# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2008 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2008/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

### Vraag 51 – Opgave 51

### Vraag 52 – Opgave 52

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2008
tijd vak 2
dinsdag 17 juni
9.00 - 11.00 uur
aardrijkskunde CSE KB

Dit examen bestaat uit 52 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

800045-2-7350

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegedeeld.

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

foto's 1, 2, 3, 4 en 5
Bestemmingen in Turkije

foto 1
[FIGUUR: Strand met palmbomen en ligstoelen aan zee]

foto 2
[FIGUUR: Een grote moskee met minaretten]

foto 3
[FIGUUR: Groep mensen die een besneeuwde berg beklimmen]

foto 4
[FIGUUR: Stenen beelden, waarschijnlijk ruïnes]

foto 5
[FIGUUR: Mensen in een raftboot die door stroomversnellingen gaan]

800045-2-735o
2
lees verder ▸▸▸

### Pagina 3

1p 1 Turkije heeft allerlei soorten vakanties te bieden. De foto's laten vijf reisbestemmingen in Turkije zien, die voor verschillende groepen toeristen interessant zijn.
Welke twee foto's laten reisbestemmingen zien voor vooral de actieve toerist?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 4
D 3 en 5
E 4 en 5

1p 2 Welke twee foto's laten reisbestemmingen zien voor de toerist die in cultuur geïnteresseerd is?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 4
D 3 en 5
E 4 en 5

800045-2-735o 3 lees verder

### Pagina 4

kaart 1
De belangrijkste bestemmingen van Nederlanders voor lange vakanties in
Europa, 2001 en 2005
[FIGUUR: Kaart van Europa met genummerde landen en staafdiagrammen die percentage lange vakanties tonen voor 2001 en 2005 voor Spanje, Frankrijk, België, Duitsland, Italië, Oostenrijk, Griekenland en Turkije.]
Legenda:
percentage lange
vakanties in Europa,
naar bestemming
2001 2005

1p 3 Op kaart 1 staan de belangrijkste vakantiebestemmingen van Nederlanders in
Europa. Het betreft hier de lange vakanties.
→ Wat wordt er bedoeld met een lange vakantie?

1p 4 In de periode 2001 - 2005 (zie kaart 1) hebben zich een aantal verschuivingen in
de vakantiebestemmingen voorgedaan. Er waren stijgers en dalers. Opvallende
stijger in het Middellandse Zeegebied was Turkije.
→ Geef de reden waarom de belangstelling van Nederlandse vakantiegangers
voor Turkije is toegenomen in deze periode.

1p 5 Spanje en Frankrijk zijn voor Nederlanders belangrijke bestemmingen voor de
lange vakanties.
Welke twee landen zijn voor Nederlanders de belangrijkste bestemmingen voor
korte vakanties?
A België en Duitsland
B België en Oostenrijk
C Italië en Turkije
D Oostenrijk en Duitsland

800045-2-7350
lee's verder ► ► ►

### Pagina 5

1p 6 Kaart 1 geeft alleen informatie over de belangrijkste Europese bestemmingen in de periode 2001 - 2005. Nederlanders gaan ook buiten Europa met vakantie. Wat zal in deze periode de ontwikkeling zijn geweest van vakanties van Nederlanders naar bestemmingen buiten Europa?
A Het aantal vakanties blijft gelijk.
B Het aantal vakanties neemt af.
C Het aantal vakanties neemt toe.

tabel 1
Vooruitzichten internationaal toerisme van 1995 tot 2020 (in miljoenen), in aantallen binnenkomende toeristen per regio

| | 1995 | 2020 | gemiddelde groei per jaar in % |
|---|---|---|---|
| Totaal | 565,4 | 1.561,1 | 4,1 |
| Afrika | 20,2 | 77,3 | 5,5 |
| Noord- en Zuid-Amerika | 108,9 | 282,3 | 3,9 |
| Oost-Azië en Oceanië | 81,4 | 397,2 | 6,5 |
| Europa | 338,4 | 717,0 | 3,0 |
| Zuid-Azië | 4,2 | 18,8 | 6,2 |

Toerisme is wereldwijd 'big business'. Er gaan miljarden euro's in om en miljoenen mensen vinden er hun werk in. Tabel 1 laat zien dat er nog een enorme groei zit in de toeristensector. De gegevens in de tabel zijn voorspellingen van die groei.

1p 7 Geef een reden voor de sterke groei van het aantal toeristen wereldwijd.

1p 8 Volgens de tabel is de gemiddelde groei per jaar van het aantal toeristen in Europa het laagst in vergelijking met de andere gebieden.
→ Geef daarvoor een reden.

### Pagina 6

kaart 2
Toeristen in een deel van het Caribisch gebied
[FIGUUR: Een kaart van het Caribisch gebied met cirkeldiagrammen op de Bahama's, Jamaica, de Dominicaanse Republiek, Curaçao, Aruba en Bonaire die het herkomstland van toeristen weergeven. Een legenda toont de kleuren die overeenkomen met verschillende herkomstgebieden: Noord-Amerika, Europa (excl. Nederland), Nederland, Caribisch gebied (incl. Venezuela) en overige landen. Naast de kaart staat een schaal met cirkels die toeristenaantallen van 250.000 tot 3.500.000 voorstellen.]

