# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2023 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2 ## Vraag 1 – Vraag 1 (1 punt) Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer olie en water worden gemengd. Wat kun je verwachten: Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer olie en water worden gemengd. Wat moet je kennen: mengsels emulsie emulgator hydrofiel hydrofoob Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met andere soorten mengsels zoals oplossing of suspensie. Een te algemeen antwoord geven, zoals 'mengsel'. Kernbegrippen: mengsels, emulsie, emulgator, hydrofiel, hydrofoob Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere soorten mengsels zoals oplossing of suspensie. - Een te algemeen antwoord geven, zoals 'mengsel'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (1 punt) Welk van de onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop bij het smelten van margarine weer? Wat kun je verwachten: Welk van de onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop bij het smelten van margarine weer? Wat moet je kennen: smelten mengsel smelttraject temperatuur-tijd-diagram Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een smelttraject (mengsel) verwarren met een smeltpunt (zuivere stof). De vorm van een temperatuur-tijd-diagram bij smelten niet herkennen. Kernbegrippen: smelten, mengsel, smelttraject, temperatuur-tijd-diagram Veelgemaakte fouten: - Een smelttraject (mengsel) verwarren met een smeltpunt (zuivere stof). - De vorm van een temperatuur-tijd-diagram bij smelten niet herkennen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (1 punt) 1p 3 Geef de maximale temperatuur die de margarine kan bereiken bij dit onderzoek. Vermeld ook de eenheid. Wat kun je verwachten: 1p 3 Geef de maximale temperatuur die de margarine kan bereiken bij dit onderzoek. Vermeld ook de eenheid. Wat moet je kennen: kookpunt waterbad warmteoverdracht Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten van de eenheid (°C of K). Niet herkennen dat de opstelling een waterbad is en de temperatuur gelimiteerd wordt door het kookpunt van water. Verwarren van de maximale temperatuur met het smeltpunt van margarine. Kernbegrippen: kookpunt, waterbad, warmteoverdracht Veelgemaakte fouten: - Vergeten van de eenheid (°C of K). - Niet herkennen dat de opstelling een waterbad is en de temperatuur gelimiteerd wordt door het kookpunt van water. - Verwarren van de maximale temperatuur met het smeltpunt van margarine. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (1 punt) 1 p 4 De leerlingen smelten halvarine op dezelfde manier als de margarine. Welke van de onderstaande figuren geeft het eindresultaat weer? I A figuur I B figuur II c figuur III D figuur IV E figuur V II III IV V Wat kun je verwachten: 1 p 4 De leerlingen smelten halvarine op dezelfde manier als de margarine. Welke van de onderstaande figuren geeft het eindresultaat weer? I A figuur I B figuur II c figuur III D figuur IV E figuur V II III IV V Wat moet je kennen: mengsels emulsie dichtheid scheiden van mengsels volumeprocent Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De samenstelling van margarine en halvarine door elkaar halen. Niet weten dat olie op water drijft vanwege een lagere dichtheid. De informatie over volumeprocent verkeerd interpreteren en niet koppelen aan de verhouding van de lagen in de figuren. Kernbegrippen: mengsels, emulsie, dichtheid, scheiden van mengsels, volumeprocent Veelgemaakte fouten: - De samenstelling van margarine en halvarine door elkaar halen. - Niet weten dat olie op water drijft vanwege een lagere dichtheid. - De informatie over volumeprocent verkeerd interpreteren en niet koppelen aan de verhouding van de lagen in de figuren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/4 ## Vraag 6 – Vraag 6 (1 punt) 1p 6 Geef aan welke invloed zwavelzuur heeft op reactie 1. Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: - Verpakking gesloten bewaren. - Papier drogen voor gebruik. - Let op: zeer licht ontvlambaar. - Gebruik op eigen risico. Wat kun je verwachten: 1p 6 Geef aan welke invloed zwavelzuur heeft op reactie 1. Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: - Verpakking gesloten bewaren. - Papier drogen voor gebruik. - Let op: zeer licht ontvlambaar. - Gebruik op eigen risico. Wat moet je kennen: katalysator reactiesnelheid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De eigenschap van een katalysator (wordt niet verbruikt) verwarren met de invloed van een katalysator (versnelt de reactie). De rol van zwavelzuur als zuur (pH verlagen) verwarren met zijn rol als katalysator in deze reactie. Kernbegrippen: katalysator, reactiesnelheid Veelgemaakte fouten: - De eigenschap van een katalysator (wordt niet verbruikt) verwarren met de invloed van een katalysator (versnelt de reactie). - De rol van zwavelzuur als zuur (pH verlagen) verwarren met zijn rol als katalysator in deze reactie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (1 punt) Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: - Verpakking gesloten bewaren. - Papier drogen voor gebruik. - Let op: zeer licht ontvlambaar. - Gebruik op eigen risico. Het is veilig om het papier vochtig te bewaren, omdat het papier pas kan ontbranden nadat het vocht is verdampt. Welke notatie geeft deze faseovergang weer? A (g) → (l) B (g) → (s) C (l) → (g) D (l) → (s) E (s) → (g) F (s) → (l) Wat kun je verwachten: Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: - Verpakking gesloten bewaren. - Papier drogen voor gebruik. - Let op: zeer licht ontvlambaar. - Gebruik op eigen risico. Het is veilig om het papier vochtig te bewaren, omdat het papier pas kan ontbranden nadat het vocht is verdampt. Welke notatie geeft deze faseovergang weer? A (g) → (l) B (g) → (s) C (l) → (g) D (l) → (s) E (s) → (g) F (s) → (l) Wat moet je kennen: faseovergangen aggregatietoestanden verdampen notatie van fasen (s, l, g) Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De symbolen voor de fasen (s, l, g) door elkaar halen. De richting van de faseovergang verkeerd interpreteren (bijvoorbeeld condenseren in plaats van verdampen). De term 'verdampt' niet correct koppelen aan de overgang van vloeibaar naar gas. Kernbegrippen: faseovergangen, aggregatietoestanden, verdampen, notatie van fasen (s, l, g) Veelgemaakte fouten: - De symbolen voor de fasen (s, l, g) door elkaar halen. - De richting van de faseovergang verkeerd interpreteren (bijvoorbeeld condenseren in plaats van verdampen). - De term 'verdampt' niet correct koppelen aan de overgang van vloeibaar naar gas. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/7 ## Vraag 8 – Vraag 8 (1 punt) 1 p 8 Welk van onderstaande pictogrammen zou, op basis van de gegeven aanwijzingen, op de verpakking moeten worden geplaatst? I II III IV V A pictogram I B pictogram II c pictogram III D pictogram IV E pictogram V Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. ... C_6H_7N_3O_11 → 3 CO_2 + 9 CO + ... H_2O + ... N_2 (reactie 2) Wat kun je verwachten: 1 p 8 Welk van onderstaande pictogrammen zou, op basis van de gegeven aanwijzingen, op de verpakking moeten worden geplaatst? I II III IV V A pictogram I B pictogram II c pictogram III D pictogram IV E pictogram V Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. ... C_6H_7N_3O_11 → 3 CO_2 + 9 CO + ... H_2O + ... N_2 (reactie 2) Wat moet je kennen: Gevarenpictogrammen Veiligheid Ontvlambaarheid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de pictogrammen voor ontvlambaar (vlam), oxiderend (vlam op cirkel) en explosief (exploderende bom). Kernbegrippen: Gevarenpictogrammen, Veiligheid, Ontvlambaarheid Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de pictogrammen voor ontvlambaar (vlam), oxiderend (vlam op cirkel) en explosief (exploderende bom). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/8 ## Vraag 9 – Vraag 9 (1 punt) Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. ... C₆H₇N₃O₁₁ → 3 CO₂ + 9 CO + ... H₂O + ... N₂ (reactie 2) Neem de vergelijking over en vul de drie ontbrekende coëfficiënten in. Wat kun je verwachten: Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. ... C₆H₇N₃O₁₁ → 3 CO₂ + 9 CO + ... H₂O + ... N₂ (reactie 2) Neem de vergelijking over en vul de drie ontbrekende coëfficiënten in. Wat moet je kennen: reactievergelijking kloppend maken wet van atoombehoud Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Atomen tellen over meerdere moleculen heen (bijv. O in CO₂, CO en H₂O) Vergeten de coëfficiënt van de beginstof ook aan te passen Rekenfouten bij het tellen van atomen Kernbegrippen: reactievergelijking kloppend maken, wet van atoombehoud Veelgemaakte fouten: - Atomen tellen over meerdere moleculen heen (bijv. O in CO₂, CO en H₂O) - Vergeten de coëfficiënt van de beginstof ook aan te passen - Rekenfouten bij het tellen van atomen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/9 ## Vraag 10 – Vraag 10 (1 punt) 1p 10 Flashpapier wordt ook wel 'verdwijnpapier' genoemd, omdat alle reactieproducten van reactie 2 onzichtbaar zijn. Dit komt onder andere doordat alleen gassen worden gevormd. Deze gassen hebben een overeenkomstige stofeigenschap waardoor ze niet zichtbaar zijn. → Geef deze stofeigenschap. Wat kun je verwachten: 1p 10 Flashpapier wordt ook wel 'verdwijnpapier' genoemd, omdat alle reactieproducten van reactie 2 onzichtbaar zijn. Dit komt onder andere doordat alleen gassen worden gevormd. Deze gassen hebben een overeenkomstige stofeigenschap waardoor ze niet zichtbaar zijn. → Geef deze stofeigenschap. Wat moet je kennen: stofeigenschappen gasfase kleur waarneming Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het noemen van de fase (gas) in plaats van de stofeigenschap (kleurloos). Het noemen van een andere stofeigenschap die niet relevant is voor zichtbaarheid, zoals 'geurloos'. Kernbegrippen: stofeigenschappen, gasfase, kleur, waarneming Veelgemaakte fouten: - Het noemen van de fase (gas) in plaats van de stofeigenschap (kleurloos). - Het noemen van een andere stofeigenschap die niet relevant is voor zichtbaarheid, zoals 'geurloos'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/10 ## Vraag 11 – Vraag 11 (1 punt) 1 p 11 Welk van onderstaande begrippen past het best bij actieve kool (stap 2)? A adsorptiemiddel B extractiemiddel c oplosmiddel D spoelmiddel Wat kun je verwachten: 1 p 11 Welk van onderstaande begrippen past het best bij actieve kool (stap 2)? A adsorptiemiddel B extractiemiddel c oplosmiddel D spoelmiddel Wat moet je kennen: scheidingsmethoden adsorptie actieve kool Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen adsorptie en andere processen zoals extractie, oplossen of absorptie. Kernbegrippen: scheidingsmethoden, adsorptie, actieve kool Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen adsorptie en andere processen zoals extractie, oplossen of absorptie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (1 punt) 1p 12 Wat is het residu bij deze filtratie (stap 3)? A actieve kool met rode kleurstof B ontkleurde wijn c oplossing van natriumhydroxide D water Wat kun je verwachten: 1p 12 Wat is het residu bij deze filtratie (stap 3)? A actieve kool met rode kleurstof B ontkleurde wijn c oplossing van natriumhydroxide D water Wat moet je kennen: filtratie residu filtraat scheidingsmethoden adsorptie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen residu (blijft achter op filter) en filtraat (gaat door filter). Kernbegrippen: filtratie, residu, filtraat, scheidingsmethoden, adsorptie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen residu (blijft achter op filter) en filtraat (gaat door filter). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (2 punten) 2p 13 De oplossing in de buret bevat 4,12 mg natriumhydroxide per mL. → Bereken de concentratie hydroxide-ionen in mg/mL in deze oplossing. Wat kun je verwachten: 2p 13 De oplossing in de buret bevat 4,12 mg natriumhydroxide per mL. → Bereken de concentratie hydroxide-ionen in mg/mL in deze oplossing. Wat moet je kennen: massaverhouding atoommassa molecuulmassa concentratie ionen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd berekenen van de molecuulmassa's van NaOH en OH-. De massaverhouding verkeerd opstellen (bijvoorbeeld NaOH / OH- in plaats van OH- / NaOH). Reken- of afrondingsfouten. Kernbegrippen: massaverhouding, atoommassa, molecuulmassa, concentratie, ionen Veelgemaakte fouten: - Verkeerd berekenen van de molecuulmassa's van NaOH en OH-. - De massaverhouding verkeerd opstellen (bijvoorbeeld NaOH / OH- in plaats van OH- / NaOH). - Reken- of afrondingsfouten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (1 punt) 1p 14 Geef de triviale naam van een oplossing van natriumhydroxide. Wat kun je verwachten: 1p 14 Geef de triviale naam van een oplossing van natriumhydroxide. Wat moet je kennen: triviale namen basische oplossingen natriumhydroxide Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het geven van de chemische formule (NaOH) in plaats van de gevraagde triviale naam. Het correctievoorschrift geeft hier expliciet 0 punten voor. Verwarren met andere basen zoals kalkwater (calciumhydroxide-oplossing). Kernbegrippen: triviale namen, basische oplossingen, natriumhydroxide Veelgemaakte fouten: - Het geven van de chemische formule (NaOH) in plaats van de gevraagde triviale naam. Het correctievoorschrift geeft hier expliciet 0 punten voor. - Verwarren met andere basen zoals kalkwater (calciumhydroxide-oplossing). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (1 punt) In figuur 1 is de beginstand van de buret weergegeven. → Geef deze beginstand in twee decimalen. Wat kun je verwachten: In figuur 1 is de beginstand van de buret weergegeven. → Geef deze beginstand in twee decimalen. Wat moet je kennen: aflezen meetinstrument buret meniscus nauwkeurigheid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde afleesrichting (van onder naar boven) Onjuist aantal decimalen opgeven (één i.p.v. de gevraagde twee) Aflezen van de bovenkant van de meniscus Kernbegrippen: aflezen meetinstrument, buret, meniscus, nauwkeurigheid Veelgemaakte fouten: - Verkeerde afleesrichting (van onder naar boven) - Onjuist aantal decimalen opgeven (één i.p.v. de gevraagde twee) - Aflezen van de bovenkant van de meniscus Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (1 punt) 1 p 16 Geef aan waarom de rode wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie. Wat kun je verwachten: 1 p 16 Geef aan waarom de rode wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie. Wat moet je kennen: titratie indicator kleuromslag eindpunt bepalen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een te algemeen antwoord geven, zoals 'om het beter te zien', zonder te specificeren dat het om de kleuromslag van de indicator gaat. Verwarring over de rol van de indicator en de kleurstof van de wijn. Kernbegrippen: titratie, indicator, kleuromslag, eindpunt bepalen Veelgemaakte fouten: - Een te algemeen antwoord geven, zoals 'om het beter te zien', zonder te specificeren dat het om de kleuromslag van de indicator gaat. - Verwarring over de rol van de indicator en de kleurstof van de wijn. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) 1p 17 Geef aan welke kleur fenolftaleïne heeft in de ontkleurde wijn (stap 7). Wat kun je verwachten: 1p 17 Geef aan welke kleur fenolftaleïne heeft in de ontkleurde wijn (stap 7). Wat moet je kennen: indicator fenolftaleïne zuurgraad pH Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De kleur van fenolftaleïne in een basische oplossing (roze/paars) verwarren met de kleur in een zure oplossing (kleurloos). Denken dat de oorspronkelijke kleur van de wijn relevant is, ondanks dat deze ontkleurd is. Kernbegrippen: indicator, fenolftaleïne, zuurgraad, pH Veelgemaakte fouten: - De kleur van fenolftaleïne in een basische oplossing (roze/paars) verwarren met de kleur in een zure oplossing (kleurloos). - Denken dat de oorspronkelijke kleur van de wijn relevant is, ondanks dat deze ontkleurd is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (1 punt) Waarom wordt fenolftaleïne toegevoegd (stap 7)? A omdat daardoor de reactie die optreedt tijdens de titratie sneller verloopt B omdat daardoor duidelijk is wanneer de titratie moet stoppen C omdat daardoor het aflezen van de buret gemakkelijker is D omdat fenolftaleïne het zuur uit de wijn neutraliseert Wat kun je verwachten: Waarom wordt fenolftaleïne toegevoegd (stap 7)? A omdat daardoor de reactie die optreedt tijdens de titratie sneller verloopt B omdat daardoor duidelijk is wanneer de titratie moet stoppen C omdat daardoor het aflezen van de buret gemakkelijker is D omdat fenolftaleïne het zuur uit de wijn neutraliseert Wat moet je kennen: indicator titratie omslagpunt eindpunt zuur-base reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De functie van een indicator verwarren met die van een katalysator. Denken dat de indicator de meting op het meetinstrument (buret) beïnvloedt. De rol van de indicator in de neutralisatiereactie overschatten. Kernbegrippen: indicator, titratie, omslagpunt, eindpunt, zuur-base reactie Veelgemaakte fouten: - De