# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2006
tijdvak 1
maandag 29 mei
9.00 - 11.00 uur
AARDRIJKSKUNDE CSE KB

Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.

600013-1-648o

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING

foto 1
Marokkanen aan tafel bij een Zeeuwse vrouw in haar pension, 1970

[FIGUUR: Zwart-witfoto van een groep mannen, waarschijnlijk Marokkaans, zittend aan een tafel, met op de achtergrond een vrouw die eten serveert.]

1p O 1 → Leg uit waarom er in 1970 alleen mannen in dit pension zaten (zie foto 1).

1p • 2 Welk begrip past het best bij deze groep Marokkanen?
A arbeidsmigranten
B asielzoekers
C godsdienstige vluchtelingen
D politieke vluchtelingen

600013-1-648o 2 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 3

diagram 1
Emigratie en immigratie per kwartaal in absolute getallen 2003 en 2004

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as "emigratie/immigratie per kwartaal x1.000" van 0 tot 35, en op de x-as de kwartalen I, II, III, IV voor 2003 en I, II voor 2004. Er worden twee rijen staven getoond: donkergrijs voor immigratie en lichtgrijs voor emigratie. Rechts een legenda die de kleuren koppelt aan immigratie en emigratie, en de kwartalen I, II, III, IV aan de respectievelijke kwartalen.]

1p 3 In het tweede kwartaal van 2004 (zie diagram 1) was er in Nederland sprake van een
A positief migratiesaldo van 43.100.
B positief migratiesaldo van 7.700.
C negatief migratiesaldo van 43.100.
D negatief migratiesaldo van 7.700.

grafiek 1
Bevolkinggroei van Nederland in procenten, 1950-2004

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as "bevolkingsgroei per jaar vanaf 1950 (%)" van 0 tot 3,0, en op de x-as de jaren van 1950 tot 2000. De lijn laat een dalende trend zien vanaf ongeveer 1970.]

2p 4 Uit grafiek 1 blijkt dat de bevolkingsgroei in 2004 mogelijk de laagste zou worden sinds
1950.
→ Noem twee mogelijke oorzaken voor deze ontwikkeling.

600013-1-6480
3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

tekst 1
De gemeenschap van mijn overgrootvader vormt een van de oudste minderheidsgroepen
in Nederland. Rond 1890 kwamen de eersten om als stoker of kolenbrander in de
koopvaardij te werken. Later werden ze pindakoekjesverkoper of restauranthouder
zoals mijn overgrootvader.

tekst 2
Mijn opa en oma kwamen met hun kinderen in 1966 naar Nederland. Mijn opa heeft
eerst in een fabriek gewerkt en is later een eigen bedrijf begonnen. Dat was een
winkel in mediterrane producten. Mijn vader was 10 jaar toen hij naar Nederland
kwam. Hij heeft nu een eigen restaurant.

tekst 3
Ik ben in 1996 aangekomen in Nederland samen met mijn zusje. Wij hoopten hier
eindelijk rust te vinden na al die jaren ellende. Ik vind het vreselijk dat ik de rest van
mijn familie moet missen. Na tien jaar voel ik mij nog altijd niet thuis in Nederland
ondanks dat ik hier langer woon dan in mijn geboorteland.

tekst 4
Na de onafhankelijkheid in 1949 is mijn familie naar Nederland gekomen. Lange tijd
hebben zij in pensioens en opvangkampen gewoond. Daar wilden ze liever niet.
Toch werden ze gedwongen om te verhuizen naar een woonoord. Eigenlijk wil mijn
familie nog altijd terug naar hun geboortegrond. Maar of dat er ooit nog van komt?

kaart 1
Herkomstgebieden van allochtonen
[FIGUUR: Wereldkaart met verschillende gebieden gemarkeerd met A, B, C, D. Legenda toont dat A Turkije, B Irak, C China, en D Indonesië is.]
Legenda:
A = Turkije
B = Irak
C = China
D = Indonesië

De teksten 1, 2, 3 en 4 horen bij vier verschillende allochtone groepen in Nederland. Deze
groepen zijn afkomstig uit vier verschillende landen. Deze landen staan op kaart 1
aangegeven met de letters A, B, C en D.

600013-1-648o
ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

1p ● 5 Welke tekst hoort bij land B?
A tekst 1
B tekst 2
C tekst 3
D tekst 4

1p ● 6 Welke tekst hoort bij land D?
A tekst 1
B tekst 2
C tekst 3
D tekst 4

tekst 5
Een bericht uit een New Yorkse krant, 1903

Op Ellis Island, de aankomsthaven van New York, gaan twee kinderen uit een Zuid-
Italiaans dorpje aan boord. Het zijn Diamante, die dertien jaar is en zijn zusje Vita die
pas elf jaar is. Zij gaan net zoals de rest van de familie wonen in een vervallen pension
in de wijk Downtown.

foto 2
Diamante en Vita

[FIGUUR: Een groep jonge Europese migranten, waaronder twee meisjes op de voorgrond. Ze dragen kleding uit het begin van de 20e eeuw.]

