# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 3
dinsdag 6 juli
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL
Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt.
Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0174-a-21-3-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan dat er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
– Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
GT-0174-a-o
2/14
lees verder ►►►

### Pagina 3

Kaars

1 Een kaars bestaat uit een lont en 'kaarsvet'. Het kaarsvet bestaat uit een
2 mengsel van paraffine ($C_{25}H_{52}$), palmitinezuur ($C_{16}H_{32}O_2$) en stearinezuur
3 ($C_{18}H_{36}O_2$). Bij een aangestoken kaars smelt het kaarsvet in de buurt van
4 de lont door de warmte van de vlam. Het vloeibare kaarsvet stijgt in de
5 lont omhoog en wordt bij de vlam sterk verhit. Hierbij ontstaan gassen die
6 vervolgens verbranden.

2p 1 Geef aan welk(e) van de drie genoemde bestanddelen van kaarsvet
behoort/behoren tot de koolwaterstoffen. Motiveer je antwoord.

1p 2 Welk diagram geeft het smelten van kaarsvet het best weer?

[FIGUUR: Vier diagrammen die temperatuur versus tijd weergeven. Diagram I toont een temperatuurstijging, gevolgd door een constante temperatuur gedurende een periode, en eindigend met een verdere temperatuurstijging. Diagram II toont een temperatuurdaling, gevolgd door een constante temperatuur, en eindigend met een verdere temperatuurdaling. Diagram III toont een temperatuurdaling die geleidelijk doorgaat. Diagram IV toont een temperatuurdaling, gevolgd door een plateau, en eindigend met een temperatuurstijging.]

A diagram I
B diagram II
C diagram III
D diagram IV

1p 3 Het ontstaan van gassen (regel 5) is onder andere het gevolg van een
faseovergang.
Welke faseovergang is dit?
A condenseren
B smelten
C stollen
D verdampen

3p 4 Geef de reactievergelijking van de volledige verbranding van
palmitinezuur.

1p 5 Als een kaars uitgeblazen wordt, gloeit de lont na. Maar het kaarsvet
ontbrandt niet meer.
→ Geef een reden waarom het kaarsvet niet meer ontbrandt.

GT-0174-a-0
3 / 14
lees verder

### Pagina 4

Faraoslang
Farao's werden vroeger soms vermaakt door een magiër die zijn stok in
een slang leek te kunnen veranderen. Een bepaalde proef kreeg daarom
de naam 'Faraoslang': het lijkt alsof door een chemische reactie 'een
slang' ontstaat. Deze proef, die moet worden uitgevoerd in een zuurkast,
is hieronder beschreven.
De vaste stof kwik(II)thiocyanaat, Hg(SCN)₂, wordt kort verhit. Hierdoor
reageert deze stof volgens onderstaande, nog onvolledig weergegeven,
vergelijking. Eén stof ontbreekt.

2 Hg(SCN)₂ → 2 HgS + CS₂ + ...
(reactie 1)
De ontstane reactieproducten reageren vervolgens verder. Twee van deze
reacties zijn hieronder met een vergelijking weergegeven:
HgS + O₂ → Hg + SO₂
(reactie 2)
CS₂ + 3 O₂ → CO₂ + 2 SO₂
(reactie 3)
[FIGUUR: Vier afbeeldingen van een proef, waarbij een langwerpige vorm ontstaat uit een witte substantie in een schaaltje.]
naar: http://chemistry.about.com en https://www.youtube.com
1p 6
Kwik(II)thiocyanaat bestaat uit kwik(II)ionen en thiocyanaationen.
Welke lading heeft het thiocyanaation?
A 1-
B 2-
C 3-
D 4-
2p 7
Reactie 1 is een ontledingsreactie.
→ Geef aan hoe dit uit de reactievergelijking blijkt.
2p 8
Geef de rationele naam van CS₂.
2p 9
Geef de formule van de ontbrekende stof in de vergelijking van reactie 1.