1p 9 Het Caribisch gebied is een van de populairste vakantiebestemmingen in de wereld. Dat blijkt wel uit de grote vakantiedrukte gedurende het hele jaar.
→ Verklaar de grote vakantiedrukte in het Caribisch gebied gedurende het hele jaar.

1p 10 Jaarlijks gaan er maar enkele duizenden Nederlandse toeristen naar een eiland als Cuba. Dat geldt ook voor de meeste andere eilanden in het Caribisch gebied. Naar Curaçao daarentegen gaan jaarlijks meer dan vijftig duizend Nederlandse toeristen.
→ Geef een reden waarom Curaçao kennelijk veel aantrekkelijker is voor Nederlandse toeristen dan bijvoorbeeld Cuba.

1p 11 Op Curaçao probeert men het toerisme verder te stimuleren. Hieronder staan drie mogelijke maatregelen om het toerisme verder te stimuleren.
1 de aanleg van nieuwe golfterreinen
2 renovatie van monumentale panden en landhuizen
3 de aanleg van winkelcentra
Welke maatregel helpt of welke maatregelen helpen het toerisme te stimuleren?
A alleen 1
B alleen 2
C alleen 3
D 1 en 2
E 1 en 3
F 2 en 3

800045-2-735o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

tekst 1
Een wandelreis (trekking) door het moeilijk toegankelijke Bhutan

In de Himalaya ligt het koninkrijk Bhutan. Tijdens een unieke zesdaagse wandelttocht (trekking) in een berggebied dat slechts zelden door toeristen wordt bezocht, wandelen we zes uur per dag van dorpje naar dorpje. Op de hoogste pas heb je een prachtig uitzicht op de hoge, besneeuwde toppen van de Himalaya, waarna we het zeer geisoleerde oosten van het land bezoeken.

kaart 3
Bhutan
[FIGUUR: Kaart van Azië met de locatie van Bhutan gemarkeerd.]
0 1000 2000 km

800045-2-735o
7
lees verder

### Pagina 8

tekst 2
Kleine groepen van 8 - 12 personen
Zwaarte van de reis: pittig
Route 23-daagse reis
[FIGUUR: Kaart van Bhutan en omgeving met de reisroute aangegeven.]
01 vlucht naar Calcutta met KLM 15 Bhumtan Vallei
02 vlucht naar Paro 16 Bhumtan - Mongar
03 Paro 17 Mongar - Trashigang
04 Thimphu 18 - 19 Trashigang
05 Thimphu - Phunaka 20 naar Sandrup Jonkhar
06 Phunaka - Phobjikha 21 naar Guwahati
07 Phobjikha - Trongsa 22 vlucht naar Calcutta
08 - 13 trekkings 23 vlucht naar Amsterdam
14 Trongsa - Bhumtan Vallei
Reissom vanaf € 3.895,00 per persoon
Vertrekmaanden*
jan feb mrt apr mei juni
jul aug sept okt nov dec
* alleen in de vetgedrukte maanden
800045-2-735o
8
lees verder ► ►►

### Pagina 9

Een reisorganisatie biedt een 23-daagse reis naar Bhutan aan (zie tekst 1 en
tekst 2) In deze reis is een zesdaagse wandeltocht (trekking) opgenomen. Die
wandeltocht is ontwikkeld in samenwerking met de Stichting Nederlandse
Vrijwilligers (SNV); een ontwikkelingsorganisatie.
1p 12 Hieronder staan vijf begrippen die betrekking hebben op vakanties.
1 massatoerisme
2 elitetoerisme
3 actieve vakantie
4 natuurvakantie
5 kleinschalig toerisme
→ Welke van bovenstaande begrippen zijn van toepassing op deze reis naar
Bhutan? Neem alle cijfers van de begrippen die van toepassing zijn op deze
reis over op het antwoordblad.
2p 13 De reisorganisatie richt zich op een bepaalde groep toeristen.
→ Noem eerst een element uit de reisbeschrijving (zie tekst 1 en 2) waaruit
blijkt dat de reisorganisatie deze reis niet richt op gezinnen met jonge
kinderen.
→ Noem daarna een element uit de reisbeschrijving (zie tekst 1 en 2) waaruit
blijkt dat de reisorganisatie zich vooral richt op mensen met een goede
conditie.
1p 14 Herman en zijn vriendin hebben deze reis geboekt. Tijdens de wandeltocht in de
bergen valt hen op dat de plaatselijke bevolking vooral bij het toerisme wordt
betrokken door hen in te huren als dragers tijdens de voettocht.
→ Geef een voorbeeld van inkomsten die de plaatselijke bevolking daarnaast
nog uit dit toerisme kan halen.
800045-2-735o 9 lees verder ►►►

### Pagina 10

tabel 2
Top tien belangrijkste binnenlandse vakantiebestemmingen,
1 oktober 2004 - 30 september 2005

