# Eindexamen Nederlands VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nederlands/2024/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 1
donderdag 16 mei
13.30 - 15.30 uur
Nederlands CSE GL en TL

Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.
Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 31 vragen en een schrijfopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0011-a-24-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Klimaatverandering: het Britse dorp dat wordt opgeslokt door de zee
1p 1 Deze tekst wordt onder andere ingeleid door het introduceren van een (ervarings)deskundige.
→ Op welke twee andere manieren wordt deze tekst ingeleid in de alinea’s 1 tot en met 4? Kruis de juiste antwoorden aan in de tabel in de uitwerkbijlage.
2p 2 Volgens alinea 5 is de Britse oostkust de snelst eroderende kust van Europa.
→ Wat zijn de twee hoofdoorzaken hiervan? Noteer deze twee in de uitwerkbijlage. Gebruik maximaal tien woorden per hoofdoorzaak.
1p 3 Alinea 6 (regels 50-58) bestaat uit twee zinnen. Wat is het verband tussen deze zinnen?
A Zin 2 geeft een verklaring voor het besluit uit zin 1.
B Zin 2 geeft een voorbeeld bij het probleem in zin 1.
C Zin 2 is een tegenstelling bij het probleem in zin 1.
D Zin 2 vormt samen met zin 1 een opsomming.
1p 4 Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 1 tot en met 5
A de afbrokkeling van de kust door klimaatverandering
B de risico’s die kusterosie met zich meebrengt
C het terugtrekken van de kust van Engeland
D het verdwijnen van het dorp Happisburgh
1p 5 Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 6 tot en met 9?
A de kosten en baten van het beschermen van kusten
B de noodzaak van het beschermen van de dorpen
C de vraag of kusten beschermd moeten worden
D het beschermen van de Engelse kust
1p 6 Nicholls vergelijkt Nederland in de alinea’s 8 en 9 met Engeland.
→ Welk verschil ziet hij? Noteer dit verschil in de uitwerkbijlage.
GT-0011-a-24-1-o 2 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

2p 7 Nicholls noemt in alinea 9 twee zaken die een rol spelen bij de kosten-batenanalyse.
→ Welke twee zijn dat? Schrijf deze zaken op in de uitwerkbijlage.
1p 8 Er zijn verschillende manieren van omgaan met de gevolgen van klimaatverandering voor de kustlijn.
Welke manier is volgens Nicholls het best?
A     accepteren dat de kustlijn erodeert en land aan de natuur teruggeven
B     bepaalde locaties goed beschermen en andere locaties overgeven aan de zee
C     dammen en muren bouwen om de zee op afstand te houden
D     meer geld investeren in bescherming van de kustlijn bij grote steden
1p 9 Wat is de hoofdgedachte van deze tekst?
A     De geschiedenis van Engeland gaat verloren, doordat erosie van de kust door een stijgende zeespiegel steeds meer dorpen in zee laat verdwijnen.
B     De kustlijn van Engeland erodeert door klimaatverandering en daarom moeten er maatregelen worden getroffen om dorpen te behouden.
C     Engelse dorpen verdwijnen steeds vaker in zee omdat de Britse regering geen maatregelen neemt, in tegenstelling tot de regering van Nederland.
D     Erosie van de Engelse kustlijn is een eeuwenoud proces dat steeds sneller gaat en daarom moet er nagedacht worden over de vraag wat beschermd moet worden.
GT-0011-a-24-1-o 3 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 4

Dit is een opgavepagina van een examen. Het bevat een tekstfragment getiteld 'Klimaatverandering bedreigt zandstranden als een sluipmoordenaar', dat gaat over de impact van klimaatverandering op stranden wereldwijd, met name erosie en zeespiegelstijging. Het fragment noemt specifieke regio's en onderzoeksresultaten. Er worden twee vragen gesteld: Vraag 10 vraagt de student om deelonderwerpen uit het tekstfragment in een tabel in het uitwerkblad te plaatsen. Vraag 11 vraagt de student om het tekstfragment te typeren uit vier gegeven opties (aankondiging, conclusie, verklaring, voorbeeld). Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren op deze pagina. De concepten die aan bod komen zijn klimaatverandering, zeespiegelstijging, erosie, kustgebieden, en de economische/recreatieve impact daarvan. Van de student wordt gevraagd om tekstbegrip en categorisatievaardigheden toe te passen.