GT-0174-a-o
4 / 14
lees verder

### Pagina 5

1p 10 In de vergelijking van reactie 2 staan vier stoffen vermeld.
Welke van deze stoffen is een zout?
A Hg
B HgS
C O
D SO
2
1p 11 Wanneer deze proef zou worden uitgevoerd in een afgesloten bak, zal na
afloop gecondenseerd kwik zijn ontstaan op de wand van de bak.
Welke toestandsaanduiding hoort bij gecondenseerd kwik?
A aq
B g
C 1
D s
2p 12 Wanneer 2,0 gram Hg(SCN)2 reageert volgens reactie 1 ontstaat
1,5 gram HgS.
→ Bereken hoeveel gram kwik daaruit maximaal kan ontstaan bij
reactie 2. Neem aan dat reactie 1 en reactie 2 volledig verlopen.
1p 13 Deze proef moet worden uitgevoerd in een zuurkast.
Welke reden kan hiervoor gegeven worden?
A Alleen Hg is explosief.
B Alleen Hg is giftig.
C Alleen SO2 is explosief.
D Alleen SO2 is giftig.
E Hg en SO2 zijn beide explosief.
F Hg en SO2 zijn beide giftig.
GT-0174-a-o 5/14 lees verder

### Pagina 6

Salpeterzuur
Salpeterzuur is een grondstof voor onder meer kunstmest en kleurstoffen.
De productie van salpeterzuur verloopt in drie stappen:
stap 1: Ammoniak reageert met zuurstof tot stikstofmono-oxide en water.
Om deze reactie te laten verlopen wordt gebruikgemaakt van een
katalysator die bestaat uit een legering van platina en rhodium.
stap 2: Stikstofmono-oxide wordt vervolgens met zuurstof omgezet tot
stikstofdioxide volgens de vergelijking:
$2 \mathrm{NO}+\frac{1}{2} \mathrm{O}_{2} \rightarrow 2 \mathrm{NO}_{2}$
stap 3: Tenslotte wordt de stikstofdioxide door een overmaat water
geleid, waarbij de stikstofdioxide met het water reageert tot
salpeterzuur. Hierbij ontstaat ook stikstofmono-oxide, dat wordt
hergebruikt.
3p
14
Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt in stap 1.
2p
15
Leg uit of de katalysator nog aanwezig is na de reactie die plaatsvindt in
stap 1.
1p
16
Tot welke soort stoffen behoort rhodium?
A edelgassen
B halogenen
C metalen
D verbindingen
In het diagram hiernaast is
schematisch weergegeven hoe het
aantal deeltjes van de deelnemende
stoffen verandert tijdens de reactie
die plaatsvindt in stap 2.
aantal
deeltjes
II
III
tijd
2p
17
Geef voor elke lijn (I, II en III) aan welke stof deze lijn betreft:
stikstofmono-oxide, zuurstof of stikstofdioxide.
Geef je antwoord als volgt:
lijn I : ...
lijn II : ...
lijn III : ...
GT-0174-a-o
6/14

### Pagina 7

1p 18 In stap 3 ontstaat een oplossing van salpeterzuur.
Wat is de notatie van een oplossing van salpeterzuur?
A H
+ (aq) + NO₃
(aq)
B HNO₃ (aq)
C HNO₃ (1)
D HNO₃ (aq) + H₂O (aq)
E HNO₃ (1) + H₂O (1)
De productie van salpeterzuur is hieronder schematisch en vereenvoudigd
in een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog niet volledig: de
namen van drie stoffen ontbreken.
zuurstof
ammoniak
I
gasmengsel met
stikstofmono-oxide
X
II
gasmengsel met
stikstofdioxide
Z
III
Y

