# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-KB 2003 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-kb/aardrijkskunde/2003/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-KB
2003
tijdvak 1
donderdag 22 mei
09.00 - 11.00 uur
AARDRYKSKUNDE CSE KB
AARDRYKSKUNDE VBO-MAVO-C
Bij dit examen hoort een bijlagenboekje.
Dit examen bestaat uit 45 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 55 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
300005-636-5300

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN

figuur 1
De kringloop van het water

[FIGUUR: Een schematische weergave van de waterkringloop, met pijlen die verdamping, neerslag en afvoer van water illustreren tussen zee, land en bergen.]

2p O 1 In figuur 1 staat de kringloop van het water schematisch afgebeeld. Bij twee verschillende
delen in de kringloop staan letters.
Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bovenstaande figuur.
1 Bij de letter A in de figuur vindt vooral de condensatie van waterdamp plaats.
2 Bij de letter B in de figuur vindt afvoer van water plaats.
→ Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist
is of onjuist.

1p • 2 In figuur 1 staat de kringloop van het water schematisch afgebeeld.
Welke soort kringloop staat hier afgebeeld?
A alleen de korte kringloop
B alleen de lange kringloop
C de korte en de lange kringloop

300005-636-530o 2 ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

doorsnede 1
Dwarsdoorsnede in West-Nederland (over Wassenaar tot Utrecht)
A B
[FIGUUR: Dwarsdoorsnede van de ondergrond met verschillende lagen en aanduidingen zoals GRONDWATERSPIGEL, NOORDZEE, DUINEN, VEEN- EN KLEILAGEN, UTRECHTSE HEUVELS, en genummerde zones 1, 2, en 3.]
Ligging dwarsdoorsnede
[FIGUUR: Kaart van Nederland met de ligging van de dwarsdoorsnede aangegeven met een lijn tussen A en B. Een schaalbalk is aanwezig.]
0 50 100 km

3p O 3 In de dwarsdoorsnede van West-Nederland zijn de begrippen zoet water, zout water en
brak water vervangen door de cijfers 1, 2 en 3.
→ Zet de cijfers 1, 2 en 3 onder elkaar op je antwoordblad en zet achter het cijfer de
juiste soort water.

300005-636-5300 3 ga naar de volgende pagina

### Pagina 4

kaart 1
Deel van Zuid-Amerika (het stroomgebied van de rivier Paraná)
[FIGUUR: Kaart van een deel van Zuid-Amerika met rivieren, meren en hoogtelijnen. Landen als Bolivia, Paraguay, Argentinië, Brazilië en Uruguay zijn aangegeven. Steden zoals La Paz, Asunción, Buenos Aires, Montevideo en Brasília zijn gemarkeerd. Een legenda geeft de hoogtes (0-1000 m, 1000-2000 m, 2000-5000 m), moerasgebieden, rivieren, de Itaipu-stuwdam en hoofdsteden aan.]
1p ● 4 Een groot deel van de elektriciteit, die in Paraguay wordt gebruikt, komt van de
waterkrachtcentrale bij de Itaipu-stuwdam.
De Itaipu-stuwdam ligt op de grens van Paraguay met een ander land.
Welk ander land is dat (zie kaart 1)?
A Argentinië
B Bolivia
C Brazilië
D Uruguay
1p O 5 De hoofdstad van Paraguay is Asunción.
Bijna de gehele elektriciteitsvoorziening van Asunción is afhankelijk van de Itaipu-
stuwdam.
Bij Asunción komen twee rivieren bij elkaar (zie kaart 1).
Dat zijn de Pilcomayo en de Paraguay.
Dit gebied is niet geschikt voor de aanleg van een stuwdam.
→ Geef met behulp van bovenstaande kaart daarvan de oorzaak.
300005-636-5300 4 ga naar de volgende pagina

### Pagina 5

foto 1
Overzicht van de Itaipu-stuwdam in de rivier Paraná in Zuid-Amerika

[FIGUUR: Luchtbeeld van een enorme stuwdam met een brede rivier en omliggende bebouwing en natuur.]