1p ● 7 Tekst 5 en foto 2 gaan over Europese migranten die in 1903 net aangekomen waren in
New York.
Vanuit Italië gezien gaat het bij Diamante en Vita om
A binnenlandse migratie.
B immigratie.
C emigratie.
D remigratie.

1p O 8 Het verre Amerika was lange tijd voor veel Europese migranten het beloofde land. Bij
aankomst in de Verenigde Staten gingen de migranten vaak bij elkaar wonen in wijken
met landgenoten uit hetzelfde herkomstland.
→ Welk ruimtelijk verschijnsel ontstond hierdoor?

600013-1-648o 5 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 6

tekst 6

Rotterdam verscherpt
woonregels

Rotterdam gaat experimenteren met een
aangescherpte woonvergunning. Nieuwe
huurders in bepaalde buurten van Charlois,
Feijenoord, Delfshaven en Centrum worden het
komende halfjaar onder meer beoordeeld op
inkomen en de grootte van het gezin.

kaart 2
Rotterdam

[FIGUUR: Kaart van Rotterdam met de gebieden Centrum, Charlois, Delfshaven en Feijenoord. Een legenda geeft aan dat een donkergrijs gebied een 'voorbeeld van een achterstandsbuurt' is. Een schaalbalk geeft 0, 1 en 2 km aan.]

Legenda:
voorbeeld van een
achterstandsbuurt

600013-1-648o

ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

tabel 1
Enkele bevolkingsgegevens van de Rotterdamse wijken

[FIGUUR: Tabel met wijken, percentage allochtonen (1991, 2004) en huishoudinkomen (gemiddelde van Nederland is 100). De wijken zijn Stadscentrum, A, B, Noord, Hillegersberg-Schiebroek, Kralingen-Crooswijk, Prins Alexander, C, D, Charlois, E, Hoogvliet, en Gemiddelde Rotterdam.]

9 Rotterdam wil de instroom van kansarmen in achterstandswijken gaan beperken. Op het
kaartje staan de wijken Centrum, Charlois, Delfshaven en Feijenoord waar de gemeente
Rotterdam gaat experimenteren met een aangescherpte woonvergunning. Men wil in deze
wijken verpaupering tegengaan.
Welk kenmerk hoort het beste bij verpaupering?
A weinig openbaar groen
B een tekort aan parkeerruimte
C slechte bereikbaarheid van de wijk
D slecht onderhoud van de woningen

10 In tabel 1 zijn de namen van vijf wijken vervangen door letters.
→ Welke twee letters uit tabel 1 horen bij de wijken Feijenoord en Delfshaven?

11 In welke wijk uit tabel 1 is er de grootste kans dat de meeste basisscholen wit zijn?
A wijk A
B wijk B
C wijk C
D wijk D
E wijk E

12 Het experiment van de gemeente Rotterdam om een aangescherpte woonvergunning in te
voeren, roept gemengde reacties op.
Kun je mensen wel verbieden om in een bepaalde wijk te gaan wonen?
Jan vindt van wel. Hij is dan ook een voorstander van het plan.
Cees is het niet met Jan eens. Hij vindt het een slecht plan.
→ Met wie ben jij het eens? Kies eerst voor Jan of Cees en geef daarna een argument
voor je keuze.

600013-1-6480o 7 ga naar de volgende pagina

Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebenleiding Leiden (SSL).

### Pagina 8

foto's 3, 4, 5 en 6

foto 3
Een plek in Utrecht
[FIGUUR: Straatbeeld met een auto op de voorgrond en een winkel met de tekst "BARAKA" erop. De gevel van de winkel en naastgelegen panden zijn zichtbaar.]

foto 4
Een plek in Utrecht
[FIGUUR: Gevel van een appartementencomplex met diverse ramen en satellietschotels aan de muur.]

foto 5
Een plek in Utrecht
[FIGUUR: Straatbeeld met huizen aan weerszijden van een water met reflecties. Aan de ene kant van het water staan huizen en bomen, aan de andere kant zijn huizen weerspiegeld.]

foto 6
Een plek in Utrecht
[FIGUUR: Straatbeeld met een rij huizen langs een weg. Er staan auto's geparkeerd langs de weg en een boom is zichtbaar op de voorgrond.]