functie van een indicator verwarren met die van een katalysator. - Denken dat de indicator de meting op het meetinstrument (buret) beïnvloedt. - De rol van de indicator in de neutralisatiereactie overschatten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (3 punten) Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt tijdens de titratie. Noteer het zuur als H⁺ en vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat kun je verwachten: Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt tijdens de titratie. Noteer het zuur als H⁺ en vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat moet je kennen: reactievergelijking neutralisatiereactie zuur-base reactie ionen toestandsaanduidingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Toestandsaanduidingen vergeten of incorrect gebruiken. Ladingen van de ionen (H⁺ en OH⁻) vergeten. Reactie niet als een ionenreactie schrijven, maar met bijvoorbeeld NaOH. Onjuiste formule voor water (H₂O) gebruiken. Kernbegrippen: reactievergelijking, neutralisatiereactie, zuur-base reactie, ionen, toestandsaanduidingen Veelgemaakte fouten: - Toestandsaanduidingen vergeten of incorrect gebruiken. - Ladingen van de ionen (H⁺ en OH⁻) vergeten. - Reactie niet als een ionenreactie schrijven, maar met bijvoorbeeld NaOH. - Onjuiste formule voor water (H₂O) gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (1 punt) 1p 20 Verandert de pH van de vloeistof in de erlenmeyer tijdens de titratie? A Ja, de pH daalt. B Ja, de pH daalt eerst en stijgt daarna weer. c Ja, de pH stijgt. D Ja, de pH stijgt eerst en daalt daarna weer. E Nee, de pH blijft gelijk. Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide- oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur. Wat kun je verwachten: 1p 20 Verandert de pH van de vloeistof in de erlenmeyer tijdens de titratie? A Ja, de pH daalt. B Ja, de pH daalt eerst en stijgt daarna weer. c Ja, de pH stijgt. D Ja, de pH stijgt eerst en daalt daarna weer. E Nee, de pH blijft gelijk. Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide- oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur. Wat moet je kennen: titratie neutralisatie pH zuur-base reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring over de richting van de pH-verandering bij het toevoegen van een base aan een zuur. Denken dat de pH daalt, wat zou gebeuren als een zuur aan een base wordt toegevoegd. Onjuist aannemen dat de pH niet verandert tijdens een chemische reactie. Kernbegrippen: titratie, neutralisatie, pH, zuur-base reactie Veelgemaakte fouten: - Verwarring over de richting van de pH-verandering bij het toevoegen van een base aan een zuur. - Denken dat de pH daalt, wat zou gebeuren als een zuur aan een base wordt toegevoegd. - Onjuist aannemen dat de pH niet verandert tijdens een chemische reactie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (3 punten) Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide-oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur. 3p 21 Bereken dit aantal gram zuur in 120 mL wijn. Wat kun je verwachten: Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide-oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur. 3p 21 Bereken dit aantal gram zuur in 120 mL wijn. Wat moet je kennen: concentratie titratie rekenen met verhoudingen eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de hoeveelheid zuur op te schalen van de 10,0 mL monster naar de 120 mL in het glas. De verkeerde volumes gebruiken in de berekening. De eindstap, het omrekenen van milligram naar gram, vergeten. Kernbegrippen: concentratie, titratie, rekenen met verhoudingen, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de hoeveelheid zuur op te schalen van de 10,0 mL monster naar de 120 mL in het glas. - De verkeerde volumes gebruiken in de berekening. - De eindstap, het omrekenen van milligram naar gram, vergeten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (1 punt) 1p 22 Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De ozonlaag wordt aangetast. B De aarde warmt op. C Er ontstaat een tekort aan zuurstof. D Er wordt zure regen gevormd. Wat kun je verwachten: 1p 22 Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De ozonlaag wordt aangetast. B De aarde warmt op. C Er ontstaat een tekort aan zuurstof. D Er wordt zure regen gevormd. Wat moet je kennen: broeikaseffect opwarming van de aarde milieuchemie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen het broeikaseffect en andere milieuproblemen zoals de aantasting van de ozonlaag of zure regen. Kernbegrippen: broeikaseffect, opwarming van de aarde, milieuchemie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen het broeikaseffect en andere milieuproblemen zoals de aantasting van de ozonlaag of zure regen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (1 punt) 1p 23 Welk soort proces vindt plaats bij stap I? A kraken B polymerisatie C thermolyse D verbranden Wat kun je verwachten: 1p 23 Welk soort proces vindt plaats bij stap I? A kraken B polymerisatie C thermolyse D verbranden Wat moet je kennen: verbrandingsreactie reactietypen zuurstof als reactant Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen verbranding (reactie met zuurstof) en thermolyse (ontleding door hitte zonder zuurstof). Kernbegrippen: verbrandingsreactie, reactietypen, zuurstof als reactant Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen verbranding (reactie met zuurstof) en thermolyse (ontleding door hitte zonder zuurstof). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (1 punt) 1p 24 Welke naam moet worden ingevuld op het stippellijntje om figuur 1 compleet te maken? Wat kun je verwachten: 1p 24 Welke naam moet worden ingevuld op het stippellijntje om figuur 1 compleet te maken? Wat moet je kennen: reactieschema reactanten producten koolstofchemie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De verschillende koolstofverbindingen (koolstof, koolstofdioxide, koolstofmono-oxide) door elkaar halen. Het schema niet correct koppelen aan de beschrijving van de stappen. Kernbegrippen: reactieschema, reactanten, producten, koolstofchemie Veelgemaakte fouten: - De verschillende koolstofverbindingen (koolstof, koolstofdioxide, koolstofmono-oxide) door elkaar halen. - Het schema niet correct koppelen aan de beschrijving van de stappen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (2 punten) 2p 25 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap III. Wat kun je verwachten: 2p 25 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap III. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen identificeren van reactanten en producten chemische formules Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Reactanten en producten omdraaien. Onjuiste chemische formules gebruiken voor de stoffen. Een van de beginstoffen of reactieproducten vergeten in de vergelijking. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, identificeren van reactanten en producten, chemische formules Veelgemaakte fouten: - Reactanten en producten omdraaien. - Onjuiste chemische formules gebruiken voor de stoffen. - Een van de beginstoffen of reactieproducten vergeten in de vergelijking. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/25 ## Vraag 26 – Vraag 26 (2 punten) 2p 26 Het gevormde waterstofgas werd als vloeistof vervoerd. Met behulp van Binas-tabel 17 kan worden berekend bij welke temperatuur in °C waterstofgas vloeibaar wordt. → Geef deze temperatuur in °C en licht je antwoord toe met een berekening. Ga uit van normale druk (p=p_o). De totale productie van waterstof met behulp van bruinkool kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: 2 C + O_2 + 2 H_2O \longrightarrow 2 CO_2 + 2 H_2 (reactie 1) Wat kun je verwachten: 2p 26 Het gevormde waterstofgas werd als vloeistof vervoerd. Met behulp van Binas-tabel 17 kan worden berekend bij welke temperatuur in °C waterstofgas vloeibaar wordt. → Geef deze temperatuur in °C en licht je antwoord toe met een berekening. Ga uit van normale druk (p=p_o). De totale productie van waterstof met behulp van bruinkool kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: 2 C + O_2 + 2 H_2O \longrightarrow 2 CO_2 + 2 H_2 (reactie 1) Wat moet je kennen: faseovergang kookpunt condensatiepunt temperatuurschalen Kelvin graden Celsius omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde waarde opzoeken in Binas, bijvoorbeeld het smeltpunt in plaats van het kookpunt. Fout bij het omrekenen van Kelvin naar Celsius, bijvoorbeeld optellen in plaats van aftrekken. Het antwoord in Kelvin geven terwijl graden Celsius