# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2005 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2005/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-KB
2005
tijdvak 1
dinsdag 24 mei
9.00 – 11.00 uur
AARDRIJKSKUNDE CSE KB
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
500010-1-6360

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

TRANSPORT EN INFRASTRUCTUUR

kaart 1
Soorten verbindingen in Nederland in 2001

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met verschillende lijntypes die verschillende soorten verbindingen weergeven. Een legenda toont dat een volle lijn staat voor verbinding type 1, een gestippelde lijn voor type 2 en een gestreepte lijn voor type 3. Er is ook een schaalbalk van 0 tot 60 km.]

1p • 1 Kaart 1 geeft drie verschillende soorten verbindingen aan in 2001.
In de legenda zijn deze soorten verbindingen aangegeven met de cijfers 1, 2 en 3.
Dat zijn - in willekeurige volgorde - achterlandverbindingen, hoofdtransportassen en
hoofddieptegennet.
Met welk cijfer worden de achterlandverbindingen aangegeven?
A cijfer 1
B cijfer 2
C cijfer 3

500010-1-6360
2 ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

diagram 1
Aantal afgelegde kilometers naar soort vervoer, in miljarden

[FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as de jaren 1996 tot en met 2001 en op de y-as het aantal afgelegde kilometers in miljarden, oplopend van 0 tot 100. Voor elk jaar worden vier staven weergegeven met verschillende kleuren die verschillende vervoersmiddelen vertegenwoordigen: auto (bestuurder), auto (passagier), trein, bus/tram/metro en fiets.]

Legenda:
auto (bestuurder)
auto (passagier)
trein
bus/tram/metro
fiets

2p O 2 Desirée en Wassima presenteren in de klas de resultaten van hun praktische opdracht
over vervoer in Nederland.
Zij gebruiken daarbij diagram 1 en doen hierover onderstaande uitspraken.
1 Van 1996 tot en met 2001 is het aantal afgelegde kilometers door autobestuurders
toegenomen.
2 Het aantal afgelegde kilometers per fiets is van 1996 tot en met 2001 hoger dan het
aantal afgelegde kilometers met bus/tram/metro.
-> Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.

1p O 3 De regering probeert het carpoolen te stimuleren.
Wassima trekt uit diagram 1 de conclusie dat dit niet gelukt is.
-> Op grond van welk gegeven uit diagram 1 trekt Wassima deze conclusie?

1p ● 4 Bij de presentatie van hun praktische opdracht gebruiken Desirée en Wassima begrippen
zoals: mainports, verkeersaders en knooppunten.
Zo zegt Wassima bijvoorbeeld: “Waar belangrijke wegen elkaar kruisen, liggen ...X....”
Welk begrip moet worden ingevuld bij de letter X in de uitspraak van Wassima?
A mainports
B verkeersaders
C knooppunten

500010-1-6360
3
ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

kaart 2
oorzaak 1
[FIGUUR: Kaart met wegen en plaatsen zoals Nieuwegein, Houten, Vianen, Tienhoven, Everdingen, Lek, Culemborg. Twee nummers zijn aangegeven: nummer 1 tussen afslag Vianen en afslag Everdingen, en nummer 2 op de A2 tussen afslag Culemborg en afslag Everdingen. Een schaalbalk van 0-2-4 km is zichtbaar.]
nummer 1 in de file-topvijftig: op de A2
tussen afslag Vianen en afslag Everdingen
woon-werkverkeer
nummer 2 in de file-topvijftig: op de A2
tussen afslag Culemborg en afslag Everdingen
woon-werkverkeer

kaart 3
oorzaak 2
[FIGUUR: Kaart met wegen en plaatsen zoals Amsterdam, Breukelen, Utrecht. A1, A2 en A27 zijn autosnelwegen. Een tekstvak beschrijft een omgevallen dieplader met kraan op de A2 richting Utrecht van 1.45 uur tot 7.30 uur. Een schaalbalk van 0-5-10 km is zichtbaar.]
Amsterdam
A1
A2
Dieplader met kraan
kantelt om 1.45 uur.
A2 richting Utrecht
tot 7.30 uur van-
dag afgesloten.
Breukelen
A27
afslag
Breukelen
afslag
Utrecht Noord
Utrecht
A12

foto 1
oorzaak 3
[FIGUUR: Foto van een ongeluk met een vrachtwagen. Een persoon in een OVD-jas staat op de weg.]