[FIGUUR: Tabel met 12 rijen en 3 kolommen. De eerste kolom is genummerd van 1 tot 10, gevolgd door "Overige bestemmingen" en "Totaal". De tweede kolom bevat namen van bestemmingen en een aantal vakanties in duizendtallen. De derde kolom bevat aandelen in procenten. De volgende rijen zijn gevuld:
1. .......... 2.070 12
2. Veluwe en Veluwerand 1.990 12
3. Groningse, Friese en Drentse zandgronden 1.820 11
4. Oost-Brabant, Noord- en Midden-Limburg 1.620 9
en Rijk van Nijmegen
5. .......... 1.610 9
6. Twente, Salland en Vechtstreek 1.410 8
7. Waddeneilanden 1.060 6
8. .......... 870 5
9. Deltagebied 750 4
10. .......... 680 4
Overige bestemmingen 3.430 20
Totaal 17.310 100]

1p 15 Tabel 2 laat de tien belangrijkste binnenlandse vakantiebestemmingen zien in
de periode oktober 2004 tot oktober 2005. Op de plaatsen 1, 5, 8 en 10 in de
tabel zijn de namen van vier bestemmingen open gelaten. Dat zijn - in
willekeurige volgorde - West- en Midden-Brabant, de IJsselmeerkust, de
Noordzeebadplaatsen en Zuid-Limburg.
Welk gebied moet worden ingevuld op plaats 1?
A de Noordzeebadplaatsen
B West- en Midden-Brabant
C IJsselmeerkust
D Zuid-Limburg

800045-2-7350 10 lees verder ►►►

### Pagina 11

diagrammen 1, 2, 3 en 4
Sneeuwhoogten in vier skigebieden in Oostenrijk

diagram 1
Hahnenkamm-
[FIGUUR: Diagram met sneeuwhoogte (cm) op de y-as van 0 tot 375 en jaren van 1999 tot 2006 op de x-as. Er zijn twee sets staven per jaar, die de sneeuwhoogte in de eerste week van december en in de kerstweek weergeven.]

diagram 2
Patscherkofel-
[FIGUUR: Diagram met sneeuwhoogte (cm) op de y-as van 0 tot 375 en jaren van 1999 tot 2006 op de x-as. Er zijn twee sets staven per jaar, die de sneeuwhoogte in de eerste week van december en in de kerstweek weergeven.]

diagram 3
Schmittenhohe-
[FIGUUR: Diagram met sneeuwhoogte (cm) op de y-as van 0 tot 375 en jaren van 1999 tot 2006 op de x-as. Er zijn twee sets staven per jaar, die de sneeuwhoogte in de eerste week van december en in de kerstweek weergeven.]

diagram 4
Sonnblick-
[FIGUUR: Diagram met sneeuwhoogte (cm) op de y-as van 0 tot 375 en jaren van 1999 tot 2006 op de x-as. Er zijn twee sets staven per jaar, die de sneeuwhoogte in de eerste week van december en in de kerstweek weergeven.]

Legenda:
eerste week
december
kerstweek

1p 16 De diagrammen 1, 2, 3 en 4 geven de sneeuwhoogten aan in vier skigebieden in Oostenrijk. Je kunt over de periode 1999 - 2006 de hoogte van het sneeuwdck in de eerste week van december en in de kerstweek aflezen. Deze vier skigebieden liggen op verschillende hoogten. Ze liggen van laag naar hoog op:
- 1763 meter.
- 1953 meter.
- 2254 meter.
- 3111 meter.
Welk skigebied ligt op 3111 meter?
A Hahnenkamm
B Patscherkofel
C Schmittenhohe
D Sonnblick

800045-2-735o 11 lees verder ►►►

### Pagina 12

kaart 4
'Zwarte zaterdag' in Frankrijk
Legenda:
minder drukke wegen
drukste wegen
wegwerkzaamheden
weersverwachting
zaterdagmiddag
verwachte drukte
vrijdag zaterdag zondag
heel Frankrijk
Ile de France
matig
extreem
groot
[FIGUUR: Kaart van Frankrijk met verkeersdrukte, wegwerkzaamheden, weersverwachting en temperatuurindicaties]
Topdrukte
Zaterdag 29 juli 2006 was het weer zover. Topdrukte op de Franse wegen,
‘zwarte zaterdag’. Dit weekend ging de regio Parijs met vakantie. Met nog vele
andere vakantiegangers op de weg betekende dat topdrukte op de Franse
snelwegen.
1p 17 Hieronder staan vier gebeurtenissen die zich ten tijde van ‘zwarte zaterdag’ op
29 juli 2006 voordeden. Voor een gedeelte zijn die terug te vinden op de kaart.
1 In de regio Parijs begonnen de schoolvakanties.
2 De temperaturen waren in heel Frankrijk boven de 30 graden.
3 De belangrijkste verkeersstromen waren te vinden op de oost-west-
verbindingen.
4 Er vonden wegwerkzaamheden plaats op een groot aantal autosnelwegen.
Welke twee gebeurtenissen hebben bijgedragen aan het ontstaan van ‘zwarte
zaterdag’?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 1 en 4
D 2 en 3
E 2 en 4
F 3 en 4
800045-2-735o
12
lees verder ►►►

