vakantiebestemmingen gebruikt. Deze begrippen
zijn vetgedrukt.
1 Isa is net in Tilburg komen wonen en heeft als recreant een
    gedagexcursie gemaakt om de stad beter te leren kennen.
2 Sam en Teun brengen een midweek, van maandag tot en met vrijdag,
    in Amsterdam in een hotel door. Volgens Teun is hier sprake van een
    korte vakantie.
3 Tineke bespreekt een weekend in het Eftelinghotel in Kaatsheuvel met
    toegang tot het attractiepark. Dit noemen we een
    weekendarrangement.
    Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad
    en geef bij elke uitspraak aan of het vetgedrukte begrip juist of onjuist
    gebruikt is.
bron 2
Reisbureau
[FIGUUR: Foto van een reisbureau met de tekst 'Globe REISBURO' op de gevel.]
bron 3
Toekomst reisbureaus 2015
De komende jaren zullen er veel reisbureaus uit het straatbeeld
verdwijnen. In 2008 waren er nog ongeveer 2900 reisbureaus in
Nederland, in 2015 zullen dat er naar verwachting nog maar
ongeveer 1300 zijn.
1p 3 Bekijk bron 2 en lees bron 3.
    Geef de voornaamste reden waarom veel reisbureaus uit het
    straatbeeld verdwijnen.
KB-0131-a-14-1-0
3 / 27
lees verder

### Pagina 4

bron 4
Trend bij vakantiereizen

Er zijn steeds meer toeristen die een voorkeur hebben voor een
all inclusive-vakantie. In 2010 zijn er 1,3 miljoen all inclusive-vakanties
naar het buitenland geboekt door Nederlanders. Dit is bijna 7% van alle
vakanties naar het buitenland. Vooral naar Turkije worden veel
all inclusive-vakanties geboekt.

1p 4 Lees bron 4.
Onder welke vorm van toerisme valt een all inclusive-strandvakantie
meestal?
A ecotoerisme
B elitetoerisme
C massatoerisme

KB-0131-a-14-1-0 4 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 5
Plaatsen in Nederland die met toerisme te maken hebben

[FIGUUR: Kaart van Nederland met de locaties P, Q, R, S en T aangegeven.]

1p 5 Op de kaart in bron 5 zijn vijf plaatsen aangegeven met de letters P, Q, R, S en T. Deze plaatsen spelen binnen het toerisme elk een eigen rol. Achter welke letter staat een juiste combinatie van ligging van de plaats en rol binnen het toerisme?

|   |   |   |   |
|---|---|---|---|
| A | P = Harlingen, historische stad | Q = Emmen, luchthaven | T = Renesse, veerdienst |
| B | P = Harlingen, veerdienst | S = Eindhoven, badplaats | R = Apeldoorn, historische stad |
| C | Q = Emmen, historische stad | R = Maastricht, badplaats | S = Eindhoven, luchthaven |
| D | Q = Emmen, dierenpark | S = Eindhoven, luchthaven | T = Renesse, badplaats |
| E | R = Eindhoven, luchthaven | S = Kaatsheuvel, attractiepark | T = Scheveningen, badplaats |
| F | R = Maastricht, veerdienst | S = Eindhoven, attractiepark | T = Zandvoort, badplaats |

KB-0131-a-14-1-o 5 / 27 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 6
Spreiding hotels in Amsterdam en omgeving
[FIGUUR: Kaart van de regio Amsterdam en omgeving met genummerde subregio's en aanduidingen van hotels met verschillende aantallen bedden.]
Legenda:
Subregio's binnen de Metropool (excl. Amsterdam)
1 IJmond
2 Zaanstreek
3 Waterland
4 Flevoland
5 Het Gooi en Vechtstreek
6 Amstel-Meerlanden
7 agglomeratie Haarlem
hotels juli 2011
* 4-5 sterren en meer dan 50 bedden
* 4-5 sterren en 50 of minder bedden
* 3 sterren en meer dan 50 bedden
* 3 sterren en 50 of minder bedden
◊ 0-2 sterren en meer dan 50 bedden
◊ 0-2 sterren en 50 of minder bedden
1p 6 Zie bron 6.
In Amsterdam vinden we de grootste concentratie hotels in het centrum.
→ Geef een reden waarom in het centrum de grootste concentratie hotels
is.
1p 7 In gebied 6 uit bron 6 is de verblijfsduur in hotels gemiddeld korter dan in
het centrum van Amsterdam.
→ Geef hiervan de oorzaak. Ga in de beantwoording uit van gebied 6.
KB-0131-a-14-1-o
6 / 27
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 7

bron 7
Duitsland

[FIGUUR: Een kaart van Duitsland met de gebieden Sauerland en Zwarte Woud gemarkeerd. Een schaalbalk geeft de afstand in kilometers aan.]