tekst 1
oorzaak 4
WEEKENDAFSLUITING
A28
vrijdagavond
30 augustus 21.00 uur
tot
maandagochtend
2 september 05.30 uur

2p O 5
Bovenstaande afbeeldingen laten vier oorzaken van fileproblemen zien, aangegeven met
de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Behalve de dagelijkse files door woon-werkverkeer zijn er ook plotselinge files.
Twee van bovenstaande oorzaken zijn voorbeelden van zo'n plotselinge file.
→ Noteer de cijfers van de twee oorzaken op het antwoordblad.

1p O 6
In het verkeer is de kans om een ongeluk te krijgen aanwezig.
Vooral in de Randstad vormt het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg een extra
risico.
→ Noem één reden waarom juist in de Randstad de kans op een ongeluk bij het vervoer
van gevaarlijke stoffen het grootst is.

500010-1-6360
ga naar de volgende pagina
4

### Pagina 5

kaart 4
Spoorwegnet in een deel van Nederland
[FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met spoorlijnen, stationsnamen en een legenda.]
Legenda:
spoorlijn
chloortransport

1p O 7 Ook via het spoor worden gevaarlijke stoffen vervoerd. Dit vervoer kan eveneens
problemen opleveren. Zo zorgde op 20 augustus 2002 een lekkende tankwagon met een
gevaarlijke chemische stof voor grote paniek in Amersfoort. Het hele station van
Amersfoort werd afgesloten. Daardoor werd de treinenloop in een deel van Nederland
ernstig verstoord.
Zou dit zijn gebeurd in bijvoorbeeld Assen, dan waren de gevolgen voor het treinverkeer
waarschijnlijk niet zo groot geweest als in Amersfoort.
-> Leg uit waarom de gevolgen van deze afsluiting in Amersfoort veel groter zijn dan
bijvoorbeeld in Assen.

500010-1-636o 5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

kaart 5
De Betuwelijn en de Zuiderzeelijn

[FIGUUR: Kaart van Nederland met spoorwegen, waterwegen en aanduidingen A en B.]

Legenda:
snelwegen
andere spoorwegen
wateren
tunnel
viaduct
(A) Zuiderzeelijn
(B) Betuvelijn

tekst 2

Spoorspoorprojecten in Nederland
In Nederland is men bezig met twee grote spoorwegprojecten: de Betuvelijn en de
Zuiderzeelijn.
De Betuvelijn moet de positie van Rotterdam als mainport versterken.
De Zuiderzeelijn moet vooral zorgen voor een goede aansluiting van de Randstad op
...X...

1p 8 In tekst 2 is aan het einde van de tekst de naam van een gebied of stad vervangen door
de letter X.
Welk gebied of welke stad moet er staan op de plaats van de letter X in tekst 2?
A Antwerpen
B Hamburg
C het Ruhrgebied
D Noord-Nederland

1p 9 Wat is het verschil tussen de Betuvelijn en de meeste andere spoorlijnen in Nederland?
A De Betuvelijn tast de natuur niet aan.
B De Betuvelijn is alleen bedoeld voor goederenvervoer.
C De Betuvelijn is de enige spoorlijn die aansluit op het buitenland.

1p O 10 Er is veel kritiek op de hoge kosten van de Betuvelijn.
Enkele oorzaken van die hoge kosten staan aangegeven op kaart 5.
→ Noem één van de oorzaken die op kaart 5 af te lezen zijn.