1p O 13 De stad Utrecht kent een groot aantal verschillende wijken. De foto's 3, 4, 5 en 6 geven een beeld van een aantal straten in Utrecht. Op twee van deze foto's zijn straten afgebeeld waar veel autochtone mensen zullen wonen. Op de twee andere foto's zijn straten afgebeeld waar veel allochtone mensen zullen wonen.
→ Noem eerst een foto waar veel autochtonen zullen wonen en daarna een foto waar veel allochtonen zullen wonen.

600013-1-6480o 8 ga naar de volgende pagina


### Pagina 9

kaart 3
Utrecht
[FIGUUR: Kaart van Utrecht met daarop stadsdelen gemarkeerd met de letters X, Y en Z, spoorlijnen, wegen, waterwegen en gemeentegrens. Een legenda beschrijft de verschillende lijnen en vlakken.]
Legenda:
stedelijke bebouwing
spoorlijnen
wegen
waterwegen
gemeentegrens Utrecht
centrum

1p • 14 Foto 3 is gemaakt in een wijk in de stad Utrecht. Op kaart 3 staan drie Utrechtse wijken
aangegeven met de letters X, Y en Z.
In welke wijk is foto 3 gemaakt?
A wijk X
B wijk Y
C wijk Z
600013-1-6480o 9 ga naar de volgende pagina

### Pagina 10

foto 7
Allochtoon stort zich in zaken

[FIGUUR: Een foto van een straat met winkels. Op de voorgrond staat een man met een pak en das voor een winkel met de naam 'Ortel telecom'.]

1p O 15 Steeds meer allochtonen beginnen een eigen zaak. Ze zijn in de grote steden in veel
wijken niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Celal Oruç (zie foto 7) is eigenaar van
een winkelketen in telecomapparatuur. Hij verwacht binnen een aantal jaren over ruim
40 winkels in Nederland te beschikken.
→ Geef een reden waarom Celal Oruç vooral allochtonen als klant heeft.

600013-1-6480
10 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 11

diagram 2
Percentage autochtonen / allochtonen dat een bedrijf startte tussen 1998 en 2003

[FIGUUR: Een staafdiagram met twee sets staven. De x-as toont de jaren '98 en '03. De y-as toont de percentage van 0 tot 15. Boven de staven voor '98 en '03 staan de percentages "+2%" en "+44%". Een legenda verklaart dat "+2% is groei van 2003 ten opzichte van 1998".]

1p O 16 Diagram 2 toont de enorme groei van het percentage allochtonen met een eigen zaak in
de periode 1998 - 2003. Deze groei heeft zich vooral voorgedaan in de vier grote steden.
→ Geef een reden waarom er een concentratie van allochtone ondernemers is in de
grote steden.

1p • 17 Zelfstandige ondernemers onder de allochtonen vinden we vooral in de grote steden.
In welke bedrijfstak beginnen allochtonen vaak als zelfstandig ondernemer?
A de handel
B de industrie
C de landbouw
D de zorg

600013-1-6480o 11 ga naar de volgende pagina


### Pagina 12

diagrammen 3, 4, 5 en 6
Sociale betrokkenheid in de maatschappij naar etnische afkomst in 2003

diagram 3
neemt minimaal 1x per
maand deel aan vereni-
gingsleven
[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans", "Nederlands" en op de y-as "%" met waarden van 0 tot 40. De staven voor "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans" en "Nederlands" zijn respectievelijk ongeveer 25%, 23%, 25%, 28% en 22%.]

diagram 4
is geïnteresseerd in
politieke onderwerpen
[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans", "Nederlands" en op de y-as "%" met waarden van 0 tot 80. De staven voor "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans" en "Nederlands" zijn respectievelijk ongeveer 40%, 42%, 40%, 60% en 43%.]

diagram 5
onderhoudt wekelijks
familiecontact
[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans", "Nederlands" en op de y-as "%" met waarden van 0 tot 100. De staven voor "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans" en "Nederlands" zijn respectievelijk ongeveer 80%, 80%, 80%, 85% en 83%.]

diagram 6
bezoekt minimaal 1x per
week een kerk of moskee
[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans", "Nederlands" en op de y-as "%" met waarden van 0 tot 40. De staven voor "Surinaams", "Antilliaans", "Turks", "Marokkaans" en "Nederlands" zijn respectievelijk ongeveer 12%, 10%, 26%, 33% en 11%.]

