# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1 ## Vraag 1 – Vraag 1 (1 punt) 1 dinsdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 1 dinsdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: molecuulformule toestandsaanduiding oplossing ammoniak Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen ammoniak (NH₃) en het ammoniumion (NH₄⁺). Verwarring tussen de toestandsaanduiding voor een oplossing (aq) en een vloeistof (l). Kernbegrippen: molecuulformule, toestandsaanduiding, oplossing, ammoniak Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen ammoniak (NH₃) en het ammoniumion (NH₄⁺). - Verwarring tussen de toestandsaanduiding voor een oplossing (aq) en een vloeistof (l). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (1 punt) 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: oplossing suspensie helder troebel mengsels Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen 'helder' en 'kleurloos'. Een oplossing kan gekleurd en helder zijn. Niet weten dat 'troebel' duidt op een suspensie (vaste deeltjes in een vloeistof) en dus geen oplossing is. Kernbegrippen: oplossing, suspensie, helder, troebel, mengsels Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen 'helder' en 'kleurloos'. Een oplossing kan gekleurd en helder zijn. - Niet weten dat 'troebel' duidt op een suspensie (vaste deeltjes in een vloeistof) en dus geen oplossing is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (1 punt) Wat betekent de II in de namen lood(II)nitraat en koper(II)sulfaat? A De coëfficiënt van de positieve ionen is 2. B De index van de negatieve ionen is 2. C De lading van de metaalionen is 2+. D De stoffen bevatten 2 ionsoorten. Wat kun je verwachten: Wat betekent de II in de namen lood(II)nitraat en koper(II)sulfaat? A De coëfficiënt van de positieve ionen is 2. B De index van de negatieve ionen is 2. C De lading van de metaalionen is 2+. D De stoffen bevatten 2 ionsoorten. Wat moet je kennen: naamgeving zouten ionlading metaalionen Romeinse cijfers Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van ionlading met coëfficiënt (getal voor een molecuul in een reactievergelijking). Verwarren van ionlading met index (subscript in een molecuulformule). Verwarren van de specifieke betekenis van het Romeinse cijfer met een algemene eigenschap van het zout (zoals het aantal ionsoorten). Kernbegrippen: naamgeving zouten, ionlading, metaalionen, Romeinse cijfers Veelgemaakte fouten: - Verwarren van ionlading met coëfficiënt (getal voor een molecuul in een reactievergelijking). - Verwarren van ionlading met index (subscript in een molecuulformule). - Verwarren van de specifieke betekenis van het Romeinse cijfer met een algemene eigenschap van het zout (zoals het aantal ionsoorten). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (1 punt) 1 p 4 Uit de kleurverandering die optreedt in bekerglas 1 blijkt dat ammoniak een bepaalde eigenschap heeft. Welke eigenschap is dat? A Ammoniak is een base. B Ammoniak is een gas. C Ammoniak is een vloeistof. D Ammoniak is een zuur. Wat kun je verwachten: 1 p 4 Uit de kleurverandering die optreedt in bekerglas 1 blijkt dat ammoniak een bepaalde eigenschap heeft. Welke eigenschap is dat? A Ammoniak is een base. B Ammoniak is een gas. C Ammoniak is een vloeistof. D Ammoniak is een zuur. Wat moet je kennen: indicator zuur-base reactie base pH Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van chemische eigenschap (base) met fysische eigenschap (gas/vloeistof). Verwarren van base met zuur. Kernbegrippen: indicator, zuur-base reactie, base, pH Veelgemaakte fouten: - Verwarren van chemische eigenschap (base) met fysische eigenschap (gas/vloeistof). - Verwarren van base met zuur. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 5 – Vraag 5 (1 punt) De verandering in bekerglas 2 is het gevolg van een reactie waarbij onder meer lood(II)hydroxide ontstaat. Geef de formule van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in lood(II)hydroxide. Wat kun je verwachten: De verandering in bekerglas 2 is het gevolg van een reactie waarbij onder meer lood(II)hydroxide ontstaat. Geef de formule van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in lood(II)hydroxide. Wat moet je kennen: ionen zouten formules van ionen naamgeving zouten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De naam van het ion geven in plaats van de formule. Verwarring tussen hydroxide (OH⁻) en oxide (O²⁻). Vergeten van de negatieve lading in de formule. Kernbegrippen: ionen, zouten, formules van ionen, naamgeving zouten Veelgemaakte fouten: - De naam van het ion geven in plaats van de formule. - Verwarring tussen hydroxide (OH⁻) en oxide (O²⁻). - Vergeten van de negatieve lading in de formule. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/5 ## Vraag 6 – Vraag 6 (1 punt) 1p 6 Voorafgaand aan het toevoegen van de ammoniakoplossing is de oplossing in bekerglas 3 lichtblauw van kleur. Door welke deeltjes wordt deze lichtblauwe kleur veroorzaakt? A koperatomen B koperionen C kopermoleculen D sulfaatatomen E sulfaationen F sulfaatmoleculen Wat kun je verwachten: 1p 6 Voorafgaand aan het toevoegen van de ammoniakoplossing is de oplossing in bekerglas 3 lichtblauw van kleur. Door welke deeltjes wordt deze lichtblauwe kleur veroorzaakt? A koperatomen B koperionen C kopermoleculen D sulfaatatomen E sulfaationen F sulfaatmoleculen Wat moet je kennen: zouten ionen oplossingen eigenschappen van ionen kleur van zoutoplossingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. Onjuist toeschrijven van kleur aan het negatieve ion (sulfaat) in plaats van het positieve metaalion (koper). Kernbegrippen: zouten, ionen, oplossingen, eigenschappen van ionen, kleur van zoutoplossingen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen atomen, moleculen en ionen. - Onjuist toeschrijven van kleur aan het negatieve ion (sulfaat) in plaats van het positieve metaalion (koper). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (1 punt) 1 p 7 "Jammer dat de vloeistof in het eerste bekerglas geen rode kleur heeft," zegt Okke, "anders is het net de Nederlandse vlag." De docent stelt dat in dat geval geen fenolftaleïen, maar een andere indicator in bekerglas 1 zou moeten worden gebruikt. → Geef aan welke indicator in bekerglas 1 wel dit rode resultaat zou geven. Maak gebruik van Binas-tabel 36. Wat kun je verwachten: 1 p 7 "Jammer dat de vloeistof in het eerste bekerglas geen rode kleur heeft," zegt Okke, "anders is het net de Nederlandse vlag." De docent stelt dat in dat geval geen fenolftaleïen, maar een andere indicator in bekerglas 1 zou moeten worden gebruikt. → Geef aan welke indicator in bekerglas 1 wel dit rode resultaat zou geven. Maak gebruik van Binas-tabel 36. Wat moet je kennen: indicatoren zuur-base reacties pH Binas gebruiken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Niet Binas-tabel 36 gebruiken Een indicator kiezen die niet rood kleurt in een basische oplossing De kleuren van verschillende indicatoren verwarren Kernbegrippen: indicatoren, zuur-base reacties, pH, Binas gebruiken Veelgemaakte fouten: - Niet Binas-tabel 36 gebruiken - Een indicator kiezen die niet rood kleurt in een basische oplossing - De kleuren van verschillende indicatoren verwarren Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 8 – Vraag 8 (1 punt) 8 slingeren, kunnen daarvan kunstzinnige foto's worden 9 gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de 10 afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt door 11 het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes. Wat kun je verwachten: 8 slingeren, kunnen daarvan kunstzinnige foto's worden 9 gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de 10 afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt door 11 het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes. Wat moet je kennen: verbrandingsvoorwaarden ontbrandingstemperatuur Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De drie verbrandingsvoorwaarden (brandstof, zuurstof, ontbrandingstemperatuur) door elkaar halen. Denken dat de batterij de brandstof of zuurstof levert in plaats van de benodigde energie (warmte). Kernbegrippen: verbrandingsvoorwaarden, ontbrandingstemperatuur Veelgemaakte fouten: - De drie verbrandingsvoorwaarden (brandstof, zuurstof, ontbrandingstemperatuur) door elkaar halen. - Denken dat de batterij de brandstof of zuurstof levert in plaats van de benodigde energie (warmte). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/8 ## Vraag 9 – Vraag 9 (1 punt) 9 gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de 10 afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt door 11 het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes. Wat kun je verwachten: 9 gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de 10 afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt door 11 het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes. Wat moet je kennen: verbrandingsverschijnselen vonken rook vlammen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de begrippen vonken, vlammen en rook. Een vlam is gasvormig, rook zijn (meestal niet-gloeiende) vaste deeltjes in gas, en vonken zijn wegvliegende, gloeiende vaste deeltjes. Kernbegrippen: verbrandingsverschijnselen, vonken, rook, vlammen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de begrippen vonken, vlammen en rook. Een vlam is gasvormig, rook zijn (meestal niet-gloeiende) vaste deeltjes in gas, en vonken zijn wegvliegende, gloeiende vaste deeltjes. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 11 – Vraag 11 (1 punt) Staalwol bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule Fe₃O₄. Staal bevat behalve ijzer en koolstof nog een andere stof. → Geef de naam van deze stof. Wat kun je verwachten: Staalwol bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule Fe₃O₄. Staal bevat behalve ijzer en koolstof nog een andere stof. → Geef de naam van deze stof. Wat moet je kennen: legering staal samenstelling van stoffen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De samenstelling van staal is parate kennis die een leerling mogelijk niet heeft. Verwarring met andere metalen die in legeringen worden gebruikt. Kernbegrippen: legering, staal, samenstelling van stoffen Veelgemaakte fouten: - De samenstelling van staal is parate kennis die een leerling mogelijk niet heeft. - Verwarring met andere metalen die in legeringen worden gebruikt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (3 punten) 3p 12 Geef de vergelijking van de verbranding van ijzer tot magnetiet. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat kun je verwachten: 3p 12 Geef de vergelijking van de verbranding van ijzer tot magnetiet. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen verbrandingsreactie kloppend maken van een reactievergelijking toestandsaanduidingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Incorrecte formules voor beginstoffen of reactieproduct. Vergeten dat zuurstof een diatomisch molecuul is (O₂). Fouten bij het balanceren van de atomen. Incorrecte of ontbrekende toestandsaanduidingen. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, verbrandingsreactie, kloppend maken van een reactievergelijking, toestandsaanduidingen Veelgemaakte fouten: - Incorrecte formules voor beginstoffen of reactieproduct. - Vergeten dat zuurstof een diatomisch molecuul is (O₂). - Fouten bij het balanceren van de atomen. - Incorrecte of ontbrekende toestandsaanduidingen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (1 punt) 1p 13 Magnetiet heeft andere stofeigenschappen dan staalwol. Een daarvan is de kleur. → Geef nog een stofeigenschap waarin deze stoffen verschillen. Wat kun je verwachten: 1p 13 Magnetiet heeft andere stofeigenschappen dan staalwol. Een daarvan is de kleur. → Geef nog een stofeigenschap waarin deze stoffen verschillen. Wat moet je kennen: stofeigenschappen metalen metaaloxiden verbranding Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De al gegeven stofeigenschap (kleur) noemen. Een eigenschap noemen die niet onderscheidend is, zoals 'is een vaste stof'. Een niet-stofeigenschap noemen, zoals massa of volume van het voorwerp. Kernbegrippen: stofeigenschappen, metalen, metaaloxiden, verbranding Veelgemaakte fouten: - De al gegeven stofeigenschap (kleur) noemen. - Een eigenschap noemen die niet onderscheidend is, zoals 'is een vaste stof'. - Een niet-stofeigenschap noemen, zoals massa of volume van het voorwerp. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (1 punt) 1p 14 In magnetiet komen twee soorten ijzerionen voor: Fe^2+ en Fe^3+. Wat is de verhouding Fe^2+ : Fe^3+ in Fe_3O_4? A 1 : 2 B 2 : 1 C 2 : 3 D 3 : 2 E 3 : 4 F 4 : 3 Wat kun je verwachten: 1p 14 In magnetiet komen twee soorten ijzerionen voor: Fe^2+ en Fe^3+. Wat is de verhouding Fe^2+ : Fe^3+ in Fe_3O_4? A 1 : 2 B 2 : 1 C 2 : 3 D 3 : 2 E 3 : 4 F 4 : 3 Wat moet je kennen: ionlading verhoudingsformule elektrische neutraliteit van zouten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verhouding omdraaien (Fe³⁺:Fe²⁺) Reken- of telfout in de totale lading Verkeerde lading voor oxide-ion aannemen Kernbegrippen: ionlading, verhoudingsformule, elektrische neutraliteit van zouten Veelgemaakte fouten: - Verhouding omdraaien (Fe³⁺:Fe²⁺) - Reken- of telfout in de totale lading - Verkeerde lading voor oxide-ion aannemen Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (2 punten) Staalwol bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule Fe₃O₄. 15 Bereken het massapercentage ijzer in Fe₃O₄. Gebruik voor Fe₃O₄ de massa 231,4 (u). Wat kun je verwachten: Staalwol bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule Fe₃O₄. 15 Bereken het massapercentage ijzer in Fe₃O₄. Gebruik voor Fe₃O₄ de massa 231,4 (u). Wat moet je kennen: massapercentage atoommassa molecuulmassa chemische formule Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de atoommassa van ijzer met 3 te vermenigvuldigen. De breuk voor de massaverhouding verkeerd opstellen (bijvoorbeeld teller en noemer omdraaien). Vergeten het resultaat met 100 te vermenigvuldigen om een percentage te krijgen. Kernbegrippen: massapercentage, atoommassa, molecuulmassa, chemische formule Veelgemaakte fouten: - Vergeten de atoommassa van ijzer met 3 te vermenigvuldigen. - De breuk voor de massaverhouding verkeerd opstellen (bijvoorbeeld teller en noemer omdraaien). - Vergeten het resultaat met 100 te vermenigvuldigen om een percentage te krijgen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (2 punten) 2p 16 Leg uit welke fase (vast of vloeibaar) magnesium heeft in de verwarmde oven. Maak gebruik van Binas-tabel 15. Wat kun je verwachten: 2p 16 Leg uit welke fase (vast of vloeibaar) magnesium heeft in de verwarmde oven. Maak gebruik van Binas-tabel 15. Wat moet je kennen: faseovergangen smeltpunt kookpunt stofconstanten Binas gebruiken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Smeltpunt en kookpunt verwarren. De temperatuur van 850 °C verkeerd vergelijken met de smelt- en kookpunten. Vergeten Binas te gebruiken. Een conclusie geven zonder de vereiste uitleg. Kernbegrippen: faseovergangen, smeltpunt, kookpunt, stofconstanten, Binas gebruiken Veelgemaakte fouten: - Smeltpunt en kookpunt verwarren. - De temperatuur van 850 °C verkeerd vergelijken met de smelt- en kookpunten. - Vergeten Binas te gebruiken. - Een conclusie geven zonder de vereiste uitleg. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) Bij reactie 1 zijn vijf verschillende stoffen betrokken. Welke van deze stoffen is een metaal? A C B CaCO₃ C CaO D Mg E MgO Wat kun je verwachten: Bij reactie 1 zijn vijf verschillende stoffen betrokken. Welke van deze stoffen is een metaal? A C B CaCO₃ C CaO D Mg E MgO Wat moet je kennen: metalen elementen en verbindingen chemische formules Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een metaalatoom in een verbinding (zoals Ca in CaCO₃ of Mg in MgO) met het metaal als elementaire stof (Mg). Denken dat C (koolstof) een metaal is, omdat het in de vorm van grafeen stroom geleidt. Kernbegrippen: metalen, elementen en verbindingen, chemische formules Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een metaalatoom in een verbinding (zoals Ca in CaCO₃ of Mg in MgO) met het metaal als elementaire stof (Mg). - Denken dat C (koolstof) een metaal is, omdat het in de vorm van grafeen stroom geleidt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (1 punt) 1p 18 Lucht bevat stoffen waardoor magnesium in de oven kan verbranden. Dit is ongewenst. Daarom wordt de oven (blok I) vooraf gevuld met argon in plaats van met lucht. Waarom zal magnesium niet verbranden wanneer de oven is gevuld met argon? A Argon is een edelgas, en dus niet brandbaar. B Argon is een edelgas, en reageert dus niet. C Argon is een halogeen, en dus niet brandbaar. D Argon is een halogeen, en reageert dus niet. Wat kun je verwachten: 1p 18 Lucht bevat stoffen waardoor magnesium in de oven kan verbranden. Dit is ongewenst. Daarom wordt de oven (blok I) vooraf gevuld met argon in plaats van met