500010-1-636o 6 ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

tabel 1
Lengte en dichtheid van het snelwegnet en het spoorwegnet in enkele landen van
de EU
Land
Lengte snelwegnet
in km
Lengte spoorwegnet
in km
Dichtheid in km per 1000 km²
in 1999
1990
1999
1990
1999
Snelwegnet
Spoorwegnet
België
1631
1682
3479
3410
55,1
111,7
Duitsland
10809
11427
40981
38126
32
106,9
Frankrijk
6824
9303
34260
31727
17,1
58,3
Nederland
2092
2360
2798
2808
57,5
68,4

2p O 11 Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tabel 1.
1 In alle vier landen zie je een afname van de lengte van het spoorwegnet.
2 Frankrijk had van 1990 tot en met 1999 de grootste uitbreiding van het snelwegnet.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.

teksten 3, 4, 5 en 6

tekst 3
In dit deel van het Rotterdamse havengebied vind je de meeste chemische industrie en
olieraffinaderijen. De petrochemische industrie in dit gebied is ontstaan in de tijd dat
olie belangrijk werd.

tekst 4
Dit is het nieuwste deel van de Rotterdamse haven, waarbij op een ultra-moderne
manier via computergestuurde wagens, containers worden overgeslagen.

tekst 5
Dit gebied ligt aan de zuidkant van de Maas. Hier worden op kleine schaal containers
opgeslagen en overgeslagen.

tekst 6
Na aanleg van dit havengebied hoefden grote schepen voor Rotterdam niet meer de
Nieuwe Waterweg op te varen.

2p O 12 Hierboven staan vier teksten over het Rotterdamse havengebied, aangegeven met de
cijfers 3, 4, 5 en 6. Twee teksten gaan over de Maasvlakte.
→ Neem de cijfers van deze twee teksten over op het antwoordblad.

500010-1-6360
7 ga naar de volgende pagina


### Pagina 8

foto 2
Drooggevallen haven
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een droogliggend schip in een haven met een verweerd, gebarsten oppervlak op de grond. Een anker en een rond voorwerp, mogelijk een band, liggen op de grond. Een ander schip is zichtbaar in de verte.]

2p O 13 Foto 2 is genomen in de zomer van 2003. Dit was een uitzonderlijk droge zomer in
Europa. Op sommige plaatsen kwam de binnenvaart bijna volledig stil te liggen. De Rijn
en de Waal kwamen weliswaar niet droog te staan, maar kregen toch te maken met lage
waterstanden en beperkte vaardiepte.
Hieronder staan twee mogelijke gevolgen van deze situatie.
1 Er moesten meer schepen worden ingezet om dezelfde lading te kunnen vervoeren.
2 De schepen werden minder vol geladen.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.

tabellen 2, 3, 4 en 5
Belangrijke havens in Europa: het laden en lossen van goederen,
per 1000 ton (2000)

tabel 2: Totaal alle goederen
haven lossen laden totaal
1 Rotterdam 248.642 73.464 322.106
2 72.595 59.033 131.628
3 Hamburg 58.249 39.992 97.641
4 Amsterdam 54.498 15.919 70.417
5 Le Havre 51.013 17.104 68.117
6 Duinkerken 35.633 11.952 47.585
7 Bremen 25.946 20.612 46.558
8 Zeebrugge 17.242 15.693 32.935
9 Gent 19.694 4.287 23.981

tabel 3: Containers
haven lossen laden totaal
1 Rotterdam 29.385 36.464 65.849
2 Hamburg 28.179 29.011 57.190
3 21.455 31.562 53.017
4 Bremen 14.005 15.999 30.004
5 Le Havre 7.600 9.221 16.821
6 Zeebrugge 5.260 6.605 11.865
7 Duinkerken 764 781 1.545
8 Amsterdam 497 612 694
9 Gent 67 43 193

tabel 4: Droge bulk
haven lossen laden totaal
1 Rotterdam 75.063 8.365 83.428
2 Amsterdam 41.757 5.063 46.820
3 Hamburg 19.466 6.591 26.057
4 Le Havre 19.348 6.950 26.298
5 Duinkerken 21.493 3.506 24.999
6 Gent 15.777 2.073 17.850
7 Bremen 7.895 537

### Pagina 9

foto 3
De Alhambra, de grootste olietanker ter wereld, voor het eerst in Rotterdam
[FIGUUR: Zwart-witfoto van een grote olietanker op zee.]