2p O 18 In de diagrammen 3, 4, 5 en 6 staat de sociale betrokkenheid in de maatschappij
weergegeven naar etnische afkomst. Het gaat hierbij om vier verschillende vormen van
betrokkenheid (zie de diagrammen 3, 4, 5 en 6).
Uit de diagrammen blijkt dat Nederlanders minder vaak ... 1 ... dan allochtonen. Turken
houden zich het minst bezig met ... 2 ...
→ Wat moet er ingevuld worden bij nummer 1 en bij nummer 2?

600013-1-648o
12
ga naar de volgende pagina


### Pagina 13

tekst 7
De regering stemt in met aanpak
inburgering

Inburgering:
In de toekomst moeten nieuwe migranten in het land
van herkomst eerst slagen voor het basisexamen. Na
aankomst in Nederland moet een tweede toets worden
afgelegd.
Het slagen voor het tweede examen is voorwaarde voor het
verkrijgen van een permanente verblijfsvergunning.
Circa 400.000 allochtonen in Nederland zijn volgens de
minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie niet goed
ingeburgerd: het zijn vaak mensen met een uitkering of
allochtone vrouwen die geen betaald werk hebben.

1p • 19 Welk doel zal de Nederlandse regering vooral met de inburgering willen bereiken?
A bevorderen van de remigratie
B verminderen van de discriminatie
C bevorderen van de integratie
D vergroten van de segregatie

1p • 20 De meeste van deze 400.000 allochtonen, die nog niet goed ingeburgerd zijn, zijn
afkomstig uit
A Indonesië.
B Marokko.
C Nederlandse Antillen.
D Suriname.

600013-1-6480
ga naar de volgende pagina


### Pagina 14

tabel 2
Inwoners van New York, 2000
| | aantal | procent |
|---|---|---|
| Totale bevolking | 8.008.278 | 100,0 |
| Blanke Amerikanen | 2.801.267 | 35,0 |
| Zwarte Amerikanen | 1.962.154 | 24,0 |
| Latijns-Amerikanen * | 2.160.554 | 27,4 |
| Aziatische Amerikanen | 783.058 | 9,8 |
| Overig | 301.245 | 3,8 |

*Latijns-Amerikanen zijn afkomstig uit Midden-Amerika en Zuid-Amerika.

diagram 7
Bevokingssamenstelling van New York, 2000

[FIGUUR: Stapeldiagram met op de x-as "totaal", "onder 18" en "18 en ouder". Op de y-as staat "%" met waarden van 0 tot 100. De legendatext naast het diagram geeft de kleuren weer voor "Overig", "Aziatische Amerikanen", "Latijns-Amerikanen", "Zwarte Amerikanen" en "Blanke Amerikanen".]

Legenda:
Overig
Aziatische Amerikanen
Latijns-Amerikanen
Zwarte Amerikanen
Blanke Amerikanen

600013-1-648o
14
ga naar de volgende pagina


### Pagina 15

2p O 21 Tabel 2 en diagram 7 geven een overzicht van de bevolking van New York in 2000. Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tabel 2 en diagram 7.
1 De bevolking van New York is multicultureel.
2 De niet-blanke New Yorkers vormen een minderheid van de bevolking van de stad.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

1p O 22 Nourdien en Tamara bestuderen diagram 7.
Nourdin zegt dat in de nabije toekomst het aantal Latijns-Amerikanen van New York sterk zal toenemen.
Tamara is het met haar eens. “De stad heeft een grote aantrekkingskracht, er zullen veel Latijns-Amerikanen naar New York trekken,” zegt zij.
Volgens Nourdin is er een andere reden voor een sterke groei van het aantal Latijns-Amerikanen van New York in de nabije toekomst.
→ Wat is die reden? Gebruik bij je antwoord diagram 7.
foto 8
Een plek in New York

[FIGUUR: Een straatbeeld in New York met gebouwen, auto's en voetgangers.]

1p ● 23 Foto 8 is gemaakt in een bepaalde wijk in New York. De bewoners van deze wijk bestaan vooral uit
A Aziatische Amerikanen.
B Blanke Amerikanen.
C Latijns-Amerikanen.
D Zwarte Amerikanen.

600013-1-648o 15 ga naar de volgende pagina

### Pagina 16

LEEFBAARHEID EN ZORG IN STEDELIJKE EN LANDELIJKE GEBIEDEN
foto's 9, 10, 11 en 12

foto 9
Een wijk
[FIGUUR: Aerial view of a dense residential area with tall apartment buildings and surrounding trees and roads.]

foto 10
Een wijk
[FIGUUR: Aerial view of a suburban neighborhood with rows of houses and winding streets.]

foto 11
Een wijk
[FIGUUR: Aerial view of a historical district with older buildings and narrow streets.]

foto 12
Een wijk
[FIGUUR: Aerial view of a more modern suburban area with rows of houses and a street lined with trees.]