oplossing van
salpeterzuur
2p 19 Geef aan welke namen moeten staan op de plaatsen X, Y en Z.
Geef je antwoord als volgt:
X = ...
Y = ...
Z = ...
De concentratie salpeterzuur in de oplossing kan
worden verhoogd met behulp van destillatie.
Hieronder zijn een distillatieopstelling en enige
gegevens van salpeterzuur weergegeven.
(zuiver) salpeterzuur
dichtheid (g/mL)
1,5
kookpunt (°C)
83
smeltpunt (°C)
-42
molecuulmassa (u)
63,0
oplosbaarheid
goed
[FIGUUR: Schematische weergave van een distillatieopstelling met twee kolfen, een thermometer en een koeler.]
1p 20 Waar zal na afloop van de distillatie de grootste concentratie
salpeterzuur aanwezig zijn?
A bij I, dit is het destillaat
B bij I, dit is het residu
C bij II, dit is het destillaat
D bij II, dit is het residu
GT-0174-a-o
7 / 14
lees verder

### Pagina 8

Sportdrank
Op internet is onderstaande informatie te vinden:
1
Tijdens een uur sporten verliest een persoon ongeveer één liter vocht.
2
Met dat vocht verliest men ongeveer 400 tot 1100 mg natrium. Bovendien
3
hebben de spieren brandstof (koolhydraten) verbruikt.
4
Om de verliezen weer aan te vullen kan een sportdrank worden
5
gedronken.
6
Een sportdrank bestaat voornamelijk uit water, waaraan natrium en
7
koolhydraten (suikers zoals glucose en sacharose) zijn toegevoegd. Om
8
de smaak te verbeteren en de houdbaarheid te verhogen wordt ook vaak
9
citroenzuur toegevoegd. Citroenzuur geeft de drank wel een hoge
10
zuurgraad en dat is schadelijk voor het gebit.
11
Een ideale sportdrank voldoet aan de volgende criteria:
12
– bevat 6 tot 8 gram koolhydraten per 100 mL drank;
13
– bevat 40 tot 110 mg natrium per 100 mL drank;
14
– bevat geen andere toevoegingen zoals koolzuur, cafeïne en
15
alcohol.
naar: www.gezondheid.be
1p
21
In de tekst staat dat 'natrium' wordt toegevoegd aan water om een
sportdrank te maken (regels 6 en 7). Chemisch gezien is dit een onjuiste
benaming voor de deeltjes die worden bedoeld.
Wat is de formule van de natriumdeeltjes die aanwezig zijn in een
sportdrank?
A Na (aq)
B
Na (l)
C Na+ (aq)
D Na+ (l)
1p
22
Welk E-nummer moet op het etiket zijn vermeld wanneer citroenzuur aan
de drank is toegevoegd?
A E-200/03
B E-330/33
C E-422
D E-460/66
1p
23
Geef de formule van glucose.
In de tekst staat dat een 'hoge zuurgraad' schadelijk is voor het gebit
(regels 9 en 10). Lieke vraagt zich af wat een 'hoge zuurgraad' betekent.
Is het een drank met een hoge pH of is de drank juist erg zuur? Daarom
meet zij de pH van zo'n sportdrank met een hoge zuurgraad.
GT-0174-a-o
8 / 14
lees verder