1p O 14 Uit tabel 5 (natte bulk) blijkt dat Rotterdam veruit de belangrijkste haven is wat betreft het lossen van natte bulkgoederen. Hiertoe wordt onder andere de ontwikkeling in de scheepvaart zien. Gelet op deze ontwikkeling hoeft Rotterdam voorlopig nog niet bang te zijn voor grote concurrentie van andere havens.
-> Waardoor kan Rotterdam deze grote schepen ontvangen?

1p • 15 Tabel 3 (containers) laat zien dat Rotterdam twee andere grote concurrenten heeft bij het containervervoer. Om de concurrentiepositie van Rotterdam in het containervervoer te handhaven, is het vooral noodzakelijk dat
A het spoorwegnet wordt uitgebreid.
B het vliegveld wordt uitgebreid.
C het pijpleidingennet wordt uitgebreid.

kaart 6
Havens
[FIGUUR: Kaart met de havens van IJmuiden, Delfzijl, Oostende en Antwerpen.]

1p • 16 In de tabellen 2, 3, 4 en 5 is telkens dezelfde naam van een belangrijke haven weggelaten. Dit is een grote concurrent van Rotterdam. Welke haven is dat (zie kaart 6)?
A Antwerpen
B Delfzijl
C Oostende
D IJmuiden

500010-1-6360
9 ga naar de volgende pagina

### Pagina 10

kaart 7
Luchthavens
[FIGUUR: Een kaart van Europa met cirkels op verschillende steden om luchthavens weer te geven. Binnen de cirkels zijn taartdiagrammen die het aandeel passagiers en vracht weergeven. Een legenda legt de schaal en betekenis van de cirkels en taartdiagrammen uit.]
Legenda:
aantal vervoerseenheden (x miljoen) in 2001
1 passagier = 1 vervoerseenheid
100 kg vracht = 1 vervoerseenheid
vracht
passagiers
0 5 20 50 100
0 150 300 km
2p O 17 Op kaart 7 staat een aantal luchthavens aangegeven.
Hieronder volgen twee uitspraken naar aanleiding van kaart 7.
1 Luxemburg vervoert in verhouding meer kilo's vracht dan Parijs.
2 Het aantal passagiers is in Parijs hoger dan in Amsterdam.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.
1p ● 18 Om Schiphol goed te kunnen laten concurreren met andere luchthavens, hebben de
regering en de luchthaven een aantal maatregelen genomen.
1 stipte afhandeling van het vliegverkeer
2 het bieden van een uitstekende service tegen een aantrekkelijke prijs
3 het vergroten van de veiligheid op de luchthaven
4 aansluiting op het Europese net van hogesnelheidslijnen
Welke van bovenstaande maatregelen heeft te maken met infrastructuur?
A maatregel 1
B maatregel 2
C maatregel 3
D maatregel 4
500010-1-6360
10 ga naar de volgende pagina

### Pagina 11

kaart 8
Gatwick, één van de vliegvelden in de regio Londen
[FIGUUR: Kaart van de regio Londen met vliegvelden en stedelijke gebieden. Een kleinere insetkaart toont de locatie van Londen in Engeland.]
Legenda:
stedelijk gebied
moeras en beschermd vogelgebied
mogelijk vliegveld

kaart 9
Luchthaven Gatwick
[FIGUUR: Detailkaart van luchthaven Gatwick met de huidige luchthaven, uitbreiding en stedelijke gebieden. Een schaalbalk is zichtbaar.]
Legenda:
stedelijk gebied
huidige luchthaven
uitbreiding luchthaven

2p O 19 Een voorbeeld van een luchthaven die probeert door middel van uitbreiding de concurrentie het hoofd te bieden, is Gatwick (zie kaart 8 en 9).
Het plan om het vliegveld Gatwick uit te breiden zorgt echter voor verzet bij de meeste inwoners van Horley (zie kaart 9).
→ Noem twee redenen waarom zij tegen dit plan zouden kunnen zijn.

