# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2023 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1 ## Vraag 1 – Vraag 1 (1 punt) 1 donderdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 1 donderdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: E-nummers conserveringsmiddelen additieven BINAS opzoeken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde categorie E-nummer opzoeken in BINAS (bijv. kleurstoffen i.p.v. conserveringsmiddelen). Niet weten dat deze informatie in BINAS te vinden is en daardoor gokken. Kernbegrippen: E-nummers, conserveringsmiddelen, additieven, BINAS opzoeken Veelgemaakte fouten: - Verkeerde categorie E-nummer opzoeken in BINAS (bijv. kleurstoffen i.p.v. conserveringsmiddelen). - Niet weten dat deze informatie in BINAS te vinden is en daardoor gokken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (1 punt) 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: molecuulformule atoomsoorten elementen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het totale aantal atomen tellen (12+22+11=45) in plaats van het aantal atoomsoorten (C, H, O). Kernbegrippen: molecuulformule, atoomsoorten, elementen Veelgemaakte fouten: - Het totale aantal atomen tellen (12+22+11=45) in plaats van het aantal atoomsoorten (C, H, O). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (1 punt) 1p 3 Geef aan waarom in de formule van aluminiumhydroxide haakjes staan. Wat kun je verwachten: 1p 3 Geef aan waarom in de formule van aluminiumhydroxide haakjes staan. Wat moet je kennen: formules van zouten samengestelde ionen index in chemische formules lading van ionen elektrische neutraliteit Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Denken dat de index 3 alleen voor het H-atoom geldt als er geen haakjes staan. Niet herkennen dat OH⁻ een samengesteld ion is dat als één geheel functioneert. De verhouding van de ionen niet koppelen aan de ladingen (Al³⁺ en OH⁻). Kernbegrippen: formules van zouten, samengestelde ionen, index in chemische formules, lading van ionen, elektrische neutraliteit Veelgemaakte fouten: - Denken dat de index 3 alleen voor het H-atoom geldt als er geen haakjes staan. - Niet herkennen dat OH⁻ een samengesteld ion is dat als één geheel functioneert. - De verhouding van de ionen niet koppelen aan de ladingen (Al³⁺ en OH⁻). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (1 punt) 1 p 4 Van welk van de gegeven bestanddelen bevat vaccin A de grootste massa? A aluminiumhydroxide B conserveringsmiddel C sucrose D ziekteverwekker Wat kun je verwachten: 1 p 4 Van welk van de gegeven bestanddelen bevat vaccin A de grootste massa? A aluminiumhydroxide B conserveringsmiddel C sucrose D ziekteverwekker Wat moet je kennen: massa eenheden omrekenen grootheden vergelijken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Eenheden (mg en µg) niet meenemen in de vergelijking. Incorrecte omrekening tussen milligram en microgram. Kernbegrippen: massa, eenheden omrekenen, grootheden vergelijken Veelgemaakte fouten: - Eenheden (mg en µg) niet meenemen in de vergelijking. - Incorrecte omrekening tussen milligram en microgram. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 5 – Vraag 5 (1 punt) Welk van de gegeven aluminiumzouten is slecht oplosbaar in water? A alleen aluminiumfosfaat B alleen aluminiumhydroxide C beide: aluminiumfosfaat en aluminiumhydroxide D geen van beide Wat kun je verwachten: Welk van de gegeven aluminiumzouten is slecht oplosbaar in water? A alleen aluminiumfosfaat B alleen aluminiumhydroxide C beide: aluminiumfosfaat en aluminiumhydroxide D geen van beide Wat moet je kennen: oplosbaarheid van zouten zouten oplosbaarheidstabel hydroxiden fosfaten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd aflezen van een oplosbaarheidstabel (zoals BINAS tabel 45A). Aannemen dat slechts één van de twee zouten slecht oplosbaar is, zonder de ander te controleren. Verwarren van de oplosbaarheidsregels voor verschillende ionsoorten. Kernbegrippen: oplosbaarheid van zouten, zouten, oplosbaarheidstabel, hydroxiden, fosfaten Veelgemaakte fouten: - Verkeerd aflezen van een oplosbaarheidstabel (zoals BINAS tabel 45A). - Aannemen dat slechts één van de twee zouten slecht oplosbaar is, zonder de ander te controleren. - Verwarren van de oplosbaarheidsregels voor verschillende ionsoorten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/5 ## Vraag 6 – Vraag 6 (2 punten) 2p 6 Bij dit onderzoek moest de hoeveelheid aluminiumionen in beide vaccins vergelijkbaar zijn. Het Al(OH)3 in vaccin A bevat 0,3 mg aluminiumionen. → Laat met een berekening zien dat het aluminiumfosfaat in vaccin B ook 0,3 mg aluminiumionen bevat. Wat kun je verwachten: 2p 6 Bij dit onderzoek moest de hoeveelheid aluminiumionen in beide vaccins vergelijkbaar zijn. Het Al(OH)3 in vaccin A bevat 0,3 mg aluminiumionen. → Laat met een berekening zien dat het aluminiumfosfaat in vaccin B ook 0,3 mg aluminiumionen bevat. Wat moet je kennen: massapercentage massaverhouding atoommassa formulemassa rekenen met eenheden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd optellen van atoommassa's (bijv. zuurstof niet 4x tellen). De massaverhouding verkeerd om gebruiken (totaal / deel i.p.v. deel / totaal). Reken- of intoetsfouten op de rekenmachine. Kernbegrippen: massapercentage, massaverhouding, atoommassa, formulemassa, rekenen met eenheden Veelgemaakte fouten: - Verkeerd optellen van atoommassa's (bijv. zuurstof niet 4x tellen). - De massaverhouding verkeerd om gebruiken (totaal / deel i.p.v. deel / totaal). - Reken- of intoetsfouten op de rekenmachine. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (1 punt) 1p 7 Uit de gegeven vergelijking is de formule van calciumcarbide af te leiden. → Geef deze formule. Wat kun je verwachten: 1p 7 Uit de gegeven vergelijking is de formule van calciumcarbide af te leiden. → Geef deze formule. Wat moet je kennen: atoombalans reactievergelijking chemische formule Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Foutief tellen van atomen aan beide kanten van de reactiepijl. Verwarring tussen atomen en ionen bij het opstellen van de balans. Kernbegrippen: atoombalans, reactievergelijking, chemische formule Veelgemaakte fouten: - Foutief tellen van atomen aan beide kanten van de reactiepijl. - Verwarring tussen atomen en ionen bij het opstellen van de balans. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 9 – Vraag 9 (1 punt) 1p 9 Geef de triviale naam van de gevormde zoutoplossing. Wat kun je verwachten: 1p 9 Geef de triviale naam van de gevormde zoutoplossing. Wat moet je kennen: zouten ionen reactieproducten triviale namen basische oplossingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Systematische naam (calciumhydroxide) geven in plaats van de gevraagde triviale naam. De chemische formule (Ca(OH)₂) geven in plaats van de naam. Verwarring over welke ionen de zoutoplossing vormen. Kernbegrippen: zouten, ionen, reactieproducten, triviale namen, basische oplossingen Veelgemaakte fouten: - Systematische naam (calciumhydroxide) geven in plaats van de gevraagde triviale naam. - De chemische formule (Ca(OH)₂) geven in plaats van de naam. - Verwarring over welke ionen de zoutoplossing vormen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 10 – Vraag 10 (2 punten) Uit de gegeven vergelijking blijkt dat de pH van de vloeistof verandert. → Licht dit toe aan de hand van een formule. *Noteer je antwoord als volgt:* Bij de reactie ontstaat ..., dus de pH ... . (*kies 'daalt' of 'stijgt') Wat kun je verwachten: Uit de gegeven vergelijking blijkt dat de pH van de vloeistof verandert. → Licht dit toe aan de hand van een formule. *Noteer je antwoord als volgt:* Bij de reactie ontstaat ..., dus de pH ... . (*kies 'daalt' of 'stijgt') Wat moet je kennen: pH basische oplossing hydroxide-ionen (OH⁻) reactievergelijking interpreteren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen OH⁻ en H⁺ Incorrecte relatie tussen OH⁻ en pH Naam 'hydroxide' schrijven in plaats van formule 'OH⁻' Kernbegrippen: pH, basische oplossing, hydroxide-ionen (OH⁻), reactievergelijking interpreteren Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen OH⁻ en H⁺ - Incorrecte relatie tussen OH⁻ en pH - Naam 'hydroxide' schrijven in plaats van formule 'OH⁻' Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/10 ## Vraag 11 – Vraag 11 (3 punten) 3p 11 Geef de vergelijking van de volledige verbranding van ethyn. Wat kun je verwachten: 3p 11 Geef de vergelijking van de volledige verbranding van ethyn. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen volledige verbranding koolwaterstoffen atoombalans Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten dat zuurstof (O₂) een reactant is bij verbranding. Onjuiste reactieproducten noteren; bij volledige verbranding van een koolwaterstof ontstaan altijd koolstofdioxide (CO₂) en water (H₂O). Fouten maken bij het kloppend maken (balanceren) van de reactievergelijking. De coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, volledige verbranding, koolwaterstoffen, atoombalans Veelgemaakte fouten: - Vergeten dat zuurstof (O₂) een reactant is bij verbranding. - Onjuiste reactieproducten noteren; bij volledige verbranding van een koolwaterstof ontstaan altijd koolstofdioxide (CO₂) en water (H₂O). - Fouten maken bij het kloppend maken (balanceren) van de reactievergelijking. - De coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (1 punt) 12 Welk van onderstaande pictogrammen past bij de gegeven risico's? Maak eventueel gebruik van Binas. ! pictogram I pictogram II A alleen I B alleen II c beide: I en II D geen van beide Douwe en Riet bespreken het gebruik van calciumcarbide als 'vuurwerk'. Douwe zegt "Dus een beetje calciumcarbide, scheutje water erbij, bal erop als deksel, aansteken en boem, mooie knal! Dat heet carbidschieten." BOEM! 13 Een gemeente geeft op haar website aan dat bij carbidschieten gedacht moet worden aan water en een blusdeken. → Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een blusdeken? 14 Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'. → Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7. Wat kun je verwachten: 12 Welk van onderstaande pictogrammen past bij de gegeven risico's? Maak eventueel gebruik van Binas. ! pictogram I pictogram II A alleen I B alleen II c beide: I en II D geen van beide Douwe en Riet bespreken het gebruik van calciumcarbide als 'vuurwerk'. Douwe zegt "Dus een beetje calciumcarbide, scheutje water erbij, bal erop als deksel, aansteken en boem, mooie knal! Dat heet carbidschieten." BOEM! 13 Een gemeente geeft op haar website aan dat bij carbidschieten gedacht moet worden aan water en een blusdeken. → Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een blusdeken? 14 Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'. → Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7. Wat moet je kennen: gevarensymbolen stofeigenschappen veiligheid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een van de risico's over het hoofd zien en daardoor maar één pictogram kiezen. De betekenis van de pictogrammen niet kennen en Binas niet gebruiken. Verwarren van de betekenis van het uitroepteken met bijvoorbeeld het pictogram voor bijtende stoffen. Kernbegrippen: gevarensymbolen, stofeigenschappen, veiligheid Veelgemaakte fouten: - Een van de risico's over het hoofd zien en daardoor maar één pictogram kiezen. - De betekenis van de pictogrammen niet kennen en Binas niet gebruiken. - Verwarren van de betekenis van het uitroepteken met bijvoorbeeld het pictogram voor bijtende stoffen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (1 punt) Een gemeente geeft op haar website aan dat bij carbidschieten gedacht moet worden aan water en een blusdeken. → Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een blusdeken? Wat kun je verwachten: Een gemeente geeft op haar website aan dat bij carbidschieten gedacht moet worden aan water en een blusdeken. → Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een blusdeken? Wat moet je kennen: verbrandingsvoorwaarden branddriehoek zuurstof blussen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een andere verbrandingsvoorwaarde noemen, zoals brandstof of ontbrandingstemperatuur. Niet specifiek de functie van een blusdeken benoemen, maar een algemeen antwoord geven. Kernbegrippen: verbrandingsvoorwaarden, branddriehoek, zuurstof, blussen Veelgemaakte fouten: - Een andere verbrandingsvoorwaarde noemen, zoals brandstof of ontbrandingstemperatuur. - Niet specifiek de functie van een blusdeken benoemen, maar een algemeen antwoord geven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (1 punt) 14 Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'. → Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7. Wat kun je verwachten: 14 Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'. → Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7. Wat moet je kennen: reactanten en producten chemische reactie verbranding explosie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De beginstof (calciumcarbide) verwarren met de stof die daadwerkelijk verbrandt (ethyn). De misleidende naam 'carbidschieten' als basis voor het antwoord nemen zonder de chemische reactie te begrijpen. Kernbegrippen: reactanten en producten, chemische reactie, verbranding, explosie Veelgemaakte fouten: - De beginstof (calciumcarbide) verwarren met de stof die daadwerkelijk verbrandt (ethyn). - De misleidende naam 'carbidschieten' als basis voor het antwoord nemen zonder de chemische reactie te begrijpen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (1 punt) In regoliet komen onder meer Al₂O₃ en Fe₂O₃ voor. Wanneer van elk metaaloxide 1 kg volledig wordt omgezet door middel van elektrolyse, leveren ze beide een bepaalde massa zuurstof. Welke van beide stoffen levert daarbij de grootste massa zuurstof? A Al₂O₃ B Fe₂O₃ c Beide stoffen leveren dezelfde massa zuurstof. Wat kun je verwachten: In regoliet komen onder meer Al₂O₃ en Fe₂O₃ voor. Wanneer van elk metaaloxide 1 kg volledig wordt omgezet door middel van elektrolyse, leveren ze beide een bepaalde massa zuurstof. Welke van beide stoffen levert daarbij de grootste massa zuurstof? A Al₂O₃ B Fe₂O₃ c Beide stoffen leveren dezelfde massa zuurstof. Wat moet je kennen: massapercentage formulemassa atoommassa rekenen met chemische formules metaaloxiden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onjuist aannemen dat omdat beide formules O₃ bevatten, de massa zuurstof per kg gelijk is, zonder de totale massa van de formule-eenheid mee te wegen. Denken dat de stof met de hoogste totale formulemassa (Fe₂O₃) ook de meeste zuurstof levert. Reken- of opzoekfouten maken bij het bepalen van de atoom- en formulemassa's. Kernbegrippen: massapercentage, formulemassa, atoommassa, rekenen met chemische formules, metaaloxiden Veelgemaakte fouten: - Onjuist aannemen dat omdat beide formules O₃ bevatten, de massa zuurstof per kg gelijk is, zonder de totale massa van de formule-eenheid mee te wegen. - Denken dat de stof met de hoogste totale formulemassa (Fe₂O₃) ook de meeste zuurstof levert. - Reken- of opzoekfouten maken bij het bepalen van de atoom- en formulemassa's. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (1 punt) Regoliet bevat ook oxiden van andere elementen. Welk van onderstaande oxiden is volgens Binas geen metaaloxide? A MgO B MnO C SiO₂ D TiO₂ Wat kun je verwachten: Regoliet bevat ook oxiden van andere elementen. Welk van onderstaande oxiden is volgens Binas geen metaaloxide? A MgO B MnO C SiO₂ D TiO₂ Wat moet je kennen: metaaloxide niet-metaaloxide periodiek systeem metalen niet-metalen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Niet weten waar in Binas het onderscheid tussen metalen en niet-metalen te vinden is (periodiek systeem). Silicium (Si) is een metalloïde, wat voor verwarring kan zorgen, maar wordt in deze context tot de niet-metalen gerekend. Verwarring tussen elementensymbolen, bijvoorbeeld Mn (mangaan) en Mg (magnesium). Kernbegrippen: metaaloxide, niet-metaaloxide, periodiek systeem, metalen, niet-metalen Veelgemaakte fouten: - Niet weten waar in Binas het onderscheid tussen metalen en niet-metalen te vinden is (periodiek systeem). - Silicium (Si) is een metalloïde, wat voor verwarring kan zorgen, maar wordt in deze context tot de niet-metalen gerekend. - Verwarring tussen elementensymbolen, bijvoorbeeld Mn (mangaan) en Mg (magnesium). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) 1p 17 Het nagemaakte regoliet (regel 6) werd in het laboratorium verhit tot een temperatuur van 950 °C. Bij deze temperatuur is dit regoliet vast. Bij welke temperatuur kan dit regoliet smelten? A bij een smeltpunt hoger dan 950 °C B bij een smeltpunt lager dan 950 °C C tijdens een smelttraject hoger dan 950 °C D tijdens een smelttraject lager dan 950 °C Wat kun je verwachten: 1p 17 Het nagemaakte regoliet (regel 6) werd in het laboratorium verhit tot een temperatuur van 950 °C. Bij deze temperatuur is dit regoliet vast. Bij welke temperatuur kan dit regoliet smelten? A bij een smeltpunt hoger dan 950 °C B bij een smeltpunt lager dan 950 °C C tijdens een smelttraject hoger dan 950 °C D tijdens een smelttraject lager dan 950 °C Wat moet je kennen: faseovergangen smelten smeltpunt smelttraject mengsel zuivere stof Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen smeltpunt (zuivere stof) en smelttraject (mengsel). Niet herkennen dat regoliet een mengsel is, ondanks de beschrijving in de introductietekst. Onjuist redeneren over de smelttemperatuur; als een stof vast is bij 950 °C, moet het smelten bij een hogere temperatuur plaatsvinden. Kernbegrippen: faseovergangen, smelten, smeltpunt, smelttraject, mengsel, zuivere stof Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen smeltpunt (zuivere stof) en smelttraject (mengsel). - Niet herkennen dat regoliet een mengsel is, ondanks de beschrijving in de introductietekst. - Onjuist redeneren over de smelttemperatuur; als een stof vast is bij 950 °C, moet het smelten bij een hogere temperatuur plaatsvinden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (1 punt) Het nagemaakte regoliet werd fijngemalen en vermengd met gesmolten calciumchloride. In gesmolten calciumchloride kunnen de aanwezige deeltjes bewegen, waardoor deze stof de elektrische stroom geleidt. Welk soort deeltjes zijn dat? A atomen B ionen C moleculen Wat kun je verwachten: Het nagemaakte regoliet werd fijngemalen en vermengd met gesmolten calciumchloride. In gesmolten calciumchloride kunnen de aanwezige deeltjes bewegen, waardoor deze stof de elektrische stroom geleidt. Welk soort deeltjes zijn dat? A atomen B ionen C moleculen Wat moet je kennen: zouten ionen elektrische geleidbaarheid smelten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. Niet weten dat zouten uit ionen bestaan. Niet weten dat gesmolten zouten stroom geleiden door bewegende ionen. Kernbegrippen: zouten, ionen, elektrische geleidbaarheid, smelten Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. - Niet weten dat zouten uit ionen bestaan. - Niet weten dat gesmolten zouten stroom geleiden door bewegende ionen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (1 punt) 1p 19 Welk soort proces is de vorming van zuurstof (regel 5)? A mengen B ontleden C scheiden D verbranden Wat kun je verwachten: 1p 19 Welk soort proces is de vorming van zuurstof (regel 5)? A mengen B ontleden C scheiden D verbranden Wat moet je kennen: ontledingsreactie elektrolyse chemische reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen ontleden (chemische reactie van één beginstof) en scheiden (fysisch proces voor mengsels). Verwarring met verbranden, waarbij zuurstof een reactant is, niet een product. Kernbegrippen: ontledingsreactie, elektrolyse, chemische reactie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen ontleden (chemische reactie van één beginstof) en scheiden (fysisch proces voor mengsels). - Verwarring met verbranden, waarbij zuurstof een reactant is, niet een product. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (1 punt) 1p 20 Bij het experiment wordt een elektrode van tin(IV)oxide gebruikt. Welke informatie geeft IV in de naam tin(IV)oxide? A de index van het oxide-ion B de index van het tin-ion C de lading van het oxide-ion D de lading van het tin-ion Wat kun je verwachten: 1p 20 Bij het experiment wordt een elektrode van tin(IV)oxide gebruikt. Welke informatie geeft IV in de naam tin(IV)oxide? A de index van het oxide-ion B de index van het tin-ion C de lading van het oxide-ion D de lading van het tin-ion Wat moet je kennen: systematische naamgeving zouten ionlading metaalionen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen ionlading en index (subscript) Verwarring tussen de lading van het metaalion en het niet-metaalion Kernbegrippen: systematische naamgeving, zouten, ionlading, metaalionen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen ionlading en index (subscript) - Verwarring tussen de lading van het metaalion en het niet-metaalion Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (1 punt) 1p 21 Bij de elektrolyse worden oxide-ionen omgezet tot zuurstofmoleculen. Bij welke elektrode vindt deze omzetting plaats? A De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. B De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. C De positief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. D De positief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. Wat kun je verwachten: 1p 21 Bij de elektrolyse worden oxide-ionen omgezet tot zuurstofmoleculen. Bij welke elektrode vindt deze omzetting plaats? A De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. B De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. C De positief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. D De positief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. Wat moet je kennen: elektrolyse ionen lading elektroden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de lading van het ion en de lading van de elektrode waar het naartoe beweegt (tegengestelde ladingen trekken elkaar aan). Onjuiste aanname over de lading van een oxide-ion (denken dat het positief is). Verwarring tussen de positieve en negatieve elektrode. Kernbegrippen: elektrolyse, ionen, lading, elektroden Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de lading van het ion en de lading van de elektrode waar het naartoe beweegt (tegengestelde ladingen trekken elkaar aan). - Onjuiste aanname over de lading van een oxide-ion (denken dat het positief is). - Verwarring tussen de positieve en negatieve elektrode. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (3 punten) 3p 22 Een astronaut gebruikt gemiddeld 550 liter zuurstof per dag. → Bereken hoeveel kilogram regoliet minimaal nodig is om 550 liter zuurstof te produceren. Neem aan dat: - zuurstof een dichtheid heeft van 1,43 g per liter. - per gram regoliet 0,42 gram zuurstof kan worden gevormd. Wat kun je verwachten: 3p 22 Een astronaut gebruikt gemiddeld 550 liter zuurstof per dag. → Bereken hoeveel kilogram regoliet minimaal nodig is om 550 liter zuurstof te produceren. Neem aan dat: - zuurstof een dichtheid heeft van 1,43 g per liter. - per gram regoliet 0,42 gram zuurstof kan worden gevormd. Wat moet je kennen: dichtheid rekenen met verhoudingen eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Rekenvolgorde foutief toepassen Vergeten om te rekenen van gram naar kilogram Eenheden door elkaar halen Kernbegrippen: dichtheid, rekenen met verhoudingen, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Rekenvolgorde foutief toepassen - Vergeten om te rekenen van gram naar kilogram - Eenheden door elkaar halen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (1 punt) 1p 23 Vóórdat het water wordt opgepompt (stap 1) wordt het steeds anders benoemd. In welke volgorde verandert deze naam? A grondwater - oppervlaktewater - regenwater B grondwater - regenwater - oppervlaktewater c regenwater - oppervlaktewater - grondwater D regenwater - grondwater - oppervlaktewater Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot Fe(OH)3. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. 4 Fe^2+ + O_2 + … H_2O + 8 HCO_3^- → 4 Fe(OH)_3 + 8 CO_2 Wat kun je verwachten: 1p 23 Vóórdat het water wordt opgepompt (stap 1) wordt het steeds anders benoemd. In welke volgorde verandert deze naam? A grondwater - oppervlaktewater - regenwater B grondwater - regenwater - oppervlaktewater c regenwater - oppervlaktewater - grondwater D regenwater - grondwater - oppervlaktewater Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot Fe(OH)3. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. 4 Fe^2+ + O_2 + … H_2O + 8 HCO_3^- → 4 Fe(OH)_3 + 8 CO_2 Wat moet je kennen: waterkringloop Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De volgorde van de waterkringloop verwarren. Niet beseffen dat de vraag gaat over de natuurlijke cyclus vóór het oppompen. Kernbegrippen: waterkringloop Veelgemaakte fouten: - De volgorde van de waterkringloop verwarren. - Niet beseffen dat de vraag gaat over de natuurlijke cyclus vóór het oppompen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (1 punt) Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot Fe(OH)₃. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. 4 Fe²⁺ + O₂ + ... H₂O + 8 HCO₃⁻ → 4 Fe(OH)₃ + 8 CO₂ Welke coëfficiënt voor H₂O maakt de vergelijking kloppend? Wat kun je verwachten: Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot Fe(OH)₃. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. 4 Fe²⁺ + O₂ + ... H₂O + 8 HCO₃⁻ → 4 Fe(OH)₃ + 8 CO₂ Welke coëfficiënt voor H₂O maakt de vergelijking kloppend? Wat moet je kennen: reactievergelijking kloppend maken atoombalans coëfficiënten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Atoombalans onjuist opstellen, bijvoorbeeld door atomen in meerdere stoffen aan één kant van de pijl over het hoofd te zien. Vergeten de bestaande coëfficiënten mee te nemen in de telling. Kernbegrippen: reactievergelijking kloppend maken, atoombalans, coëfficiënten Veelgemaakte fouten: - Atoombalans onjuist opstellen, bijvoorbeeld door atomen in meerdere stoffen aan één kant van de pijl over het hoofd te zien. - Vergeten de bestaande coëfficiënten mee te nemen in de telling. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (3 punten) 3p 25 Bereken hoeveel kg O₂ nodig is om 50,0 kg Fe²⁺-ionen om te zetten volgens de gegeven vergelijking. Wat kun je verwachten: 3p 25 Bereken hoeveel kg O₂ nodig is om 50,0 kg Fe²⁺-ionen om te zetten volgens de gegeven vergelijking. Wat moet je kennen: stoichiometrie rekenen aan reacties massverhouding reactievergelijking molecuulmassa atoommassa Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het niet of incorrect gebruiken van de coëfficiënten (4 voor Fe²⁺ en 1 voor O₂) uit de reactievergelijking bij het bepalen van de massaverhouding. Het omkeren van de massaverhouding (Fe²⁺ / O₂ in plaats van O₂ / Fe²⁺). Reken- of intoetsfouten bij het berekenen van de molecuulmassa's of de einduitkomst. Kernbegrippen: stoichiometrie, rekenen aan reacties, massverhouding, reactievergelijking, molecuulmassa, atoommassa Veelgemaakte fouten: - Het niet of incorrect gebruiken van de coëfficiënten (4 voor Fe²⁺ en 1 voor O₂) uit de reactievergelijking bij het bepalen van de massaverhouding. - Het omkeren van de massaverhouding (Fe²⁺ / O₂ in plaats van O₂ / Fe²⁺). - Reken- of intoetsfouten bij het berekenen van de molecuulmassa's of de einduitkomst. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/25 ## Vraag 26 – Vraag 26 (1 punt) 1p 26 Geef aan op welk verschil in stofeigenschap stap 3 berust. Wat kun je verwachten: 1p 26 Geef aan op welk verschil in stofeigenschap stap 3 berust. Wat moet je kennen: scheidingsmethoden filtreren zeven stofeigenschappen deeltjesgrootte Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren met andere scheidingsmethoden zoals bezinken. Onjuiste stofeigenschap noemen zoals dichtheid of oplosbaarheid. Kernbegrippen: scheidingsmethoden, filtreren, zeven, stofeigenschappen, deeltjesgrootte Veelgemaakte fouten: - Verwarren met andere scheidingsmethoden zoals bezinken. - Onjuiste stofeigenschap noemen zoals dichtheid of oplosbaarheid. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/26 ## Vraag 27 – Vraag 27 (2 punten) 2p 27 Leg uit dat uit de tabel blijkt dat ontharding van het opgepompte water heeft plaatsgevonden bij de bereiding tot drinkwater. Vermeld in je uitleg de namen van twee betrokken ionsoorten. Wat kun je verwachten: 2p 27 Leg uit dat uit de tabel blijkt dat ontharding van het opgepompte water heeft plaatsgevonden bij de bereiding tot drinkwater. Vermeld in je uitleg de namen van twee betrokken ionsoorten. Wat moet je kennen: waterhardheid ionen calciumionen magnesiumionen concentratie waterzuivering ontharden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Slechts één van de twee ionsoorten (calciumionen of magnesiumionen) noemen, terwijl de vraag om twee soorten vraagt. Niet expliciet vermelden dat de concentratie van de ionen afneemt, wat het bewijs is voor ontharding. Vergeten de link te leggen tussen de afname van de ionen en het begrip 'ontharding'. Kernbegrippen: waterhardheid, ionen, calciumionen, magnesiumionen, concentratie, waterzuivering, ontharden Veelgemaakte fouten: - Slechts één van de twee ionsoorten (calciumionen of magnesiumionen) noemen, terwijl de vraag om twee soorten vraagt. - Niet expliciet vermelden dat de concentratie van de ionen afneemt, wat het bewijs is voor ontharding. - Vergeten de link te leggen tussen de afname van de ionen en het begrip 'ontharding'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (1 punt) Uit de tabel blijkt dat de zuurgraad verandert bij de zuivering. Zijn het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater zuur, basisch of neutraal? opgepompt water drinkwater A basisch neutraal B basisch zuur C neutraal basisch D neutraal zuur Wat kun je verwachten: Uit de tabel blijkt dat de zuurgraad verandert bij de zuivering. Zijn het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater zuur, basisch of neutraal? opgepompt water drinkwater A basisch neutraal B basisch zuur C neutraal basisch D neutraal zuur Wat moet je kennen: pH-schaal zuurgraad zuur basisch neutraal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van de termen zuur, basisch en neutraal Verkeerd aflezen van de pH-schaal (pH > 7 is basisch, pH < 7 is zuur) Waarden uit de tabel door elkaar halen Kernbegrippen: pH-schaal, zuurgraad, zuur, basisch, neutraal Veelgemaakte fouten: - Verwarren van de termen zuur, basisch en neutraal - Verkeerd aflezen van de pH-schaal (pH > 7 is basisch, pH < 7 is zuur) - Waarden uit de tabel door elkaar halen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (2 punten) Een Fries drinkwaterbedrijf produceert 2,5·10¹⁰ L drinkwater per jaar. → Bereken aan de hand van de gegevens uit de tabel hoeveel kg ijzerionen minimaal per jaar verwijderd wordt. Wat kun je verwachten: Een Fries drinkwaterbedrijf produceert 2,5·10¹⁰ L drinkwater per jaar. → Bereken aan de hand van de gegevens uit de tabel hoeveel kg ijzerionen minimaal per jaar verwijderd wordt. Wat moet je kennen: concentratie eenheden omrekenen rekenen met wetenschappelijke notatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten het verschil in concentratie te berekenen Foutieve eenheidsconversie van milligram naar kilogram Reken- of intoetsfouten met wetenschappelijke notatie Kernbegrippen: concentratie, eenheden omrekenen, rekenen met wetenschappelijke notatie Veelgemaakte fouten: - Vergeten het verschil in concentratie te berekenen - Foutieve eenheidsconversie van milligram naar kilogram - Reken- of intoetsfouten met wetenschappelijke notatie Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (1 punt) Wat gebeurt er in een ionenwisselaar met de stoffen die de kleur in het water veroorzaken (stap 5)? A Deze hechten zich aan de ionenwisselaar. B Deze ontleden in de ionenwisselaar. C Deze vormen een neerslag in de ionenwisselaar. D Deze worden gefiltreerd door de ionenwisselaar. Wat kun je verwachten: Wat gebeurt er in een ionenwisselaar met de stoffen die de kleur in het water veroorzaken (stap 5)? A Deze hechten zich aan de ionenwisselaar. B Deze ontleden in de ionenwisselaar. C Deze vormen een neerslag in de ionenwisselaar. D Deze worden gefiltreerd door de ionenwisselaar. Wat moet je kennen: scheidingsmethoden ionenwisselaar adsorptie waterzuivering Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van de werking van een ionenwisselaar met andere scheidingsmethoden zoals filtratie (D) of neerslagreacties (C). Verkeerd interpreteren van het proces als een afbraakreactie (ontleden, B). Kernbegrippen: scheidingsmethoden, ionenwisselaar, adsorptie, waterzuivering Veelgemaakte fouten: - Verwarren van de werking van een ionenwisselaar met andere scheidingsmethoden zoals filtratie (D) of neerslagreacties (C). - Verkeerd interpreteren van het proces als een afbraakreactie (ontleden, B). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (1 punt) 1p 31 De gebruikte kleurloze oplossing bevat één zout. → Geef de naam van een zout dat in deze oplossing aanwezig kan zijn. Maak gebruik van Binas-tabel 35. Wat kun je verwachten: 1p 31 De gebruikte kleurloze oplossing bevat één zout. → Geef de naam van een zout dat in deze oplossing aanwezig kan zijn. Maak gebruik van Binas-tabel 35. Wat moet je kennen: zouten oplosbaarheid ionen Binas gebruiken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een onoplosbaar zilverzout noemen (zoals zilverchloride). De formule geven in plaats van de naam, wat volgens het correctievoorschrift 0 punten oplevert. Kernbegrippen: zouten, oplosbaarheid, ionen, Binas gebruiken Veelgemaakte fouten: - Een onoplosbaar zilverzout noemen (zoals zilverchloride). - De formule geven in plaats van de naam, wat volgens het correctievoorschrift 0 punten oplevert. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (3 punten) 3p 32 Geef de reactievergelijking van reactie 1 in formules. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat kun je verwachten: 3p 32 Geef de reactievergelijking van reactie 1 in formules. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen redoxreactie ionen formules van ionen toestandsaanduidingen kloppend maken reactievergelijking Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Ladingen van ionen vergeten of incorrect noteren (Ag⁺, Cu²⁺). Toestandsaanduidingen vergeten (s, aq). Reactievergelijking niet kloppend maken voor atomen (coëfficiënt 2 voor zilver). Reactievergelijking niet kloppend maken voor lading (totale lading links moet gelijk zijn aan totale lading rechts). Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, redoxreactie, ionen, formules van ionen, toestandsaanduidingen, kloppend maken reactievergelijking Veelgemaakte fouten: - Ladingen van ionen vergeten of incorrect noteren (Ag⁺, Cu²⁺). - Toestandsaanduidingen vergeten (s, aq). - Reactievergelijking niet kloppend maken voor atomen (coëfficiënt 2 voor zilver). - Reactievergelijking niet kloppend maken voor lading (totale lading links moet gelijk zijn aan totale lading rechts). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (1 punt) 1p 33 Bij het ontstaan van het wintertafereel verandert de kleur van de oplossing in het bekerglas. → Geef aan welke kleur de oplossing krijgt. Wat kun je verwachten: 1p 33 Bij het ontstaan van het wintertafereel verandert de kleur van de oplossing in het bekerglas. → Geef aan welke kleur de oplossing krijgt. Wat moet je kennen: kleur van ionen in oplossing koper(II)ionen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De kleur van het vaste koper (roodbruin) of het vaste zilver (grijswit) noemen in plaats van de kleur van de oplossing. Vergeten dat koper(II)ionen een oplossing blauw kleuren. Kernbegrippen: kleur van ionen in oplossing, koper(II)ionen Veelgemaakte fouten: - De kleur van het vaste koper (roodbruin) of het vaste zilver (grijswit) noemen in plaats van de kleur van de oplossing. - Vergeten dat koper(II)ionen een oplossing blauw kleuren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (2 punten) 2p 34 De massaverhouding zilverionen : koper is gelijk aan 3,40 : 1,00. → Bereken hoeveel mg koper maximaal kan reageren met 50,0 mL kleurloze oplossing die 21,6 mg zilverionen per mL bevat. Wat kun je verwachten: 2p 34 De massaverhouding zilverionen : koper is gelijk aan 3,40 : 1,00. → Bereken hoeveel mg koper maximaal kan reageren met 50,0 mL kleurloze oplossing die 21,6 mg zilverionen per mL bevat. Wat moet je kennen: massahoeveelheden berekenen rekenen met massaverhouding concentratie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd toepassen van de massaverhouding (bijv. vermenigvuldigen i.p.v. delen) Vergeten de totale massa zilverionen te berekenen uit volume en concentratie Reken- of eenheidsfouten Kernbegrippen: massahoeveelheden berekenen, rekenen met massaverhouding, concentratie Veelgemaakte fouten: - Verkeerd toepassen van de massaverhouding (bijv. vermenigvuldigen i.p.v. delen) - Vergeten de totale massa zilverionen te berekenen uit volume en concentratie - Reken- of eenheidsfouten Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/34 ## Vraag 35 – Vraag 35 (1 punt) 1p 35 Voor één wintertafereel is 1,0 gram zilverionen nodig. Een potje bevat 10 gram van een zilverzout. Hoeveel wintertaferelen kunnen hiermee maximaal worden gemaakt? A minder dan 10 B 10 C meer dan 10 Wat kun je verwachten: 1p 35 Voor één wintertafereel is 1,0 gram zilverionen nodig. Een potje bevat 10 gram van een zilverzout. Hoeveel wintertaferelen kunnen hiermee maximaal worden gemaakt? A minder dan 10 B 10 C meer dan 10 Wat moet je kennen: zouten ionen massapercentage chemische samenstelling Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Aannemen dat de massa van een zout gelijk is aan de massa van alleen de positieve ionen, en de massa van de negatieve ionen vergeten. Kernbegrippen: zouten, ionen, massapercentage, chemische samenstelling Veelgemaakte fouten: - Aannemen dat de massa van een zout gelijk is aan de massa van alleen de positieve ionen, en de massa van de negatieve ionen vergeten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/35 ## Vraag 36 – Vraag 36 (1 punt) 1p 36 In de tabel zijn onder 'samenstelling' vier verschillende metalen gegeven. → Geef de symbolen van de twee metalen die in dezelfde periode staan. Wat kun je verwachten: 1p 36 In de tabel zijn onder 'samenstelling' vier verschillende metalen gegeven. → Geef de symbolen van de twee metalen die in dezelfde periode staan. Wat moet je kennen: periodiek systeem perioden metalen atoomsymbolen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Perioden en groepen verwarren Namen van metalen in plaats van symbolen geven Onjuiste symbolen voor de metalen gebruiken (goud, zilver, koper, zink) Kernbegrippen: periodiek systeem, perioden, metalen, atoomsymbolen Veelgemaakte fouten: - Perioden en groepen verwarren - Namen van metalen in plaats van symbolen geven - Onjuiste symbolen voor de metalen gebruiken (goud, zilver, koper, zink) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (1 punt) 1p 37 Eén gouden medaille voor de Olympische Spelen 2020 weegt 556 gram en bevat 1,08 massaprocent goud. → Laat door middel van een berekening zien dat een gouden medaille voldoet aan de eis van minimaal 6,0 gram goud. Wat kun je verwachten: 1p 37 Eén gouden medaille voor de Olympische Spelen 2020 weegt 556 gram en bevat 1,08 massaprocent goud. → Laat door middel van een berekening zien dat een gouden medaille voldoet aan de eis van minimaal 6,0 gram goud. Wat moet je kennen: massaprocent rekenen met percentages Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde toepassing van de formule voor massaprocent. Reken- of intoetsfouten. Conclusie vergeten na de berekening. Kernbegrippen: massaprocent, rekenen met percentages Veelgemaakte fouten: - Verkeerde toepassing van de formule voor massaprocent. - Reken- of intoetsfouten. - Conclusie vergeten na de berekening. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (2 punten) 2p 38 Leg uit of de metalen in de gouden medaille tot een legering zijn gevormd. Wat kun je verwachten: 2p 38 Leg uit of de metalen in de gouden medaille tot een legering zijn gevormd. Wat moet je kennen: legering mengsel van metalen coating Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een coating (laagje) met een mengsel (legering). Onjuist toepassen van Binas-informatie over legeringen zonder de casusbeschrijving ('bedekt met') te gebruiken. Kernbegrippen: legering, mengsel van metalen, coating Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een coating (laagje) met een mengsel (legering). - Onjuist toepassen van Binas-informatie over legeringen zonder de casusbeschrijving ('bedekt met') te gebruiken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (1 punt) 1p 39 Welke medaille heeft de grootste massa? Neem hierbij aan dat de medailles een gelijk volume hebben. A de gouden medaille B de zilveren medaille C de bronzen medaille Wat kun je verwachten: 1p 39 Welke medaille heeft de grootste massa? Neem hierbij aan dat de medailles een gelijk volume hebben. A de gouden medaille B de zilveren medaille C de bronzen medaille Wat moet je kennen: dichtheid massa volume legering Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Aannemen dat een 'gouden medaille' volledig van goud is, in plaats van de beschrijving te lezen. De dichtheden van de metalen niet kennen of verkeerd inschatten. Het verband tussen massa, volume en dichtheid niet correct toepassen. Kernbegrippen: dichtheid, massa, volume, legering Veelgemaakte fouten: - Aannemen dat een 'gouden medaille' volledig van goud is, in plaats van de beschrijving te lezen. - De dichtheden van de metalen niet kennen of verkeerd inschatten. - Het verband tussen massa, volume en dichtheid niet correct toepassen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (1 punt) 1p 40 De benaming 'bronzen medaille' is chemisch gezien opvallend. Deze medaille van de Olympische Spelen 2020 is namelijk niet werkelijk gemaakt van brons. → Geef de naam van de legering waaruit deze medaille is samengesteld. Maak gebruik van Binas. Wat kun je verwachten: 1p 40 De benaming 'bronzen medaille' is chemisch gezien opvallend. Deze medaille van de Olympische Spelen 2020 is namelijk niet werkelijk gemaakt van brons. → Geef de naam van de legering waaruit deze medaille is samengesteld. Maak gebruik van Binas. Wat moet je kennen: legering metalen samenstelling Binas Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De naam 'brons' gebruiken in plaats van de legering op te zoeken. De samenstelling van de medaille verkeerd aflezen uit de tabel. De verkeerde metalen (koper en tin) opzoeken in plaats van koper en zink. Kernbegrippen: legering, metalen, samenstelling, Binas Veelgemaakte fouten: - De naam 'brons' gebruiken in plaats van de legering op te zoeken. - De samenstelling van de medaille verkeerd aflezen uit de tabel. - De verkeerde metalen (koper en tin) opzoeken in plaats van koper en zink. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/40 ## Vraag 41 – Vraag 41 (1 punt) 1p 41 Geef de formule van calciumcarbonaat. Wat kun je verwachten: 1p 41 Geef de formule van calciumcarbonaat. Wat moet je kennen: formules van zouten ionen naamgeving zouten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde lading van ionen onthouden (Ca²⁺ en CO₃²⁻) Verkeerde formule voor het carbonaation Incorrecte notatie van de formule (hoofdletters, subscripts) Kernbegrippen: formules van zouten, ionen, naamgeving zouten Veelgemaakte fouten: - Verkeerde lading van ionen onthouden (Ca²⁺ en CO₃²⁻) - Verkeerde formule voor het carbonaation - Incorrecte notatie van de formule (hoofdletters, subscripts) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/41 ## Vraag 42 – Vraag 42 (1 punt) 1p 42 Door welk type reactie ontstaat het koolstofdioxide (regels 8 en 9)? A door een neerslagreactie B door een ontleding C door een verbranding D door een zuur-basereactie De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Wat kun je verwachten: 1p 42 Door welk type reactie ontstaat het koolstofdioxide (regels 8 en 9)? A door een neerslagreactie B door een ontleding C door een verbranding D door een zuur-basereactie De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Wat moet je kennen: zuur-basereactie reactietypen carbonaten zuren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen verschillende reactietypen (neerslag, ontleding, verbranding). Niet herkennen van een carbonaat als een base. Kernbegrippen: zuur-basereactie, reactietypen, carbonaten, zuren Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen verschillende reactietypen (neerslag, ontleding, verbranding). - Niet herkennen van een carbonaat als een base. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/42 ## Vraag 43 – Vraag 43 (2 punten) De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Twee stoffen geeft hij alleen aan met een letter: X en Y. Hij geeft de leerlingen de opdracht om de ontbrekende namen aan te vullen. zoutzuur kalkwater / -> I -> X -> II -> calciumcarbonaat / -> overige stoffen calciumcarbonaat -> (calciumionen, Y en water) Voer de opdracht van de docent uit. Maak hierbij gebruik van de informatie boven vraag 41. Noteer je antwoord als volgt: X = ... Y = ... Wat kun je verwachten: De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Twee stoffen geeft hij alleen aan met een letter: X en Y. Hij geeft de leerlingen de opdracht om de ontbrekende namen aan te vullen. zoutzuur kalkwater / -> I -> X -> II -> calciumcarbonaat / -> overige stoffen calciumcarbonaat -> (calciumionen, Y en water) Voer de opdracht van de docent uit. Maak hierbij gebruik van de informatie boven vraag 41. Noteer je antwoord als volgt: X = ... Y = ... Wat moet je kennen: reactieschema reactanten en producten zuur-base reactie aantoningsreactie ionen in oplossing Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van X en Y. Niet herkennen dat zoutzuur (HCl) chloride-ionen (Cl⁻) levert die als tribune-ionen overblijven. Niet weten dat de reactie van een carbonaat met een zuur koolstofdioxidegas produceert. Kernbegrippen: reactieschema, reactanten en producten, zuur-base reactie, aantoningsreactie, ionen in oplossing Veelgemaakte fouten: - Verwarren van X en Y. - Niet herkennen dat zoutzuur (HCl) chloride-ionen (Cl⁻) levert die als tribune-ionen overblijven. - Niet weten dat de reactie van een carbonaat met een zuur koolstofdioxidegas produceert. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2023/tijdvak-1/vraag/43 ## Vragen in dit examen ### Vraag 8 – Vraag 8 Wat kun je verwachten: 2p 8 Tot welk soort stoffen behoort ethyn? Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. | soort stof | wel/niet | | ------------------ | -------- | | koolwaterstoffen | ... | | moleculaire stoffen | ... | | zouten | ... | Wat moet je kennen: stofklassen koolwaterstoffen moleculaire stoffen zouten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen eigenschappen van reactanten en producten. Onvoldoende kennis van de definities van stofklassen (koolwaterstof, moleculaire stof, zout). ### Vraag 44 – Vraag 44 Wat kun je verwachten: De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: – In de erlenmeyer ontstaan belletjes. – In de maatcilinder gaat het borrelen. – In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. – In de erlenmeyer verandert de kleur. – Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. – Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. Geef aan waaraan de docent merkt dat het calciumcarbonaat niet meer reageert. Wat moet je kennen: chemische reactie reactiekenmerken waarnemingen gasontwikkeling limitering reagens Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De kleurverandering noemen, die duidt op een pH-verandering maar niet per se op het stoppen van de reactie. Een waarneming noemen die niet direct het einde van de reactie aangeeft, zoals 'de vloeistof wordt troebel' (dat gebeurt in de maatcilinder). ### Vraag 45 – Vraag 45 Wat kun je verwachten: De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: – In de erlenmeyer ontstaan belletjes. – In de maatcilinder gaat het borrelen. – In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. – In de erlenmeyer verandert de kleur. – Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. – Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. Een verslag bestaat uit verschillende onderdelen, zoals een onderzoeksvraag. → Geef aan welk onderdeel van het verslag is weergegeven. Wat moet je kennen: verslaglegging waarnemingen natuurwetenschappelijke methode Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen waarnemingen, resultaten en conclusies. Het CV geeft expliciet aan dat 'resultaten' fout is. ### Vraag 46 – Vraag 46 Wat kun je verwachten: De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: – In de erlenmeyer ontstaan belletjes. – In de maatcilinder gaat het borrelen. – In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. – In de erlenmeyer verandert de kleur. – Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. – Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. Een van de gegeven zinnen uit het verslag maakt duidelijk dat het ontstane gas koolstofdioxide is. Welke van deze zinnen is dat? A In de erlenmeyer ontstaan belletjes. B In de maatcilinder gaat het borrelen. C In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. D In de erlenmeyer verandert de kleur. E Na de kleurverandering stopt na een tijdje d… Wat moet je kennen: aantoningsreactie koolstofdioxide kalkwater neerslagreactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van een algemene waarneming van gasvorming (bellen) met de specifieke aantoningsreactie voor CO₂. Het niet herkennen van 'troebel worden van kalkwater' als de standaardtest voor koolstofdioxide. ### Vraag 47 – Vraag 47 Wat kun je verwachten: De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: – In de erlenmeyer ontstaan belletjes. – In de maatcilinder gaat het borrelen. – In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. – In de erlenmeyer verandert de kleur. – Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. – Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. De kleurverandering in de erlenmeyer is zichtbaar doordat methyloranje aan de vloeistof was toegevoegd. → Geef aan welke kleurverandering plaatsvindt. Noteer je antwoord als volgt: De kleur verandert van ... naar ... . Wat moet je kennen: indicatoren zuur-base reactie pH omslagtraject Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De begin- en eindkleur omdraaien (van oranje naar rood). De kleuren van een andere indicator gebruiken, zoals lakmoes of fenolftaleïne. Niet weten dat zoutzuur een zure oplossing is. ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2023 tijdvak 1 donderdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 47 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0174-a-23-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. Vermeid altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Vaccin Om mensen een betere afweer tegen een bepaalde ziekte te laten krijgen, wordt soms een vaccin gebruikt. Een vaccin bevat meestal een sterk verzwakte vorm of een klein deel van de ziekteverwekker. Het lichaam maakt hier dan 'antistoffen' tegen. Hierdoor is het lichaam beter beschermd bij een besmetting met deze ziekteverwekker. Bij een onderzoek werden twee vaccins (A en B) vergeleken. Vaccin A bevatte onder meer de volgende bestanddelen: 0,86 mg aluminiumhydroxide ($Al(OH)_3$) 50 μg conserveringsmiddel 50 mg sucrose ($C_{12}H_{22}O_{11}$) 17 μg (verzwakte) ziekteverwekker Vaccin B had dezelfde samenstelling, maar het bevatte 1,34 mg aluminiumfosfaat ($AlPO_4$) in plaats van het aluminiumhydroxide. Uit het onderzoek bleek dat de meeste antistoffen werden gemaakt wanneer aluminiumfosfaat in het vaccin was gebruikt. 1p 1 Een conserveringsmiddel wordt soms weergegeven met een E-nummer. Tussen welke getallen kan dit E-nummer liggen? A E100 - E163 B E200 - E252 C E400 - E466 D E620 - E633 1p 2 Geef aan uit hoeveel atoomsoorten sucrose bestaat. 1p 3 Geef aan waarom in de formule van aluminiumhydroxide haakjes staan. GT-0174-a-23-1-o 2 / 13 lees verder ### Pagina 3 1p 4 Van welk van de gegeven bestanddelen bevat vaccin A de grootste massa? A aluminiumhydroxide B conserveringsmiddel C sucrose D ziekteverwekker 1p 5 Welk van de gegeven aluminiumzouten is slecht oplosbaar in water? A alleen aluminiumfosfaat B alleen aluminiumhydroxide C beide: aluminiumfosfaat en aluminiumhydroxide D geen van beide 2p 6 Bij dit onderzoek moest de hoeveelheid aluminiumionen in beide vaccins vergelijkbaar zijn. Het Al(OH)₃ in vaccin A bevat 0,3 mg aluminiumionen. → Laat met een berekening zien dat het aluminiumfosfaat in vaccin B ook 0,3 mg aluminiumionen bevat. GT-0174-a-23-1-0 3/13 lees verder ### Pagina 4 Calciumcarbide Calciumcarbide reageert met water tot het gas ethyn (C₂H₂) en een oplossing van een zout. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Alleen de formule van calciumcarbide ontbreekt. ... + 2 H₂O → C₂H₂ + Ca²+ + 2 OH- Ethyn kan bij verbranding een explosie veroorzaken. Een explosie is een extreem snelle verbranding. 1p 7 Uit de gegeven vergelijking is de formule van calciumcarbide af te leiden. Geef deze formule. 2p 8 Tot welk soort stoffen behoort ethyn? Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'. soort stof wel/niet koolwaterstoffen moleculaire stoffen zouten 1p 9 Geef de triviale naam van de gevormde zoutoplossing. 2p 10 Uit de gegeven vergelijking blijkt dat de pH van de vloeistof verandert. Licht dit toe aan de hand van een formule. Noteer je antwoord als volgt: Bij de reactie ontstaat ..., dus de pH ...*.... (*kies 'daalt' of 'stijgt') 3p 11 Geef de vergelijking van de volledige verbranding van ethyn. GT-0174-a-23-1-0 4/13 lees verder ### Pagina 5 Aan het werken met calciumcarbide zijn grote risico's verbonden. Op de website van een leverancier zijn daarom voorzorgsmaatregelen gegeven, waaronder: a Bewaar in goed gesloten verpakking. b Draag beschermende kleding/materialen bij gebruik. De leverancier geeft ook informatie over de risico's van calciumcarbide: 1 Vormt in contact met water ontvlambare gassen. 2 Veroorzaakt huidirritatie. 3 Veroorzaakt ernstig oogletsel. 4 Kan irritatie van de lucht wegen veroorzaken. 1p 12 Welk van onderstaande pictogrammen past bij de gegeven risico's? Maak eventueel gebruik van Binas. ! pictogram I pictogram II A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide Douwe en Riet bespreken het gebruik van calciumcarbide als 'vuurwerk'. Douwe zegt: "Dus een beetje calciumcarbide, scheutje water erbij, bal erop als deksel, aansteken en boem, mooie knal! Dat heet carbid schieten." [FIGUUR: Een tekening van een jongen die een kanon af schiet met de tekst "BOEMI".] 1p 13 Een gemeente geeft op haar website aan dat bij carbid schieten gedacht moet worden aan water en een blusdeken. -> Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een blusdeken? 1p 14 Riet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbid schieten'. -> Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de informatie boven vraag 7. GT-0174-a-23-1-o 5 / 13 lees verder >>> Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL). Voor alle eindexamens, zie Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, z e ook Pagina: 118 ### Pagina 6 Zuurstof op de maan 1 Leven op de maan is nu onmogelijk, onder andere omdat op de maan 2 geen zuurstof aanwezig is. De maanbodem (regoliet) biedt misschien 3 uitkomst. Het regoliet is een mengsel van fijn gruis en gesteente en 4 bestaat voor een belangrijk deel uit metaaloxiden. Door middel van 5 elektrolyse kan zuurstof worden gevormd uit deze metaaloxiden. In een 6 laboratorium is dit al gelukt uit nagemaakt regoliet. Doordat op deze 7 manier zuurstof beschikbaar wordt, is het in de toekomst misschien toch 8 mogelijk om langdurig op de maan te verblijven. 1p 15 In regoliet komen onder meer $Al_2O_3$ en $Fe_2O_3$ voor. Wanneer van elk metaaloxide 1 kg volledig wordt omgezet door middel van elektrolyse, leveren ze beide een bepaalde massa zuurstof. Welke van beide stoffen levert daarbij de grootste massa zuurstof? A $Al_2O_3$ B $Fe_2O_3$ C Beide stoffen leveren dezelfde massa zuurstof. 1p 16 Regoliet bevat ook oxiden van andere elementen. Welk van onderstaande oxiden is volgens Binas geen metaaloxide? A MgO B MnO C $SiO_2$ D $TiO_2$ 1p 17 Het nagemaakte regoliet (regel 6) werd in het laboratorium verhit tot een temperatuur van $950$ °C. Bij deze temperatuur is dit regoliet vast. Bij welke temperatuur kan dit regoliet smelten? A bij een smeltpunt hoger dan $950$ °C B bij een smeltpunt lager dan $950$ °C C tijdens een smelttraject hoger dan $950$ °C D tijdens een smelttraject lager dan $950$ °C 1p 18 Het nagemaakte regoliet werd fijngemalen en vermengd met gesmolten calciumchloride. In gesmolten calciumchloride kunnen de aanwezige deeltjes bewegen, waardoor deze stof de elektrische stroom geleidt. Welk soort deeltjes zijn dat? A atomen B ionen C moleculen GT-0174-a-23-1-o 6 / 13 lees verder ### Pagina 7 1p 19 Welk soort proces is de vorming van zuurstof (regel 5)? A mengen B ontleden C scheiden D verbranden 1p 20 Bij het experiment wordt een elektrode van tin(IV)oxide gebruikt. Welke informatie geeft IV in de naam tin(IV)oxide? A de index van het oxide-ion B de index van het tin-ion C de lading van het oxide-ion D de lading van het tin-ion 1p 21 Bij de elektrolyse worden oxide-ionen omgezet tot zuurstofmoleculen. Bij welke elektrode vindt deze omzetting plaats? A De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. B De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. C De positief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode. D De positief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode. 3p 22 Een astronaut gebruikt gemiddeld 550 liter zuurstof per dag. → Bereken hoeveel kilogram regolith minimaal nodig is om 550 liter zuurstof te produceren. Neem aan dat: zuurstof een dichtheid heeft van 1,43 g per liter. per gram regolith 0,42 gram zuurstof kan worden gevormd. GT-0174-a-23-1-0 7/13 lees verder ### Pagina 8 Drinkwaterproductie In Friesland wordt water uit de bodem opgepompt om er drinkwater van te maken. Het opgepompte water bevat nog ongewenste stoffen en is lichtgeel van kleur. Het drinkwater wordt daarom geproduceerd via onder meer de volgende stappen: 1 Water wordt uit de bodem opgepompt. 