1p 8 Er gaan steeds meer Nederlandse wintersporters naar Duitsland.
Het Sauerland en het Zwarte Woud zijn belangrijke wintersportgebieden in
Duitsland. Als wintersportgebied bieden ze nagenoeg hetzelfde.
Toch trekt het Sauerland meer Nederlandse toeristen dan het
Zwarte Woud.
→ Geef met behulp van de kaart uit bron 7 de oorzaak van het verschil in
het aantal Nederlandse bezoekers tussen het Sauerland en het Zwarte
Woud.

2p 9 De meeste Nederlanders gaan met de auto naar hun
wintersportbestemming. Er wordt ook wel gereisd per pendelbus. Met de
trein gaat men nog minder en het vliegtuig wordt voor de
wintersportvakanties het minst gebruikt.
→ Noem twee redenen waarom weinig mensen voor het vliegtuig zuilen
kiezen als vervoermiddel voor een wintersportvakantie.

KB-0131-a-14-1-o 7 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 8

bron 8
Sneeuwhoogte Berwang in Tirol
Sneeuwhoogte (cm) in seizoen 2011 - 2012
260
240
220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
07-10
21-10
04-11
18-11
2011
02-12
16-12
30-12
13-01
27-01
10-02
24-02
09-03
23-03
06-04
2012
Sneeuwhoogte (cm) in seizoen 2012 - 2013
260
240
220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
08-10
22-10
05-11
19-11
2012
03-12
17-12
31-12
14-01
28-01
11-02
2013
Legenda:
sneeuwhoogte berg (1700 m)
sneeuwhoogte dal (1342 m)
1p 10 Een echtpaar is een aantal jaren met kerst op skivakantie naar Berwang
in Tirol geweest. Omdat ze ook wel eens met Kerstmis in Nederland willen
skiën.
→ Is het op basis van de gegevens in bron 8 aan te raden om in
november in Berwang op skivakantie te gaan? Geef een argument
voor je keuze.
1p 11 Je ziet in bron 8 dat in Berwang (Tirol) het verschil in sneeuwhoogte
tussen het dal en de bergen, waar de pistes liggen, niet groot is. In veel
andere wintersportplaatsen is dat verschil veel groter.
→ Noem de oorzaak van het relatief kleine verschil in sneeuwhoogte
tussen het dal en de bergen rondom Berwang.
1p 12 Noem een maatregel die in skigebieden kan worden genomen om het
skiseizoen te verlengen.
KB-0131-a-14-1-o

### Pagina 9

bron 9
Gevolgen van de skisport in berggebieden
[FIGUUR: Twee zwart-witfoto's die de gevolgen van skisport laten zien, waaronder een lawine en een beschadigd landschap.]
1p 13 Op de foto's in bron 9 zie je twee negatieve gevolgen van het
wintersportisme voor natuur en milieu in berggebieden.
→ Noem hiervan een menselijke oorzaak.
bron 10
Twee klimatografieken
Barcelona (Costa Brava) Las Palmas (Canarische Eilanden)
°C
40
30
20
10
0
JFMAMJJASOND
mm
400
300
200
100
°C
40
30
20
10
0
JFMAMJJASOND
mm
400
300
200
100
2p 14 Er gaan in de winter meer Nederlandse toeristen naar de
Canarische Eilanden dan naar de Costa Brava.
→ Geef hiervoor twee redenen met behulp van de klimatografieken in
bron 10.
1p 15 Het verschil in ligging tussen de Canarische Eilanden en de Costa Brava
heeft gevolgen voor de bereikbaarheid van deze gebieden.
→ Welk voordeel heeft de Costa Brava ten opzichte van de Canarische
Eilanden als je kijkt naar de bereikbaarheid?
KB-0131-a-14-1-o
9/27
lees verder ►►►