1p O 20 Anderen vinden dat er een geheel nieuw vliegveld aangelegd moet worden langs de Theems bij Cliffe (zie kaart 8).
Maar ook dit plan stuit op grote tegenstand.
En niet alleen de inwoners van Cliffe zijn er tegen.
→ Noem, naast de inwoners van Cliffe, nog een groep mensen die waarschijnlijk grote bezwaren heeft tegen dit plan.

500010-1-636o 11 ga naar de volgende pagina ➔

### Pagina 12

tekst 7
Nieuwe vervoersmogelijkheden voor stedelijke distributie

Er komt een proef met het zogenaamde stadsboxvervoer, een nieuwe vorm van
goederendistributie, vooral bedoeld voor de centra van grote steden. Er wordt gewerkt
met standaard laadkisten.
Een grote truck, geladen met maximaal zes boxen met goederen, meldt zich bij een
distributiecentrum aan de rand van de stad of aan de rand van het centrum. Via een
speciaal systeem op de vrachtwagen of een heftruck worden de laadkisten snel
verdeeld over kleinere vrachtwagentjes die ieder twee van deze kisten met spullen
naar de winkels kunnen brengen.

figuur 1
Nieuwe vervoersmogelijkheden

[FIGUUR: Een afbeelding van een grote vrachtwagen met zes laadkisten, en daarnaast de illustratie van een vrachtwagen die aan de rand van een stad staat en kleinere vrachtwagens die laden.]

van distributiecentrum naar stadsrand van stadsrand naar filiaal

1p O 21 → Verklaar waarom gemeentebesturen van grote steden er aan denken over te stappen
op deze nieuwe vorm van goederendistributie in de centra van grote steden.

1p O 22 → Waarom is het zo belangrijk dat hier, net als bij containers, gewerkt wordt met
standaard laadkisten?

1p O 23 → Dit nieuwe vervoerssysteem kan nadelen hebben voor het milieu.
→ Geef hiervoor het argument.

500010-1-636o 12 ga naar de volgende pagina

Beschikbaar gesteld door Stichting Studiegbegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 13

MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING

kaart 10
Deel van de wereld

[FIGUUR: Wereldkaart met focus op Europa, Afrika en de Atlantische Oceaan. Twee gebieden zijn gemarkeerd met de letters X en Y. Een schaalbalk geeft aan dat 0 tot 4000 km wordt weergegeven.]

2p ◯ 24 Op kaart 10 staan twee gebieden aangegeven met de letters X en Y. Hieronder staan vijf uitspraken die betrekking hebben op migranten.
1 Uit dit gebied kwamen vooral in 1975 erg veel migranten.
2 De migranten uit dit gebied waren vooral arbeidsmigranten.
3 Uit dit gebied kwamen de eerste tijd vooral mannelijke migranten.
4 De migranten uit dit gebied waren vooral politieke vluchtelingen.
5 De migranten uit dit gebied spreken Nederlands.
→ Noteer de twee cijfers die betrekking hebben op migranten uit gebied X op het antwoordblad.

2p ◯ 25 → Noteer de twee cijfers die betrekking hebben op migranten uit gebied Y op het antwoordblad.

1p ◯ 26 In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw zijn veel arbeidsmigranten uit landen rond de Middellandse Zee naar Nederland gekomen. Voor Nederland had dit grote voordelen. Nederlandse bedrijven konden toen moeizaam aan voldoende personeel komen en de arbeidsmigranten vulden deze plaatsen op. Voor de economie van de herkomstlanden van deze gastarbeiders bood de arbeidsmigratie zowel voordelen als nadelen.
→ Geef een voordeel van deze arbeidsmigratie voor de herkomstlanden.

500010-1-6360
13
ga naar de volgende pagina


### Pagina 14

foto 4
Bootvluchtelingen op de Middellandse Zee

[FIGUUR: Een schip met veel mensen aan dek, die op zee varen.]