2p O 6 Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van kaart 1 en foto 1.
1 Bij deze waterkrachtcentrale wordt gebruik gemaakt van grote hoogteverschillen in het
gebied.
2 De elektriciteit, die daar wordt opgewekt, is een vorm van hydro-elektriciteit.
-> Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist
is of onjuist.

300005-636-530o 5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

kaart 2
Land van Maas en Waal

[FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met de rivieren Maas en Waal, en de steden Utrecht, Arnhem, Tiel, Neerijnen, Druten en Nijmegen. De gebieden Land van Altena en Land van Maas en Waal zijn aangeduid. Een legenda toont dat stippellijnen zwakke delen van de Waaldijk aanduiden.]

Legenda:
........ zwakke delen van de Waaldijk
tekst 1

Wateroverlast in het stroomgebied van de grote rivieren (1995)
Terwijl in Limburg het Maaswater centimeter voor centimeter steeg, werden de
inwoners van het Land van Maas en Waal banger en banger.
Tv-beelden lieten Limburgers zien die drijvend meubilair uit hun ondergelopen
keukens probeerden te redden.
In het rivierengebied, tussen Maas en Waal, was te zien hoe hele bankstellen op
auto's werden geladen en hoe inwoners massaal vertrokken naar andere
gebieden.
Er was echter nog geen straat of huis ondergelopen.
Desondanks zat de schrik er goed in.
Zeker bij de inwoners van het gebied tussen Druten en Dreumel.

1p O 7 → Van kaart 2 kun je een reden aflezen waarom men juist in het gebied tussen Druten
en Dreumel zo bang was voor een overstroming.
Geef die reden.

300005-636-530o 6 ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

figuur 2
Drie rivierprofielen
[FIGUUR: Drie rivierprofielen met verschillende waterstanden, met legenda "hoog water".]
1
2
3
1p ● 8 Figuur 2 laat drie rivierprofielen zien.
Welk profiel geeft de situatie weer van de Waal in 1995 (zie tekst 1)?
A profiel 1
B profiel 2
C profiel 3
tabel 1
Beschikbare hoeveelheid water in m³ per persoon in Egypte
1950 2661 m³
1995 936 m³
2025* 607 m³
*2025 is een voorspelling
1p ● 9 Uit tabel 1 blijkt dat er voor inwoners van Egypte steeds minder water per persoon
beschikbaar is.
De belangrijkste reden daarvoor is
A de daling van de hoeveelheid neerslag.
B de stijging van de temperatuur.
C de toename van de bevolking.
300005-636-530o 7 ga naar de volgende pagina

### Pagina 8

kaart 3
De verdroging van het Aralmeer, 1973-1993
[FIGUUR: Kaart met de legenda 'land', 'sinds 1973 drooggevallen', 'af en toe droogvallend', 'water', 'zoutafzettingen', 'rivier'. Op de kaart staan de plaatsen Akbasty, Kökaral, en de rivier Syr Darja. Er zijn ook markeringen met X, Y, Z.]
Ligging kaartfragment
[FIGUUR: Een kaartfragment met een noordpijl en schaal van 0 tot 100 km.]
1p 10 Op kaart 3 is te zien dat het Aralmeer tussen 1973 en 1993 kleiner is geworden door de
verdroging.
Wat is de oorzaak van deze verdroging?
A De jaarlijkse hoeveelheid neerslag in dit gebied is sterk gestegen.
B Er was extra grond nodig voor de landbouw.
C Er wordt veel rivierwater gebruikt voor irrigatie.
300005-636-5300 8 ga naar de volgende pagina

### Pagina 9

foto 2
Het Aralmeer

[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een uitgedroogde landschap met schepen die op het droge liggen. Het landschap is dor en er zijn sporen van oude spoorlijnen te zien.]