### Pagina 5

Tekst 2 Maal meer
1p 12 In alinea 1 staat "Of heeft goed kauwen andere voordelen?" (regels 6-7)
→ In welke alinea wordt het duidelijkste antwoord gegeven op deze
vraag? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.
1p 13 In de alinea's 2 en 3 worden drie verschillende antwoorden gegeven op
de vraag hoe grondig je je voedsel moet kauwen.
→ Noteer in de uitwerkbijlage welke drie antwoorden dat zijn. Gebruik
maximaal 15 woorden per antwoord.
2p 14 Hoe makkelijk voedingsstoffen opgenomen worden, blijkt onder meer af te
hangen van het soort voedingsmiddel.
→ Noteer in de uitwerkbijlage achter ieder soort voedingsmiddel hoe
goed je het moet kauwen om de voedingsstoffen goed op te kunnen
nemen. Geef ook aan waarom je dat moet doen. Kies uit de
antwoorden in de uitwerkbijlage en vul alleen de nummers in.
Let op! Er blijven twee antwoorden over.
1p 15 Wat is de functie van alinea 5?
Alinea 5
A geeft achtergrondinformatie bij het gestelde in alinea 4.
B noemt een gevolg van het gestelde in alinea 4.
C noemt een verschil met de informatie in alinea 4.
D plaatst een kanttekening bij de informatie in alinea 4.
2p 16 Goed kauwen zorgt er volgens Guido Camps voor dat je minder snel en
daardoor minder gaat eten. (alinea 7)
→ Geef in de uitwerkbijlage de drie verschillende redenen die hij
hiervoor geeft.
1p 17 Camps vindt het belangrijk dat kinderen al op jonge leeftijd goed leren
kauwen. (alinea 8)
→ Citeer de zin waarin wordt uitgelegd waarom dit zo belangrijk is op de
lange termijn.
1p 18 Wat is de belangrijkste functie van alinea 9?
A een advies geven
B een conclusie trekken
C een samenvatting geven
D een toekomstverwachting geven
GT-0011-a-24-1-o
5 / 10
lees verder

### Pagina 6

1p 19 Welke zin geeft het best de hoofdgedachte van deze tekst weer?
A Alleen bij bepaalde voedingsmiddelen is het belangrijk dat je goed
kauwt, bij andere voedingsmiddelen niet.
B Goed kauwen heeft meerdere voordelen en daarvoor hoef je geen
honderd keer te kauwen op een hap.
C Het is belangrijk dat je als kind al leert om goed te kauwen, anders zul
je later minder gezond eten.
D Onderzoek naar kauwen bewijst dat de voordelen van goed kauwen
het grootst zijn als je minstens honderd keer op een hap kauwt.

Tekst 3 Muziek als erfenis

1p 20 De afbeelding in deze advertentie trekt de aandacht.
Welke andere functie heeft de afbeelding in deze advertentie vooral?
De afbeelding
A is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.
B laat zien voor wie de tekst is bedoeld.
C ondersteunt de inhoud van de tekst.
D voegt nieuwe inhoudselementen aan de tekst toe.

1p 21 In de tekst staat: "Het heeft mij zoveel gegeven door de jaren heen,
zoveel gebracht. Daarom voelt het logisch dat ik iets teruggeef en straks
muziek ga steunen door na te laten aan het Cultuurfonds."
Wat is het verband tussen deze twee zinnen?
A doel - middel
B reden - uitspraak
C tegenstelling
D uitspraak - toelichting

1p 22 Wat is het belangrijkste doel van deze advertentie?
A lezers aansporen om net zoals de man uit de advertentie muziek te
maken voor het Cultuurfonds
B lezers aansporen om op de website van het Cultuurfonds te kijken of
hun brochure aan te vragen
C lezers informeren over de mogelijkheid geld aan het Cultuurfonds na
te laten uit hun erfenis
D lezers informeren over het bestaan van de website en brochure van
het Cultuurfonds.

GT-0011-a-24-1-o 6/10 lees verder

### Pagina 7

1p 23 In de advertentie staat de tekst “Wat gaat u straks steunen?”
Tot wie richt de advertentie zich hier vooral?
vooral tot lezers die
A geld willen geven aan de muziekprojecten van het Cultuurfonds
B in hun testament hebben vastgelegd geld na te laten aan het
Cultuurfonds
C interesse hebben in de culturele projecten van het Cultuurfonds
D met hun erfenis cultuur in Nederland willen steunen via het
Cultuurfonds

Tekst 4 Uit gewoonte naar Instagram

1p 24 Een tekst kan op verschillende manieren ingeleid worden,
bijvoorbeeld door
1 de aanleiding voor het schrijven van de tekst te melden
2 een anekdote te vertellen
3 een conclusie te trekken
4 een deskundige te introduceren

Op welke twee manieren wordt deze tekst ingeleid in alinea 1?
A 1 en 2
B 1 en 4
C 2 en 3
D 3 en 4

2p 25 In de alinea’s 2 en 3 vergelijkt gedragspsycholoog Bjarne Timonen een
bak snoepjes met sociale media.
→ Leg uit welke overeenkomst en welk verschil er volgens hem is
tussen een bak snoepjes en sociale media. Noteer je antwoord in de
uitwerkbijlage.

1p 26 “Daardoor blijft je brein geprikkeld en blijf je scrollen.” (regels 32-33)
Wat zorgt er vooral voor dat je brein geprikkeld blijft?
A De schokkende beelden op sociale media zorgen dat je blijft kijken.
B De variatie van de inhoud op sociale media is als een fruitmachine.
C Door het algoritme krijg je steeds iets verrassends te zien wat jou
interesseert.
D Je vrienden plaatsen steeds weer iets nieuws wat jou interesseert.