2p O 24 Hierboven staan vier foto's van vier verschillende wijken (zie de foto's 9, 10, 11 en 12).
Deze wijken zijn alle vier in een verschillende periode gebouwd.
→ Noteer op het antwoordblad eerst het nummer van de foto van de wijk die het eerste
werd gebouwd en daarna het nummer van de foto van de wijk die het laatste werd
gebouwd.

600013-1-6480
16 ga naar de volgende pagina

### Pagina 17

2p O 25 In Nederland wordt er heel wat geld uitgegeven aan stadsvernieuwing. Twee vormen van stadsvernieuwing zijn sanering en renovatie.
→ Geef de omschrijving van deze twee begrippen.

1p O 26 In welke twee gebieden vindt de stadsvernieuwing in Nederland vooral plaats?
1 vooral in stedelijke gebieden
2 vooral in landelijke gebieden
3 vooral in de oude woonwijken bij het centrum
4 vooral in de wijken aan de rand van de stad
→ Neem de cijfers van de twee juiste antwoorden over op het antwoordblad.

1p ● 27 Het belangrijkste doel van de huidige stedelijke vernieuwing is een halt toeroepen aan het wegtikken van
A allochtonen uit de grote steden.
B de middeninkomens uit de grote steden.
C fabrieken uit de grote steden.
D kansarmen uit de grote steden.

600013-1-648o 17 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 18

tekst 8
‘Geld opnemen bij de
benzinpomp’

Ankeveen, een dorpje in de prachtige natuur van
het Gooi, staat model voor de honderden dorpen
in Nederland waar supermarkt, bakker en
postkantoor hun deuren hebben gesloten. Over
bank en bushalte praten ze al niet eens meer. “Of
hier een pinautomaat is? Nee, extra geld nemen
we op bij het afrekenen bij de benzinepomp,”
vertelt een vrouw op straat.
Gerard Gons (67) en z’n vrouw Klazien (70) willen
wel vertellen over de verschraling in hun dorp. “De
supermarkt staat een dikke vijf kilometer verderop.
Gelukkig hebben wij nog een autootje.”
Het echtpaar Gons kent genoeg ouderen die tegen
wil en dank verhuizen naar een grotere plaats.

1p O 28 → Wat is de belangrijkste reden dat veel winkeliers ermee
Ankeveen?

600013-1-648o 18 ga naar de volgende pagina


### Pagina 19

kaart 4
Ankeveen en omgeving
[FIGUUR: Kaart van Ankeveen en omgeving met wegen, wateren en gebouwen. Een legenda geeft aan dat de T met een pijp symbool een benzinestation is.]
Legenda:
T benzinepomp
1p O 29
Supermarkt, bakker en postkantoor hebben hun deuren gesloten in Ankeveen. Over
gebleven is nog de benzinepomp.
→ Geef een reden waarom de benzinepomp wel nog kan blijven bestaan (zie kaart 4).
1p O 30
In de klas ontstaat tijdens de aardrijkskundeles een discussie over het begrip
drempelwaarde. MerLe zegt: "In het dorp waar ik woon, wonen ongeveer 3.500 mensen.
Steeds meer winkeliers in mijn dorp houden ermee op. Er zijn nu nog maar twee winkels."
Jorn zegt: "Laatst was ik op bezoek bij mijn tante op Ameland. Daar wonen ook ongeveer
3.500 mensen. Het viel mij op dat daar heel veel winkels waren."
De docente zegt: "Maar Ameland is een eiland."
→ Waarom kunnen er op het eiland Ameland meer winkels bestaan dan in het dorp van
MerLe?
600013-1-64800
19
ga naar de volgende pagina

### Pagina 20

tabel 3
Het belang van de gewenste aanwezigheid van voorzieningen in de wijk
'de Hartkamp' in Raalte in procenten, 2002

| voorzieningen | (zeer) belangrijk | niet (zo) belangrijk | geen antwoord |
|---|---|---|---|
| Speelgelegenheid | 76 | 13 | 11 |
| Basisonderwijs | 71 | 16 | 13 |
| Huisartsen | 62 | 29 | 9 |
| Sportveld | 48 | 40 | 12 |
| Recreatiemogelijkheden | 48 | 41 | 11 |
| Peuterspeelzaal | 44 | 42 | 14 |
| Fysiotherapie | 44 | 45 | 11 |
| Kinderopvang | 42 | 45 | 13 |
| Recreatieve activiteiten | 42 | 46 | 12 |
| EHBO/Rode Kruisgebouw | 42 | 48 | 10 |
| Sportzaal | 41 | 48 | 11 |
| Creatieve activiteiten | 41 | 50 | 9 |
| Tandarts | 41 | 50 | 9 |
| Ontmoetingsactiviteiten | 38 | 52 | 10 |
| Wijkcentrum | 37 | 53 | 10 |
| Winkel | 36 | 55 | 9 |
| Cursussen | 28 | 60 | 12 |
| Kerken | 27 | 63 | 10 |
| Scouting | 18 | 70 | 12 |
| Café | 11 | 79 | 10 |