### Pagina 13

1p 18 Een deel van de verkeersdrukte doet zich voor in het zuiden van Frankrijk.
→ Verklaar de grote verkeersdrukte op de N10 (ten zuiden van Bordeaux) en op de A9 (ten zuiden van Montpellier) zoals je uit de kaart kunt afleiden.
diagram 5
Lange vakanties in het buitenland per vervoermiddel, 2006
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as de aantallen (x1000) van 0 tot 8000 en op de x-as de cijfers 1, 2, 3. Staaf 1 reikt tot ongeveer 1000, staaf 2 tot ongeveer 2000, en staaf 3 tot ongeveer 7000.]
In diagram 5 staan de aantallen lange vakanties in het buitenland per vervoermiddel in 2006. Dat zijn – in willekeurige volgorde – de trein, de auto en de touringcar. Deze zijn in het diagram weergegeven met de cijfers 1, 2 en 3.
1p 19 Welke van deze drie staven (zie diagram 5) geeft het aantal lange vakanties met de auto weer?
A nummer 1
B nummer 2
C nummer 3
1p 20 De keuze van het vervoermiddel bij een lange vakantie hangt samen met de kosten van de reis, het gemak en de afstand. Hieronder staan drie bestemmingen.
1 België
2 Verenigd Koninkrijk
3 Thailand
Bij iedere bestemming hoort een andere verhouding van de keuze tussen vervoer per auto en vervoer per vliegtuig. Hieronder staan drie van deze verhoudingen.
P auto 97% en vliegtuig 0%
Q auto 33% en vliegtuig 37%
R auto 0% en vliegtuig 99%
Welke verhouding past bij het Verenigd Koninkrijk?
A P
B Q
C R
800045-2-735o 13 lees verder ➢➢➢

### Pagina 14

tekst 3
Kamperen bij Keizerspinguïns
[FIGUUR: Een militair transportvliegtuig met vier motoren onder de vleugels, zichtbaar vanaf de voorkant. De voorkant van het vliegtuig met de cockpitruiten is prominent aanwezig. De omgeving is wijd en open, mogelijk besneeuwd.]
Belangrijk:
* goede conditie
* kleine groepen
* verlenging in Chili of in Argentinië
mogelijk
Prijs: € 30.795,00
[FIGUUR: Een wereldkaart, gecentreerd op de Zuidpool. Continenten als Zuid-Amerika, Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland zijn gedeeltelijk zichtbaar. De kustlijn van Antarctica met de Mount Vinson zuidpool is aangegeven, met een cirkelvormige schaalverdeling in kilometers die de afstand tot de Zuidpool aangeeft.]
Veel reizen naar Antarctica gaan per schip. Ze zijn avontuurlijk en worden soms
aangevuld met een aanbod van activiteiten zoals kajakken en duiken.
Onderstaande reis laat u kennismaken met het binnenland van Antarctica.
Er komen geen schepen en er zijn geen wegen. U wordt per chartervliegtuig
naar de plaats van bestemming gebracht en vandaar bent u geheel op uzelf
aangewezen. Kamperen, wandelen en skiën behoren ook tot de mogelijke
bezigheden.
Uit de mogelijkheden is een selectie voor u gemaakt. U kunt de Mount Vinson
beklimmen, naar de Hercules Inlet aan de kust, of naar de geografische zuidpool
skiën.
800045-2-735o
14
lees verder ►►►

### Pagina 15

1p 21 Een reisorganisatie biedt de reis aan die beschreven staat in tekst 3.
Welke kenmerken zijn van toepassing op deze reis?
| | | |
|---|---|---|
| A | actief | elite | duurzaam |
| B | actief | massaal | duurzaam |
| C | actief | elite | kleinschalig |
| D | passief | massaal | duurzaam |
| E | passief | elite | grootschalig |
| F | passief | elite | kleinschalig |

1p 22 De familie De Vries komt bovenstaande reis tegen tijdens het bladeren door
allerlei vakantiebrochures. De oudste zoon Albert zegt deze reis wel te willen
maken in zijn zomervakantie. Vader Klaas zegt dat deze reis naar het uiterste
puntje van het Zuidelijk halfrond in de zomervakantie niet aangeboden zal
worden.
→ Leg uit waarom deze reis in de zomervakantie van de familie De Vries niet
aangeboden wordt.

1p 23 Het zijn vooral natuur!iefhebbers die deze reis zullen boeken. Toch zijn
natuu!organisaties niet erg gelukkig met dit soort reizen.
→ Geef een reden waarom natuurorganisaties niet gelukkig zullen zijn met dit
soort reizen.