### Pagina 9

1p 24 Welke pH zal zij gemeten hebben?
A 3
B 6
C 8
D 11
In onderstaande tabel staan gegevens van een aantal sportdranken:
sportdrank
koolhydraten
(g/100 mL)
natrium
(mg/100 mL)
AA Drink
16,5
0
Aquarius
6,3
22
Extran
15,1
13
Isostar
6,8
70
1p 25 Welk merk sportdrank voldoet het beste aan de criteria die zijn genoemd
in regels 12 en 13?
A AA Drink
B Aquarius
C Extran
D Isostar
Lieke zegt: "ik neem wel een paar snoepjes in plaats van sportdrank, daar
zit glucose in, en dat is een koolhydraat". Aiko zegt: "maar je hebt ook
vocbt nodig, ik neem liever een glas cola". Lieke vindt dat cola geen
ideale sportdrank is.
2p 26 Een bepaald soort snoepje heeft een massa van 3,4 gram en bevat 89
massaprocent glucose. De snoepjes bevatten behalve glucose geen
andere koolhydraten.
→ Bereken hoeveel snoepjes overeenkomen met de hoeveelheid
koolhydraten in 100 mL Extran sportdrank.
2p 27 Leg uit dat cola volgens de informatie
op internet geen ideale sportdrank is.
Maak hierbij gebruik van de informatie
gegeven uit de tekst (regels 11 tot en
met 15).
Frisdrank met plantenextracten.
Ingrediënten: sprankelend water;
suiker; kleurstof: E150d;
voedingszuur: E338;
plantenextracten; cafeïne.
Tenminste houdbaar tot: zie hals
en/of dop. Statiegeld fles.
GT-0174-a-0
9/14
lees verder ►

### Pagina 10

Lieke en Aiko vinden op het internet een recept voor het maken van een
sportdrank. Daar staat het volgende:
– Vul een fles (1 L) voor de helft met appelsap.
– Vul de rest van de fles met water.
– Voeg een half theelepeltje keukenzout toe.
Lieke gaat 1 liter sportdrank maken. Uit de verpakking van de appelsap
blijkt dat een halve liter appelsap 50,0 mg natrium bevat. Lieke wil weten
hoeveel gram zout ze nog moet toevoegen om een drank met hetzelfde
natriumgehalte te krijgen als dat van Isostar. Ze berekent dat het aantal
gram natrium dat ze nog nodig heeft met 2,54 vermenigvuldigd moet
worden om het benodigde aantal gram keukenzout te berekenen.
2p 28 Laat zien dat het aantal gram keukenzout berekend kan worden door het
aantal gram natrium met 2,54 te vermenigvuldigen.
2p 29 Bereken hoeveel gram keukenzout Lieke moet toevoegen aan 1 liter
zelfgemaakte sportdrank, om een natriumgehalte van 70 mg per 100 mL
te krijgen.
GT-0174-a-o
10 / 14
lees verder

### Pagina 11

Roodekool

Roodekool is een harde paarse groente die zowel rauw als gekookt gegeten kan worden. De kooktijd van fijngesneden roodekool in een ruime hoeveelheid water is ten minste 20 minuten. Tijdens het koken wordt het kookwater paars. Om de kool wat zachter te maken wordt soms een kleine hoeveelheid azijn toegevoegd. De kool en het kookwater worden dan paarsrood tot rood.

1p
30
Grond waarop roodekool wordt verbouwd, moet soms worden bemest met
een stof die de atoomsoort stikstof bevat.
Welke stof kan hiervoor worden gebruikt?
A kaliumcarbonaat
B kaliumfosfaat
C kaliumnitraat
D kaliumsulfaat

1p
31
Door welk verschil in stofeigenschap wordt de kleurstof gescheiden van
de rodekool?
A deeltjesgrootte
B dichtheid
C kookpunt
D oplosbaarheid

1p
32
Geef de notatie van het negatieve ionsoort in azijn.

2p
33
De kleur van het kookwater is afhankelijk van de hoeveelheid azijn die is
toegevoegd.
→ Is de H+ concentratie in paars kookwater groter dan, gelijk aan, of
kleiner dan de H+ concentratie in rood kookwater? Motiveer je
antwoord.

Een kilogram (1,0 kg) rodekool bevat onder meer:
- 903 gram water
- 15 gram eiwit
- 35 gram koolhydraten, waarvan 30 gram suikers
- 2 gram vet
- 400 mg calcium
- 300 mg fosfor
naar: www.voedingswaardetabel.nl

2p
34
Bereken het massapercentage water in rodekool.