wordt gevraagd. Vergeten de berekening te noteren. Kernbegrippen: faseovergang, kookpunt, condensatiepunt, temperatuurschalen, Kelvin, graden Celsius, omrekenen Veelgemaakte fouten: - Verkeerde waarde opzoeken in Binas, bijvoorbeeld het smeltpunt in plaats van het kookpunt. - Fout bij het omrekenen van Kelvin naar Celsius, bijvoorbeeld optellen in plaats van aftrekken. - Het antwoord in Kelvin geven terwijl graden Celsius wordt gevraagd. - Vergeten de berekening te noteren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/26 ## Vraag 27 – Vraag 27 (2 punten) 2p 27 Bereken hoeveel kg H₂ volgens reactie 1 maximaal kan ontstaan per ton bruinkool (1 ton = 1000 kg). Neem aan dat bruinkool 65 massaprocent C bevat. Wat kun je verwachten: 2p 27 Bereken hoeveel kg H₂ volgens reactie 1 maximaal kan ontstaan per ton bruinkool (1 ton = 1000 kg). Neem aan dat bruinkool 65 massaprocent C bevat. Wat moet je kennen: stoichiometrie massaprocent rekenen met reactievergelijking massaverhouding Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten het massapercentage toe te passen op de totale massa. Foutieve toepassing van de massaverhouding uit de reactievergelijking. Verwarring tussen massa en mol (hoewel op VMBO-niveau vaak met massaverhoudingen wordt gewerkt). Kernbegrippen: stoichiometrie, massaprocent, rekenen met reactievergelijking, massaverhouding Veelgemaakte fouten: - Vergeten het massapercentage toe te passen op de totale massa. - Foutieve toepassing van de massaverhouding uit de reactievergelijking. - Verwarring tussen massa en mol (hoewel op VMBO-niveau vaak met massaverhoudingen wordt gewerkt). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (1 punt) 1p 28 Waterstof die is geproduceerd volgens reactie 1 wordt door sommigen niet milieuvriendelijk gevonden. → Geef hiervoor een argument. Wat kun je verwachten: 1p 28 Waterstof die is geproduceerd volgens reactie 1 wordt door sommigen niet milieuvriendelijk gevonden. → Geef hiervoor een argument. Wat moet je kennen: fossiele brandstoffen broeikaseffect broeikasgas duurzaamheid reactieproducten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de productie van waterstof en de verbranding van waterstof. Niet herkennen van bruinkool als fossiele brandstof. Niet herkennen van CO₂ als broeikasgas. Kernbegrippen: fossiele brandstoffen, broeikaseffect, broeikasgas, duurzaamheid, reactieproducten Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de productie van waterstof en de verbranding van waterstof. - Niet herkennen van bruinkool als fossiele brandstof. - Niet herkennen van CO₂ als broeikasgas. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (2 punten) 2p 29 Leg uit of een chemische reactie plaatsvindt bij het schoonvegen van het bord met een droge doek. Wat kun je verwachten: 2p 29 Leg uit of een chemische reactie plaatsvindt bij het schoonvegen van het bord met een droge doek. Wat moet je kennen: chemische reactie fysisch proces stofomzetting reactiekenmerken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van een fysisch proces (verplaatsen, mengen) met een chemische reactie (vorming van nieuwe stoffen). Denken dat het verdwijnen van een stof (het krijt van het bord) altijd een chemische reactie is. Kernbegrippen: chemische reactie, fysisch proces, stofomzetting, reactiekenmerken Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van een fysisch proces (verplaatsen, mengen) met een chemische reactie (vorming van nieuwe stoffen). - Denken dat het verdwijnen van een stof (het krijt van het bord) altijd een chemische reactie is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (1 punt) Is de pH van het mengsel van water met azijn gelijk aan de pH van water? A Ja, de beide pH's zijn gelijk. B Nee, de pH van het mengsel is hoger. C Nee, de pH van het mengsel is lager. Wat kun je verwachten: Is de pH van het mengsel van water met azijn gelijk aan de pH van water? A Ja, de beide pH's zijn gelijk. B Nee, de pH van het mengsel is hoger. C Nee, de pH van het mengsel is lager. Wat moet je kennen: zuren pH-schaal oplossingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen zuurgraad en de numerieke waarde van de pH (lager is zuurder) Denken dat het toevoegen van een stof de pH niet verandert Kernbegrippen: zuren, pH-schaal, oplossingen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen zuurgraad en de numerieke waarde van de pH (lager is zuurder) - Denken dat het toevoegen van een stof de pH niet verandert Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (1 punt) 1p 31 Welke van onderstaande eigenschappen heeft azijnzuur? A Het kan H+ afstaan. B Het kan H+ opnemen. c Het kan OH- afstaan. D Het kan OH opnemen. Wat kun je verwachten: 1p 31 Welke van onderstaande eigenschappen heeft azijnzuur? A Het kan H+ afstaan. B Het kan H+ opnemen. c Het kan OH- afstaan. D Het kan OH opnemen. Wat moet je kennen: zuren basen H+ ionen protondonor Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de definitie van een zuur en een base. Verwarring tussen H⁺ en OH⁻ ionen. Kernbegrippen: zuren, basen, H+ ionen, protondonor Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de definitie van een zuur en een base. - Verwarring tussen H⁺ en OH⁻ ionen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (3 punten) Op internet is de volgende instructie te vinden: - Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water. - Dompel de spons in het gemaakte mengsel. - Wring de spons uit. - Veeg het krijtbord af. Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL. Bereken hoeveel mg azijnzuur het gemaakte mengsel per mL bevat. Wat kun je verwachten: Op internet is de volgende instructie te vinden: - Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water. - Dompel de spons in het gemaakte mengsel. - Wring de spons uit. - Veeg het krijtbord af. Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL. Bereken hoeveel mg azijnzuur het gemaakte mengsel per mL bevat. Wat moet je kennen: concentratie verdunning rekenen met massa en volume Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de volumes van azijn en water bij elkaar op te tellen voor het eindvolume. In plaats van te delen door (60 + 500) = 560 mL, wordt er dan foutief gedeeld door alleen het volume van het water (500 mL). Reken- of intoetsfouten bij het vermenigvuldigen of delen. Kernbegrippen: concentratie, verdunning, rekenen met massa en volume Veelgemaakte fouten: - Vergeten de volumes van azijn en water bij elkaar op te tellen voor het eindvolume. In plaats van te delen door (60 + 500) = 560 mL, wordt er dan foutief gedeeld door alleen het volume van het water (500 mL). - Reken- of intoetsfouten bij het vermenigvuldigen of delen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (3 punten) 3p 33 Opgelost azijnzuur reageert met calciumcarbonaat tot onder meer koolstofdioxide. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Drie formules en één coëfficiënt ontbreken. ... H^+ + ... → ... + ... + CO_2 → Neem de vergelijking over en vul de vier ontbrekende gegevens in. Wat kun je verwachten: 3p 33 Opgelost azijnzuur reageert met calciumcarbonaat tot onder meer koolstofdioxide. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Drie formules en één coëfficiënt ontbreken. ... H^+ + ... → ... + ... + CO_2 → Neem de vergelijking over en vul de vier ontbrekende gegevens in. Wat moet je kennen: reactievergelijking zuur-carbonaat reactie atoombalans ladingsbalans ionformules molecuulformules Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde formule voor calciumcarbonaat. Vergeten van een reactieproduct, met name water (H₂O). Incorrecte lading van het calciumion (bijv. Ca⁺ i.p.v. Ca²⁺). Reactievergelijking niet kloppend maken qua atoom- of ladingsbalans, met name de coëfficiënt 2 voor H⁺ vergeten. Kernbegrippen: reactievergelijking, zuur-carbonaat reactie, atoombalans, ladingsbalans, ionformules, molecuulformules Veelgemaakte fouten: - Verkeerde formule voor calciumcarbonaat. - Vergeten van een reactieproduct, met name water (H₂O). - Incorrecte lading van het calciumion (bijv. Ca⁺ i.p.v. Ca²⁺). - Reactievergelijking niet kloppend maken qua atoom- of ladingsbalans, met name de coëfficiënt 2 voor H⁺ vergeten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (1 punt) 1p 34 Geef de formule van het negatieve ion dat aanwezig is in azijn. Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Wat kun je verwachten: 1p 34 Geef de formule van het negatieve ion dat aanwezig is in azijn. Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Wat moet je kennen: zuren ionen formules van ionen azijnzuur acetaation Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de formule van het zuur (azijnzuur) en het zuurrestion (acetaation). Vergeten van de negatieve lading in de formule van het ion. Het geven van de formule van het hydroxide-ion (OH⁻), dat kenmerkend is voor basen. Kernbegrippen: zuren, ionen, formules van ionen, azijnzuur, acetaation Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de formule van het zuur (azijnzuur) en het zuurrestion (acetaation). - Vergeten van de negatieve lading in de formule van het ion. - Het geven van de formule van het hydroxide-ion (OH⁻), dat kenmerkend is voor basen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/34 ## Vraag 35 – Vraag 35 (1 punt) Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Op welke van onderstaande manieren kan ze koolstofdioxide aantonen? Dit kan ze doen door het gas A op te vangen en het bij een gloeiende houtspaander te houden. B door helder kalkwater te leiden. C langs een natgemaakt rood lakmoespapiertje te leiden. D langs wit kopersulfaat te leiden. E te mengen met lucht en dit mengsel aan te steken. Wat kun je verwachten: Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. Op welke van onderstaande manieren kan ze koolstofdioxide aantonen? Dit kan ze doen door het gas A op te vangen en het bij een gloeiende houtspaander te houden. B door helder kalkwater te leiden. C langs een natgemaakt rood lakmoespapiertje te leiden. D langs wit kopersulfaat te leiden. E te mengen met lucht en dit mengsel aan te steken. Wat moet je kennen: aantoningsreactie koolstofdioxide kalkwater Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van de aantoningsreactie voor koolstofdioxide met die voor andere gassen zoals zuurstof, waterstof of waterdamp. Kernbegrippen: aantoningsreactie, koolstofdioxide, kalkwater Veelgemaakte fouten: - Verwarren van de aantoningsreactie voor koolstofdioxide met die voor andere gassen zoals zuurstof, waterstof of waterdamp. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/35 ## Vraag 36 – Vraag 36 (1 punt) 1 p 36 Kunststoffen worden gevormd door kleine moleculen te koppelen. → Geef de algemene naam voor deze kleine moleculen. Wat kun je verwachten: 1 p 36 Kunststoffen worden gevormd door kleine moleculen te koppelen. → Geef de algemene naam voor deze kleine moleculen. Wat moet je kennen: polymeren monomeren polymerisatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het antwoord 'moleculen' geven, wat te algemeen is. Het antwoord 'polymeren' geven, wat de naam is voor de kunststof zelf, niet de bouwsteen. Een specifieke stofnaam geven in plaats van de algemene naam. Het antwoord 'koolwaterstoffen' geven, wat een klasse van stoffen is maar niet de specifieke term voor de bouwstenen van een polymeer. Kernbegrippen: polymeren, monomeren, polymerisatie Veelgemaakte fouten: - Het antwoord 'moleculen' geven, wat te algemeen is. - Het antwoord 'polymeren' geven, wat de naam is voor de kunststof zelf, niet de bouwsteen. - Een specifieke stofnaam geven in plaats van de algemene naam. - Het antwoord 'koolwaterstoffen' geven, wat een klasse van stoffen is maar niet de specifieke term voor de bouwstenen van een polymeer. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (1 punt) 1p 37 Bij test Ia is een andere vloeistof gebruikt dan bij test Ib. Welke van de volgende conclusies is/zijn juist? I: De dichtheid van PE is groter dan die van PVC. II: De dichtheid van vloeistof X is groter dan 1,00 g/cm³. A alleen I B alleen II c beide: I en II D geen van beide Test II verloopt in twee stappen. stap 1: Verhit een stukje koperdraad in een sterk ruisende vlam totdat er geen verkleuring meer waarneembaar is. Bij deze stap reageert het koper aan de buitenkant van de draad met zuurstof tot koper(II)oxide. stap 2: Raak vervolgens met de hete koperdraad kort de kunststof aan, zodat een beetje van de kunststof aan de draad kleeft. Breng de draad met de kunststof erop in een kleurloze vlam. Wat kun je verwachten: 1p 37 Bij test Ia is een andere vloeistof gebruikt dan bij test Ib. Welke van de volgende conclusies is/zijn juist? I: De dichtheid van PE is groter dan die van PVC. II: De dichtheid van vloeistof X is groter dan 1,00 g/cm³. A alleen I B alleen II c beide: I en II D geen van beide Test II verloopt in twee stappen. stap 1: Verhit een stukje koperdraad in een sterk ruisende vlam totdat er geen verkleuring meer waarneembaar is. Bij deze stap reageert het koper aan de buitenkant van de draad met zuurstof tot koper(II)oxide. stap 2: Raak vervolgens met de hete koperdraad kort de kunststof aan, zodat een beetje van de kunststof aan de draad kleeft. Breng de draad met de kunststof erop in een kleurloze vlam. Wat moet je kennen: dichtheid drijven en zinken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De relatie tussen dichtheid en drijven/zinken verkeerd interpreteren. De dichtheid van water niet kennen of gebruiken (1,00 g/cm³). De gegevens voor verschillende stoffen of vloeistoffen door elkaar halen. Kernbegrippen: dichtheid, drijven en zinken Veelgemaakte fouten: - De relatie tussen dichtheid en drijven/zinken verkeerd interpreteren. - De dichtheid van water niet kennen of gebruiken (1,00 g/cm³). - De gegevens voor verschillende stoffen of vloeistoffen door elkaar halen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (1 punt) Welk deel van de sterk ruisende vlam is het heetst? A deel 1 B deel 2 C deel 3 D deel 4 Wat kun je verwachten: Welk deel van de sterk ruisende vlam is het heetst? A deel 1 B deel 2 C deel 3 D deel 4 Wat moet je kennen: brander vlam verbranding temperatuurzones ruisende vlam volledige verbranding Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de verschillende zones van de vlam. De aanname dat de uiterste punt (deel 4) het heetst is, of de basis (deel 1). De binnenste kegel (deel 2) is relatief koel, maar de top van deze kegel is het heetste punt; de vraag en het diagram vereenvoudigen dit door heel deel 2 als heetste aan te wijzen. Kernbegrippen: brander, vlam, verbranding, temperatuurzones, ruisende vlam, volledige verbranding Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de verschillende zones van de vlam. - De aanname dat de uiterste punt (deel 4) het heetst is, of de basis (deel 1). - De binnenste kegel (deel 2) is relatief koel, maar de top van deze kegel is het heetste punt; de vraag en het diagram vereenvoudigen dit door heel deel 2 als heetste aan te wijzen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (1 punt) 1p 39 Welke van onderstaande afbeeldingen geeft de juiste afstelling van de brander weer bij een sterk ruisende vlam? afstelling 1 afstelling 2 afstelling 3 afstelling 4 A afstelling 1 B afstelling 2 c afstelling 3 D afstelling 4 Wat kun je verwachten: 1p 39 Welke van onderstaande afbeeldingen geeft de juiste afstelling van de brander weer bij een sterk ruisende vlam? afstelling 1 afstelling 2 afstelling 3 afstelling 4 A afstelling 1 B afstelling 2 c afstelling 3 D afstelling 4 Wat moet je kennen: gasbrander verbranding ruisende vlam luchttoevoer gastoevoer Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de functie van de gasregelschroef en de luchtring. Niet weten dat een 'sterk ruisende vlam' de heetste vlam is en maximale lucht- en gastoevoer vereist. Kernbegrippen: gasbrander, verbranding, ruisende vlam, luchttoevoer, gastoevoer Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de functie van de gasregelschroef en de luchtring. - Niet weten dat een 'sterk ruisende vlam' de heetste vlam is en maximale lucht- en gastoevoer vereist. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (3 punten) Test II verloopt in twee stappen. stap 1: Verhit een stukje koperdraad in een sterk ruisende vlam totdat er geen verkleuring meer waarneembaar is. Bij deze stap reageert het koper aan de buitenkant van de draad met zuurstof tot koper(II)oxide. stap 2: Raak vervolgens met de hete koperdraad kort de kunststof aan, zodat een beetje van de kunststof aan de draad kleeft. Breng de draad met de kunststof erop in een kleurloze vlam. Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap 1 van test II. Wat kun je verwachten: Test II verloopt in twee stappen. stap 1: Verhit een stukje koperdraad in een sterk ruisende vlam totdat er geen verkleuring meer waarneembaar is. Bij deze stap reageert het koper aan de buitenkant van de draad met zuurstof tot koper(II)oxide. stap 2: Raak vervolgens met de hete koperdraad kort de kunststof aan, zodat een beetje van de kunststof aan de draad kleeft. Breng de draad met de kunststof erop in een kleurloze vlam. Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap 1 van test II. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen formules van stoffen oxidatie kloppend maken van reactievergelijkingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Zuurstof noteren als O in plaats van het molecuul O₂. De formule van koper(II)oxide onjuist afleiden, bijvoorbeeld als Cu₂O (koper(I)oxide) of CuO₂. De reactievergelijking niet correct kloppend maken met de juiste coëfficiënten. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, formules van stoffen, oxidatie, kloppend maken van reactievergelijkingen Veelgemaakte fouten: - Zuurstof noteren als O in plaats van het molecuul O₂. - De formule van koper(II)oxide onjuist afleiden, bijvoorbeeld als Cu₂O (koper(I)oxide) of CuO₂. - De reactievergelijking niet correct kloppend maken met de juiste coëfficiënten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/40 ## Vraag 41 – Vraag 41 (2 punten) Als de kunststof een halogeenverbinding is, ontstaat bij stap 2 een zout dat bestaat uit koper(II)ionen en halogeenionen. Dit zout geeft in de vlam een kenmerkende kleur, behalve wanneer het koper(II)fluoride is. 2p 41 Geef de formule van het zout dat ontstaat als de kunststof broomatomen bevat. Wat kun je verwachten: Als de kunststof een halogeenverbinding is, ontstaat bij stap 2 een zout dat bestaat uit koper(II)ionen en halogeenionen. Dit zout geeft in de vlam een kenmerkende kleur, behalve wanneer het koper(II)fluoride is. 2p 41 Geef de formule van het zout dat ontstaat als de kunststof broomatomen bevat. Wat moet je kennen: formule van een zout ionen ionlading halogenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde lading voor koper(II)ion (Cu²⁺) of bromide-ion (Br⁻) aannemen. De indexen verkeerd afleiden uit de ladingen, bijvoorbeeld Cu₂Br. De Romeinse II in koper(II) verwarren met de index in de formule. Kernbegrippen: formule van een zout, ionen, ionlading, halogenen Veelgemaakte fouten: - Verkeerde lading voor koper(II)ion (Cu²⁺) of bromide-ion (Br⁻) aannemen. - De indexen verkeerd afleiden uit de ladingen, bijvoorbeeld Cu₂Br. - De Romeinse II in koper(II) verwarren met de index in de formule. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/41 ## Vraag 42 – Vraag 42 (1 punt) 1p 42 Met behulp van de resultaten van test II is informatie af te leiden over de samenstelling van de onderzochte kunststof. Uit welk van onderstaande moleculen kan de kunststof PVC zijn gevormd? Maak gebruik van de informatie in twee tekstblokken: boven vraag 36 en boven vraag 41. A C_2F_4 B C_2H_3Cl C C_2H_4 D C_2H_4O Wat kun je verwachten: 1p 42 Met behulp van de resultaten van test II is informatie af te leiden over de samenstelling van de onderzochte kunststof. Uit welk van onderstaande moleculen kan de kunststof PVC zijn gevormd? Maak gebruik van de informatie in twee tekstblokken: boven vraag 36 en boven vraag 41. A C_2F_4 B C_2H_3Cl C C_2H_4 D C_2H_4O Wat moet je kennen: polymeren monomeren halogenen vlamtest atoombouw Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Niet alle benodigde informatie combineren Verkeerd interpreteren van de vlamtestresultaten Formules van de monomeren niet correct koppelen aan de kunststofnaam (PVC). Kernbegrippen: polymeren, monomeren, halogenen, vlamtest, atoombouw Veelgemaakte fouten: - Niet alle benodigde informatie combineren - Verkeerd interpreteren van de vlamtestresultaten - Formules van de monomeren niet correct koppelen aan de kunststofnaam (PVC). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/42 ## Vraag 43 – Vraag 43 (1 punt) 1p 43 In welke groep en in welke periode van het periodiek systeem staat natrium? Noteer je antwoord als volgt: groep: ... periode: ... Wat kun je verwachten: 1p 43 In welke groep en in welke periode van het periodiek systeem staat natrium? Noteer je antwoord als volgt: groep: ... periode: ... Wat moet je kennen: periodiek systeem groepen en perioden alkalimetalen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van groepen (verticale kolommen) en perioden (horizontale rijen). Onjuist aflezen van het periodiek systeem. Kernbegrippen: periodiek systeem, groepen en perioden, alkalimetalen Veelgemaakte fouten: - Verwarren van groepen (verticale kolommen) en perioden (horizontale rijen). - Onjuist aflezen van het periodiek systeem. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/43 ## Vraag 44 – Vraag 44 (1 punt) Tot welk soort stoffen behoort natrium? A tot de metalen B tot de moleculaire stoffen C tot de zouten Wat kun je verwachten: Tot welk soort stoffen behoort natrium? A tot de metalen B tot de moleculaire stoffen C tot de zouten Wat moet je kennen: stofsoorten metalen elementen periodiek systeem Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen het element natrium (een metaal) en natriumverbindingen (vaak zouten, zoals NaCl). Onvoldoende kennis van de indeling van het periodiek systeem, waarbij metalen links en in het midden staan. Kernbegrippen: stofsoorten, metalen, elementen, periodiek systeem Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen het element natrium (een metaal) en natriumverbindingen (vaak zouten, zoals NaCl). - Onvoldoende kennis van de indeling van het periodiek systeem, waarbij metalen links en in het midden staan. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/44 ## Vraag 45 – Vraag 45 (1 punt) 1 p 45 Marco vraagt zich af of de omzetting van natriumverbindingen tot natrium een scheiding is. → Leg uit waarom deze omzetting geen scheiding is. Wat kun je verwachten: 1 p 45 Marco vraagt zich af of de omzetting van natriumverbindingen tot natrium een scheiding is. → Leg uit waarom deze omzetting geen scheiding is. Wat moet je kennen: scheiden vs. ontleden chemische reactie vorming van nieuwe stoffen mengsel zuivere stof Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een ontledingsreactie (zoals elektrolyse) met een scheidingsmethode. Niet herkennen dat er een nieuwe stof wordt gevormd uit een andere stof, wat kenmerkend is voor een chemische reactie. Kernbegrippen: scheiden vs. ontleden, chemische reactie, vorming van nieuwe stoffen, mengsel, zuivere stof Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een ontledingsreactie (zoals elektrolyse) met een scheidingsmethode. - Niet herkennen dat er een nieuwe stof wordt gevormd uit een andere stof, wat kenmerkend is voor een chemische reactie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/45 ## Vraag 46 – Vraag 46 (1 punt) 1p 46 Welke van de volgende reacties wordt voorkomen door natrium onder olie te bewaren? I: de reactie van natrium met zuurstof II: de reactie van natrium met water A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide Wat kun je verwachten: 1p 46 Welke van de volgende reacties wordt voorkomen door natrium onder olie te bewaren? I: de reactie van natrium met zuurstof II: de reactie van natrium met water A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide Wat moet je kennen: reactiviteit van metalen alkalimetalen chemische reactie bewaarmethoden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De leerling herinnert zich mogelijk alleen de bekende, heftige reactie van natrium met water en vergeet dat het ook met zuurstof uit de lucht reageert. Verwarring over de functie van olie als bewaarmiddel; denken dat het slechts voor één van de twee reacties is. Kernbegrippen: reactiviteit van metalen, alkalimetalen, chemische reactie, bewaarmethoden Veelgemaakte fouten: - De leerling herinnert zich mogelijk alleen de bekende, heftige reactie van natrium met water en vergeet dat het ook met zuurstof uit de lucht reageert. - Verwarring over de functie van olie als bewaarmiddel; denken dat het slechts voor één van de twee reacties is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/46 ## Vraag 47 – Vraag 47 (1 punt) Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H₂O (l) → 2 Na⁺(aq) + 2 OH⁻(aq) + H₂ (g) De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger. 1p 47 Bij de reactie komen verschillende soorten deeltjes voor. Tot welke soorten deeltjes behoren de reactieproducten? A atomen en ionen B atomen en moleculen C ionen en moleculen Wat kun je verwachten: Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H₂O (l) → 2 Na⁺(aq) + 2 OH⁻(aq) + H₂ (g) De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger. 1p 47 Bij de reactie komen verschillende soorten deeltjes voor. Tot welke soorten deeltjes behoren de reactieproducten? A atomen en… Wat moet je kennen: ionen moleculen atomen reactieproducten reactievergelijking interpreteren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verschil tussen atomen, moleculen en ionen niet kennen. Notatie van ionen (lading) niet herkennen. Reactanten analyseren in plaats van producten. H₂ interpreteren als losse atomen in plaats van een molecuul. Kernbegrippen: ionen, moleculen, atomen, reactieproducten, reactievergelijking interpreteren Veelgemaakte fouten: - Verschil tussen atomen, moleculen en ionen niet kennen. - Notatie van ionen (lading) niet herkennen. - Reactanten analyseren in plaats van producten. - H₂ interpreteren als losse atomen in plaats van een molecuul. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/47 ## Vraag 48 – Vraag 48 (1 punt) Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H₂O (l) → 2 Na⁺(aq) + 2 OH⁻(aq) + H₂ (g) De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger. 48 Het aantal deeltjes van de betrokken stoffen verandert tijdens de proeven. Welk van onderstaande diagrammen geeft het verloop van de herhalingsproef het best weer? Wat kun je verwachten: Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H₂O (l) → 2 Na⁺(aq) + 2 OH⁻(aq) + H₂ (g) De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger. 48 Het aantal deeltjes van de betrokken stoffen verandert tijdens de proeven. Welk van onderstaande diagrammen geeft het verloop van… Wat moet je kennen: reactiesnelheid verdelingsgraad grafiek reactieverloop Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: 'Heftiger' niet vertalen naar hogere reactiesnelheid. Verwarring tussen de grafiek van de eerste proef en de opties. Verkeerd interpreteren van de lijnen voor beginstof en reactieproduct. Kernbegrippen: reactiesnelheid, verdelingsgraad, grafiek reactieverloop Veelgemaakte fouten: - 'Heftiger' niet vertalen naar hogere reactiesnelheid. - Verwarring tussen de grafiek van de eerste proef en de opties. - Verkeerd interpreteren van de lijnen voor beginstof en reactieproduct. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-2/vraag/48 ## Vragen in dit examen ### Vraag 5 – Vraag 5 Wat kun je verwachten: 2p 5 Welke bewering is juist? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'juist' of 'onjuist'. | | juist/onjuist | | --- | --- | | Bij reactie 1 | | | I neemt het aantal atoomsoorten toe. | ... | | II neemt het aantal stoffen toe. | ... | | III zijn de reactieproducten ontleedbaar. | ... | Wat moet je kennen: chemische reactie reactievergelijking atoomsoorten stoffen ontleedbare stoffen wet van behoud van atomen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van aantal atomen met aantal atoomsoorten. Verwarren van aantal moleculen met aantal stoffen. Onjuist interpreteren van het begrip 'ontleedbaar'. ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2023 tijdvak 2 tijdsduur: 2 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0174-a-23-2-0 ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen – Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Plantaardige boter Plantaardige alternatieven voor roomboter zijn bijvoorbeeld margarine en halvarine. Margarine bestaat voor ongeveer 80 volume procent uit oliën, halvarine maar voor 40 volumeprocent. Beide producten bestaan verder voornamelijk uit water. Olie en water mengen slecht en daarom is een hulpstof toegevoegd die voorkomt dat de stoffen ontmengen. Tijdens een practicum smelten leerlingen een hoeveelheid margarine. Hierbij gebruiken ze de opstelling die is weergegeven in figuur 1. Wanneer de margarine volledig is gesmolten, zijn lagen ontstaan (zie figuur 2). figuur 1 figuur 2 margarine water 1p 1 Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer olie en water worden gemengd. GT-0174-a-23-2-o 2/15 lees verder ►►► ### Pagina 3 1p 2 Welk van de onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop bij het smelten van margarine weer? temp ↑ temp ↑ temp ↑ temp ↑ → tijd I → tijd II → tijd III → tijd IV A diagram I B diagram II C diagram III D diagram IV 1p 3 Geef de maximale temperatuur die de margarine kan bereiken bij dit onderzoek. Vermeld ook de eenheid. 1p 4 De leerlingen smelten halvarine op dezelfde manier als de margarine. Welke van de onderstaande figuren geeft het eindresultaat weer? I II III IV V A figuur I B figuur II C figuur III D figuur IV E figuur V GT-0174-a-23-2-0 3 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 4 De chemie van flashpapier Sommige goochelaars gebruiken 'flashpapier', dat door het aan te steken onmiddellijk met een felle vlam lijkt te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te behandelen met salpeterzuur. Papier bestaat hoofdzakelijk uit cellulose ($C_{6}H_{10}O_{5}$) dat door deze behandeling wordt omgezet tot cellulosetraat. De reactie die hierbij optreedt kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: $C_{6}H_{10}O_{5} + 3 HNO_{3} \rightarrow C_{6}H_{7}N_{3}O_{11} + 3 H_{2}O$ (reactie 1) Bij deze reactie wordt zwavelzuur gebruikt als katalysator. 2p 5 Welke bewering is juist? Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds 'juist' of 'onjuist'. Bij reactie 1 I neemt het aantal atoomsoorten toe. II neemt het aantal stoffen toe. III zijn de reactieproducten ontleedbaar. juist/onjuist ... ... ... 1p 6 Geef aan welke invloed zwavelzuur heeft op reactie 1. Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: – Verpakking gesloten bewaren. – Papier drogen voor gebruik. – Let op: zeer licht ontvlambaar. – Gebruik op eigen risico. 1p 7 Het is veilig om het papier vochtig te bewaren, omdat het papier pas kan ontbranden nadat het vocht is verdampt. Welke notatie geeft deze faseovergang weer? A (g) → (l) B (g) → (s) C (l) → (g) D (l) → (s) E (s) → (g) F (s) → (l) GT-0174-a-23-2-o 4/15 lees verder ### Pagina 5 1p 8 Welk van onderstaande pictogrammen zou, op basis van de gegeven aanwijzingen, op de verpakking moeten worden geplaatst? [FIGUUR: Vijf pictogrammen in ruitvorm. Pictogram I toont een explosie. Pictogram II toont een vlam. Pictogram III toont een vlam met een cirkel eromheen. Pictogram IV toont een cilinder met een vlam. Pictogram V toont handen die bijtend op metaal en stof druppelen.] A pictogram I B pictogram II C pictogram III D pictogram IV E pictogram V Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosentitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. ... C,H,N,O11 → 3 CO, + 9 CO + ... H,O + ... N₂ (reactie 2) 1p 9 Neem de vergelijking over en vul de drie ontbrekende coëfficiënten in. 1p 10 Flashpapier wordt ook wel 'verdwijnpapier' genoemd, omdat alle reactieproducten van reactie 2 onzichtbaar zijn. Dit komt onder andere doordat alleen gassen worden gevormd. Deze gassen hebben een overeenkomstige stofeigenschap waardoor ze niet zichtbaar zijn. → Geef deze stofeigenschap. GT-0174-a-23-2-0 5/15 lees verder ### Pagina 6 Zure wijn Wijn bevat verschillende zuren. Het totale zuurgehalte kan worden bepaald met het volgende voorschrift: figuur 1 1 2 3 4 5 6 7 8 Vul een klein bekerglas met rode wijn. Ontkleur de wijn met actieve kool. Filtreer het gevormde mengsel. Vul de buret met een oplossing van natriumhydroxide (NaOH). Lees de beginstand af (zie figuur 1). Pipetteer 10,0 mL van de gefiltreerde en ontkleurde wijn in een erlenmeyer. Voeg drie druppels fenolftaleïne toe aan de gepipetteerde wijn. Titreer de wijn tot de kleuromslag. 11 12 13 14 15 1p 11 Welk van onderstaande begrippen past het best bij actieve kool (stap 2)? A adsorptiemiddel B extractiemiddel C oplosmiddel D spoelmiddel 1p 12 Wat is het residu bij deze filtratie (stap 3)? A actieve kool met rode kleurstof B ontkleurde wijn C oplossing van natriumhydroxide D water 2p 13 De oplossing in de buret bevat 4,12 mg natriumhydroxide per mL. → Bereken de concentratie hydroxide-ionen in mg/mL in deze oplossing. 1p 14 Geef de triviale naam van een oplossing van natriumhydroxide. 1p 15 In figuur 1 is de beginstand van de buret weergegeven. → Geef deze beginstand in twee decimalen. 1p 16 Geef aan waarom de rode wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie. GT-0174-a-23-2-o 6/15 lees verder ### Pagina 7 1p 17 Geef aan welke kleur fenolftaleïne heeft in de ontkleurde wijn (stap 7). 1p 18 Waarom wordt fenolftaleïne toegevoegd (stap 7)? A omdat daardoor de reactie die optreedt tijdens de titratie sneller verloopt B omdat daardoor duidelijk is wanneer de titratie moet stoppen C omdat daardoor het aflezen van de buret gemakkelijker is D omdat fenolftaleïne het zuur uit de wijn neutraliseert 3p 19 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt tijdens de titratie. Noteer het zuur als H⁺ en vermeld ook de toestandsaanduidingen. 