800045-2-735o 15 lees verder ►►►

### Pagina 16

diagrammen 6 en 7
Lange vakanties en vakantie-uitgaven van Nederlanders

diagram 6
lange vakanties
[FIGUUR: Cirkeldiagram met de volgende segmenten: 27% (lichtgrijs), 7% (wit), 5% (donkergrijs), 7% (zwart, gestippeld), 10% (wit, gestippeld), 5% (lichtgrijs, gestippeld), 40% (lichtgrijs, met patronen)]

diagram 7
vakantie-uitgaven
[FIGUUR: Cirkeldiagram met de volgende segmenten: 16% (zwart, gestippeld), 2% (wit), 10% (wit, gestippeld), 10% (lichtgrijs, gestippeld), 6% (donkergrijs), 5% (wit), 51% (lichtgrijs)]
Legenda:
[FIGUUR: Kleurenbalk met patronen en namen: donkergrijs, wit, lichtgrijs, donkergrijs, wit, grijs, lichtgrijs]
Nederland
Belgie
Frankrijk
Spanje
Oostenrijk
Duitsland
verre/verdere
bestemmingen

1p 24 Uit onderzoek blijkt dat 27% van de lange vakanties als reisdoel heeft de verre /
verdere bestemmingen (zie diagram 6).
Volgens diagram 7 wordt echter ruim 51% van de vakantie-uitgaven aan deze
verre / verdere bestemmingen besteed.
→ Geef hiervoor een reden.

1p 25 Uit datzelfde onderzoek blijkt dat bij de lange vakanties in Nederland die
verhouding juist andersom is.
→ Geef hiervoor een reden.

800045-2-7350
16
lees verder ►►►

### Pagina 17

kaart 5
De wereld, Greenseat-regio's

[FIGUUR: Wereldkaart met verschillende grijstinten die reizigergroepen aangeven. Een schaalbalk toont 0 tot 5000 km. Een legenda deelt de grijstinten in vier reizigersgroepen in.]

Legenda:
reiziger groep 1
reiziger groep 2
reiziger groep 3
reiziger groep 4

Greenseat is een organisatie die reizigers vraagt de milieuschade die hun vlucht
veroorzaakt (door de uitstoot van verbrandingsgassen) te compenseren. Als de
reiziger via deze organisatie zijn reis boekt, wordt de vlucht iets duurder.
Greenseat onderscheidt hierbij vier tarieven, te weten 13 euro voor groep 1,
32 euro voor groep 2, 52 euro voor groep 3 en 72 euro voor groep 4.
De organisatie gebruikt dit extra geld om op verschillende plaatsen op aarde
natuurprojecten te steunen.

1p 26 Aan wat voor soort natuurprojecten zal Greenseat vooral financiële steun
geven?
A aan de aanleg van bossen
B aan de aanleg van dierenparken
C aan de aanleg van waterrijke gebieden

1p 27 Greenseat richt zich met zijn activiteiten op een groot aantal landen. Het kaartje
hierboven, waarop de Greenseat-regio's aangegeven zijn, is speciaal gericht op
de West-Europese reiziger.
→ Hoe kun je dit afleiden uit het kaartje?

800045-2-7350 17 lees verder ‣‣‣

### Pagina 18

Omgaan met natuurlijke hulpbronnen
foto 6
De Veluwe
[FIGUUR: Een met sneeuw bedekte landweg met bomen en een gebouw aan de zijkant.]
1p 28 In de winter van 2005 sneeuwde en vroor het op de Veluwe. De sneeuw bleef
daardoor een aantal dagen liggen. Neerslag zoals te zien op foto 6 is in de
kringloop ... X ... onderweg dan regen.
Wat moet er in bovenstaande zin bij de letter X worden ingevuld?
A even lang
B korter
C langer
1p 29 Wat is de volgende fase van het grootste deel van de neerslag op foto 6 in de
kringloop van het water?
A verdampen
B via het grondwater wegzakken
C via rivieren afstromen
800045-2-735o 18 lees verder ►►►

### Pagina 19

tekst 4
Aanpakken van de klimaatverandering

Volgens Nicolaas Stern, voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank, moet de
wereld haast maken met het aanpakken van de klimaatverandering. Zo niet dan
worden de gevolgen van het broeikaseffect onbetaalbaar:
“Er is nog tijd iets te doen aan de ergste gevolgen van klimaatverandering, als
we maar nú en internationaal handelen.”

1p 30 Het broeikaseffect heeft effect op de kringloop van het water.
→ Geef daarvan een voorbeeld.

800045-2-7350
19
lees verder

### Pagina 20

diagram 8
Verdeling totale hoeveelheid water op aarde
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as "miljoen km³ water" en op de x-as de verschillende vormen van water. De staven tonen de volgende waarden: 50, 14,5, 11,3, 0,853, 0,1187.]
2p 31 De totale hoeveelheid water op aarde heeft een volume van ruim 530 miljoen
kubieke kilometer. In diagram 8 is de verdeling hiervan te zien. Bij de cijfers 1 en
2 is echter het onderdeel van de kringloop waar dat 'water' te vinden is
weggelaten.
Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en schrijf erachter waar dat
'water' te vinden is.
800045-2-735o
20
lees verder ► ► ►