1p • 11 Foto 2 is genomen in het gebied van het Aralmeer.
Op kaart 3 zijn drie plaatsen aangegeven met de letters X, Y en Z.
Bij welke plaats is foto 2 genomen?
A bij plaats X
B bij plaats Y
C bij plaats Z

300005-636-530o 9 ga naar de volgende pagina —>

### Pagina 10

kaart 4
De monding van de Colorado-rivier
[FIGUUR: Kaart van het Colorado-rivier delta-gebied met de Laguna Dam, Morelos Dam, Yuma, S. Luis, Santa Clara Slough, Puerta Isabel, El Golfo de Santa Clara en de Golf van Californië. Een insetkaart toont een fragment van de VS en Mexico met een schaalbalk van 0, 1000, 2000 km en een schaalbalk van 0, 12,5, 25 km.]

1p • 12 Het Santa Clara Canal (zie kaart 4) loopt vanaf de Morelos Dam in de VS tot aan het meer Santa Clara Slough in Mexico. Het water van dit kanaal wordt ook gebruikt voor irrigatie. In dit gebied heerst een woestijnklimaat.
Hoe lang is dit kanaal?
A ongeveer 50 km
B ongeveer 90 km
C ongeveer 150 km
D ongeveer 220 km

300005-636-5300 10 ga naar de volgende pagina


### Pagina 11

foto 3
Het Santa Clara Canal in Mexico
[FIGUUR: Een breed, recht kanaal met water, omringd door droge vegetatie en zandkleurige oevers, met op de achtergrond heuvels.]
Het Santa Clara Canal is een soort betonnen bak (zie foto 3).
Zo'n kanaal is echter niet de ideale oplossing voor irrigatie. Er gaat namelijk nogal wat
water verloren.
1p O 13 Leg uit op welke manier.
tabel 2
Gebruik van zoet water op wereldniveau, naar verbruikers
X 70%
Y 20%
Z 10%
(de percentages zijn afgerond op hele tientallen)
tekst 2
Verdeling van zoet water
In Europa werd in het jaar 2000 meer dan de helft van het beschikbare zoet
water verbruikt in de industrie.
Kijken we naar de wereld als gebied, dan ligt de verdeling van het gebruik van
zoet water heel anders.
In bovenstaande tabel is het soort gebruik op wereldniveau vervangen door de
letters X, Y en Z.
In willekeurige volgorde staan deze letters voor huishoudelijk gebruik, industrieel
gebruik en agrarisch gebruik.
1p • 14 In tabel 2 staat het gebruik van zoet water op wereldniveau.
Welke letter stelt het agrarisch gebruik voor?
A X
B Y
C Z
1p O 15 De verdeling van het gebruik van zoet water op Europees niveau is anders dan het
gebruik op wereldniveau (zie tekst 2).
Geef een andere reden waarom dit zo is.
300005-636-5300 11 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 12

kaart 5
Rivieren in Polen
[FIGUUR: Kaart van Polen met rivieren en grenzen. De kaart is verdeeld in vier genummerde gebieden. Belangrijke steden en buurlanden zijn aangegeven. Een schaalbalk van 0 tot 300 km is zichtbaar.]
1p • 16 Kaart 5 geeft een overzicht van rivieren in Polen.
Polen is op deze kaart in vier stukken verdeeld, aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4.
In welk deel ligt de bovenloop van de Wisła?
A 1
B 2
C 3
D 4

tekst 3
Wateroverlast in Polen
Tijdens de regenrijke zomer van 2001 werd Polen in de maand juli getroffen door
zware overstromingen.
De rivier de Wisła zorgde in Polen voor grote problemen in zijn bovenloop.
Grote stukken land kwamen gedurende enkele dagen onder water te staan.
De economische schade was enorm.
Opmerkelijk is wel dat de laatste jaren duizenden hectare bos zijn verdwenen.

1p O 17 De laatste jaren zijn er duizenden hectare bos verdwenen (zie tekst 3).
Over de oorzaak heeft de Poolse milieubeweging een eigen mening.
→ Welk verband legt de Poolse milieubeweging tussen het verdwijnen van duizenden
hectare bos en de overstromingen van 2001?