1p 27 Foto 4 gaat over bootvluchtelingen op de Middellandse Zee. Hieronder staan 4 begrippen. Welk begrip heeft betrekking op foto 4?
A gezinsherenigende migratie
B gezinsvormende migratie
C illegale migratie
D legale migratie

500010-1-636o 14 ga naar de volgende pagina


### Pagina 15

tekst 8
De Rotterdamse bevolking be-
staat in 2017 voor 57 procent uit
allochtonen. Drie van de vier
Rotterdamse kinderen tussen
nul en 14 jaar zijn tegen die tijd
van allochtone afkomst. (...)

2p O 28 Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tekst 8.
1 Doordat er erg veel nieuwe buitenlandse werknemers in Rotterdam komen wonen,
komen er steeds meer kinderen van allochtone afkomst.
2 Doordat allochtonen die in Rotterdam wonen een huwelijkspartner uit het eigen land
nemen en daar een gezin mee opbouwen, komen er steeds meer kinderen van
allochtone afkomst.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.

1p O 29 In augustus 2003 stond er ook een bericht in de krant over het feit dat in de grote steden
steeds minder witte scholen zijn. Een witte school in een grote stad zoals Rotterdam heeft
minstens 50% allochtone leerlingen. In tekst 8 staat dat drie van de vier kinderen in 2017
van allochtone afkomst zullen zijn.
→ Leg uit waarom er in 2017 in Rotterdam toch nog witte scholen kunnen zijn.

500010-1-6360 15 ga naar de volgende pagina


### Pagina 16

kaart 11
Arnhem
[FIGUUR: Een kaart van Arnhem met verschillende wijken, gekleurd naar percentage allochtonen. De kaart bevat een legenda met de volgende categorieën: minder dan 10%, 10-20%, 20-30%, en meer dan 30%. Enkele wijken zijn aangeduid met de letters K, L en M. De rivieren Rijn en IJssel zijn zichtbaar.]
Van drie wijken op kaart 11, aangegeven met de letters K, L en M, staan hieronder - in willekeurige volgorde - een tweetal gegevens.

tabel 6
|           | Wijk | X  | Y  | Z  |
| --------- | ---- | -- | -- | -- |
| percentage huurwoningen |      | 83 | 37 | 80 |
| gemiddeld besteedbaar inkomen |      | € 18.000 | € 33.700 | € 22.000 |

foto 5
Een wijk in Arnhem
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van rijtjeshuizen in een straat met een auto geparkeerd voor een van de huizen. De huizen hebben bakstenen gevels en witte kozijnen.]
foto 6
Een wijk in Arnhem
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een vrijstaande woning met een tuin. De woning heeft een schuin dak en meerdere ramen.]

500010-1-6360o
16
ga naar de volgende pagina


### Pagina 17

1p O 30 Welke wijk op kaart 11 hoort bij de gegevens van wijk X in tabel 6?
A wijk K
B wijk L
C wijk M

2p O 31 De foto's 5 en 6 zijn in twee verschillende wijken van Arnhem gemaakt.
-> Neem de cijfers 5 en 6 van de foto's over op het antwoordblad en zet erachter in
welke wijk deze foto is gemaakt. Gebruik hierbij kaart 11.

1p O 32 Oudere allochtonen komen in het algemeen niet zo gemakkelijk aan werk als jongere
allochtonen.
-> Geef hiervoor een reden.

500010-1-6360 17 ga naar de volgende pagina -->


### Pagina 18

In een vierde klas VMBO in Den Haag wordt een discussie gevoerd over de spreiding van
allochtonen over de verschillende wijken.
John vindt dat in elke wijk eigenlijk evenveel allochtonen als autochtonen moeten wonen.
Dan maken ze onderling sneller contact en zullen ze eerder met elkaar optrekken. Men
zal elkaar beter begrijpen en gewoonten van elkaar overnemen. Dan krijg je tenminste
geen onderlinge haat en nijd.
Bouchra vindt dit onzin: “Allochtonen willen juist graag bij elkaar wonen. Kijk maar naar de
Schilderswijk waar hele straten zijn waar alleen maar Marokkanen wonen. Onder elkaar
zijn allochtonen veel gelukkiger.”
Mario vindt dat allochtonen hun eigen cultuur moeten behouden. Dus eigen feesten, eigen
muziek en eigen winkels.