kaart 5
Raalte en omgeving

[FIGUUR: Kaart van Raalte en omgeving met de locaties van Raalte, Mariënheem, Luttenberg. Een kleine kaart van Nederland toont de ligging van het kaartfragment.]

Legenda:
[FIGUUR: Symbool voor bebouwing (grijs], bos (donkergrijs], landbouw (lichtgrijs], weg (lijn], spoorweg (gestippelde lijn).]

De gemeente Raalte heeft onderzoek gedaan naar de leefbaarheid in een aantal
woonwijken. Eén van deze wijken was 'de Hartkamp'. Aan de bewoners is gevraagd in
welke mate zij de aanwezigheid van voorzieningen in de wijk belangrijk vinden.
In tabel 3 is een overzicht van de voorzieningen weergegeven.

600013-1-6480

20 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 21

1p O 31 Naar aanleiding van tabel 3 ontstaat er in de klas een discussie
Caroliën zegt: “Aan de uitslag is te zien dat het een wijk betreft waar voornamelijk
ouderen wonen.”
Tom zegt: “Aan de uitslag is te zien dat het een wijk betreft waar veel gezinnen met kleine
kinderen wonen.”
Eén van beiden heeft gelijk.
Kies eerst wie gelijk heeft, Carolien of Tom, en zet daarachter waarom die gelijk heeft.

1p ● 32 In tabel 3 staat een groot aantal voorzieningen opgesomd die bewoners meer of minder
belangrijk vinden.
Welke van deze voorzieningen rekenen we tot de culturele voorzieningen?
A huisartsen en peuterspeelzaal
B fysiotherapie en sportzaal
C creatieve activiteiten en kerken
D winkel en kinderopvang

foto’s 13, 14, 15 en 16
foto 13
Een inrichtingselement
[FIGUUR: foto 13: Een groepsfoto van kinderen en volwassenen op een plein met gebouwen op de achtergrond.]
foto 14
Een inrichtingselement
[FIGUUR: foto 14: Een gebouw met een reclamebord "WESTENDORP" en "WARME BAKKER".]
foto 15
Een inrichtingselement
[FIGUUR: foto 15: Een voetbalwedstrijd met meerdere spelers op een veld.]
foto 16
Een inrichtingselement
[FIGUUR: foto 16: Een straat met een bakstenen muur waarop twee bordjes hangen met tekst.]

1p ● 33 Op de foto’s 13, 14, 15 en 16 zie je een aantal inrichtingselementen van het dorp
Mariënheem in Overijssel (zie kaart 5). Op welke foto’s staan inrichtingselementen die
bijdragen aan de leefbaarheid van het dorp?
A alleen op de foto’s 13 en 14
B alleen op de foto’s 15 en 16
C alleen op de foto’s 13, 14 en 15
D alleen op de foto’s 14, 15 en 16
E op alle vier de foto’s

600013-1-6480
21 ga naar de volgende pagina —>

### Pagina 22

kaart 6
Stadsdelen in Den Haag

[FIGUUR: Kaart van Den Haag met de stadsdelen Loosduinen, Centrum en Leidschendam/Ypenburg. Rechtsonder een kleine kaart van Nederland met de ligging van Den Haag.]

diagrammen 8, 9 en 10
Beleving van leefbaarheid en veiligheid in Den Haag, 2002

diagram 8
percentage gevraagde mensen dat last heeft van .......
Loosduinen
Legenda:
Loosduinen
Den Haag
als geheel

[FIGUUR: Horizontale staafdiagram met de klachten in Loosduinen. De klachten zijn hondepoep, rommel op straat, fietsendiefstal, diefstal uit auto, beschadiging auto, vernieling tramhokjes, graffiti, geluidsoverlast, woninginbraak, overlast jongeren, dronken mensen, drugsoverlast, overlast omwonenden, gewelddelicten, tasjesroof, bedreiging, lastiggevallen. De percentages van de klachten variëren tussen 1% en 52%.]

diagram 9
percentage gevraagde mensen dat last heeft van .........
Centrum
Legenda:
Centrum
Den Haag
als geheel

[FIGUUR: Horizontale staafdiagram met de klachten in het Centrum. De klachten zijn hondepoep, rommel op straat, fietsendiefstal, diefstal uit auto, beschadiging auto, vernieling tramhokjes, graffiti, geluidsoverlast, woninginbraak, overlast jongeren, dronken mensen, drugsoverlast, overlast omwonenden, gewelddelicten, tasjesroof, bedreiging, lastiggevallen. De percentages van de klachten variëren tussen 15% en 66%.]