### Pagina 21

kaart 6
Herkomst van het drinkwater in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met aanduidingen voor de herkomst van drinkwater, waaronder grondwater, oppervlaktewater, en infiltratie. Er is een schaalbalk van 0 tot 80 km.]
Legenda:
herkomst van het drinkwater
grondwater
oppervlaktewater
grondwater met geïnfiltreerd oppervlaktewater
grond- en oppervlaktewater
oppervlaktewater en grondwater met geïnfiltreerd oppervlaktewater
o spaarbekken
• productie van drinkwater uit grondwater met geïnfiltreerd oppervlaktewater
rivier

1p 32 Op kaart 6 wordt de herkomst van ons drinkwater aangegeven. In met name West-Nederland wordt daarvoor vooral oppervlaktewater gewonnen.
→ Geef een nadeel van de winning van oppervlaktewater als je dat vergelijkt met de winning van grondwater.

1p 33 Op kaart 6 is een aantal spaarbekkens aangegeven. In de aardrijkskundeles van een vierde klas VMBO ontstaat een discussie over waar het water in deze spaarbekkens voor bestemd is.
Huriye zegt: "Vooral voor de kastuinbouw."
Jan zegt: "Vooral voor de industrie."
Kadira zegt: "Vooral voor de drinkwaterbedrijven."
Kira zegt: "Vooral voor de akkerbouwbedrijven."
Wie heeft er gelijk?
A Huriye
B Jan
C Kadira
D Kira

1p 34 Volgens kaart 6 is in grote delen van West-Nederland het drinkwater afkomstig uit grondwater met geïnfiltreerd oppervlaktewater. Dit gebeurt met name in de duinen. Lang niet iedereen is gelukkig met de infiltratie van oppervlaktewater in de duinen.
→ Noem een bezwaar van de infiltratie van oppervlaktewater in de duinen.

800045-2-735o
21
lees verder ►►►

### Pagina 22

diagram 9
Herkomst van het oppervlaktewater in Nederland
[FIGUUR: Drie grafieken met rasterpatronen, gelabeld P, Q en R, en een vierde grafiek gelabeld S. Een legenda toont een grijs vierkant met de tekst 'aanvoer water' en '1 blokje is 1%'.]
1p 35 In diagram 9 zijn de verschillende bronnen van de herkomst van het
oppervlaktewater in Nederland weergegeven. Met de letters P, R en S wordt de
hoeveelheid neerslag aangegeven. Met de letters P, R en S wordt de aanvoer
van het water van de rivieren weergegeven.
Welke letter geeft de aanvoer van de Rijn weer?
A P
B R
C S
kaart 7
Geplande werkzaamheden voor overloopgebieden
[FIGUUR: Kaart van Nederland met rivieren, steden en grenzen. Een legenda toont een zwart vierkant met de tekst 'overloopgebied', een golvende lijn met de tekst 'rivier' en een gestippelde lijn met de tekst 'grens'. De kaart toont de rivieren Rijn, Maas, Waal, Lek en IJssel, en de steden Rotterdam, Dordrecht, Breda, Tilburg, Den Bosch, Utrecht, Arnhem en Orsoy.]
0 15 30 km
800045-2-7350
22
lees verder ▶▶▶

### Pagina 23

tekst 5
Gezamenlijke bestrijding van hoogwater biedt kansen,
maar kan Den Haag ook geld kosten.

Nederland betaalde mee aan een Rijnproject in Duitsland. Bij Orsoy-land (zie
kaart 7) werd een overloopgebied aangelegd. Ambtenaren en bestuurders in
Gelderland waren enthousiast. De miljoeneninvestering op Duits grondgebied
heeft immers ook voordelen voor Nederland.
Regeringsambtenaren in Den Haag zijn echter bang dat landen als Frankrijk en
België nu eerst geld van Nederland willen zien voordat ook zij soortgelijke
projecten gaan uitvoeren in de Maas.
Volgens deze ambtenaren kan zo de situatie ontstaan dat X ... gebieden als
Nederland door ... Y ... gebieden, zoals Frankrijk en België, onder druk worden
gezet.
Immers, Nederland profiteert ook mee van de Franse en Belgische investeringen
om hoogwater in deze ... Z ... te bestrijden.

1p 36 In de tekst is een aantal begrippen vervangen door de letters X, Y en Z.
Wat is de juiste combinatie van begrippen die daarbij moet worden ingevuld?

A benedenstroomse bovenstroomse gletsjerrivier
B benedenstroomse bovenstroomse regenrivier
C benedenstroomse bovenstroomse gemengde rivier
D bovenstroomse benedenstroomse gletsjerrivier
E bovenstroomse benedenstroomse regenrivier
F bovenstroomse benedenstroomse gemengde rivier

1p 37 Overloopgebieden zoals bij Orsoy-land (zie kaart 7) zullen in het kader van de
hoogwaterbestrijding ook in Nederland worden aangelegd.
Daarnaast is er al een aantal dijken verhoogd en verbreed om de rivieren meer
ruimte te geven.
-> Noem een andere maatregel om de rivieren meer ruimte te geven.