### Pagina 10

bron 11
Drie klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
°C mm
30 - 300
20 - 200
10 - 100
0 - 0
-5 J F M A M J J A S O N D

klimaatgrafiek 2
°C mm
30 - 300
20 - 200
10 - 100
0 J F M A M J J A S O N D

klimaatgrafiek 3
°C mm
30 - 300
20 - 200
10 - 100
0 J F M A M J J A S O N D

2p 16 De familie Vermeulen maakt vanuit Amsterdam een wereldreis met als
eerste vakantiebestemming Bali (Indonesië). Van daaruit vliegen ze naar
het binnenland van Australië. Ze sluiten hun wereldreis af met een bezoek
aan Beijing (China).
Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de klimaatgrafieken uit bron 11 over op
het antwoordblad en geef aan welke bestemming erbij hoort.
Kies uit: Bali (Indonesië), Australië, Beijing (China).

1p 17 De familie Vermeulen wil in januari Australië bezoeken.
In welk seizoen op welk halfrond komen zij aan?
A tijdens de winter op het noordelijk halfrond
B tijdens de winter op het oostelijk halfrond
C tijdens de zomer op het westelijk halfrond
D tijdens de zomer op het zuidelijk halfrond

KB-0131-a-14-1-o 10 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 11

bron 12
Tijdzones

[FIGUUR: Kaart van de wereld met daarop de tijdzones aangegeven met getallen die het verschil met Coordinated Universal Time (UTC) weergeven. Er zijn ook klokken afgebeeld die verschillende uren aangeven. De kaart toont onder andere Europa, Azië, Australië en delen van Afrika. De locatie van Amsterdam en Cairns is aangegeven.]

1p 18 Hoe groot is het tijdsverschil tussen Amsterdam en Cairns (Australië)
volgens bron 12?
A 8 uur
B 9 uur
C 10 uur
D 11 uur

KB-0131-a-14-1-o 11 / 27 lees verder

### Pagina 12

bron 13
Foto's van Ubud op Bali

[FIGUUR: Drie zwart-wit foto's naast elkaar. De linker foto toont een architectonisch bouwwerk met een dak. De middelste foto toont drie vrouwen achter manden met bloemen en groenten. De rechter foto toont een persoon in traditionele kleding met een hoge hoofdtooi.]

1p 19 De familie Vermeulen heeft de foto's uit bron 13 gemaakt tijdens het
verblijf in de plaats Ubud op Bali.
Wat voor soort bestemming is Ubud vooral volgens de foto's?
A een avontuurlijke bestemming
B een culturele bestemming
C een duurzame bestemming
D een zonbestemming

KB-0131-a-14-1-o 12 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 13

bron 14
Port Zélande

Port Zélande: alles voor een geweldige strandvakantie!
De Nederlandse kust is een heerlijke vakantiebestemming voor jong en
oud. In Port Zélande vind je alles wat je zoekt voor een fantastische
strandvakantie. In dit vakantiepark aan het Grevelingenmeer dicht bij het
strand heb je de keuze uit veel strandactiviteiten. Lekker surfen of duiken,
ga kitesurfen of blokarten (zie foto). Lekker op het strand zonnebaden kan
ook. Geen zin in het strand, maar wel zin om te zwemmen? Het
subtropisch zwemparadijs van Port Zélande zorgt voor uren zwemplezier.
En er zijn nog veel meer activiteiten, zoals paardrijden, inlineskaten,
bowlen of mountainbiken. Verder zijn binnen bereik: leuke oude stadjes,
zoals Renesse, Brouwershaven, Ouddorp, Goedereede en Zierikzee. Ze
liggen allemaal op maximaal 20 kilometer van Port Zélande.

[FIGUUR: Drie personen in zeilwagens op een zonnige, platte ondergrond met op de achtergrond een waterlichaam en gebouwen.]