600013-1-648o
22
ga naar de volgende pagina


### Pagina 23

diagram 10

percentage gevraagde mensen dat last heeft van ........ Leidschenveen/Ypenburg
hondenpoep 36%
rommel op straat 33%
fietsendiefstal 3%
dieren uit auto 3%
beschadiging auto 13%
geluidsoverlast 11%
vernieling tramhokjes 18%
graffiti 5%
woninbraak 6%
overlast jongeren 12%
dronken mensen 2%
drugsoverlast 1%
overlast omwonenden 1%
bedreiging 5%
lastiggevallen 1%

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as verschillende soorten overlast (hondenpoep, rommel op straat, fietsendiefstal, etc.) en op de x-as de percentages. Twee categorieën worden weergegeven: Leidschenveen/Ypenburg (grijze staven) en Den Haag als geheel (lichtgrijze staven). De percentages lopen op van 0% tot 100%.]

Legenda:
Leidschenveen/
Ypenburg
Den Haag
als geheel

tekst 9
Achteruitgang en overlast

Bij leefbaarheid wordt gelet op achteruitgang en overlast. De achteruitgang van een
buurt wordt gemeten op basis van de hoeveelheid hondenpoep en rommel op straat,
graffiti van gebouwen en vernielingen.
Bij overlast wordt gekeken naar overlast door groepen jongeren, geluidsoverlast en
overlast van omwonenden uit de eigen buurt.

Den Haag heeft acht stadsdelen.
In mei 2002 is in Den Haag voor de vierde keer een enquête uitgevoerd met vragen over
de beleving van leefbaarheid en veiligheid. De uitslag van deze enquête maakt de
verschillen tussen de acht verschillende stadsdelen van Den Haag goed duidelijk. Van
drie stadsdelen is de diagram weergegegeven.
In tekst 9 lees je vier vormen van achteruitgang van stadsdelen.

1p O 34 → Van welke vorm van achteruitgang in deze stadsdelen van Den Haag hebben de
meeste mensen last? Gebruik de diagrammen 8, 9 en 10.

1p ● 35 Hoe wordt de overlast door omwonenden in Loosduinen, ten opzichte van het gemiddelde
voor Den Haag, ervaren?
A evenveel overlast als het gemiddelde van Den Haag
B meer overlast dan het gemiddelde van Den Haag
C minder overlast dan het gemiddelde van Den Haag

600013-1-6480 23 ga naar de volgende pagina


### Pagina 24

tekst 10
Onderdelen van veiligheid
Bij veiligheid wordt gelet op de onderdelen diefstal, roof, inbraak, drugsoverlast,
dronken mensen op straat, geweld, bedreiging en lastig gevallen worden op straat.

2p 36 Bestuurders van grote steden zoals Den Haag discussieren voortdurend over oplossingen
voor de onveiligheid in hun stad.
Zo is er een groep bestuurdrs die meer politie wil inzetten om meer veiligheid te krijgen
('meer blauw op straat').
Een andere groep bestuurders vindt dat je meer veiligheid krijgt door iets te doen aan de
armoedebestrijding.
Geef eerst een argument voor ‘meer blauw op straat’ en daarna een argument voor de
armoedebestrijding.
tabel 4
Leefomstandigheden in vier landen, 1997- 2000

Afghanistan | 7.692 | 18 | 46 | 49
Kongo | 3.333 | 16 | 47 | 43
Nederland | 385 | 9 | 78 | 106
Cambodja | 10.000 | 11 | 57 | 47

2p 37 Tabel 4 geeft een overzicht van de leefomstandigheden in vier landen. Carien heeft deze
tabel opgenomen in haar presentatie.
Ze doet er de volgende twee uitspraken over:
1 De hoogte van het sterftecijfer is niet alleen afhankelijk van de leefomstandigheden.
2 Er is een duidelijk verband tussen levensverwachting en eiwitconsumptie.
Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en schrijf erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.

kaart 7
Jeugd in de wereld
[FIGUUR: Wereldkaart met per land de kleur aangegeven die het percentage van de bevolking jonger dan 15 jaar (2001) weergeeft. Legenda: minder dan 25, 25 - 40, 40 of meer, geen gegevens.]
Legenda:
Percentage van de
bevolking jonger dan
15 jaar (2001)
minder dan 25
25-40
40 of meer
geen gegevens