1p 38 In tekst 5 wordt gewezen op voordelen die overloopgebieden hebben in het
kader van de hoogwaterbestrijding.
De aanleg van overloopgebieden stuit echter ook op bezwaren.
-> Noem een bezwaar tegen de aanleg van overloopgebieden.

800045-2-735o 23 lees verder >>>

### Pagina 24

tekst 6
Watertekort

Volgens onderzoek zal in 2025 de helft van de wereldbevolking leven in gebieden met een tekort aan water.

kaart 8
De wereld

[FIGUUR: Wereldkaart met de landen Amerika, Afrika, Europa en Azië. Verschillende regio's zijn gemarkeerd met de letters P, Q, R en S.]

39 (1p) Wie zullen in het jaar 2025 de grootste verbruikers van water op de wereld zijn?
A de drinkwaterbedrijven
B de huishoudens voor huishoudelijk gebruik
C de industrieën voor koelwater
D de landbouwers voor irrigatie

40 (1p) Op kaart 8 staan vier landen aangegeven met de letters P, Q, R en S. Welk land zal in 2025 een watertekort hebben?
A land P
B land Q
C land R
D land S

tekst 7
Rode Zee – Dode Zee-project

De Dode Zee droogt op. Het grondwater in de omgeving daalt. Het opdrogende zoutmeer is niet makkelijk te redden. Sinds 1975 is het waterpeil 25 meter gedaald. Maar er is hoop, tenminste als het aan Israël, Jordanië en de Palestijnse Autoriteit ligt. Ze gaan namelijk onderzoeken of er een kanaal aangelegd kan worden van de Rode Zee naar de Dode Zee.

800045-2-735o 24 lees verder ►►►


### Pagina 25

kaart 9
Deel van het Midden-Oosten

[FIGUUR: Kaart van een deel van het Midden-Oosten met de Middellandse Zee, Libanon, Syrië, Jordanië, Israël, de Rode Zee en de Dode Zee. De kaart bevat een legenda met rivier, grens, gepland en kanaal. Een kanaal trace van de Rode Zee naar de Dode Zee is aangegeven met een dikke zwarte lijn, met markeringen voor een ontziltingsfabriek 2/waterkrachtcentrale, een pompstation 1 en een stippellijn die het verdere traject aangeeft. Een schaalbalk toont 0, 50, 100 km.]

1p 41 Wat is de oorzaak van het opdrogen van de Dode Zee?

1p 42 Hoe lang zal het kanaal zijn als het project doorgaat (dit gemeten van pompstation 1 naar ontziltingsfabriek 2, zie kaart 9)?
A ongeveer 50 km
B ongeveer 115 km
C ongeveer 180 km
D ongeveer 245 km

1p 43 Het kanaal zal niet alleen het waterpeil in de Dode Zee weer op het vroegere peil brengen. Langs de route van het kanaal moet ook de grootste ontziltingsfabriek ter wereld gebouwd worden.
-> Noem twee doeleinden waarvoor het water uit deze ontziltingsfabriek zal worden gebruikt.

800045-2-735o 25 lees verder ►►►

### Pagina 26

foto 7
Door de stuwdammen in de Tigris zal de plaats Hasankeyf verdwijnen

[FIGUUR: Een panoramafoto van een rivierlandschap met op de voorgrond de ruïnes van een oude stad in het water en op de achtergrond een moderne brug en een bergachtig gebied.]

1p 44 Het onder water verdwijnen van de plaats Hasankeyf (zie foto 7 en kaart 10)
heeft een aantal nadelen.
→ Noem twee nadelen.

tekst 8
Stuwdámmenproject in Zuid-Oost-Anatolië: een zegen of een vloek?

Het stuwdámmenproject in Zuid-Oost-Anatolië omvat de bouw van
22 stuwdámmen en 19 waterkrachtcentrales in de Eufráat en de Tigris.
Een groot aantal dáámmen en centrales is al voltooid.
Het project is vooral gericht op de uitbreiding van ... X ... Turkije zag toen al
strategische voordelen in het beheersen van de waterstromen naar de
buurlanden Syrië en Irak.

900045-2-7350
26
lees verder ►►►


### Pagina 27

kaart 10
Turkije
[FIGUUR: Kaart van Turkije met buurlanden en de locatie Hasankeyf, met een schaalbalk van 0-400 km.]
1p 45 In tekst 8 staat dat het Zuidoost-Anatolië stuwdammenproject vooral gericht is
op de uitbreiding van ... X ...
Wat moet worden ingevuld bij ... X ... ?
A irrigatiemogelijkheden en energiewinning
B landschapsbeheer en economische ontwikkeling
C prestigevergroting en landschapsbeheer
D sociale ontwikkeling en milieubescherming
1p 46 In tekst 8 wordt ook gesproken over strategische voordelen van het beheersen
van de waterstromen naar de buurlanden Syrië en Irak (zie kaart 10).
Op welke manier kan Turkije de waterstromen naar deze buurlanden
beïnvloeden?
A alleen op kwalitatieve manier
B alleen op kwantitatieve manier
C zowel op kwalitatieve als op kwantitatieve manier
800045-2-7350
27
lees verder