1p 20 Vakanties zijn in te delen naar de activiteiten die in de vakantie
ondernomen wordt. In bron 14 is te lezen dat Port Zélande inspeelt op
verschillende activiteiten van Nederlanders op vakantie.
Achter welke letter staat bij elke soort vakantie een juist voorbeeld?

culturele vakantie | passieve vakantie | sportieve vakantie
------- | -------- | --------
A duiken | oud stadje bezoeken | zwemmen
B subtropisch zwemparadijs bezoeken | paardrijden | duiken
C oud stadje bezoeken | zonnebaden | surfen
D stadswandeling Zierikzee | duiken | paardrijden

KB-0131-a-14-1-0
13 / 27
lees verder 

### Pagina 14

bron 15
Zeeland vakantieland

Veel Nederlanders brachten vorig jaar hun vakantie in het
Zeeuwse deltagebied door. Het gebied is geliefd bij mensen die van
strandvakanties houden, maar ook bij watersporters en bij dagtoeristen
die van leuke ouden steden houden.

[FIGUUR: Kaart van Zeeland met de gebieden aangeduid met nummers 1, 2, 3 en 4.]

1p 21 Achter welke letter staan de juiste namen van de wateren 1, 2, 3 en 4 uit
bron 15?

|   | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | Noordzee | Westerschelde | Waddenzee | Grevelingen |
| B | Oosterschelde | Veerse Meer | Noordzee | Grevelingen |
| C | Westerschelde | Westerschelde | Noordzee | Veerse Meer |
| D | Westerschelde | Oosterschelde | Waddenzee | Veerse Meer |

KB-0131-a-14-1-0
14 / 27
lees verder ►►►

### Pagina 15

bron 16
Top tien buitenlandse vakantiebestemmingen van Nederlanders, 2009

Bestemming | Vakanties (x 1000) | Aantal vakanties (x 1 miljoen) naar accommodatievorm
---|---|---|
1 | ... | 3.330 | hotel, motel | 7,3
2 | ... | 2.950 | bungalow | 3,1
3 | ... | 1.970 | camping | 3,0
4 | Spanje | 1.770 | appartement | 2,0
5 | Oostenrijk | 1.180 | overig | 3,1
6 | Italië | 990 |  |
7 | Turkije | 820 |  |
8 | Groot-Brittannië | 800 |  |
9 | Griekenland | 590 |  |
10 | de Verenigde Staten | 370 |  |

1p 22 In bron 16 zijn de drie populairste vakantielanden van Nederlanders niet ingevuld.
Achter welke letter staan de juiste landen onder het juiste cijfer?

  | 1 | 2 | 3
---|---|---|---
A | België | Frankrijk | Duitsland
B | Duitsland | Frankrijk | België
C | Duitsland | Frankrijk | Kroatië
D | Frankrijk | Egypte | Egypte
E | Frankrijk | Zwitserland | Zwitserland
F | Noorwegen | Frankrijk | Duitsland

1p 23 Vanaf 2008 groeit het aantal buitenlandse vakanties van Nederlanders minder dan daarvoor.
→ Waardoor wordt de groei in het aantal buitenlandse vakanties afgeremd?

KB-0131-a-14-1-o 15 / 27 lees verder ▶▶▶

### Pagina 16

Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

bron 17
Verschijningsvormen van water in de kringloop

[FIGUUR: Een cirkeldiagram met vier toestanden van water: vast, gas, vloeibaar en sublimeren. Er zijn pijlen die de overgangen tussen deze toestanden aangeven, genummerd 1, 2, 3 en 4.]

1p 24 Water bevindt zich in drie verschillende vormen op aarde.
De vorm waarin het zich bevindt is niet constant, maar verandert steeds.
In bron 17 zijn de overgangen in verschijningsvorm met de cijfers 1, 2, 3
en 4 weergegeven.
Achter welke letter staan de juiste cijfers bij de overgangen?

|       | bevriezen | condenseren | smelten | verdampen |
| :---- | :-------- | :---------- | :------ | :-------- |
| A     | 1         | 3           | 2       | 4         |
| B     | 2         | 3           | 1       | 4         |
| C     | 2         | 3           | 4       | 1         |
| D     | 3         | 1           | 4       | 2         |
| E     | 3         | 2           | 4       | 1         |
| F     | 4         | 1           | 3       | 2         |

1p 25 De begrippen condensatie, infiltratie, neerslag en verdamping hebben te
maken met de waterkringloop.
Eén begrip heeft alleen te maken met de lange waterkringloop.
Welk begrip is dat?
A condensatie
B infiltratie
C neerslag
D verdamping

KB-0131-a-14-1-o 16 / 27 lees verder

### Pagina 17

bron 18
Neerslag
Nederland heeft een klimaat met in alle jaargetijden neerslag. Gemiddeld
valt er in Nederland 775 millimeter neerslag per jaar. Het grootste deel
daarvan, zo'n 450 millimeter, verdampt en komt als waterdamp weer terug
in de kringloop. Over het hele jaar genomen is de hoeveelheid neerslag
groter dan de verdamping.