1p ● 33 Welke leerling heeft een mening die het beste past bij het begrip integratie?
A John
B Bouchra
C Mario

1p ● 34 Dit soort discussies worden niet alleen op school gehouden, maar ook op verjaardags-
feestjes en in de politiek. Zo spreekt men ook in de Tweede Kamer over de spreiding van
allochtonen en het mogelijke ontstaan van achterstandswijken.
Eén van de leerlingen heeft een standpunt dat de vorming van achterstandswijken tot
gevolg kan hebben.
Welke leerling is dit?
A John
B Bouchra
C Mario

500010-1-6360 18 ga naar de volgende pagina

### Pagina 19

diagram 2
Samenstelling van de bevolking met de Marokkaanse nationaliteit in Nederland naar
leeftijd en geslacht in 1992 en 2000

[FIGUUR: Bevolkingspiramide met op de x-as aantallen x duizend en op de y-as leeftijd. Twee lijnen geven de verdeling voor 1992 en 2000 weer, gesplitst naar mannen en vrouwen.]

1p O 35 In 1992 was er een groot verschil tussen het aantal Marokkaanse mannen en het aantal
Marokkaanse vrouwen in ons land.
In 2000 zijn deze verschillen sterk verminderd.
→ Met welke vorm van migratie heeft dit in deze acht jaar vooral te maken?

1p ● 36 Wanneer je het aantal jongeren van 20 jaar en jonger van 2000 vergelijkt met 1992 dan
kun je een verandering aflezen.
Welke verandering wordt bedoeld?
A Dit aantal is afgenomen.
B Dit aantal is toegenomen.
C Dit aantal is gelijk gebleven.

500010-1-6360
19
ga naar de volgende pagina
Voor alle eindexamens, zie www.alleexsamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 20

tekst 9
Berlijn is de 'grootste Turkse stad' in West-Europa

Wie de 'Turkse Gouden Gids' voor Berlijn doorbladert raakt onder de indruk van de
vele Turkse bedrijven: van krantenkiosk tot vertaalbureau, van kleermakerij tot
restaurant. Alle beroepen staan in die gids. In 1961 woonden er 284 Turken in Berlijn.
In 2003 waren het er meer dan 160.000! Ze wonen vooral in de wijken Kreuzberg,
Neukölln en Wedding.

1p 37 Door welk soort migratie kan de enorme toename van het aantal Turken in Berlijn in deze
periode worden verklaard?
A migratie vanwege economische redenen
B migratie vanwege godsdienstige redenen
C migratie vanwege natuurgedweld

1p 38 De concentratie van Turken in een aantal wijken kan gevolgen hebben gehad voor de
voorzieningen in deze wijken. Welke uitspraak over de voorzieningen is juist?
A Het voorzieningenniveau is flink afgenomen want er kwamen te weinig klanten
waardoor bedrijven moesten sluiten.
B Het voorzieningenniveau is flink gestegen want er kwamen meer mensen in de wijk
wonen.
C Het oorspronkelijke voorzieningenniveau is deels verdwenen en daar zijn andere
voorzieningen voor in de plaats gekomen.

500010-1-6360
20
ga naar de volgende pagina


### Pagina 21

foto 7
Een Turkse winkel in Berlijn
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van de gevel van een winkel met een bord met "Schneiderei KESKIN". De etalage toont kleding en een kerstboom.]
foto 8
Een Turkse winkel in Berlijn
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van de gevel van een winkel met het woord "SULTAN" prominent op een uithangbord. De etalage toont fietsen en informatie over "vegetarisch-gesundes Essen".]
2p O 39 In de wijk Kreuzberg in Berlijn zijn allerlei Turkse winkels te vinden. De foto's 7 en 8 laten
daarvan twee voorbeelden zien.
Hieronder staan zes verschillende kenmerken.
- allochtoon personeel
- autochtoon personeel
- grootschalig
- kleinschalig
- vooral in de nieuwe wijken te vinden
- vooral in de oudere wijken te vinden
→ Welke drie kenmerken zijn van toepassing op Turkse winkels zoals afgebeeld op de
foto's 7 en 8?
500010-1-6360
21
ga naar de volgende pagina