### Pagina 28

figuur 1
Regenwater gaat zijn eigen weg
tekening 1
[FIGUUR: Schematische weergave van een huis met regenwaterafvoer die via een overstort naar een riool gaat.]
vijver
overstort
riool
tekening 2
[FIGUUR: Schematische weergave van een huis met regenwaterafvoer die via een vijver naar een riool gaat.]
vijver
riool
2p 47 Onder het kopje: Regenwater gaat zijn eigen weg, stonden tekening 1 en
tekening 2 op de website van de gemeente Alkmaar.
Als je de beide tekeningen met elkaar vergelijkt dan zijn er verschillen in
waterafvoer te zien. Als in een wijk het rioolstelsel aan vervanging toe is, dan
kiest de gemeente Alkmaar steeds vaker voor dit milieuvriendelijke systeem van
waterafvoer zoals te zien is op tekening 2.
Behalve dat dit systeem milieuvriendelijk is, zijn er nog andere voordelen van dit
systeem.
→ Noem twee andere voordelen van dit systeem.
800045-2-7350
28
lees verder

### Pagina 29

tekst 9
Afvalwater reinigen met riet

In Nepal experimenteert men met zogenaamde rietfilters om afvalwater te
zuiveren.
In plaats van onbekommerd lozen op de bergbeken zouden Nepalese dorpen
hun afvalwater door een rietveld moeten leiden.
Rietvelden blijken uitstekende waterzuiveraars te zijn. Onder meer doordat via
de holle stengels lucht in de bodem komt, zodat daar bacteriën kunnen leven die
het afval afbreken.

2p 48 Schoon water en goed sanitair spelen een sleutelrol in de armoedebestrijding in
ontwikkelingslanden.
Allerlei kleinschalige vormen van waterzuivering worden uitgeprobeerd, zoals in
het voorbeeld van Nepal in tekst 9.
Hier experimenteert men onder andere met waterzuivering door middel van
rietvelden.
-> Noem, behalve het verschil in kosten, twee voordelen van de waterzuivering
door middel van rietvelden in vergelijking met de zuivering van water zoals
dat in Nederland gebeurt in rioolwaterzuiveringsbedrijven.

800045-2-735o 29 lees verder ►►►


### Pagina 30

foto 8
Waterhalen in Afrika

[FIGUUR: Een groep mensen, voornamelijk vrouwen en meisjes, loopt over een zandpad en draagt jerrycans gevuld met water op hun hoofd.]

1p 49
Zonder water geen leven. Dat geldt zeker voor de vele droge gebieden op het
platteland in ontwikkelingslanden.
Hier is men vaker aangewezen op ver weg gelegen waterputten.
Meestal zijn meisjes belast met de taak het water te halen (zie foto 8). Welk
nadeel heeft deze situatie voor de meisjes in zo'n gebied?

A De ongelijkheid tussen jongens en meisjes wordt steeds kleiner.
B Het vervoer van het water door meisjes is duur.
C Meisjes kunnen daardoor vaak niet of nauwelijks naar school.
D Meisjes kunnen daardoor weinig mehelpen in het huishouden.

800045-2-7350
lees verder ►►►

### Pagina 31

foto 9
Deel van de stad Bombay in India
[FIGUUR: Een foto van een stad met hoge gebouwen en sloppenwijken.]
1p 50 In grote steden, zoals Bombay in India (foto 9), is men voor water vaak
aangewezen op duur en slecht water van privé-waterverkopers.
De komende jaren wil men in Bombay een betere watervoorziening realiseren.
Toch denkt men dat zo'n 60% van de bevolking van Bombay hier nog steeds
niet van zal kunnen profiteren.
Over welke groep van de bevolking zal het hier vooral gaan?
Gebruik hierbij foto 9.
A Bewoners van flats zoals op de voorgrond van de foto.
B Bewoners van flats zoals op de achtergrond van de foto.
C Bewoners van wijken zoals die liggen tussen de flats op de voorgrond en de
flats op de achtergrond van de foto.
D Alle bewoners in het gebied van de foto.

2p 51 Nederland en Bangladesh zijn twee voorbeelden van natte landen. Zowel
Nederland als Bangladesh voert een strijd tegen het water.
→ Geef twee redenen waarom voor de bevolking deze strijd tegen het water in
Bangladesh een groter probleem is dan in Nederland?

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

800045-2-735o 31 lees verder ►►►

### Pagina 32

1p 52 Joris, Kathelijne en Maran discussiëeren er in de aardrijkskundeles met elkaar over hoe het komt dat zowel Bangladesh als Nederland tot de natte landen behoort.
Joris zegt: "De landen hebben beide een regenrijk klimaat."
Kathelijne zegt: "Het zijn allebei laag gelegen gebieden."
Maran zegt: "De landen liggen beide in een delta."
Wie geeft of geven een juiste reden?
A alle drie de leerlingen
B alleen Kathelijne en Maran
C alleen Kathelijne en Joris
D alleen Joris en Maran
E geen enkele leerling

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
800045-2-7350* einde ■