1p 26 Lees bron 18.
→ Welk begrip gebruiken we voor neerslag min verdamping?

bron 19
De grondwaterspiegel

Sinds 1960 is de grondwaterspiegel ongeveer 75 centimeter gedaald.
Vooral menselijke ingrepen in het landschap zijn daarvan de oorzaak.

2p 27 Lees bron 19.
→ Noem, naast het oppompen van water voor irrigatie, nog twee
menselijke oorzaken waardoor de grondwaterspiegel is gedaald.

KB-0131-a-14-1-o 17 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 20
Een zoutmeer

Er valt daar minder dan 250 millimeter neerslag per jaar. (Ter vergelijking:
in Nederland valt ongeveer 775 millimeter neerslag per jaar.) Als het er
regent, zijn het korte, hevige buien. Er valt dan zo veel water ineens dat
de grond het niet kan opnemen. Het water stroomt langs de oppervlakte
weg naar lager gelegen gebieden. Een deel ervan verdampt onderweg. De
rest mondt uit in een meer. Daar gaat de verdamping gewoon door, maar
de opgeloste zouten verdampen niet, die blijven op de bodem van het
meer achter. Zo ontstaat een zoutmeer.

bron 21
De aarde

[FIGUUR: Een diagram van de aarde met de Noordpool bovenaan, de Zuidpool onderaan en de evenaar in het midden. Er zijn punten P, Q, R en S aangegeven op een lijn die van de Noordpool naar de Zuidpool loopt, met P het dichtst bij de Noordpool en S het dichtst bij de evenaar.]

1p 28 In bron 20 wordt beschreven hoe een zoutmeer ontstaat.
Bij welke letter op de aardbol in bron 21 is de kans om een zoutmeer te
vinden het grootst?
A bij P
B bij Q
C bij R
D bij S

KB-0131-a-14-1-o 18 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 22
Niet alleen in het zoutmeer, maar ook in de woestijnbodem neemt het
zoutgehalte toe. Door de hoge temperaturen verdampt er veel
bodemwater en grondwater. De zouten die in het water waren opgelost,
blijven tussen de grondkorreltjes achter. Zo ontstaat er een zoutbodem.
Een zoutbodem is een bodem met in de bovenste laag veel zout.

1p 29 Hoe wordt het in bron 22 beschreven proces genoemd?
A condensatie
B drainage
C ontzilting
D verzilting

bron 23
Herkomst van drinkwater

[FIGUUR: Kaart van Nederland met daarin diverse symbolen (cirkels, vierkanten, sterren, driehoeken) verspreid over het land. Een legenda geeft de betekenis van de symbolen weer: een grijze cirkel voor 'oevergrondwater', een grijs vierkant voor 'P', een zwarte ster voor 'Q' en een zwarte driehoek voor 'R'. Er is ook een schaalbalk aanwezig die 30 en 60 km aangeeft.]

1p 30 Een deel van de legenda in bron 23 is vervangen door de
letters P, Q en R.
→ Neem de letters P, Q en R over op het antwoordblad en zet het juiste
begrip erachter. Kies uit: grondwater, oppervlaktewater en
oppervlaktewater met duininfiltratie.

KB-0131-a-14-1-o 19 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 20

bron 24
De verdeling van water op aarde

[FIGUUR: Een diagram dat de verdeling van water op aarde weergeeft. Er zijn twee druppels getekend. De linker druppel is verdeeld in twee delen, waarbij 97,5% en 2,5% worden aangegeven. De rechter druppel is verdeeld in drie delen, waarbij 70%, 1% en 29% worden aangegeven.]