GT-0174-a-o
11 / 14
leest verder ►►►

### Pagina 12

Bruisend badpoeder
Voor een ontspannend effect bij het in bad gaan, kan een bruisbal worden
gebruikt. In het badwater gaat de bal bruisen en komen de geur en de
kleurstoffen uit de bal vrij. Helga en Moniek maken een variant hierop:
bruisend badpoeder. Ze gebruiken onderstaand voorschrift:
benodigdheden:
- 25 gram citroenzuur
- 25 gram zuiveringszout
- een spatelpuntje kleursto fpoeder
- 2 druppels parfumolie
uitvoering:
- meng het citroenzuur en het zuiveringszout goed
- voeg het kleursto fpoeder en de parfumolie toe
- roer nog enige tijd goed
Het bruisen wordt veroorzaakt door een chemisch proces. Dit proces kan
worden beschouwd als twee opeenvolgende reacties. De vergelijking van
de eerste reactie is hieronder weergegeven:

H+ + HCO₃⁻ → H₂CO₃
(reactie 1)
Het reactieproduct ontleedt vervolgens (reactie 2) waarbij water en één
andere stof ontstaan.
1p
35
Wat is de rationele naam van zuiveringszout?
A natriumcarbonaat
B natriumhydroxide
C natriumnitraat
D natriumwaterstofcarbonaat
1p
36
Welk type reactie is reactie 1?
A neerslagreactie
B ontledingsreactie
C verbrandingsreactie
D zuur-basereactie
2p
37
Geef de naam van de andere stof die ontstaat bij reactie 2 en licht toe
waarom deze stof het bruisen veroorzaakt.
Geef je antwoord als volgt:
naam stof:
veroorzaakt bruisen omdat:
GT-0174-a-0
12 / 14
lees verder

### Pagina 13

2p 38 Leg uit van welke stof (citroenzuur of zuiveringszout) bij het maken van
het badpoeder een overmaat is gebruikt. Neem hierbij aan dat bij deze
reactie de massaverhouding citroenzuur : zuiveringszout = 7 : 3 is.
Geef je antwoord als volgt:
uitleg: ...
dus: ... is in overmaat.
2p 39 Het badpoeder moet droog bewaard worden, omdat vocht (water)
reactie 1 op gang brengt.
→ Welke functie heeft het vocht?
Neem onderstaande tabel over en vul deze in. Maak steeds een keuze
tussen 'wel' of 'niet'.
adsorptiemiddel
indicator
oplosmiddel
wel/niet
...
...
...
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0174-a-o
13 / 14
lees verder

### Pagina 14

Neerslag
1
2
3
4
5
6
7
8
9
De docent van Lydian behandelt in de les het onderwerp zouten. Daarna
mogen de leerlingen zelf wat proefjes doen. Hiervoor staat op een grote
tafel een aantal potjes en flesjes.
Lydian neemt een potje waarop MgSO₄ staat. Met een beetje van dit
poeder maakt ze een oplossing. Ze pakt ook een flesje met een oplossing
van bariumhydroxide. Wanneer ze beide oplossingen samenvoegt,
ontstaat een neerslag. Lydian zegt dat uit Binas-tabel 35 blijkt dat het
neerslag bestaat uit magnesiumhydroxide. Haar docent zegt dat het
neerslag ook een andere stof bevat.
1p
40
1p
41
Geef de rationele naam van MgSO₄.
Geef de reactievergelijking voor het oplossen van MgSO₄.
2p
42
Geef de formule van bariumhydroxide.
1p
43
Welke kleur heeft lakmoes als het in contact komt met een oplossing van
bariumhydroxide?
A
blauw
B
groen
C
paars
D
rood
1p
44
Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer Lydian de
twee oplossingen samenvoegt.
1p
45
Geef aan uit welk gegeven in Binas-tabel 35 is af te leiden dat het
neerslag magnesiumhydroxide bevat.
1p
46
Geef de formule van de andere stof in het neerslag (regels 8 en 9).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0174-a-o
14 / 14
einde