300005-636-5300 12 ga naar de volgende pagina --->

### Pagina 13

tekst 4
Strijd tussen Poolse milieubeweging en Poolse waterbouwkundigen
De kans op wateroverlast in de toekomst moet worden verkleind.
De milieubeweging en de waterbouwkundigen in Polen staan lijnrecht tegenover
elkaar.
De milieubeweging wil meer gebieden aanwijzen die onder water mogen lopen.
De waterbouwkundigen willen de bovenloop van de Wisla uitdiepen.
Volgens de milieubeweging is dat behalve een dure oplossing ook slechts een
tijdelijke oplossing voor wateroverlast.
De regering heeft nog geen besluit genomen.

1p O 18 -> Geef een argument van de Poolse waterbouwkundigen om de Wisla uit te diepen.
1p O 19 -> Geef het argument van de Poolse milieubeweging om het uitdiepen van de Wisla
slechts een tijdelijke oplossing te noemen.

figuur 3
Schematische tekening van 'grijs water' in een nieuwbouwwijk

[FIGUUR: Schematische tekening van een nieuwbouwwijk met huizen, een boom, een rookpluim, regenwolken, zon, een meer en een systeem voor wateropvang en -distributie.]

Legenda:
pompstation/
zuiverings-
installatie

wonin

g

meer

'grijswater'aanvoer

drinkwater

2p O 20 Er bestaan plannen om in een nieuwbouwwijk een dubbele watervoorziening aan te
leggen (zie figuur 3).
Naast het normale drinkwater wordt er ook 'grijs water' de huizen binnengebracht.
Dit 'grijs water' is niet zuiver genoeg om als drinkwater gebruikt te kunnen worden.
-> Noem twee voorbeelden waarvoor dit 'grijs water' gebruikt kan worden.
300005-636-5300
13
ga naar de volgende pagina


### Pagina 14

kaart 6
Zuidoost-Azië
[FIGUUR: Een kaart van Zuidoost-Azië met de landen India, Filippijnen en Indonesië. De steden Chennai, Manila en Jakarta zijn gemarkeerd.]
1p O 21 De miljoenensteden Chennai, Manila en Jakarta (zie kaart 6) liggen alle drie aan zee.
Voor hun drinkwater zijn alle drie de steden afhankelijk van de grondwatervoorraad.
Het halen van drinkwater uit de grondwatervoorraad leidt bij deze drie steden tot
toenemende verzilting van deze grondwatervoorraad.
→ Leg uit waardoor de verzilting van deze grondwatervoorraad in deze drie steden wordt
veroorzaakt.
1p ● 22 In zoetwaterfabrieken wordt van zout water (zeewater) zoet water gemaakt.
Dit zou een oplossing kunnen zijn voor deze drie steden.
Toch gebeurt dat niet.
Wat is daarvoor de reden?
A De bevolking heeft te weinig technische kennis voor zulke fabrieken.
B De bouw van deze fabrieken kost te veel geld.
C Het zeewater is te zout door de hoge temperatuur.
D Voor deze fabrieken is heel veel ruimte nodig.
300005-636-5300 14 ga naar de volgende pagina

### Pagina 15

TRANSPORT EN INFRASTRUCTUUR
kaart 7
Superspoor naar het noorden
[FIGUUR: Kaart van Noord-Nederland met verschillende spoorlijnen en stations, waaronder Leeuwarden, Groningen, Heerenveen, Emmeloord, Lelystad, Almere en Schiphol. De kaart bevat ook een legenda met reistijden tussen stations.]
Legenda:
5' = 5 minuten