### Pagina 22

kaart 12
De vijf stadsdelen van New York

[FIGUUR: Kaart van New York met de vijf stadsdelen: Manhattan, Bronx, Queens, Brooklyn en Staten Island, met een legenda voor land en water en een schaalverdeling van 0 tot 12 km.]

tekst 10
De vijf stadsdelen van New York

Het centrum van Manhattan is het oudste stadsdeel. Het zuidelijke deel hiervan is de
zakenwijk.
Bronx, Queens en Brooklyn liggen rond dit centrum.
Op enige afstand van dit centrum ligt Staten Island. Dit is een stadsdeel met ruim
opgezette woonwijken met veel groenvoorzieningen. Het is in feite een voorstad van
New York.
New York is misschien wel de meest multiculturele stad van de Verenigde Staten.
Iedereen heeft wel eens gehoord van de zwarte wijk Harlem, van China-town, of van
Little Italy.
De grootste groep niet-blanken in New York zijn de Spaanstaligen. Zij komen uit
Midden- en Zuid-Amerika (vooral Puerto Rico, de Dominicaanse Republiek en Mexico).

1p O 40 Een kwart van de bevolking van de stad New York bestaat uit Spaanstaligen.
De voorspelling is dat het percentage Spaanstaligen in de komende jaren nog zal
toenemen.
→ Geef een reden voor deze toename.

500010-1-6360
22
ga naar de volgende pagina


### Pagina 23

figuur 2
Samenstelling van de bevolking in vier van de vijf stadsdelen van New York, 2000

[FIGUUR: Cirkeldiagram 1 met percentages voor 'overig' (1%), 'blank' (15%), 'gemengd' (3%), 'Aziatisch' (3%), 'zwart' (19%) en 'Spaanstaligen' (48%).]
[FIGUUR: Cirkeldiagram 2 met percentages voor 'overig' (1%), 'blank' (34%), 'gemengd' (3%), 'Aziatisch' (6%), 'zwart' (9%) en 'Spaanstaligen' (25%).]
[FIGUUR: Cirkeldiagram 3 met percentages voor 'overig' (1%), 'blank' (71%), 'gemengd' (4%), 'Aziatisch' (18%) en 'zwart' (19%).]
[FIGUUR: Cirkeldiagram 4 met percentages voor 'overig' (1%), 'blank' (71%), 'gemengd' (4%), 'Aziatisch' (18%) en 'zwart' (19%).]

1p • 41 In de cirkels 1, 2, 3 en 4 van figuur 2 is de samenstelling van de bevolking weergegeven van vier stadsdelen van New York. In willekeurige volgorde zijn dit Bronx, Brooklyn, Queens en Staten Island (zie tekst 10).
Welke cirkel stelt het stadsdeel Staten Island voor?
A cirkel 1
B cirkel 2
C cirkel 3
D cirkel 4

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

500010-1-636o 23 ga naar de volgende pagina 


### Pagina 24

figuur 3
Bewolkingontwikkeling in New York van 1990 tot en met 2000
[FIGUUR: Lijn- en staafdiagram met gezichten van mensen. De y-as is gelabeld met 'miljoenen' en loopt van 0 tot 3,5. De x-as toont de jaren 1990 en 2000, en bevolkingsgroepen: blanken, zwarten, Spaanstaligen en Aziaten.]
2p ◯ 42 In figuur 3 staat de bevolkingsontwikkeling in New York van 1990 tot en met 2000
weergegeven.
Hieronder staan twee uitspraken over deze ontwikkeling.
1 Het zijn vooral de blanken met een laag inkomen die van New York naar de
voorsteden zijn getrokken.
2 Veel Spaanstaligen proberen in New York werk te vinden.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak
juist is of onjuist.
500010-1-636o*
24
einde ■