# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2 ## Vraag 1 – Vraag 1 (3 punten) 1 In de verbrandingsmotor van een raceauto reageert de brandstof met 2 zuurstof uit de lucht. Door extra zuurstof toe te voegen kan de auto harder 3 rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas (N₂O). 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat kun je verwachten: 1 In de verbrandingsmotor van een raceauto reageert de brandstof met 2 zuurstof uit de lucht. Door extra zuurstof toe te voegen kan de auto harder 3 rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas (N₂O). 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen volledige verbranding koolwaterstoffen atoombalans Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde producten voor volledige verbranding (bijv. CO of C). Vergeten van zuurstof (O₂) als reactant. Fouten bij het kloppend maken (balanceren) van de vergelijking, met name het aantal zuurstofatomen. Niet de kleinst mogelijke gehele coëfficiënten gebruiken. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, volledige verbranding, koolwaterstoffen, atoombalans Veelgemaakte fouten: - Verkeerde producten voor volledige verbranding (bijv. CO of C). - Vergeten van zuurstof (O₂) als reactant. - Fouten bij het kloppend maken (balanceren) van de vergelijking, met name het aantal zuurstofatomen. - Niet de kleinst mogelijke gehele coëfficiënten gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (2 punten) 2 maandag 24 juni 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 2 maandag 24 juni 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: systematische naamgeving moleculaire stoffen voorvoegsels Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met naamgeving van zouten (ionverbindingen) Vergeten van Griekse voorvoegsels (di-, mono-) Onvolledige naam 'stikstofoxide' geven Kernbegrippen: systematische naamgeving, moleculaire stoffen, voorvoegsels Veelgemaakte fouten: - Verwarring met naamgeving van zouten (ionverbindingen) - Vergeten van Griekse voorvoegsels (di-, mono-) - Onvolledige naam 'stikstofoxide' geven Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (2 punten) 3 rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas (N₂O). 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat kun je verwachten: 3 rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas (N₂O). 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat moet je kennen: massaberekening massahouding molecuulmassa ontledingsreactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van atoommassa (O) en molecuulmassa (O₂). Incorrect toepassen van de coëfficiënten uit de reactievergelijking in de massaberekening. Vergeten dat de massaverhouding gebaseerd is op de molecuulmassa's en niet op de gegeven massa's in kg. Kernbegrippen: massaberekening, massahouding, molecuulmassa, ontledingsreactie Veelgemaakte fouten: - Verwarren van atoommassa (O) en molecuulmassa (O₂). - Incorrect toepassen van de coëfficiënten uit de reactievergelijking in de massaberekening. - Vergeten dat de massaverhouding gebaseerd is op de molecuulmassa's en niet op de gegeven massa's in kg. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (1 punt) 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat kun je verwachten: 4 Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de 5 auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat moet je kennen: faseovergang condenseren gasfase vloeibare fase Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met andere faseovergangen, zoals verdampen (vloeibaar naar gas) of stollen (vloeibaar naar vast). Kernbegrippen: faseovergang, condenseren, gasfase, vloeibare fase Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere faseovergangen, zoals verdampen (vloeibaar naar gas) of stollen (vloeibaar naar vast). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/4 ## Vraag 6 – Vraag 6 (1 punt) 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat kun je verwachten: 6 de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat moet je kennen: ontledingsreactie thermolyse reactieomstandigheden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met andere typen ontledingsreacties zoals elektrolyse of fotolyse. Het geven van het algemene antwoord 'ontleding' in plaats van het specifieke type. Het niet herkennen van de aanwijzing 'hoge temperatuur' in de inleidende tekst. Kernbegrippen: ontledingsreactie, thermolyse, reactieomstandigheden Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere typen ontledingsreacties zoals elektrolyse of fotolyse. - Het geven van het algemene antwoord 'ontleding' in plaats van het specifieke type. - Het niet herkennen van de aanwijzing 'hoge temperatuur' in de inleidende tekst. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (3 punten) 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat kun je verwachten: 7 ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer 8 zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De 9 auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van 10 andere raceauto's. Wat moet je kennen: ontledingsreactie reactievergelijking opstellen kloppend maken van reactievergelijking Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de reactievergelijking kloppend te maken. Onjuiste formules voor de producten stikstof (N₂) en zuurstof (O₂), bijvoorbeeld N en O schrijven. Coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Kernbegrippen: ontledingsreactie, reactievergelijking opstellen, kloppend maken van reactievergelijking Veelgemaakte fouten: - Vergeten de reactievergelijking kloppend te maken. - Onjuiste formules voor de producten stikstof (N₂) en zuurstof (O₂), bijvoorbeeld N en O schrijven. - Coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/7 ## Vraag 8 – Vraag 8 (1 punt) Zuiveringszout is een triviale naam. → Geef de rationele naam van zuiveringszout. Wat kun je verwachten: Zuiveringszout is een triviale naam. → Geef de rationele naam van zuiveringszout. Wat moet je kennen: triviale naam rationele naam systematische naamgeving zouten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het geven van de chemische formule (NaHCO₃) in plaats van de naam. Verwarring met andere natriumzouten zoals natriumcarbonaat (soda). Kernbegrippen: triviale naam, rationele naam, systematische naamgeving, zouten Veelgemaakte fouten: - Het geven van de chemische formule (NaHCO₃) in plaats van de naam. - Verwarring met andere natriumzouten zoals natriumcarbonaat (soda). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/8 ## Vraag 9 – Vraag 9 (1 punt) Schoonmaakazijn is een oplossing van azijnzuur in water. → Geef de formule van het negatieve ionsoort in schoonmaakazijn. Wat kun je verwachten: Schoonmaakazijn is een oplossing van azijnzuur in water. → Geef de formule van het negatieve ionsoort in schoonmaakazijn. Wat moet je kennen: zuren ionen formules van ionen acetaation Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Formule van het zuur (HAc) geven in plaats van het ion (Ac⁻) Lading van het ion vergeten Naam (acetaat) geven in plaats van de formule Formule van het positieve ion (H⁺) geven Kernbegrippen: zuren, ionen, formules van ionen, acetaation Veelgemaakte fouten: - Formule van het zuur (HAc) geven in plaats van het ion (Ac⁻) - Lading van het ion vergeten - Naam (acetaat) geven in plaats van de formule - Formule van het positieve ion (H⁺) geven Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/9 ## Vraag 10 – Vraag 10 (1 punt) 1 p 10 Tot welk soort stoffen behoort koolstofdioxide? A tot de edelgassen B tot de halogenen c tot de moleculaire stoffen D tot de zouten De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO3) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO3 + H+ → Na+ + ... + CO2 In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. Wat kun je verwachten: 1 p 10 Tot welk soort stoffen behoort koolstofdioxide? A tot de edelgassen B tot de halogenen c tot de moleculaire stoffen D tot de zouten De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO3) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO3 + H+ → Na+ + ... + CO2 In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. Wat moet je kennen: moleculaire stoffen zouten niet-metalen atoomsoorten chemische verbinding Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen elementen (edelgassen, halogenen) en verbindingen. Incorrecte classificatie van zouten (metaal + niet-metaal). Niet herkennen dat zowel koolstof als zuurstof niet-metalen zijn. Kernbegrippen: moleculaire stoffen, zouten, niet-metalen, atoomsoorten, chemische verbinding Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen elementen (edelgassen, halogenen) en verbindingen. - Incorrecte classificatie van zouten (metaal + niet-metaal). - Niet herkennen dat zowel koolstof als zuurstof niet-metalen zijn. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/10 ## Vraag 11 – Vraag 11 (1 punt) De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO₃) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + ... + CO₂ In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. 11 Welk soort deeltje reageert bij deze reactie als base? A HCO₃⁻ B H⁺ C CO₂ D Na⁺ Wat kun je verwachten: De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO₃) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + ... + CO₂ In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. 11 Welk soort deeltje reageert bij deze reactie als base? A HCO₃⁻ B H⁺ C CO₂ D Na⁺ Wat moet je kennen: zuur-base reactie base protonacceptor ionen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen zuur (protondonor) en base (protonacceptor). Niet herkennen dat NaHCO₃ in oplossing splitst in Na⁺ en HCO₃⁻ ionen. Een product (CO₂) of een tribune-ion (Na⁺) aanwijzen als de base. Kernbegrippen: zuur-base reactie, base, protonacceptor, ionen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen zuur (protondonor) en base (protonacceptor). - Niet herkennen dat NaHCO₃ in oplossing splitst in Na⁺ en HCO₃⁻ ionen. - Een product (CO₂) of een tribune-ion (Na⁺) aanwijzen als de base. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (1 punt) Verandert de pH van de vloeistof in de fles als gevolg van stap 4? A Ja, de pH wordt lager. B Ja, de pH wordt hoger. C Nee, de pH verandert niet. Wat kun je verwachten: Verandert de pH van de vloeistof in de fles als gevolg van stap 4? A Ja, de pH wordt lager. B Ja, de pH wordt hoger. C Nee, de pH verandert niet. Wat moet je kennen: zuur-base reactie pH neutralisatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring over de relatie tussen zuurgraad en pH-waarde (lager = zuurder, hoger = basischer). Niet herkennen dat het zuur wordt verbruikt in de reactie. Kernbegrippen: zuur-base reactie, pH, neutralisatie Veelgemaakte fouten: - Verwarring over de relatie tussen zuurgraad en pH-waarde (lager = zuurder, hoger = basischer). - Niet herkennen dat het zuur wordt verbruikt in de reactie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (1 punt) De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO₃) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + ... + CO₂ In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. Geef de formule van de ontbrekende stof in de gegeven vergelijking. Wat kun je verwachten: De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO₃) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + ... + CO₂ In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. Geef de formule van de ontbrekende stof in de gegeven vergelijking. Wat moet je kennen: reactievergelijking atoombalans wet van behoud van massa zuur-base reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Naam 'water' opschrijven in plaats van de formule H₂O. Verkeerd tellen van atomen voor en na de pijl. Kernbegrippen: reactievergelijking, atoombalans, wet van behoud van massa, zuur-base reactie Veelgemaakte fouten: - Naam 'water' opschrijven in plaats van de formule H₂O. - Verkeerd tellen van atomen voor en na de pijl. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (3 punten) 3p 14 Bereken hoeveel liter CO2 maximaal kan ontstaan uit 5,0 gram NaHCO3. – Gebruik voor NaHCO3 de massa 84,0 (u). – Neem aan dat 1,0 L CO2 een massa heeft van 2,1 g. Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel CO2 is ontstaan. Wat kun je verwachten: 3p 14 Bereken hoeveel liter CO2 maximaal kan ontstaan uit 5,0 gram NaHCO3. – Gebruik voor NaHCO3 de massa 84,0 (u). – Neem aan dat 1,0 L CO2 een massa heeft van 2,1 g. Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel CO2 is ontstaan. Wat moet je kennen: rekenen aan reacties stoichiometrie massaverhouding omrekenen massa naar volume Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Foutieve berekening molecuulmassa CO₂ Massaverhouding omdraaien Vergeten massa om te rekenen naar volume Kernbegrippen: rekenen aan reacties, stoichiometrie, massaverhouding, omrekenen massa naar volume Veelgemaakte fouten: - Foutieve berekening molecuulmassa CO₂ - Massaverhouding omdraaien - Vergeten massa om te rekenen naar volume Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (1 punt) Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel CO₂ is ontstaan. Geef een verklaring waarom er evenveel CO₂ is ontstaan. Wat kun je verwachten: Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel CO₂ is ontstaan. Geef een verklaring waarom er evenveel CO₂ is ontstaan. Wat moet je kennen: chemische reactie beperkende factor overmaat en ondermaat beginstoffen reactieproducten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De aanname dat het toevoegen van meer van een beginstof altijd leidt tot meer reactieproduct, zonder rekening te houden met de andere beginstof. Het niet herkennen van het concept van een beperkende factor (de stof die opraakt en de reactie stopt). Kernbegrippen: chemische reactie, beperkende factor, overmaat en ondermaat, beginstoffen, reactieproducten Veelgemaakte fouten: - De aanname dat het toevoegen van meer van een beginstof altijd leidt tot meer reactieproduct, zonder rekening te houden met de andere beginstof. - Het niet herkennen van het concept van een beperkende factor (de stof die opraakt en de reactie stopt). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (2 punten) 2p 16 Sayara laat de opgeblazen ballon leeglopen in een bekerglas met helder kalkwater. Er zijn dan in het kalkwater verschillende verschijnselen waar te nemen. → Geef twee van deze waarnemingen. Wat kun je verwachten: 2p 16 Sayara laat de opgeblazen ballon leeglopen in een bekerglas met helder kalkwater. Er zijn dan in het kalkwater verschillende verschijnselen waar te nemen. → Geef twee van deze waarnemingen. Wat moet je kennen: aantoonreactie koolstofdioxide kalkwater neerslagreactie waarnemingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een waarneming aan de ballon beschrijven (bijv. 'de ballon loopt leeg') in plaats van aan het kalkwater. Een conclusie geven (bijv. 'er ontstaat calciumcarbonaat') in plaats van een waarneming (bijv. 'het wordt troebel'). Kernbegrippen: aantoonreactie, koolstofdioxide, kalkwater, neerslagreactie, waarnemingen Veelgemaakte fouten: - Een waarneming aan de ballon beschrijven (bijv. 'de ballon loopt leeg') in plaats van aan het kalkwater. - Een conclusie geven (bijv. 'er ontstaat calciumcarbonaat') in plaats van een waarneming (bijv. 'het wordt troebel'). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) 1p 17 Geef de formule van waterstofperoxide. Wat kun je verwachten: 1p 17 Geef de formule van waterstofperoxide. Wat moet je kennen: chemische formules molecuulformules triviale namen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met de formule van water (H₂O). De naam 'waterstofperoxide' opschrijven in plaats van de gevraagde formule. Foutieve indices, zoals HO. Kernbegrippen: chemische formules, molecuulformules, triviale namen Veelgemaakte fouten: - Verwarring met de formule van water (H₂O). - De naam 'waterstofperoxide' opschrijven in plaats van de gevraagde formule. - Foutieve indices, zoals HO. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (1 punt) Welke lading heeft het hypochloriet-ion? A 1+ B 2+ C 3+ D 1- E 2- F 3- Wat kun je verwachten: Welke lading heeft het hypochloriet-ion? A 1+ B 2+ C 3+ D 1- E 2- F 3- Wat moet je kennen: ionen zouten ionlading formule van een zout Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten dat de totale lading van een zout (ionische verbinding) neutraal (nul) moet zijn. De lading van het natriumion niet kennen. Kernbegrippen: ionen, zouten, ionlading, formule van een zout Veelgemaakte fouten: - Vergeten dat de totale lading van een zout (ionische verbinding) neutraal (nul) moet zijn. - De lading van het natriumion niet kennen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (1 punt) Welke van de volgende omschrijvingen past het meest bij zwembadwater waarin natriumhypochloriet het best werkt? Dit zwembadwater is A heel erg basisch. B een beetje basisch. C neutraal. D een beetje zuur. E heel erg zuur. Wat kun je verwachten: Welke van de volgende omschrijvingen past het meest bij zwembadwater waarin natriumhypochloriet het best werkt? Dit zwembadwater is A heel erg basisch. B een beetje basisch. C neutraal. D een beetje zuur. E heel erg zuur. Wat moet je kennen: pH-schaal zuurgraad basisch neutraal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de termen zuur en basisch (pH < 7 is zuur, pH > 7 is basisch). Een pH-waarde dicht bij 7 (zoals 7,2) aanzien voor neutraal, terwijl het strikt genomen al basisch is. Het verschil tussen 'een beetje' en 'heel erg' basisch niet correct inschatten; een pH van 7,2-7,6 is slechts licht basisch. Kernbegrippen: pH-schaal, zuurgraad, basisch, neutraal Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de termen zuur en basisch (pH < 7 is zuur, pH > 7 is basisch). - Een pH-waarde dicht bij 7 (zoals 7,2) aanzien voor neutraal, terwijl het strikt genomen al basisch is. - Het verschil tussen 'een beetje' en 'heel erg' basisch niet correct inschatten; een pH van 7,2-7,6 is slechts licht basisch. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (1 punt) 1p 20 Om aan te tonen dat een vloeistof een pH tussen 7,2 en 7,6 heeft, zijn twee proeven nodig met elk een andere indicator. Welke van onderstaande indicatoren zijn daarbij het meest geschikt? A fenolrood en broomthymolblauw B fenolrood en fenolftaleïne c thymolblauw en broomthymolblauw D thymolblauw en fenolftaleïne Wat kun je verwachten: 1p 20 Om aan te tonen dat een vloeistof een pH tussen 7,2 en 7,6 heeft, zijn twee proeven nodig met elk een andere indicator. Welke van onderstaande indicatoren zijn daarbij het meest geschikt? A fenolrood en broomthymolblauw B fenolrood en fenolftaleïne c thymolblauw en broomthymolblauw D thymolblauw en fenolftaleïne Wat moet je kennen: pH-waarde indicatoren omslagtraject Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De omslagtrajecten van de indicatoren niet kennen (deze staan in BINAS). Niet begrijpen dat je twee indicatoren nodig hebt om een specifiek pH-gebied af te bakenen. Een indicator kiezen waarvan het omslagtraject ver buiten het gevraagde pH-gebied ligt. Kernbegrippen: pH-waarde, indicatoren, omslagtraject Veelgemaakte fouten: - De omslagtrajecten van de indicatoren niet kennen (deze staan in BINAS). - Niet begrijpen dat je twee indicatoren nodig hebt om een specifiek pH-gebied af te bakenen. - Een indicator kiezen waarvan het omslagtraject ver buiten het gevraagde pH-gebied ligt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (1 punt) Een leverancier van chloorbleekloog levert verpakkingen van 1 L en 20 L. Alle verpakkingen zijn gevuld vanuit dezelfde voorraadtank. Zijn de volgende beweringen over deze verpakkingen juist? I De concentratie natriumhypochloriet is in alle verpakkingen gelijk. II De hoeveelheid hypochloriet-ionen is in alle verpakkingen gelijk. A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide Wat kun je verwachten: Een leverancier van chloorbleekloog levert verpakkingen van 1 L en 20 L. Alle verpakkingen zijn gevuld vanuit dezelfde voorraadtank. Zijn de volgende beweringen over deze verpakkingen juist? I De concentratie natriumhypochloriet is in alle verpakkingen gelijk. II De hoeveelheid hypochloriet-ionen is in alle verpakkingen gelijk. A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide Wat moet je kennen: concentratie stofhoeveelheid oplossing intensieve en extensieve grootheden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen concentratie (intensieve grootheid) en hoeveelheid opgeloste stof (extensieve grootheid). Aannemen dat een grotere verpakking een andere concentratie heeft. Aannemen dat de hoeveelheid stof in verschillende volumes gelijk is. Kernbegrippen: concentratie, stofhoeveelheid, oplossing, intensieve en extensieve grootheden Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen concentratie (intensieve grootheid) en hoeveelheid opgeloste stof (extensieve grootheid). - Aannemen dat een grotere verpakking een andere concentratie heeft. - Aannemen dat de hoeveelheid stof in verschillende volumes gelijk is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (1 punt) 1 p 22 Wanneer de pH van het zwembadwater lager dan 7,2 is, kan de pH worden verhoogd door een stof toe te voegen. Welke van de volgende stoffen kan de pH in dat geval verhogen naar 7,2? A natriumchloride B natriumhydroxide C water D waterstofchloride E waterstofnitraat Wat kun je verwachten: 1 p 22 Wanneer de pH van het zwembadwater lager dan 7,2 is, kan de pH worden verhoogd door een stof toe te voegen. Welke van de volgende stoffen kan de pH in dat geval verhogen naar 7,2? A natriumchloride B natriumhydroxide C water D waterstofchloride E waterstofnitraat Wat moet je kennen: pH-waarde zuren en basen neutralisatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen zuren en basen; denken dat een zuur de pH verhoogt. Niet herkennen van natriumhydroxide als een base. Denken dat een neutraal zout zoals natriumchloride de pH kan verhogen. Verwarring tussen de stof (bv. waterstofchloride) en de ionen die het in oplossing vormt (H⁺ en Cl⁻). Kernbegrippen: pH-waarde, zuren en basen, neutralisatie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen zuren en basen; denken dat een zuur de pH verhoogt. - Niet herkennen van natriumhydroxide als een base. - Denken dat een neutraal zout zoals natriumchloride de pH kan verhogen. - Verwarring tussen de stof (bv. waterstofchloride) en de ionen die het in oplossing vormt (H⁺ en Cl⁻). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (3 punten) 3p 23 In een overdekt zwembad is 1,4 mg natriumhypochloriet per liter nodig voor een goede desinfecterende werking. → Bereken hoeveel liter chloorbleekloog minimaal moet worden opgelost in een zwembad met 2,0·105 L water. Neem aan dat chloorbleekloog 150 g natriumhypochloriet per L bevat. Wat kun je verwachten: 3p 23 In een overdekt zwembad is 1,4 mg natriumhypochloriet per liter nodig voor een goede desinfecterende werking. → Bereken hoeveel liter chloorbleekloog minimaal moet worden opgelost in een zwembad met 2,0·105 L water. Neem aan dat chloorbleekloog 150 g natriumhypochloriet per L bevat. Wat moet je kennen: concentratie eenheden omrekenen rekenen met verhoudingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten om de eenheid van massa om te rekenen van milligram (mg) naar gram (g) voordat de concentratie in g/L wordt gebruikt. Rekenvolgorde door elkaar halen, bijvoorbeeld delen in plaats van vermenigvuldigen. Fouten maken bij het werken met wetenschappelijke notatie (2,0·10⁵). Kernbegrippen: concentratie, eenheden omrekenen, rekenen met verhoudingen Veelgemaakte fouten: - Vergeten om de eenheid van massa om te rekenen van milligram (mg) naar gram (g) voordat de concentratie in g/L wordt gebruikt. - Rekenvolgorde door elkaar halen, bijvoorbeeld delen in plaats van vermenigvuldigen. - Fouten maken bij het werken met wetenschappelijke notatie (2,0·10⁵). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (1 punt) 1p 24 Verandert de totale massa van de vier stoffen gedurende de reactie? A Ja, de totale massa wordt groter. B Ja, de totale massa wordt kleiner. C Nee, de totale massa blijft gelijk. Wat kun je verwachten: 1p 24 Verandert de totale massa van de vier stoffen gedurende de reactie? A Ja, de totale massa wordt groter. B Ja, de totale massa wordt kleiner. C Nee, de totale massa blijft gelijk. Wat moet je kennen: wet van behoud van massa chemische reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Denken dat massa kan verdwijnen of ontstaan tijdens een chemische reactie. Verwarring over de rol van een katalysator; een katalysator wordt niet verbruikt en verandert de massabalans niet. Kernbegrippen: wet van behoud van massa, chemische reactie Veelgemaakte fouten: - Denken dat massa kan verdwijnen of ontstaan tijdens een chemische reactie. - Verwarring over de rol van een katalysator; een katalysator wordt niet verbruikt en verandert de massabalans niet. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (1 punt) 1p 25 Stof A is een verbinding van de atoomsoorten C, H en O. → Leg uit waarom stof A geen koolwaterstof is. Wat kun je verwachten: 1p 25 Stof A is een verbinding van de atoomsoorten C, H en O. → Leg uit waarom stof A geen koolwaterstof is. Wat moet je kennen: definitie koolwaterstof atoomsoorten molecuulopbouw Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onvolledige definitie van koolwaterstof geven Vergeten te vermelden dat de aanwezigheid van zuurstof (O) de stof uitsluit als koolwaterstof Kernbegrippen: definitie koolwaterstof, atoomsoorten, molecuulopbouw Veelgemaakte fouten: - Onvolledige definitie van koolwaterstof geven - Vergeten te vermelden dat de aanwezigheid van zuurstof (O) de stof uitsluit als koolwaterstof Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/25 ## Vraag 26 – Vraag 26 (1 punt) 1p 26 De molecuulmassa van stof B is 60,0 u. → Laat met een berekening zien dat stof B de formule C₂H₄O₂ kan hebben. Wat kun je verwachten: 1p 26 De molecuulmassa van stof B is 60,0 u. → Laat met een berekening zien dat stof B de formule C₂H₄O₂ kan hebben. Wat moet je kennen: molecuulmassa atoommassa molecuulformule Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Reken- of typefouten Verkeerde atoommassa's gebruiken De berekening niet opschrijven, alleen het antwoord Kernbegrippen: molecuulmassa, atoommassa, molecuulformule Veelgemaakte fouten: - Reken- of typefouten - Verkeerde atoommassa's gebruiken - De berekening niet opschrijven, alleen het antwoord Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/26 ## Vraag 27 – Vraag 27 (1 punt) 1p 27 Stof C heeft een smeltpunt van 195K en een kookpunt van 415K. → Welke fase heeft stof C bij kamertemperatuur? Maak gebruik van Binas-tabel 1. Wat kun je verwachten: 1p 27 Stof C heeft een smeltpunt van 195K en een kookpunt van 415K. → Welke fase heeft stof C bij kamertemperatuur? Maak gebruik van Binas-tabel 1. Wat moet je kennen: fasetoestanden smeltpunt kookpunt temperatuurschalen (Kelvin) Binas gebruiken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Kamertemperatuur niet kennen of niet opzoeken in Binas. Verkeerd vergelijken van de temperatuur met het smelt- en kookpunt. Verwarring tussen Kelvin en graden Celsius. Kernbegrippen: fasetoestanden, smeltpunt, kookpunt, temperatuurschalen (Kelvin), Binas gebruiken Veelgemaakte fouten: - Kamertemperatuur niet kennen of niet opzoeken in Binas. - Verkeerd vergelijken van de temperatuur met het smelt- en kookpunt. - Verwarring tussen Kelvin en graden Celsius. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (2 punten) 2p 28 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 90 u. Hij zegt vervolgens: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 2,0 mg D." → Bereken de molecuulmassa van D. Wat kun je verwachten: 2p 28 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 90 u. Hij zegt vervolgens: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 2,0 mg D." → Bereken de molecuulmassa van D. Wat moet je kennen: massahouding molecuulmassa chemisch rekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De massaverhouding verkeerd om berekenen (10 / 2,0 in plaats van 2,0 / 10). Vergeten de berekende massaverhouding te vermenigvuldigen met de molecuulmassa van A. Massa's van elkaar aftrekken in plaats van de verhouding te gebruiken. Kernbegrippen: massahouding, molecuulmassa, chemisch rekenen Veelgemaakte fouten: - De massaverhouding verkeerd om berekenen (10 / 2,0 in plaats van 2,0 / 10). - Vergeten de berekende massaverhouding te vermenigvuldigen met de molecuulmassa van A. - Massa's van elkaar aftrekken in plaats van de verhouding te gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (2 punten) Welke invloed heeft de katalysator? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. Door de katalysator wel/niet I is minder A en B nodig. ... II is de molecuulverhouding A : B anders. ... III duurt het langer voordat dezelfde hoeveelheden C en D zijn gevormd. ... Wat kun je verwachten: Welke invloed heeft de katalysator? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. Door de katalysator wel/niet I is minder A en B nodig. ... II is de molecuulverhouding A : B anders. ... III duurt het langer voordat dezelfde hoeveelheden C en D zijn gevormd. ... Wat moet je kennen: katalysator reactiesnelheid stoichiometrie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van reactiesnelheid met reactietijd (sneller betekent kortere tijd) Denken dat een katalysator de benodigde hoeveelheid beginstoffen vermindert Denken dat een katalysator de reactieverhouding (stoichiometrie) verandert Kernbegrippen: katalysator, reactiesnelheid, stoichiometrie Veelgemaakte fouten: - Verwarren van reactiesnelheid met reactietijd (sneller betekent kortere tijd) - Denken dat een katalysator de benodigde hoeveelheid beginstoffen vermindert - Denken dat een katalysator de reactieverhouding (stoichiometrie) verandert Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (1 punt) Op de verpakking van stof C moet het volgende pictogram worden geplaatst: Wat betekent dit pictogram? A explosief B ontvlambaar C oxiderend D schadelijk Wat kun je verwachten: Op de verpakking van stof C moet het volgende pictogram worden geplaatst: Wat betekent dit pictogram? A explosief B ontvlambaar C oxiderend D schadelijk Wat moet je kennen: gevarensymbolen GHS-pictogrammen ontvlambaar Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen het pictogram voor 'ontvlambaar' (vlam) en 'oxiderend' (vlam boven een cirkel). Kernbegrippen: gevarensymbolen, GHS-pictogrammen, ontvlambaar Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen het pictogram voor 'ontvlambaar' (vlam) en 'oxiderend' (vlam boven een cirkel). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (1 punt) Gedurende het verloop van de reactie veranderen de hoeveelheden van de betrokken stoffen. Onderstaand diagram geeft van drie stoffen deze veranderingen weer. Lijn III is de lijn van de katalysator. → Leg uit waarom de lijn van de katalysator horizontaal loopt. Wat kun je verwachten: Gedurende het verloop van de reactie veranderen de hoeveelheden van de betrokken stoffen. Onderstaand diagram geeft van drie stoffen deze veranderingen weer. Lijn III is de lijn van de katalysator. → Leg uit waarom de lijn van de katalysator horizontaal loopt. Wat moet je kennen: katalysator chemische reactie reactiesnelheid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Alleen noemen dat een katalysator de reactie versnelt, zonder uit te leggen waarom de hoeveelheid constant blijft. Het correctievoorschrift rekent dit expliciet fout. De katalysator verwarren met een beginstof (die afneemt) of een reactieproduct (die toeneemt). Kernbegrippen: katalysator, chemische reactie, reactiesnelheid Veelgemaakte fouten: - Alleen noemen dat een katalysator de reactie versnelt, zonder uit te leggen waarom de hoeveelheid constant blijft. Het correctievoorschrift rekent dit expliciet fout. - De katalysator verwarren met een beginstof (die afneemt) of een reactieproduct (die toeneemt). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (1 punt) 1p 32 De meeste scooters rijden op fossiele brandstoffen. Het verbranden van waterstof is minder nadelig voor het milieu dan het verbranden van fossiele brandstoffen. → Geef een reden waarom het verbranden van waterstof minder nadelig is voor het milieu. Wat kun je verwachten: 1p 32 De meeste scooters rijden op fossiele brandstoffen. Het verbranden van waterstof is minder nadelig voor het milieu dan het verbranden van fossiele brandstoffen. → Geef een reden waarom het verbranden van waterstof minder nadelig is voor het milieu. Wat moet je kennen: verbrandingsreactie reactieproducten fossiele brandstoffen milieueffecten (CO₂-uitstoot) Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een te algemeen antwoord geven zoals 'het is beter voor het milieu' zonder uit te leggen waarom (bijvoorbeeld door het reactieproduct te noemen). De opmerking in het CV dat 'H₂ is een schone/milieuvriendelijke brandstof' 0 punten oplevert, benadrukt dit. Kernbegrippen: verbrandingsreactie, reactieproducten, fossiele brandstoffen, milieueffecten (CO₂-uitstoot) Veelgemaakte fouten: - Een te algemeen antwoord geven zoals 'het is beter voor het milieu' zonder uit te leggen waarom (bijvoorbeeld door het reactieproduct te noemen). De opmerking in het CV dat 'H₂ is een schone/milieuvriendelijke brandstof' 0 punten oplevert, benadrukt dit. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (1 punt) 1 p 33 In het diagram hiernaast is weergegeven hoe gedurende reactie 1 de massa van één stof verandert. Van welke stof is dit weergegeven? A van magnesium B van magnesiumhydride C van waterstof massa (g) ↑ tijd (min) Wat kun je verwachten: 1 p 33 In het diagram hiernaast is weergegeven hoe gedurende reactie 1 de massa van één stof verandert. Van welke stof is dit weergegeven? A van magnesium B van magnesiumhydride C van waterstof massa (g) ↑ tijd (min) Wat moet je kennen: chemische reactie reactanten en producten massatoename van producten grafiekinterpretatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Reactanten met producten verwarren Grafiek verkeerd interpreteren (stijgende lijn vs. dalende lijn) Kernbegrippen: chemische reactie, reactanten en producten, massatoename van producten, grafiekinterpretatie Veelgemaakte fouten: - Reactanten met producten verwarren - Grafiek verkeerd interpreteren (stijgende lijn vs. dalende lijn) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (1 punt) 1 p 34 Uit welk soort deeltjes is magnesiumhydroxide (reactie 2) opgebouwd? A uit atomen B uit ionen cuit moleculen Wat kun je verwachten: 1 p 34 Uit welk soort deeltjes is magnesiumhydroxide (reactie 2) opgebouwd? A uit atomen B uit ionen cuit moleculen Wat moet je kennen: zouten ionen metaalbinding atoombinding moleculen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. Niet herkennen van een zout op basis van de samenstelling (metaal + niet-metaal). Kernbegrippen: zouten, ionen, metaalbinding, atoombinding, moleculen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. - Niet herkennen van een zout op basis van de samenstelling (metaal + niet-metaal). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/34 ## Vraag 35 – Vraag 35 (1 punt) 1p 35 Hoeveel procent van het geproduceerde waterstofgas kan maximaal uit magnesiumhydride afkomstig zijn? Maak gebruik van de vergelijking van reactie 2. A 0% В 25% c 50% D 75% E 100% Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydride worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen. Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV). Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V). Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1. figuur 1 waterstof water zuurstof magnesium magnesiumhydride waterstof water I II III magnesiumhydroxide magnesiumchloride water V IV chloorgas zure oplossing Wat kun je verwachten: 1p 35 Hoeveel procent van het geproduceerde waterstofgas kan maximaal uit magnesiumhydride afkomstig zijn? Maak gebruik van de vergelijking van reactie 2. A 0% В 25% c 50% D 75% E 100% Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydride worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen. Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV). Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V). Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1. figuur 1 waterstof water zuurstof magnesium magnesiumhydride waterstof water I II III magnesiumhydroxide magnesiumchloride water V IV chloorgas zure oplossing Wat moet je kennen: reactievergelijking stoichiometrie atoombalans molecuulformule Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Alleen kijken naar de beginstof MgH₂ en negeren dat H₂O ook waterstof levert. Verkeerd interpreteren van de coëfficiënten in de reactievergelijking. Verwarren van het aantal atomen met het aantal moleculen. Kernbegrippen: reactievergelijking, stoichiometrie, atoombalans, molecuulformule Veelgemaakte fouten: - Alleen kijken naar de beginstof MgH₂ en negeren dat H₂O ook waterstof levert. - Verkeerd interpreteren van de coëfficiënten in de reactievergelijking. - Verwarren van het aantal atomen met het aantal moleculen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/35 ## Vraag 36 – Vraag 36 (1 punt) Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydride worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen. Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV). Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V). Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1. Een van de blokken in figuur 1 geeft de batterij (regels 10 en 11 in de tekst boven vraag 32) weer. → Geef het nummer van dit blok. Wat kun je verwachten: Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydride worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen. Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV). Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V). Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1. Een van de blokken in figuur 1 geeft de batterij (regels 10 en 11 in de tekst boven vraag 32) weer. → Geef het nummer van dit blok. Wat moet je kennen: blokschema interpreteren chemische processen reactievergelijkingen energieomzetting Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De verschillende reacties en blokken door elkaar halen. De beschrijving van de batterij in de inleidende tekst niet correct koppelen aan het juiste proces in het blokschema. Kernbegrippen: blokschema interpreteren, chemische processen, reactievergelijkingen, energieomzetting Veelgemaakte fouten: - De verschillende reacties en blokken door elkaar halen. - De beschrijving van de batterij in de inleidende tekst niet correct koppelen aan het juiste proces in het blokschema. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (1 punt) 1p 37 Geef de naam van de zure oplossing die wordt ingevoerd in blok IV. Wat kun je verwachten: 1p 37 Geef de naam van de zure oplossing die wordt ingevoerd in blok IV. Wat moet je kennen: zuren zouten reactieproducten naamgeving stoffen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het geven van de formule (HCl) in plaats van de naam, wat volgens het correctievoorschrift geen punten oplevert. Het verwarren van waterstofchloride (gas) met zoutzuur (oplossing). Kernbegrippen: zuren, zouten, reactieproducten, naamgeving stoffen Veelgemaakte fouten: - Het geven van de formule (HCl) in plaats van de naam, wat volgens het correctievoorschrift geen punten oplevert. - Het verwarren van waterstofchloride (gas) met zoutzuur (oplossing). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (1 punt) 1p 38 In welk blok vindt een ontleding plaats? A in blok I B in blok II c in blok III Din blok IV E in blok V Wat kun je verwachten: 1p 38 In welk blok vindt een ontleding plaats? A in blok I B in blok II c in blok III Din blok IV E in blok V Wat moet je kennen: ontledingsreactie reactietypen blokschema interpreteren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van ontleding met andere reactietypen zoals vorming (synthese) of verbranding. Een reactie met meerdere beginstoffen aanzien voor een ontleding. Kernbegrippen: ontledingsreactie, reactietypen, blokschema interpreteren Veelgemaakte fouten: - Verwarren van ontleding met andere reactietypen zoals vorming (synthese) of verbranding. - Een reactie met meerdere beginstoffen aanzien voor een ontleding. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (1 punt) 1p 39 Uit het diagram blijkt dat het fijnmalen van magnesiumhydride invloed heeft op het verloop van reactie 2. Welke invloed is dit? A Er ontstaat alleen meer waterstof. B Er ontstaat alleen sneller waterstof. C Er ontstaat sneller waterstof, en ook meer waterstof. Wat kun je verwachten: 1p 39 Uit het diagram blijkt dat het fijnmalen van magnesiumhydride invloed heeft op het verloop van reactie 2. Welke invloed is dit? A Er ontstaat alleen meer waterstof. B Er ontstaat alleen sneller waterstof. C Er ontstaat sneller waterstof, en ook meer waterstof. Wat moet je kennen: reactiesnelheid opbrengst verdelingsgraad grafiek interpretatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van reactiesnelheid (steilheid van de grafiek) met de uiteindelijke opbrengst (hoogte waar de grafiek afvlakt). Alleen naar de snelheid of alleen naar de opbrengst kijken, in plaats van naar beide aspecten. Kernbegrippen: reactiesnelheid, opbrengst, verdelingsgraad, grafiek interpretatie Veelgemaakte fouten: - Verwarren van reactiesnelheid (steilheid van de grafiek) met de uiteindelijke opbrengst (hoogte waar de grafiek afvlakt). - Alleen naar de snelheid of alleen naar de opbrengst kijken, in plaats van naar beide aspecten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (2 punten) Uit het onderzoek blijkt dat de powerpasta het best werkt wanneer ZrCl₄ is toegevoegd. Zr heeft atoomnummer 40. → Geef de rationele naam van ZrCl₄. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer. Wat kun je verwachten: Uit het onderzoek blijkt dat de powerpasta het best werkt wanneer ZrCl₄ is toegevoegd. Zr heeft atoomnummer 40. → Geef de rationele naam van ZrCl₄. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer. Wat moet je kennen: systematische naamgeving zouten overgangsmetalen ionlading Romeinse cijfers in naamgeving Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het vergeten van het Romeinse cijfer, wat verplicht is voor metalen met variabele ladingen. Het verkeerd afleiden van de lading van het zirkonium-ion. De vier chloride-ionen hebben samen een lading van 4-, dus het zirkonium-ion moet 4+ zijn. Het gebruiken van een Arabisch cijfer (4) in plaats van een Romeins cijfer (IV). Kernbegrippen: systematische naamgeving, zouten, overgangsmetalen, ionlading, Romeinse cijfers in naamgeving Veelgemaakte fouten: - Het vergeten van het Romeinse cijfer, wat verplicht is voor metalen met variabele ladingen. - Het verkeerd afleiden van de lading van het zirkonium-ion. De vier chloride-ionen hebben samen een lading van 4-, dus het zirkonium-ion moet 4+ zijn. - Het gebruiken van een Arabisch cijfer (4) in plaats van een Romeins cijfer (IV). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/40 ## Vraag 41 – Vraag 41 (1 punt) 1 p 41 Een van de lijnen in het diagram geeft het verloop weer van gemalen magnesiumhydride **zonder** toevoeging van een zout. Welke lijn is dit? A lijn I B lijn II C lijn III D lijn IV Wat kun je verwachten: 1 p 41 Een van de lijnen in het diagram geeft het verloop weer van gemalen magnesiumhydride **zonder** toevoeging van een zout. Welke lijn is dit? A lijn I B lijn II C lijn III D lijn IV Wat moet je kennen: reactiesnelheid opbrengst verdelingsgraad katalysator grafiek interpreteren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van reactiesnelheid (steilheid van de lijn) en opbrengst (eindhoogte van de lijn). Niet correct identificeren van de controle-experimenten (ongemalen en gemalen zonder zout) in vergelijking met de experimenten met zout. Kernbegrippen: reactiesnelheid, opbrengst, verdelingsgraad, katalysator, grafiek interpreteren Veelgemaakte fouten: - Verwarren van reactiesnelheid (steilheid van de lijn) en opbrengst (eindhoogte van de lijn). - Niet correct identificeren van de controle-experimenten (ongemalen en gemalen zonder zout) in vergelijking met de experimenten met zout. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/41 ## Vraag 42 – Vraag 42 (2 punten) 2p 42 Geef de formule van ammoniak. Vermeld ook de toestandsaanduiding bij kamertemperatuur. Wat kun je verwachten: 2p 42 Geef de formule van ammoniak. Vermeld ook de toestandsaanduiding bij kamertemperatuur. Wat moet je kennen: molecuulformule stofnaam toestandsaanduiding fase Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten van de toestandsaanduiding. Verwarren van ammoniak (NH₃) met het ammoniumion (NH₄⁺). Onjuiste toestandsaanduiding, bijvoorbeeld (l) voor vloeistof. Kernbegrippen: molecuulformule, stofnaam, toestandsaanduiding, fase Veelgemaakte fouten: - Vergeten van de toestandsaanduiding. - Verwarren van ammoniak (NH₃) met het ammoniumion (NH₄⁺). - Onjuiste toestandsaanduiding, bijvoorbeeld (l) voor vloeistof. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/42 ## Vraag 43 – Vraag 43 (1 punt) 1 p 43 Tot welk soort water behoren rivieren (regel 6)? A tot het grondwater B tot het oppervlaktewater c tot het regenwater D tot het zeewater Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd. Wat kun je verwachten: 1 p 43 Tot welk soort water behoren rivieren (regel 6)? A tot het grondwater B tot het oppervlaktewater c tot het regenwater D tot het zeewater Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd. Wat moet je kennen: oppervlaktewater soorten water milieuchemie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van de verschillende soorten water (oppervlaktewater, grondwater, regenwater, zeewater). Kernbegrippen: oppervlaktewater, soorten water, milieuchemie Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van de verschillende soorten water (oppervlaktewater, grondwater, regenwater, zeewater). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/43 ## Vraag 44 – Vraag 44 (2 punten) Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd. Imram stelt dat de vaste mest van urine kan worden gescheiden met behulp van een scheidingsmethode op basis van het verschil in deeltjesgrootte. → Geef de naam van deze scheidingsmethode en geef aan welke stof (de urine of de mest) dan het residu is. *Noteer je antwoord als volgt:* scheidingsmethode: ... residu: ... Wat kun je verwachten: Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd. Imram stelt dat de vaste mest van urine kan worden gescheiden met behulp van een scheidingsmethode op basis van het verschil in deeltjesgrootte. → Geef de naam van deze scheidingsmethode en geef aan welke stof (de urine of de mest) dan het residu is. *Noteer je antwoord als volgt:* scheidingsmethode: ... residu: ... Wat moet je kennen: scheidingsmethoden filtreren residu verschil in deeltjesgrootte suspensie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de termen 'residu' (wat achterblijft in het filter) en 'filtraat' (wat door het filter loopt). Een andere scheidingsmethode noemen die niet gebaseerd is op verschil in deeltjesgrootte, zoals indampen of destilleren. Het niet volgen van de gevraagde notatie. Kernbegrippen: scheidingsmethoden, filtreren, residu, verschil in deeltjesgrootte, suspensie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de termen 'residu' (wat achterblijft in het filter) en 'filtraat' (wat door het filter loopt). - Een andere scheidingsmethode noemen die niet gebaseerd is op verschil in deeltjesgrootte, zoals indampen of destilleren. - Het niet volgen van de gevraagde notatie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/44 ## Vraag 45 – Vraag 45 (1 punt) 1p 45 Geef aan met behulp van de regels 2 tot en met 5 waarom urine en mest niet achteraf moeten worden gescheiden. Wat kun je verwachten: 1p 45 Geef aan met behulp van de regels 2 tot en met 5 waarom urine en mest niet achteraf moeten worden gescheiden. Wat moet je kennen: chemische reactie reactieproducten preventie van reacties Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een te algemeen antwoord geven zoals 'het is beter voor het milieu', zonder de chemische reden te specificeren. Niet begrijpen dat de vorming van ongewenste stoffen een chemische reactie is die je kunt voorkomen door de beginstoffen gescheiden te houden. Kernbegrippen: chemische reactie, reactieproducten, preventie van reacties Veelgemaakte fouten: - Een te algemeen antwoord geven zoals 'het is beter voor het milieu', zonder de chemische reden te specificeren. - Niet begrijpen dat de vorming van ongewenste stoffen een chemische reactie is die je kunt voorkomen door de beginstoffen gescheiden te houden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/45 ## Vraag 46 – Vraag 46 (1 punt) 1 p 46 Leg uit met behulp van Binas-tabel 35 waarom de nitraationen niet met een neerslagreactie uit rivierwater kunnen worden verwijderd. Wat kun je verwachten: 1 p 46 Leg uit met behulp van Binas-tabel 35 waarom de nitraationen niet met een neerslagreactie uit rivierwater kunnen worden verwijderd. Wat moet je kennen: oplosbaarheid zouten ionen neerslagreactie Binas-tabel Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het niet correct kunnen aflezen of interpreteren van Binas-tabel 35. Verwarring tussen de symbolen 'g' (goed oplosbaar) en 's' (slecht oplosbaar). Een onvolledige uitleg geven, bijvoorbeeld alleen zeggen 'nitraat is oplosbaar' zonder de link te leggen dat het met *alle* positieve ionen een goed oplosbaar zout vormt en er dus geen neerslag kan ontstaan. Kernbegrippen: oplosbaarheid, zouten, ionen, neerslagreactie, Binas-tabel Veelgemaakte fouten: - Het niet correct kunnen aflezen of interpreteren van Binas-tabel 35. - Verwarring tussen de symbolen 'g' (goed oplosbaar) en 's' (slecht oplosbaar). - Een onvolledige uitleg geven, bijvoorbeeld alleen zeggen 'nitraat is oplosbaar' zonder de link te leggen dat het met *alle* positieve ionen een goed oplosbaar zout vormt en er dus geen neerslag kan ontstaan. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/46 ## Vraag 47 – Vraag 47 (1 punt) Stikstofverbindingen hebben negatieve effecten op het milieu. Zo is de bijdrage van een kg N₂O aan het versterkt broeikaseffect bijna 300 keer zo groot als dat van een kg CO₂. Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De aarde warmt op. B De ozonlaag wordt aangetast. c Er ontstaat zure regen. Wat kun je verwachten: Stikstofverbindingen hebben negatieve effecten op het milieu. Zo is de bijdrage van een kg N₂O aan het versterkt broeikaseffect bijna 300 keer zo groot als dat van een kg CO₂. Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De aarde warmt op. B De ozonlaag wordt aangetast. c Er ontstaat zure regen. Wat moet je kennen: versterkt broeikaseffect opwarming van de aarde milieuproblemen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van het versterkt broeikaseffect met andere milieuproblemen zoals de aantasting van de ozonlaag of het ontstaan van zure regen. Kernbegrippen: versterkt broeikaseffect, opwarming van de aarde, milieuproblemen Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van het versterkt broeikaseffect met andere milieuproblemen zoals de aantasting van de ozonlaag of het ontstaan van zure regen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/47 ## Vraag 48 – Vraag 48 (1 punt) Stikstofverbindingen hebben negatieve effecten op het milieu. Zo is de bijdrage van een kg N₂O aan het versterkt broeikaseffect bijna 300 keer zo groot als dat van een kg CO₂. Boer Harm heeft nog geen koeientoilet. Op zijn boerderij wordt veel N₂O gevormd, wel 8,2 ton. Hoeveel ton CO₂ levert dezelfde bijdrage aan het broeikaseffect als 8,2 ton N₂O? A minder dan 8,2 ton B 8,2 ton C meer dan 8,2 ton Wat kun je verwachten: Stikstofverbindingen hebben negatieve effecten op het milieu. Zo is de bijdrage van een kg N₂O aan het versterkt broeikaseffect bijna 300 keer zo groot als dat van een kg CO₂. Boer Harm heeft nog geen koeientoilet. Op zijn boerderij wordt veel N₂O gevormd, wel 8,2 ton. Hoeveel ton CO₂ levert dezelfde bijdrage aan het broeikaseffect als 8,2 ton N₂O? A minder dan 8,2 ton B 8,2 ton C meer dan 8,2 ton Wat moet je kennen: broeikaseffect broeikasgassen relatieve bijdrage broeikasgassen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De factor 300 negeren en aannemen dat gelijke massa's een gelijke bijdrage leveren (leidt tot antwoord B). De relatie tussen N₂O en CO₂ omdraaien, en denken dat CO₂ het sterkere broeikasgas is (leidt tot antwoord A). Kernbegrippen: broeikaseffect, broeikasgassen, relatieve bijdrage broeikasgassen Veelgemaakte fouten: - De factor 300 negeren en aannemen dat gelijke massa's een gelijke bijdrage leveren (leidt tot antwoord B). - De relatie tussen N₂O en CO₂ omdraaien, en denken dat CO₂ het sterkere broeikasgas is (leidt tot antwoord A). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2024/tijdvak-2/vraag/48 ## Vragen in dit examen ### Vraag 5 – Vraag 5 Wat kun je verwachten: Onderweg naar de motor verdampt het vloeibare lachgas tot gas. → Vinden onderstaande veranderingen plaats bij verdampen? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. verandering | wel/niet --- | --- I De gemiddelde afstand tussen de moleculen neemt toe. | ... II De totale massa van de moleculen neemt af. | ... III De moleculen worden omgezet tot andere moleculen. | ... Wat moet je kennen: faseovergang verdampen deeltjesmodel wet van behoud van massa fysisch proces chemische reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een faseovergang (fysisch proces) met een chemische reactie. Bij een faseovergang veranderen de moleculen zelf niet (stelling III is 'niet'). Niet toepassen van de wet van behoud van massa. De totale massa blijft gelijk tijdens een faseovergang (stelling II is 'niet'). Onvoldoende kennis van het deeltjesmodel. Bij verdampen (vloeibaar naar gas) gaan de deeltjes verder uit elkaar (stelling I is 'wel'). ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2024 tijdvak 2 maandag 24 juni 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0174-a-24-2-0 ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen – Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. – Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. – Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Lachgas in raceauto 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 In de verbrandingsmotor van een raceauto reageert de brandstof met zuurstof uit de lucht. Door extra zuurstof toe te voegen kan de auto harder rijden. Deze extra zuurstof kan worden geleverd door lachgas (N,O). Lachgas wordt vloeibaar gemaakt en opgeslagen in een tank, die in de auto wordt bevestigd. Door op een knop te duwen, wordt lachgas vanuit de tank in de motor gebracht. Bij de hoge temperatuur in de motor ontleedt het lachgas vervolgens tot stikstof en zuurstof. Zo is tijdelijk meer zuurstof beschikbaar, waardoor extra brandstof kan worden verbrand. De auto kan dan korte tijd harder racen, bijvoorbeeld bij het inhalen van andere raceauto's. 3p 1 Een brandstof die in veel auto's wordt gebruikt, is benzine. Benzine is een mengsel en kan worden weergegeven met de gemiddelde formule C,H,. Geeft de vergelijking van de volledige verbranding van C,H,. 2p 2 Geef de rationele naam van N,O. 2p 3 Een tank bevat ongeveer 8 kilogram N,O. Bereken hoeveel kg zuurstof maximaal kan ontstaan uit 8,0 kg N,O. 1p 4 Geef de naam van de faseovergang die plaatsvindt wanneer lachgas vloeibaar wordt gemaakt (regel 4). GT-0174-a-24-2-o 2/15 lees verder ### Pagina 3 2p 5 Onderweg naar de motor verdampt het vloeibare lachgas tot gas. → Vinden onderstaande veranderingen plaats bij verdampen? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. verandering wel/niet I De gemiddelde afstand tussen de moleculen neemt toe. ... II De totale massa van de moleculen neemt af. ... III De moleculen worden omgezet tot andere moleculen. ... 1p 6 Geef de naam van het type ontleding dat plaatsvindt in de motor (regels 6 en 7). 3p 7 Geef de vergelijking van de ontleding van N₂O. GT-0174-a-24-2-o 3/15 lees verder ### Pagina 4 Ballon blaast zichzelf op Tijdens een practicum krijgen de leerlingen het volgende voorschrift: stap 1: Giet 100 mL schoonmaakazijn in een fles. stap 2: Doe 5,0 gram zuiveringszout in een ballon. stap 3: Bevestig de ballon met het 'tuitje' over de opening van de fles. stap 4: Schud de inhoud van de ballon leeg in de fles. [FIGUUR: Twee afbeeldingen die stap 3 en stap 4 van het practicum illustreren. In stap 3 wordt een ballon over een flesopening geschoven. In stap 4 wordt de inhoud van de ballon in de fles geleegd.] Zodra het zuiveringszout in de fles terechtkomt, blaast de ballon zichzelf op. Dit komt doordat er koolstofdioxide (CO₂) ontstaat. 1p 8 ZUIVERINGSZOUT is een triviale naam. → Geef de rationale naam van zuiveringszout. 1p 9 Schoonmaakazijn is een oplossing van azijnzuur in water. → Geef de formule van het negatieve ionsoort in schoonmaakazijn. 1p 10 Tot welk soort stoffen behoort koolstofdioxide? A tot de edelgassen B tot de halogenen C tot de moleculaire stoffen D tot de zouten De vergelijking van de reactie van zuiveringszout (NaHCO₃) en schoonmaakazijn (stap 4) kan als volgt worden weergegeven: NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + ... + CO₂ In deze vergelijking ontbreekt alleen de formule van één stof. 1p 11 Welk soort deeltje reageert bij deze reactie als base? A HCO₃⁻ B H⁺ C CO₂ D Na⁺ 1p 12 verandert de pH van de vloeistof in de fles als gevolg van stap 4? A Ja, de pH wordt lager. B Ja, de pH wordt hoger. C Nee, de pH verandert niet. 1p 13 Geef de formule van de ontbrekende stof in de gegeven vergelijking. GT-0174-a-24-2-o 4 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 5 3p 14 Bereken hoeveel liter CO$_2$ maximaal kan ontstaan uit 5,0 gram NaHCO$_3$. – Gebruik voor NaHCO$_3$ de massa 84,0 (u). – Neem aan dat 1,0 L CO$_2$ een massa heeft van 2,1 g. Sayara onderzoekt of ze eenzelfde ballon nog groter kan laten worden. Ze voert stap 1 tot en met 4 nogmaals uit, maar gebruikt bij stap 1 meer schoonmaakazijn. Ze merkt dat de ballon niet groter is geworden dan bij haar eerdere proef. Hieruit concludeert ze dat er dus evenveel CO$_2$ is ontstaan. 1p 15 Geef een verklaring waarom er evenveel CO$_2$ is ontstaan. 2p 16 Sayara laat de opgeblazen ballon leeglopen in een bekerglas met helder kalkwater. Er zijn dan in het kalkwater verschillende verschijnselen waar te nemen. → Geef twee van deze waarnemingen. [FIGUUR: Een illustratie van een persoon in een laboratoriumjas met veiligheidsbril die een ballon leeg laat lopen in een bekerglas met vloeistof, waarbij belletjes ontstaan.] GT-0174-a-24-2-o 5 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 6 Chloorbleekloog in zwembad Aan het water in zwembaden worden desinfecterende stoffen toegevoegd, zoals waterstofperoxide en 'chloorbleekloog'. Chloorbleekloog is een oplossing van natriumhypochloriet (NaClO) in water. Natriumhypochloriet bestaat uit natriumionen en hypochloriet-ionen. De hypochloriet-ionen hebben een desinfecterende werking. Zwembadwater heeft een pH-waarde tussen pH = 7,2 en pH = 7,6. In dit pH-gebied werken de hypochloriet-ionen het best. 1p 17 Geef de formule van waterstofperoxide. 1p 18 Welke lading heeft het hypochloriet-ion? A 1+ B 2+ C 3+ D 1- E 2- F 3- 1p 19 Welke van de volgende omschrijvingen past het meest bij zwembadwater waarin natriumhypochloriet het best werkt? Dit zwembadwater is A heel erg basisch. B een beetje basisch. C neutraal. D een beetje zuur. E heel erg zuur. 1p 20 Om aan te tonen dat een vloeistof een pH tussen 7,2 en 7,6 heeft, zijn twee proeven nodig met elk een andere indicator. Welke van onderstaande indicatoren zijn daarbij het meest geschikt? A fenolrood en broomthymolblauw B fenolrood en fenolftaleïne C thymolblauw en broomthymolblauw D thymolblauw en fenolftaleïne 1p 21 Een leverancier van chloorbleekloog levert verpakkingen van 1 L en 20 L. Alle verpakkingen zijn gevuld vanuit dezelfde voorraadtank. Zijn de volgende beweringen over deze verpakkingen juist? I De concentratie natriumhypochloriet is in alle verpakkingen gelijk. II De hoeveelheid hypochloriet-ionen is in alle verpakkingen gelijk. A alleen I B alleen II C beide I en II D geen van beide GT-0174-a-24-2-o 6/15 lees verder ►►► ### Pagina 7 1p 22 Wanneer de pH van het zwembadwater lager dan 7,2 is, kan de pH worden verhoogd door een stof toe te voegen. Welke van de volgende stoffen kan de pH in dat geval verhogen naar 7,2? A natriumchloride B natriumhydroxide C water D waterstofchloride E waterstofnitraat 3p 23 In een overdekt zwembad is 1,4 mg natriumhypochloriet per liter nodig voor een goede desinfecterende werking. → Bereken hoeveel liter chloorbleekloog minimaal moet worden opgelost in een zwembad met 2,0 · 10⁵ L water. Neem aan dat chloorbleekloog 150 g natriumhypochloriet per L bevat. GT-0174-a-24-2-0 7/15 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Katalysator Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties. Hij schrijft op het bord: A + B → C + D In deze vergelijking zijn A, B, C en D elk een moleculaire stof, aangeduid met letters in plaats van met formules. Bij de reactie wordt een katalysator gebruikt. 