2p 31 In de verdeling van water op de aarde (bron 24) staan percentages.
→ Neem de percentages 97,5%, 2,5%, 70% en 29% uit bron 24 over op
het antwoordblad en zet de juiste letter erachter.
Kies uit:
P ijs opgeslagen in sneeuw en gletsjers
Q grondwater en oppervlaktewater
R zout water
S zoet water

KB-0131-a-14-1-o 20 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 21

bron 25
Vierde Bergboezem
[FIGUUR: Luchtfoto van een gebied met de labels Mark, Terheijden en Breda.]
Een bergboezem is een graslandgebied, dat is ingericht dat het bij
extreme neerslag onder water gezet kan worden.

1p 32 Bestudeer bron 25. Tussen Breda en Terheijden hebben de gemeente
Breda en Staatsbosbeheer de Vierde Bergboezem aangewezen die bij
extreem hoogwater van de rivier de Mark mag overstromen.
Hoe noemen we zo’n gebied?
A een infiltratiegebied
B een opvanggebied
C een overloopgebied
D een spaarbekken

bron 26
Taken van de Vierde Bergboezem tussen Breda en Terheijden

"De Vierde Bergboezem heeft als eerste taak om drie miljoen kubieke
meter water tijdelijk te kunnen bergen", verklaart Petra Souwerbren van
Staatsbosbeheer. "Daarnaast vervult de Vierde Bergboezem nog andere
functies."

2p 33 Lees bron 26. Naast de taak waterberging vervult de Vierde Bergboezem
nog andere functies.
→ Geef twee andere functies die een gebied als de Vierde Bergboezem
heeft.

KB-0131-a-14-1-0
21 / 27
lees verder ►►►

### Pagina 22

bron 27
Wateroverlast na een regenbuí

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een ondergelopen straat met een bootje in het water en mensen erin. Op de achtergrond staan huizen en een auto.]

2p 34 In Nederland hebben we steeds vaker last van hevige regenuien. Het
gevolg hiervan is dat wegen en woningen onder water komen te staan.
→ Geef twee maatregelen die een gemeente kan nemen om
wateroverlast te voorkomen.

2p 35 Leg uit dat de kans op wateroverlast tijdens hevige regenval in stedelijk
gebied groter is dan op het platteland.
Doe het zo:
→ Geef eerst een oorzaak.
→ Geef daarna een gevolg.

bron 28
Möhneseedam

[FIGUUR: Een luchtfoto van een grote dam in een meer. Er zijn pijlen te zien die verschillende richtingen aangeven.]

1p 36 Bron 28 laat een foto zien van de Möhneseedam in Duitsland.
Op de foto staan vier pijlen die de stroomrichting weergeven van het
water.
Welke pijl laat de juiste stroomrichting van het water zien?
A pijl P
B pijl Q
C pijl R
D pijl S

KB-0131-a-14-1-o 22 / 27 lees verder ►►►

### Pagina 23

1p 37 Electriciteitsopwekking en het aanleggen van een watervoorraad voor de
inwoners en de staalindustrie in het Ruhrgebied waren de voornaamste
redenen voor de aanleg van het stuwmeer achter de Möhnesedam in
1913. De oorspronkelijke functies (elektriciteitsopwekking en
watervoorraad) zijn nog steeds belangrijk. Daarnaast kan het stuwmeer
nog een andere functie hebben.
→ Welke functie?

bron 29
Möhnesee

[FIGUUR: Een luchtfoto van een groot stuwmeer met een dam. Verschillende locaties zijn gemarkeerd met de cijfers 1, 2, 3 en 4.]

1p 38 Vergelijk bron 28 en bron 29 met elkaar.
Bij welk cijfer ligt de Möhnesedam op de satellietopname in bron 29?
A bij 1
B bij 2
C bij 3
D bij 4

KB-0131-a-14-1-o 23 / 27 lees verder ► ► ►

### Pagina 24

bron 30
Processen in de waterkringloop

[FIGUUR: Schematische weergave van de waterkringloop met regenval, verdamping, wolkenvorming en stromend water over land naar de zee. De processen zijn aangeduid met letters P, Q, R en S.]