1p 23 Heel modern, zo'n magneetzweeftrein.
In Duitsland wordt er al een aantal jaren mee geëxperimenteerd.
Ook in Nederland gaan er stemmen op voor de aanleg van zweeftreininbanen.
Zo zou een nieuwe verbinding tussen West- en Noord-Nederland met deze nieuwe techniek tot stand gebracht kunnen worden.
De bestuurders van de noordelijke provincies zijn er voorstander van.
Ze verwachten voordelen van de aanleg van deze zweeftreinbaan voor de noordelijke provincies.
In hoeveel tijd zou de zweeftrein de afstand Schiphol - Groningen kunnen afleggen volgens kaart 7?
A in drie kwartier
B in een uur
C in een uur en een kwartier
D in anderhalf uur

1p O 24 De bestuurders van de noordelijke provincies verwachten voordelen van de aanleg van deze trein voor de noordelijke provincies.
→ Geef een argument dat deze provinciebestuurders zullen gebruiken voor de aanleg van een zweeftreinbaan.

1p O 25 Behalve voorstanders zijn er ook tegenstanders van het plan.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu is bijvoorbeeld tegen.
→ Geef een argument dat de minister tegen het plan zal gebruiken.

300005-636-5300 15 ga naar de volgende pagina


### Pagina 16

kaart 8
Trajectsnnelheden hoofdwegennet 2020
Ochtend- en avondspits zonder nieuw beleid
[FIGUUR: Kaart van Nederland met wegennet, aanduidingen van snelheden en regio's R, P, Q, S.]
Legenda:
snelheid <60 km/u
snelheid 60-80 km/u
snelheid >80 km/u
kaart 9
Trajectsnnelheden hoofdwegennet 2020
Ochtend- en avondspits met nieuw beleid
[FIGUUR: Kaart van Nederland met wegennet, aanduidingen van snelheden en regio's R, P, Q, S.]
Legenda:
snelheid 60-80 km/u
snelheid >80 km/u
300005-636-5300
16
ga naar de volgende pagina

### Pagina 17

1p 26 In het voorjaar van 2001 publiceerde het Ministerie van Verkeer en Waterstaat het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan (NVVP). In dit plan staan allerlei maatregelen die genomen zouden moeten worden om de Nederlandse infrastructuur aan te passen tot 2020. Kaart 8 en kaart 9 tonen uit dit plan. Beide kaarten hebben betrekking op de gemiddelde snelheden die gereden kunnen worden op het hoofdwegennet tijdens de spitsuren. Deze gemiddelde snelheden worden trajectsnelheden genoemd. Kaart 8 geeft de verwachte situatie in 2020 als er geen maatregelen getroffen worden. Kaart 9 geeft de verwachte situatie in 2020 als de maatregelen uit het plan toegepast worden. Vergelijk kaart 8 met kaart 9. In welk gebied zullen de maatregelen uit het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan het meeste effect hebben?
A gebied P
B gebied Q
C gebied R
D gebied S
2p O 27 Eén van de maatregelen die voorgesteld worden om de trajectsnelheden hoger te krijgen is de zogenaamde ‘Toe-rit-dosering’. Bij ‘Toe-rit-dosering’ wordt het verkeer op de oprit naar de snelweg auto voor auto toegelaten. ‘Toe-rit-dosering’ is maar één maatregel die in het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan genoemd wordt om de trajectsnelheden te verbeteren.
→ Noem twee andere maatregelen waarmee de trajectsnelheden verhoogd kunnen worden.
1p O 28 De minister van Verkeer en Waterstaat is van mening dat de kosten van deze maatregelen niet alleen door de overheid betaald zouden moeten worden. Ook het bedrijfsleven zou mee moeten betalen. Daardoor zullen de kosten voor de overheid beperkt worden.
→ Geef een ander argument van de minister van Verkeer en Waterstaat om het bedrijfsleven mee te laten betalen in de kosten.
300005-636-5300 17 ga naar de volgende pagina