1p 24 Verandert de totale massa van de vier stoffen gedurende de reactie? A Ja, de totale massa wordt groter. B Ja, de totale massa wordt kleiner. C Nee, de totale massa blijft gelijk. 1p 25 Stof A is een verbinding van de atoomsoorten C, H en O. → Leg uit waarom stof A geen koolwaterstof is. 1p 26 De molecuulmassa van stof B is 60,0 u. → Laat met een berekening zien dat stof B de formule C₂H₄O₂ kan hebben. 1p 27 Stof C heeft een smeltpunt van 195K en een kookpunt van 415K. → Welke fase heeft stof C bij kamertemperatuur? Maak gebruik van Binas-tabel 1. 2p 28 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 90 u. Hij zegt vervolgens: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 2,0 mg D." → Bereken de molecuulmassa van D. 2p 29 Welke invloed heeft de katalysator? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. Door de katalysator wel/niet I is minder A en B nodig. II is de molecuulverhouding A : B anders. III duurt het langer voordat dezelfde hoeveelheden C en D zijn gevormd. GT-0174-a-24-2-o 8/15 lees verder ►►► ### Pagina 9 Op de verpakking van stof C moet het volgende pictogram worden geplaatst: [FIGUUR: Een gevaarsymbool met een vlam. 1p 30 Wat betekent dit pictogram? A explosief B ontvlambaar C oxiderend D schadelijk 1p 31 Gedurende het verloop van de reactie veranderen de hoeveelheden van de betrokken stoffen. Onderstaand diagram geeft van drie stoffen deze veranderingen weer. aantal moleculen → tijd Lijn III is de lijn van de katalysator. Leg uit waarom de lijn van de katalysator horizontaal loopt. ### Pagina 10 Magnesiumhydride 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wetenschappers onderzoeken de mogelijkheid om scooters op waterstof te laten rijden. Ze gebruiken hierbij een ‘powerpasta’. Uit deze pasta kan waterstof worden vrijgemaakt. Het belangrijkste bestanddeel van powerpasta is magnesiumhydride (MgH₂), dat kan worden gemaakt volgens: $Mg + H_2 → MgH_2$ (reactie 1) In de motor van de scooter reageert magnesiumhydride met water. Hierbij ontstaan waterstof en magnesiumhydroxide. De vergelijking van deze reactie is: $MgH_2 + 2 H_2O → 2 H_2 + Mg(OH)_2$ (reactie 2) De vrijgekomen waterstof wordt vervolgens met zuurstof uit de lucht omgezet tot water (reactie 3). Dit proces vindt plaats in een speciaal soort batterij. De energie die bij de omzetting ontstaat, laat de scooter rijden. De drie reacties zijn hieronder schematisch en onvolledig weergegeven. [FIGUUR: Schematische weergave van drie reacties waarbij magnesium, magnesiumhydride, waterstof, water en magnesiumhydroxide betrokken zijn.] 1p 32 De meeste scooters rijden op fossiele brandstoffen. Het verbranden van waterstof is minder nadelig voor het milieu dan het verbranden van fossiele brandstoffen. $→$ Geef een reden waarom het verbranden van waterstof minder nadelig is voor het milieu. 1p 33 In het diagram hiernaast is weergegeven hoe gedurende reactie 1 de massa van één stof verandert. Van welke stof is dit weergegeven? A van magnesium B van magnesiumhydride C van waterstof [FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'massa (g)' met een pijl naar boven, en op de x-as 'tijd (min)' met een pijl naar rechts. De grafiek toont een lijn die vanaf een lage waarde snel stijgt en dan afvlakt.] 1p 34 Uit welk soort deeltjes is magnesiumhydroxide (reactie 2) opgebouwd? A uit atomen B uit ionen C uit moleculen GT-0174-a-24-2-o 10 / 15 lees verder ### Pagina 11 1p 35 Hoeveel procent van het geproduceerde waterstofgas kan maximaal uit magnesiumhydroxide afkomstig zijn? Maak gebruik van de vergelijking van reactie 2. A 0% B 25% C 50% D 75% E 100% Uit het magnesiumhydroxide dat ontstaat bij reactie 2, kan magnesium worden gevormd. Met dit magnesium kan dan nieuwe magnesiumhydroxide worden geproduceerd via reactie 1. De vorming van magnesium uit magnesiumhydroxide verloopt in twee stappen. Eerst wordt magnesiumhydroxide met behulp van een zure oplossing omgezet tot magnesiumchloride (blok IV). Daarna wordt dit magnesiumchloride omgezet tot magnesium (blok V). Alle beschreven processen zijn schematisch met een blokschema weergegeven in figuur 1. figuur 1 waterstof magnesium magnesiumhydride zuur oplossing I II magnesiumchloride IV water waterstof magnesiumhydroxide water zuur oplossing chloorgas 1p 36 Een van de blokken in figuur 1 geeft de batterij (regels 10 en 11 in de tekst boven vraag 32) weer. → Geef het nummer van dit blok. 1p 37 Geef de naam van de zure oplossing die wordt ingevoerd in blok IV. 1p 38 In welk blok vindt een ontleding plaats? A in blok I B in blok II C in blok III D in blok IV E in blok V GT-0174-a-24-2-0 11/15 lees verder ►►► ### Pagina 12 Uit onderzoek bleek dat reactie 2 te snel stopt, doordat op het magnesiumhydride een afsluitend laagje ontstaat. Daarom werd onderzocht of de powerpasta beter werkt als: het magnesiumhydride is fijngemalen. behalve het fijnmalen, ook een zout is toegevoegd. Er zijn drie verschillende zouten onderzocht. Alle drie de zouten bleken reactie 2 vollediger te laten verlopen. De resultaten van het onderzoek zijn in onderstaand diagram weergegeven met de lijnen I tot en met IV. Ook is het resultaat van ongemalen magnesiumhydride weergegeven. gevormd H2 (% maximale opbrengst) ↑ 100 80 60 40 20 0 0 15 30 45 60 75 tijd (min) ongemalen 1p 39 Uit het diagram blijkt dat het fijnmalen van magnesiumhydride invloed heeft op het verloop van reactie 2. Welke invloed is dit? A Er ontstaat alleen meer waterstof. B Er ontstaat alleen sneller waterstof. C Er ontstaat sneller waterstof, en ook meer waterstof. 2p 40 Uit het onderzoek blijkt dat de powerpasta het best werkt wanneer ZrCl4 is toegevoegd. Zr heeft atoomnummer 40. → Geef de rationele naam van ZrCl4. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer. 1p 41 Een van de lijnen in het diagram geeft het verloop weer van gemalen magnesiumhydride zonder toevoeging van een zout. Welke lijn is dit? A lijn I B lijn II C lijn III D lijn IV GT-0174-a-24-2-0 12/15 lees verder ► ► ► ### Pagina 13 Ga verder op de volgende pagina. GT-0174-a-24-2-o 13 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 14 Koeientoilet 1 2 3 4 5 6 7 Uit onderzoek blijkt dat het mogelijk is om koeien zindelijk te maken. De koeien gaan dan netjes naar een toilet om te plassen. In dit speciale toilet wordt urine apart opgevangen, zodat de urine niet met mest reageert. Hierdoor zullen minder ongewenste stikstofverbindingen zoals ammoniak, lachgas (N2O) en nitraationen in het milieu terechtkomen. Wanneer bijvoorbeeld nitraationen in rivieren terechtkomen, veroorzaken ze onder andere algengroei. 2p 42 Geef de formule van ammoniak. Vermeld ook de toestandsaanduiding bij kamertemperatuur. 1p 43 Tot welk soort water behoren rivieren (regel 6)? A tot het grondwater B tot het oppervlaktewater C tot het regenwater D tot het zeewater Imram vindt dit koeientoilet een beetje raar. Hij zegt: "Ze kunnen toch gewoon de urine en de mest tegelijk opvangen en daarna scheiden?" Ook 82 vraagt hij zich af waarom de nitraationen niet achteraf uit het rivierwater kunnen worden verwijderd. 2p 44 Imram stelt dat de vaste mest van urine kan worden gescheiden met behulp van een scheidingsmethode op basis van het verschil in deeltjesgrootte. → Geef aan van deze scheidingsmethode en geef aan welke stof (de urine of de mest) dan het residu is. Noteer je antwoord als volgt: scheidingsmethode: ... residu: ... 1p 45 Geef aan met behulp van de regels 2 tot en met 5 waarom urine en mest niet achteraf moeten worden gescheiden. 1p 46 Leg uit met behulp van Binas-tabel 35 waarom de nitraationen niet met een neerslagreactie uit rivierwater kunnen worden verwijderd. GT-0174-a-24-2-o 14 / 15 leest verder ►►► ### Pagina 15 Stofverbindingen hebben negatieve effecten op het milieu. Zo is de bijdrage van een kg N₂O aan het versterkt broeikaseffect bijna 300 keer zo groot als dat van een kg CO₂. 1p 47 Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De aarde warmt op. B De ozonlaag wordt aangetast. C Er ontstaat zure regen. 1p 48 Boer Harm heeft nog geen koelentoilet. Op zijn boerderij wordt veel N₂O gevormd, wel 8,2 ton. Hoeveel ton CO₂ levert dezelfde bijdrage aan het broeikaseffect als 8,2 ton N₂O? A minder dan 8,2 ton B 8,2 ton C meer dan 8,2 ton Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. GT-0174-a-24-2-0 15 / 15 einde