600013-1-6480
24
ga naar de volgende pagina


### Pagina 25

diagrammen 11, 12, 13 en 14
BevOlkingsdiagrammen
diagram 11
[FIGUUR: Staafdiagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as. Links staven voor mannen, rechts voor vrouwen. Staven worden smaller naar boven toe.]
85+
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
jaar
4% 3 2 1 0 1 2 3 4%

diagram 12
[FIGUUR: Staafdiagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as. Links staven voor mannen, rechts voor vrouwen. Staven worden smaller naar boven toe.]
85+
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
jaar
7% 6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 6 7%

diagram 13
[FIGUUR: Staafdiagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as. Links staven voor mannen, rechts voor vrouwen. Staven worden smaller naar boven toe.]
Legenda:
mannen
vrouwen

diagram 14
[FIGUUR: Staafdiagram met leeftijdsgroepen op de y-as en percentages op de x-as. Links staven voor mannen, rechts voor vrouwen. Staven worden smaller naar boven toe.]
85+
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
jaar
10% 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 6%

1p 38
Karel is bezig met zijn werkstuk over bevolkingsgroei. Hij vindt deze vier bevolkings-
diagrammen in een atlas. Ze hebben betrekking op vier verschillende landen. Twee van
deze landen zijn Peru en Kameroen.
Hij knipt ze uit en stopt ze in zijn map. Maar nu hij ze wil inplakken weet hij niet meer welk
bevolkingsdiagram bij welk land hoort. Misschien kun jij hem helpen.
Welke van deze bevolkingsdiagrammen hoort bij Kameroen, een land met slechte
leefomstandigheden (zie ook kaart 7)?
A diagram 11
B diagram 12
C diagram 13
D diagram 14

1p O 39
Twee van deze bevolkingsdiagrammen horen bij landen met goede leefomstandigheden.
→ Welke twee diagrammen zijn dat?

600013-1-6480
25
ga naar de volgende pagina →

### Pagina 26

kaart 8
Bruto Nationaal Product (BNP)
Legenda:
Bruto Nationaal Product per
inwoner, in euro's (1998)
minder dan 1.000
1.000 - 2.500
2.500 - 5.000
5.000 - 10.000
10.000 of meer
geen gegevens
(A) Marokko
(B) Spanje
(C) Botswana
(D) Nieuw-Zeeland
[FIGUUR: Wereldkaart met gekleurde landen die het Bruto Nationaal Product per inwoner in 1998 weergeven, met een legenda en landaanduidingen A, B, C, D. Een schaalbalk van 0 tot 4000 km.]
kaart 9
Levensverwachting
[FIGUUR: Wereldkaart met gekleurde landen die de levensverwachting bij geboorte in 1998 weergeven, met een legenda en landaanduidingen A, B, C, D. Een schaalbalk van 0 tot 4000 km.]
Legenda:
levensverwachting bij de
geboorte in 1998
35 - 45 jaar
45 - 55 jaar
55 - 65 jaar
65 - 75 jaar
75 of meer
(A) Marokko
(B) Spanje
(C) Botswana
(D) Nieuw-Zeeland
600013-1-6480
26
ga naar de volgende pagina

### Pagina 27

1p ● 40 In de klas bespreekt de leraar de kaarten 8 en 9.
Tom zegt: “Er is een duidelijk verband tussen het BNP per inwoner en de
levensverwachting bij de geboorte.”
Bianca zegt: “Ik ben het wel met je eens, maar toch gaat dat niet altijd voor alle landen
op.”
Welk land zal Bianca bedoeld hebben toen ze zei dat het niet helemaal opgaat?
A Spanje
B Botswana
C Nieuw-Zeeland

1p ● 41 In welk werelddeel is de levensverwachting het laagst (zie kaart 9)?
A Afrika
B Australië
C Azië
D Europa

2p O 42 Stan en Dian willen in hun sectorwerkstuk de leefomstandigheden gaan onderzoeken van
Suriname en Nederland. Een aantal mogelijke onderdelen waarnaar ze zouden kunnen
kijken zijn:
– analfabetisme
– zuigelingensterfte
– aantal inwoners
– godsdienst
– percentage kinderen beneden 1 jaar dat is ingeënt
– levensverwachting
– bevolkingsdichtheid
– oppervlakte in km²
→ Welke vier onderdelen kunnen ze het best gebruiken om de verschillen in
leefomstandigheden tussen deze twee landen te beschrijven?

600013-1-6480* 27 einde ■