1p 20 Verandert de pH van de vloeistof in de erlenmeyer tijdens de titratie? A Ja, de pH daalt. B Ja, de pH daalt eerst en stijgt daarna weer. C Ja, de pH stijgt. D Ja, de pH stijgt eerst en daalt daarna weer. E Nee, de pH blijft gelijk. Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxyde- oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur. 3p 21 Bereken dit aantal gram zuur in 120 mL wijn. GT-0174-a-23-2-0 7/15 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Waterstof-Spelen Bij de Olympische Spelen 2020 is gekozen voor waterstof (H₂) als brandstof. De olympische vlam brandde bijvoorbeeld op waterstofgas. Waterstof wordt beschouwd als schone brandstof. Dit komt doordat het verbrandingsproduct van waterstof geen bijdrage levert aan het versterkt broeikaseffect. 1p 22 Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect? A De ozonlaag wordt aangetast. B De aarde warmt op. C Er ontstaat een tekort aan zuurstof. D Er wordt zure regen gevormd. De waterstof werd geproduceerd met behulp van bruinkool. Bruinkool bestaat voornamelijk uit koolstof. In figuur 1 is deze productie vereenvoudigd en onvolledig in drie stappen weergegeven. Een naam ontbreekt. I: Een deel van de koolstof in bruinkool reageert met zuurstof uit de lucht tot koolstofdioxide. II: De overige koolstof in bruinkool reageert met het koolstofdioxide tot koolstofmono-oxide. III: Het gevormde koolstofmono-oxide reageert vervolgens met waterdamp tot waterstof en koolstofdioxide. figuur 1 [FIGUUR: Schematische weergave van een driestaps chemisch proces. Stap I: koolstof reageert met zuurstof tot koolstofdioxide. Stap II: resterende koolstof reageert met koolstofdioxide tot koolstofmono-oxide. Stap III: koolstofmono-oxide reageert met waterdamp tot waterstof en koolstofdioxide.] zuurstof waterdamp koolstof I koolstofdioxide II koolstofmono-oxide III waterstof koolstofdioxide 1p 23 Welk soort proces vindt plaats bij stap I? A kraken B polymerisatie C thermolyse D verbranden 1p 24 Welke naam moet worden ingevuld op het stippellijntje om figuur 1 compleet te maken? 2p 25 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap III. GT-0174-a-23-2-o 8 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 9 2p 26 Het gevormde waterstofgas werd als vloeistof vervoerd. Met behulp van Binas-tabel 17 kan worden berekend bij welke temperatuur in °C waterstofgas vloeibaar wordt. → Geef deze temperatuur in °C en licht je antwoord toe met een berekening. Ga uit van normale druk (p=p). De totale productie van waterstof met behulp van bruinkool kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: 2 C + O₂ → 2 CO₂ + 2 H₂ (reactie 1) 2p 27 Bereken hoeveel kg H₂ volgens reactie 1 maximaal kan ontstaan per ton bruinkool (1 ton = 1000 kg). Neem aan dat bruinkool 65 massaprocent C bevat. 1p 28 Waterstof die is geproduceerd volgens reactie 1 wordt door sommigen niet milieuvriendelijk gevonden. → Geef hiervoor een argument. GT-0174-a-23-2-0 9/15 lees verder ### Pagina 10 In het krijt staan Als mensen vroeger schulden hadden, werden deze vaak met krijt op een krijtbord geschreven. Dit is terug te vinden in de uitdrukking "in het krijt staan". Als de schuld was afgelost, werd deze van het bord geveegd met een droge doek of met een spons die was natgemaakt met water. Om het bord extra schoon te krijgen, kon een beetje azijn aan het water worden toegevoegd. Azijn is een oplossing van azijnzuur. Azijnzuur reageert met krijt (calciumcarbonaat). 2p 29 Leg uit of een chemische reactie plaatsvindt bij het schoonvegen van het bord met een droge doek. 1p 30 Is de pH van het mengsel van water met azijn gelijk aan de pH van water? A Ja, de beide pH's zijn gelijk. B Nee, de pH van het mengsel is hoger. C Nee, de pH van het mengsel is lager. 1p 31 Welke van onderstaande eigenschappen heeft azijnzuur? A Het kan H+ afstaan. B Het kan H+ opnemen. C Het kan OH- afstaan. D Het kan OH- opnemen. GT-0174-a-23-2-o 10 / 15 lees verder ### Pagina 11 Op internet is de volgende instructie te vinden: – Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water. – Dompel de spons in het gemaakte mengsel. – Wring de spons uit. – Veeg het krijtbord af. Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL. 3p 32 Bereken hoeveel mg azijnzuur het gemaakte mengsel per mL bevat. 3p 33 Opgelost azijnzuur reageert met calciumcarbonaat tot onder meer koolstofdioxide. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Drie formules en één coëfficiënt ontbreken. ... H⁺ + ... → ... + ... + CO₂ → Neem de vergelijking over en vul de vier ontbrekende gegevens in. 1p 34 Geef de formule van het negatieve ion dat aanwezig is in azijn. Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is. 1p 35 Op welke van onderstaande manieren kan ze koolstofdioxide aantonen? Dit kan ze doen door het gas A op te vangen en het bij een gloeiende houtspaander te houden. B door helder kalkwater te leiden. C langs een nat gemaakt rood lakmoespapiertje te leiden. D langs wit koper(II)sulfaat te leiden. E te mengen met lucht en dit mengsel aan te steken. GT-0174-a-23-2-o 11 / 15 lees verder ### Pagina 12 ```json { "page_type": "opgaven", "exam_info": { "subject": "Scheikunde", "year": null, "tijdvak": null }, "figures": [], "keywords": "kunststoffen, testen, onderscheiden, vloeistoffen, dichtheid, moleculen, testen, koperdraad, vlam, zuurstof" } ``` ### Pagina 13 1p 38 Welk deel van de sterk ruisende vlam is het heetst? A deel 1 B deel 2 C deel 3 D deel 4 4 3 2 1 1p 39 Welke van onderstaande afbeeldingen geeft de juiste afstelling van de brander weer bij een sterk ruisende vlam? afstelling 1 afstelling 2 afstelling 3 afstelling 4 A afstelling 1 B afstelling 2 C afstelling 3 D afstelling 4 3p 40 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap 1 van test II. Als de kunststof een halogeenverbinding is, ontstaat bij stap 2 een zout dat bestaat uit koper(II)ionen en halogeenionen. Dit zout geeft in de vlam een kenmerkende kleur, behalve wanneer het koper(II)fluoride is. 2p 41 Geef de formule van het zout dat ontstaat als de kunststof broomatomen bevat. 1p 42 Met behulp van de resultaten van test II is informatie af te leiden over de samenstelling van de onderzochte kunststof. Uit welk van onderstaande moleculen kan de kunststof PVC zijn gevormd? Maak gebruik van de informatie in twee tekstblokken: boven vraag 36 en boven vraag 41. A C₂F₄ B C₂H₃Cl C C₂H₄ D C₂H₄O GT-0174-a-23-2-o 13 / 15 lees verder ### Pagina 14 Natrium in water Natrium komt als zuivere stof in de natuur niet voor, maar alleen in verbindingen. Dit komt doordat natrium gemakkelijk reageert met bijvoorbeeld zuurstof en water. Natrium kan worden geproduceerd uit natriumverbindingen met behulp van bijvoorbeeld elektrolyse. Het geproduceerde natrium wordt vervolgens onder olie bewaard. 1p 43 In welke groep en in welke periode van het periodiek systeem staat natrium? Noteer je antwoord als volgt: groep: ... periode: ... 1p 44 Tot welk soort stoffen behoort natrium? A tot de metalen B tot de moleculaire stoffen C tot de zouten 1p 45 Marco vraagt zich af of de omzetting van natriumverbindingen tot natrium een scheiding is. → Leg uit waarom deze omzetting geen scheiding is. 1p 46 Welke van de volgende reacties wordt voorkomen door natrium onder olie te bewaren? I: de reactie van natrium met zuurstof II: de reactie van natrium met water A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide GT-0174-a-23-2-o 14 / 15 lees verder ► ► ### Pagina 15 Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: $2 \mathrm{Na}(s) + 2 \mathrm{H}_{2} \mathrm{O}(l) \rightarrow 2 \mathrm{Na}^{+}(a q) + 2 \mathrm{OH}^{-}(a q) + \mathrm{H}_{2}(g)$ De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger. 1p 47 Bij de reactie komen verschillende soorten deeltjes voor. Tot welke soorten deeltjes behoren de reactieproducten? A atomen en ionen B atomen en moleculen C ionen en moleculen 1p 48 Het aantal deeltjes van de betrokken stoffen verandert tijdens de proeven. Welk van onderstaande diagrammen geeft het verloop van de herhalingsproef het best weer? eerste proef [FIGUUR: De vier grafieken tonen de verandering in het aantal deeltjes van de betrokken stoffen over tijd. De eerste grafiek is gelabeld 'eerste proef' en de andere drie grafieken zijn gelabeld met Romeinse cijfers I, II en III. Alle grafieken tonen een afnemende stippellijn (label 'Na') en een toenemende doortrekkende lijn (label 'H2'). Er is ook een legenda die Na laat zien met een stippellijn en H2 met een doortrekkende lijn.] ------ Na I II III IV A diagram I B diagram II C diagram III D diagram IV Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. GT-0174-a-23-2-o 15 / 15 einde