GT-0011-a-24-1-o 7 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 8

1p 27 In de alinea's 5 en 6 staan de resultaten van het Nationale Social Media
Onderzoek 2021 van Newcom.
Wat blijkt uit dit onderzoek?
Hieruit blijkt in vergelijking met een jaar eerder dat
A jongeren en ouderen steeds meer gebruik gaan maken van sociale
media.
B jongeren in tegenstelling tot ouderen veel minder gebruikmaken van
sociale media.
C jongeren steeds meer gebruikmaken van sociale media, terwijl het
gebruik van sociale media door ouderen niet veel verandert.
D jongeren steeds meer gebruikmaken van sociale media, terwijl
ouderen steeds minder sociale media gebruiken.

1p 28 "En hoe meer een verslaving door de maatschappij wordt omarmd, des te
lastiger het is om er een einde aan te maken." (regels 74-77)
Welk verband is er tussen het eerste deel (voor de komma) en het tweede
deel (na de komma) van deze zin?
A doel – middel
B oorzaak – gevolg
C opsomming
D uitspraak – toelichting

1p 29 De alinea's 9 en 10 hebben een gezamenlijk deelonderwerp.
Welk deelonderwerp is dat?
A beter communiceren
B nadeel van telefoongebruik in relaties
C stoppen met sociale media
D tips voor vermindering telefoongebruik

1p 30 Wat is het hoofd onderwerp van deze tekst?
A storing bij Facebook
B storing op sociale media
C verslaafd aan Instagram
D verslaafd aan sociale media

1p 31 Een van de tekstdelen van deze tekst is de lezer een verklaring geven
voor de verslaving aan sociale media.
Welk ander tekstdiel heeft deze tekst?
de lezer
A informeren over de gevolgen van de storing bij Facebook
B informeren over manieren om het socialemediagebruik te beperken
C overtuigen om een socialemedia detox te doen
D overtuigen van de nadelen van het gebruik van algoritmes door apps

GT-0011-a-24-1-o 8 / 10 lees verder ➢➢➢

### Pagina 9

Schrij fopdracht
In de les Nederlands is de tekst 'Uit gewoonte naar Instagram' behandeld.
Je docent vroeg de leerlingen of ze een dag zonder sociale media zouden
kunnen of dat ze dit lastig zouden vinden. Er ontstond een levendige
discussie. Zo bleek dat er leerlingen waren die niet zonder sociale media
kunnen, maar er waren ook leerlingen die hier weinig om geven.
Daarnaast werden er nadelen genoemd van het overmatig gebruik van
sociale media. Ook werden mogelijke manieren besproken om het gebruik
van sociale media te verminderen. Het onderwerp lijkt iedereen bezig te
houden.

Jij zit in de leerlingenraad en bespreekt deze discussie. Een medeleerling
uit de raad komt met het plan om een challenge te organiseren waarbij
leerlingen een week geen sociale media gebruiken. De meningen binnen
de leerlingenraad zijn verdeeld. Bovendien kost het organiseren van zo’n
challenge veel tijd, dus willen jullie eerst weten of er wel behoefte is aan
zo’n week. Jullie plaatsen een artikel in de nieuwsbrief. In het artikel
roepen jullie leerlingen op om te laten weten of ze bereid zijn deel te
nemen aan de challenge.

Je gaat dit artikel schrijven. Je vertelt hierin wat de aanleiding voor het
artikel is, namelijk het idee van de leerlingenraad om een challenge te
organiseren waarbij leerlingen een week geen sociale media gebruiken.
Je legt uit dat jullie op dit idee zijn gekomen door de verschillende
meningen bij de discussie in de les Nederlands. Ook het doel van de
challenge vergeet je niet te vermelden. Natuurlijk geef je verder aan tot
welke datum de leerlingen de leerlingenraad kunnen e-mailen. Ze kunnen
hun mail sturen naar challenge@leerlingenraad.nl om zo te laten weten of
ze wel of niet aan de challenge mee zouden willen doen.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
GT-0011-a-24-1-0 9/10 lees verder ►►►

### Pagina 10

13p 32 Opdracht
Schrijf het artikel voor de nieuwsbrief van school. Gebruik daarvoor de
gegevens op de vorige bladzijde en eventueel de tekst 'Uit gewoonte naar
Instagram'. Gegevens die niet in de opdracht staan, moet je zelf
bedenken.

Besteed in jouw artikel aandacht aan de volgende punten:
— de aanleiding om het artikel te schrijven;
— hoe het idee is ontstaan voor een challenge waarbij leerlingen een
week geen sociale media gebruiken;
— het doel van de challenge;
— twee verschillende nadelen van overmatig gebruik van sociale media;
— twee verschillende manieren om het gebruik van sociale media te
verminderen;
— een oproep om bereidheid tot deelname aan de challenge te laten
weten;
— de manier om te reageren;
— de uiterste datum om te kunnen reageren;
— een activerende slotzin.

Maak er een samenhangend geheel van en zet er een passende titel
boven.
Zet je voor- en achternaam en je klas eronder.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.
Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.

GT-0011-a-24-1-0 10 / 10 einde ■