### Pagina 18

tabel 3
Ontwikkeling goederenvervoer
Aan- en afvoer in Nederland x 1000 ton

1985 2000
Zeevaart 316.206 ( 52,3%) 424.536 ( 29,2%)
X 151.081 ( 25,0%) 314.287 ( 21,6%)
Y 13.724 ( 2,3%) 28.063 ( 1,9%)
Wegverkeer 84.937 ( 14,0%) 584.595 ( 40,1%)
Z 37.979 ( 6,3%) 104.017 ( 7,1%)
Luchtverkeer 379 ( 0,06%) 1.268 ( 0,09%)
Totaal 604.306 (100%) 1.456.766 (100%)

1p • 29 In tabel 3 wordt de ontwikkeling van het goederenvervoer in Nederland weergegeven
tussen 1985 en 2000.
Drie vormen van goederenvervoer zijn met de letters X, Y en Z weergegeven.
Dat zijn in willekeurige volgorde de binnenvaart, de spoorwegen en de pijpleiding.
Welke letter X, Y of Z gaat over de binnenvaart?
A X
B Y
C Z

1p • 30 Welke soort goederen wordt vooral door de lucht vervoerd?
A bloemen
B ertsen
C granen
D olie

grafieken 1 en 2
Toegenomen drukte op de weg in aantallen: personenauto's en vrachtauto's

grafiek 1 grafiek 2

gemiddelde 6000 gemiddelde 800
drukte op werk- drukte op werk-
dagen bij 24 6000 dagen bij 24 700
telpunten telpunten
5000 600
4000 500
3000 400
2000 300
1000 200
0 100
0 3 6 9 12 15 18 21 24 0 3 6 9 12 15 18 21 24
tijdstip tijdstip
Legenda:
---- jaren tachtig — jaren negentig

2p O 31 Hieronder staan twee uitspraken over de grafieken 1 en 2.
1 Grafiek 1 heeft betrekking op personenauto's en grafiek 2 op vrachtauto's.
2 De drukte op de weg is alleen maar overdag toegenomen en niet 's nachts.
-> Neem de cijfers 1 en 2 over op je antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist
is of onjuist.

300005-636-5300 18 ga naar de volgende pagina


### Pagina 19

kaart 10
Havens en vervoer over water

[FIGUUR: Kaart van Europa met havens, rivieren en kanalen. Lijnen geven de vervoersstromen aan met pijlen die de richting aangeven. Er is een legenda met symbolen voor de havens, soorten vervoer (zee, rivier of kanaal) en goederenvervoer.]

Legenda:
havens: goederen,
gelost en geladen (1991)
Vervoer over water
Zee
Rivier of kanaal

Goederenvervoer
in miljoen ton per jaar
(bij benadering)
100 of meer
50-100
25-50
1-5 5-10 10-20 20-50

Stukgoed
Massagoederen

1p ● 32 Op kaart 10 kun je de omvang en soort goederen aflezen die aan- en afgevoerd worden
naar een groot aantal Europese havens.
Welke van de onderstaande havens heeft volgens de kaart geen achterlandverbinding via
rivier of kanaal?
A Bremen
B Genua
C Londen
D Marseille

2p ◯ 33 Kaart 10 laat ook de verhouding zien tussen de hoeveelheid stukgoed en massagoederen
die in elk van de afgebeelde havens behandeld wordt.
De kaart laat zien dat ruim 75% van de goederen die in Rotterdam geladen en gelost
worden massagoederen zijn.
→ Noem twee redenen waarom de Rotterdamse haven zo geschikt is voor de aanvoer
en afvoer van massagoederen.