1p 39 Bekijk bron 30.
Binnen de keringloop van het water vindt een aantal processen plaats.
Bij welke letter vindt er condensatie plaats?
A bij letter P
B bij letter Q
C bij letter R
D bij letter S

1p 40 Twee leerlingen hebben een discussie over de waterkringloop en het
beschikbare drinkwater.
Hanneke zegt: “Door opwarming van de aarde vindt er meer verdamping
plaats. Er zal dus meer waterdamp in de atmosfeer opgeslagen worden.”
Wilbert zegt: “Door de opwarming van de aarde zullen de poolkappen
smelten. Hierdoor zal de beschikbare hoeveelheid drinkwater toenemen.”
Wat is juist?
A Alleen de uitspraak van Hanneke is juist.
B Alleen de uitspraak van Wilbert is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

2p 41 In het stroomgebied van de Rijn regent het regelmatig. Niet alle neerslag
die in het stroomgebied van de Rijn valt, wordt via de rivier afgevoerd
naar de zee.
→ Geef hiervoor twee oorzaken.

KB-0131-a-14-1-o 24 / 27 lees verder ► ► ►

### Pagina 25

bron 31
Diverse wortelstelsels van landbouwgewassen
[FIGUUR: Een tekening van verschillende planten met hun wortels, gesorteerd op diepte, met bijschriften van boerenamen. Rechts een schaal van 0m tot 3.0m.]
bron 32
Grondwaterstand in een gebied
[FIGUUR: Een doorsnede van de grond met bomen erop, een aangegeven grondwaterpeil en punten P, Q en R.]
2p 42 Bekijk bron 31 en bron 32. De vijf boeren uit bron 31 zijn op zoek naar een ideale plaats voor hun bedrijf. Daarbij zijn twee overwegingen van belang.
1 Het gewas moet bij het grondwater kunnen.
2 Het grondwaterpeil moet zo laag mogelijk zijn zodat het land goed bewerkt kan worden.
→ Neem de plaatsen P, Q en R uit bron 32 over op het antwoordblad en zet de achternamen erachter van de boer(en) uit bron 31, die op die plaats hun bedrijf willen hebben. Gebruik alle namen.
KB-0131-a-14-1-o
25 / 27
lees verder

### Pagina 26

bron 33
Een rivier in de Alpen
[FIGUUR: Een berglandschap met besneeuwde toppen en steile hellingen, met een rivier die naar beneden stroomt.]
1p 43 Melissa en Frank hebben een gesprek over de foto in bron 33.
Frank zegt: “Op deze foto zien we de bovenloop van een regerrivier."
Melissa zegt: “Op deze foto zien we de bovenloop van een rivier. De
toppen van het gebergte vormen de waterscheiding."
Wat is juist?
A Alleen de uitspraak van Frank is juist.
B Alleen de uitspraak van Melissa is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.
1p 44 In Nederland wordt veel water door electriciteitscentrales gebruikt.
Hoe wordt dit water gebruikt?
A als irrigatiewater
B als koelwater
C als productiewater
D als spoelwater
KB-0131-a-14-1-o 26 / 27 lees verder ► ► ►

### Pagina 27

bron 34
Drinkwaterproductie in Nederland in miljoenen kubieke meter ($m^3$)
[FIGUUR: Lijn- en oppervlaktediagram dat de drinkwaterproductie in Nederland toont van 1950 tot 2009, opgedeeld in grondwater, duinwater en oppervlaktewater. De y-as toont m³/jaar (x mln) van 0 tot 1.400. De x-as toont de jaren van 1950 tot 2009.]
1p 45 Uit bron 34 blijkt duidelijk dat het grootste gedeelte van het
geproduceerde drinkwater afkomstig is uit het grondwater.
Wat is hiervoor de juiste verklaring?
A Duinwater en oppervlaktewater zijn vaak zout water en daarom
ongeschikt voor drinkwater; grondwater is nooit zout.
B Grondwater is meestal schoner dan oppervlaktewater het is dus
goedkoper om te zuiveren tot drinkwater.
C Het gebruik van grondwater tast het landschap niet aan en het gebruik
van duinwater of oppervlaktewater wel.
D Oppervlaktewater wordt gebruikt voor recreatie. Waterbedrijven
mogen daarom dit water niet zomaar gebruiken als drinkwater.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
KB-0131-a-14-1-0
27 / 27