2 Het opgepompte water wordt in contact gebracht met veel lucht. Sommige stoffen die vies smaken, zoals ijzerverbindingen, vormen daarbij vlokjes. 3 Het vloeibare mengsel wordt gezeefd in bakken die gevuld zijn met fijn zand. De vlokjes blijven achter. 4 Met natronloog worden calciumionen en magnesiumionen in het water omgezet tot calciumhydroxide en magnesiumhydroxide, die vervolgens worden verwijderd. 5 Daarna worden de stoffen verwijderd die de lichtgele kleur veroorzaken. Hierbij wordt een ionenwisselaar gebruikt. Ten slotte wordt het gereinigde water het leidingnet ingepompt. 1p 23 Vóórdat het water wordt opgepompt (stap 1) wordt het steeds anders benoemd. In welke volgorde verandert deze naam? A grondwater - oppervlaktewater - regenwater B grondwater - regenwater - oppervlaktewater C regenwater - oppervlaktewater - grondwater D regenwater - grondwater - oppervlaktewater Tijdens stap 2 kunnen ijzerionen omgezet worden tot Fe(OH)3. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. $4\text{ Fe}^{2+} + \text{O}_2 + \dots\text{ H}_2\text{O} + 8\text{ HCO}_3^- \rightarrow 4\text{ Fe(OH)}_3 + 8\text{ CO}_2$ 1p 24 Welke coëfficiënt voor H2O maakt de vergelijking kloppend? A 2 B 3 C 4 D 6 3p 25 Bereken hoeveel kg O2 nodig is om 50,0 kg Fe2+-ionen om te zetten volgens de gegeven vergelijking. 1p 26 Geef aan op welk verschil instoffeigenschap stap 3 berust. GT-0174-a-23-1-o 8/13 lees verder ### Pagina 9 In onderstaande tabel staan enkele gegevens van het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater: | | opgepompt water | drinkwater | | :----------------------------------------- | :-------------------- | :--------------------- | | ijzerionen | 6,1 mg/L | 0,1 mg/L | | mangaanionen | 0,25 mg/L | 0,0 mg/L | | magnesiumionen | 11 mg/L | 10 mg/L | | calciumionen | 90 mg/L | 45 mg/L | | pH | 7 | 8,3 | 2p 27 Leg uit dat uit de tabel blijkt dat ontharding van het opgepompte water heeft plaatsgevonden bij de bereiding tot drinkwater. Vermeld in je uitleg de namen van twee betrokken ionsoorten. 1p 28 Uit de tabel blijkt dat de zuurgraad verandert bij de zuivering. Zijn het opgepompte water en het gezuiverde drinkwater zuur, basisch of neutraal? opgepompt water drinkwater A basisch neutraal B basisch zuur C neutraal basisch D neutraal zuur 2p 29 Een Fries drinkwaterbedrijf produceert 2,5·1010 L drinkwater per jaar. → Bereken aan de hand van de gegevens uit de tabel hoeveel kg ijzerionen minimaal per jaar verwijderd wordt. 1p 30 Wat gebeurt er in een ionenwisselaar met de stoffen die de kleur in het water veroorzaken (stap 5)? A Deze hechten zich aan de ionenwisselaar. B Deze ontleden in de ionenwisselaar. C Deze vormen een neerslag in de ionenwisselaar. D Deze worden gefiltrerd door de ionenwisselaar. GT-0174-a-23-1-o 9 / 13 lees verder ### Pagina 10 Wintertafereel Op Instagram staat een filmpje waarin een spiraal van koperdraad in een bekerglas wordt overgoten met een kleurloze oplossing. Deze oplossing bevat zilverionen (Ag+). Op het koper ontstaat een grijs-wit laagje zilver, waardoor het lijkt alsof de spiraal met sneeuw is bedekt. De oplossing in het bekerglas verandert hierbij van kleur. De chemische reactie die dit wintertafereel veroorzaakt kan als volgt worden weergegeven: zilverionen + koper→ zilver + koper(II)ionen (reactie 1) [FIGUUR: Drie bekerglazen naast elkaar. Het eerste bekerglas bevat een vloeistof en een spiraalvormige draad. Het tweede bekerglas toont een spiraalvormige draad die begint te bedekken met een stof, en de vloeistof is licht gekleurd. Het derde bekerglas toont een spiraalvormige draad die volledig bedekt is met een stof, en de vloeistof heeft een donkerdere kleur.] 1p 31 De gebruikte kleurloze oplossing bevat één zout. → Geef de naam van een zout dat in deze oplossing aanwezig kan zijn. Maak gebruik van Binas-tabel 35. 3p 32 Geef de reactievergelijking van reactie 1 in formules. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. 1p 33 Bij het ontstaan van het wintertafereel verandert de kleur van de oplossing in het bekerglas. → Geef aan welke kleur de oplossing krijgt. 2p 34 De massa verhouding zilverionen : koper is gelijk aan 3,40 : 1,00. → Bereken hoeveel mg koper maximaal kan reageren met 50,0 mL kleurloze oplossing die 21,6 mg zilverionen per mL bevat. 1p 35 Voor één wintertafereel is 1,0 gram zilverionen nodig. Een potje bevat 10 gram van een zilverzout. Hoeveel wintertaferelen kunnen hiermee maximaal worden gemaakt? A minder dan 10 B 10 C meer dan 10 GT-0174-a-23-1-o 10 / 13 lees verder >>> ### Pagina 11 Medailles Voor de Olympische Spelen 2020 is oude elektronica ingezameld en gerecycled. Uit de verkregen metalen werden medailles gemaakt. De medailles moesten voldoen aan een aantal eisen: medaille gouden zilveren bronsen samenstelling zilver bedekt met minstens 6,0 gram goud 92,5 massaprocent zilver en 7,5 massaprocent koper 95 massaprocent koper en 5 massaprocent zink 1p 36 In de tabel zijn onder 'samenstelling' vier verschillende metalen gegeven. → Geef de symbolen van de twee metalen die in dezelfde periode staan. 1p 37 Eén gouden medaille voor de Olympische Spelen 2020 weegt 556 gram en bevat 1,08 massaprocent goud. → Laat door middel van een berekening zien dat een gouden medaille voldoet aan de eis van minimaal 6,0 gram goud. 2p 38 Leg uit of de metalen in de gouden medaille tot een legering zijn gevormd. 1p 39 Welke medaille heeft de grootste massa? Neem hierbij aan dat de medailles een gelijk volume hebben. A de gouden medaille B de zilveren medaille C de bronzen medaille 1p 40 De benaming 'bronzen medaille' is chemisch gezien opvallend. Deze medaille van de Olympische Spelen 2020 is namelijk niet werkelijk gemaakt van brons. → Geef de naam van de legering waaruit deze medaille is samengesteld. Maak gebruik van Binas. GT-0174-a-23-1-o 11/13 lees verder ### Pagina 12 Koolstofdioxide maken 1 Een docent maakt een opstelling voor een demonstratieproef. 2 In de erlenmeyer doet hij achtereenvolgens zoutzuur, een paar druppels méthyloranje en een klein schepje calciumcarbonaat. Direct daarna sluit hij de erlenmeyer af met een kurk waar een glasbuisje doorheen steekt met een slangetje eraan. Het slangetje leidt naar een maatcilinder die helder kalkwater bevat. Doordat in de erlenmeyer calciumcarbonaat reageert met zoutzuur ontstaat koolstofdioxide (reactie I). Dit gas reageert vervolgens met de vloeistof in de maatcilinder (reactie II). 10 1p 41 Geef de formule van calciumcarbonaat. 1p 42 Door welk type reactie ontstaat het koolstofdioxide (regels 8 en 9)? A door een neerslagreactie B door een ontleding C door een verbranding D door een zuur-basereactie De docent geeft deze proef schematisch weer op het bord. Twee stoffen geeft hij alleen aan met een letter: X en Y. Hij geeft de leerlingen de opdracht om de ontbrekende namen aan te vullen. zoutzuur kalkwater calciumcarbonaat calciumionen, Y en water I II overige stoffen calciumcarbonaat 2p 43 Voer de opdracht van de docent uit. Maak hierbij gebruik van de informatie boven vraag 41. Noteer je antwoord als volgt: X = ... Y = ... GT-0174-a-23-1-o 12/13 lees verder ### Pagina 13 De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: – In de erlenmeyer ontstaan belletjes. – In de maatcilinder gaat het borrelen. – In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. – In de erlenmeyer verandert de kleur. – Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. – Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. 1p 44 Geef aan waaraan de docent merkt dat het calciumcarbonaat niet meer reageert. 1p 45 Een verslag bestaat uit verschillende onderdelen, zoals een onderzoeksvraag. → Geef aan welk onderdeel van het verslag is weergegeven. 1p 46 Een van de gegeven zinnen uit het verslag maakt duidelijk dat het ontstane gas koolstofdioxide is. Welke van deze zinnen is dat? A In de erlenmeyer ontstaan belletjes. B In de maatcilinder gaat het borrelen. C In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. D In de erlenmeyer verandert de kleur. E Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. F Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen. 1p 47 De kleurverandering in de erlenmeyer is zichtbaar doordat methyloranje aan de vloeistof was toegevoegd. → Noteer je antwoord als volgt: Geef aan welke kleurverandering plaatsvindt. De kleur verandert van ... naar .... . Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. GT-0174-a-23-1-o 13/13 einde