300005-635-5300 19 ga naar de volgende pagina


### Pagina 20

Gebruik het bijlagenboekje.
1p ● 34 Rozenburg is een deel van het Nieuwe Waterweggebied.
Welke functie zal het eiland Rozenburg in de jaren vijftig vooral hebben gehad (zie kaart 1
in het bijlagenboekje)?
A een agrarische functie
B een havenfunctie
C een industriële functie
D een toeristische functie
2p O 35 In ongeveer 40 jaar tijd is er op het eiland Rozenburg veel veranderd.
→ Vergelijk de kaarten 1 en 2 (zie het bijlagenboekje) en geef vervolgens twee
voorbeelden van veranderingen die in dit gebied hebben plaatsgevonden.
1p ● 36 Op kaart 2 komen nogal wat rode cirkeltjes voor.
Deze zijn ook op foto 1 te zien, maar dan met een witte kleur (zie het bijlagenboekje).
Wat is de functie van deze rode cirkeltjes?
A Het zijn drinkwaterbekkens.
B Het zijn opslagplaatsen van aardolie.
C Het zijn opslagplaatsen van steenkool.
D Het zijn waterzuiveringsinstallaties.
1p O 37 In mainport Rotterdam meren dagelijks schepen af zoals te zien is op foto 1 in het
bijlagenboekje.
Dat was zo'n 40 jaar geleden niet zo. De schepen die nu afmeren zijn veel groter.
→ Geef hiervoor een reden.
300005-636-5300 20 ga naar de volgende pagina —>

### Pagina 21

grafiek 3
Ontwikkelingen op en rond Schiphol, 1992-1998

[FIGUUR: Lijngrafiek met op de y-as percentages (van 0 tot 240) en op de x-as de jaren '92 tot en met '98. Er zijn drie lijnen: 1 (solid) voor passagiers, 2 (dashed) voor klachten over ....., en 3 (dot-dashed) voor vluchten. De schaal van 1992 is 100%.]

Legenda:
1 passagiers
2 --- klachten over .....
3 - - - vluchten

*na 1996 onbekend
1992 = 100%

1p 38 Grafiek 3 gaat over ontwikkelingen op en rond Schiphol.
Hoe groot was de toename van het aantal passagiers op luchthaven Schiphol in de
periode 1992-1998?
A 60 %
B 80 %
C 160 %
D 180 %

1p O 39 Het aantal passagiers is sterker gegroeid dan het aantal vluchten.
→ Geef daarvoor een reden.

1p ● 40 Op welke klacht is lijn 2 in grafiek 3 vooral van toepassing?
A geluidshinder
B horizonvervuiling
C luchtvervuiling
D stankoverlast

300005-636-530o 21 ga naar de volgende pagina


### Pagina 22

kaart 11
Spoorwegverbindingen met het Ruhrgebied

[FIGUUR: Kaart van Nederland en delen van België en Duitsland met spoorlijnen en plaatsnamen. Links de Maasvlakte, Rotterdam, Dordrecht, Breda, Roosendaal en Antwerpen. In het midden Utrecht, Betuweroute, Nijmegen, 's Hertogenbosch, Tilburg, Eindhoven, Hasselt en Tongeren. Rechts Arnhem, Venlo, Roermond, Helmond, Maasbracht, Mönchengladbach en Keulen. Ook het Ruhrgebied is aangegeven. Er is een legenda met de spoorlijnen: een dikke gestippelde lijn voor de A67-variant, een dikke lijn voor trace IJzeren Rijn/Montzenroute en een normale lijn voor bestaand spoor. Een schaalbalk is aanwezig van 0 tot 40 km. Ook staat er 'nationaal park De Meinweg'.]

Legenda:
----- trace IJzeren Rijn/Montzenroute
----- A67-variant
-------- bestaand spoor

kaart 12
Reliëf Zuid-Limburg

[FIGUUR: Topografische kaart van Zuid-Limburg. Verschillende kleuren geven de hoogteligging aan, van lichtgroen (laag) naar oranje en rood (hoog). De rivieren Maas en Geul zijn blauw aangegeven. Plaatsen zoals Maastricht, Vaalserberg en de Kempen Plateau zijn herkenbaar. Een legenda met hoogtegegevens van 0 tot 600 m is aanwezig.]

Legenda:
0 100 200 300 400 500 600 m

300005-636-530o 22 ga naar de volgende pagina


### Pagina 23

1p O 41 De ‘IJzeren Rijn’ is een spoorweg tussen Antwerpen en Duisburg (in het Duitse Ruhrgebied), die aangelegd is tussen 1869 en 1879.
Hoewel het tracé voor een deel over Nederlands grondgebied loopt, heeft België (volgens een verdrag) de kosten van de aanleg volledig betaald.
Aanvankelijk was er veel treinverkeer, maar dit werd door de jaren heen steeds minder.
Sinds 1991 rijden er zelfs helemaal geen treinen meer tussen Roermond en de Duitse grens.
België heeft echter verzocht de ‘IJzeren Rijn’ opnieuw in gebruik te mogen nemen.
Op kaart 11 staat ook de ‘Montzenroute’ aangegeven.
Deze spoorverbinding gaat niet over Nederlands grondgebied.
De Belgische regering is echter van mening dat deze ‘Montzenroute’ minder geschikt is.
Zeker zware goederentreinen kunnen moeilijk van deze route gebruik maken.
→ Geef door vergelijking van kaart 11 met kaart 12 de reden waarom de ‘Montzenroute’ minder geschikt is voor zware goederentreinen.

1p O 42 Antwerpen kan door het opnieuw in gebruik nemen van de ‘IJzeren Rijn’ een grotere concurrent van Rotterdam worden.
Bij welk soort goederenvervoer zou Antwerpen een grotere concurrent van Rotterdam kunnen worden?
A aardgas
B computers
C containers
D ertsen

foto 4
Woningen langs het spoor in het
Roermond

foto 5
Historisch tracé door het centrum van
natuurgebied
de Weerter- en Budelerbergen

[FIGUUR: Foto van woningen langs een spoorlijn met een overweg en auto's. Rechts een foto van een spoorlijn die door een mistig natuurgebied met bomen loopt.]

2p O 43 Foto 4 en foto 5 zijn genomen op twee plaatsen waar de IJzeren Rijn door Nederland gaat.
Stel dat jij in dit gebied woont en je stuurt een protestbrief naar de Belgische regering tegen het gebruik van de ‘IJzeren Rijn’.
→ Noem in je brief twee argumenten.
Je kunt bij je antwoord gebruik maken van beide foto’s.

300005-636-5300 23 ga naar de volgende pagina


### Pagina 24

tabel 4
Top 10 Europese luchthavens in 2000

[FIGUUR: Tabel met luchthavens, vliegtuigbewegingen, passagiersbewegingen en vracht, met de top 10 Europese luchthavens in 2000.]

London* 858,7 (1) 108.543 (1) 1.795,4 (1)
Parijs** 747,5 (2) 73.641 (2) 1.386,7 (3)
Frankfurt 441,6 (3) 49.340 (3) 1.573,2 (2)
Amsterdam 414,9 (4) 39.607 (4) 1.222,6 (4)
Madrid 357,6 (5) 32.828 (5) 308,9 (9)
Milaan 313,3 (6) 26.743 (7) 300,8 (10)
Rome 306,8 (7) 27.109 (6) 674,4 (5)
Brussel 304,9 (8) 21.599 (10)
Kopenhagen 299,7 (9) 395,1 (8)
Zürich 290,9 (10) 22.627 (9)
München 23.126 (8) 499,9 (6)
Luxemburg 423,6 (7)
Keulen

* Drie luchthavens (Heathrow, Gatwick, Stansted)
** Twee luchthavens (Charles de Gaulle, Orly)

1p O 44 Maroesja en Herman maken een sectorwerkstuk over mainport Schiphol.
Ze bestuderen tabel 4.
Herman vindt dat de tabel heel goed laat zien dat Schiphol een Europese mainport is.
→ Geef met behulp van tabel 4 een argument voor zijn standpunt.

1p O 45 Maroesja vindt dat de tabel geen eerlijke vergelijking maakt tussen de diverse
vliegvelden.
Zij zegt tegen Herman: “Als er een vergelijking gemaakt was tussen luchthavens in plaats
van luchthavensteden zou Schiphol een hogere plaats innemen”.
→ Geef met behulp van tabel 4 een argument voor haar standpunt.

300005-636-5300* 24 einde