lucht. Waarom zal magnesium niet verbranden wanneer de oven is gevuld met argon? A Argon is een edelgas, en dus niet brandbaar. B Argon is een edelgas, en reageert dus niet. C Argon is een halogeen, en dus niet brandbaar. D Argon is een halogeen, en reageert dus niet. Wat moet je kennen: edelgassen reactiviteit verbrandingsreactie inerte atmosfeer Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen edelgassen en halogenen. Verwarring tussen de eigenschap 'niet brandbaar' en 'niet reactief' als de fundamentele reden. Kernbegrippen: edelgassen, reactiviteit, verbrandingsreactie, inerte atmosfeer Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen edelgassen en halogenen. - Verwarring tussen de eigenschap 'niet brandbaar' en 'niet reactief' als de fundamentele reden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (1 punt) 1p 19 Welke deeltjes reageren bij reactie 2 als base? A de calciumionen B de magnesiumionen C de oxide-ionen D de waterstofionen E de watermoleculen Wat kun je verwachten: 1p 19 Welke deeltjes reageren bij reactie 2 als base? A de calciumionen B de magnesiumionen C de oxide-ionen D de waterstofionen E de watermoleculen Wat moet je kennen: zuur-base reactie base protonacceptor oxiden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van zuur en base (H⁺ is het zuur, niet de base). Niet herkennen dat de metaaloxiden CaO en MgO de bron zijn van de basische oxide-ionen (O²⁻). Kernbegrippen: zuur-base reactie, base, protonacceptor, oxiden Veelgemaakte fouten: - Verwarren van zuur en base (H⁺ is het zuur, niet de base). - Niet herkennen dat de metaaloxiden CaO en MgO de bron zijn van de basische oxide-ionen (O²⁻). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (1 punt) 1p 20 In blok I is een van de beginstoffen in overmaat aanwezig. → Geef de formule van deze stof. Wat kun je verwachten: 1p 20 In blok I is een van de beginstoffen in overmaat aanwezig. → Geef de formule van deze stof. Wat moet je kennen: overmaat ondermaat reactievergelijking blokschema chemische formules Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De naam 'calciumcarbonaat' geven in plaats van de gevraagde formule CaCO₃. Het concept 'overmaat' verwarren met 'ondermaat' (de stof die volledig opreageert). Niet correct aflezen uit het blokschema dat CaCO₃ na de reactie in blok I nog steeds aanwezig is. Kernbegrippen: overmaat, ondermaat, reactievergelijking, blokschema, chemische formules Veelgemaakte fouten: - De naam 'calciumcarbonaat' geven in plaats van de gevraagde formule CaCO₃. - Het concept 'overmaat' verwarren met 'ondermaat' (de stof die volledig opreageert). - Niet correct aflezen uit het blokschema dat CaCO₃ na de reactie in blok I nog steeds aanwezig is. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (1 punt) 1p 21 Geef de triviale naam van de oplossing die wordt ingevoerd in blok II. Wat kun je verwachten: 1p 21 Geef de triviale naam van de oplossing die wordt ingevoerd in blok II. Wat moet je kennen: triviale naam zuren ionen in oplossing zoutzuur Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Systematische naam (waterstofchloride-oplossing) geven in plaats van de gevraagde triviale naam. Formule (HCl) geven in plaats van de gevraagde naam. Kernbegrippen: triviale naam, zuren, ionen in oplossing, zoutzuur Veelgemaakte fouten: - Systematische naam (waterstofchloride-oplossing) geven in plaats van de gevraagde triviale naam. - Formule (HCl) geven in plaats van de gevraagde naam. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (1 punt) 1p 22 Geef de naam van een scheidingsmethode waarmee grafeen ten slotte uit het vloeibare mengsel kan worden verkregen (blok III). Wat kun je verwachten: 1p 22 Geef de naam van een scheidingsmethode waarmee grafeen ten slotte uit het vloeibare mengsel kan worden verkregen (blok III). Wat moet je kennen: scheidingsmethoden filtreren bezinken suspensie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren met scheidingsmethoden voor oplossingen (indampen, destilleren). Niet herkennen dat grafeen een onoplosbare vaste stof is in het mengsel. Kernbegrippen: scheidingsmethoden, filtreren, bezinken, suspensie Veelgemaakte fouten: - Verwarren met scheidingsmethoden voor oplossingen (indampen, destilleren). - Niet herkennen dat grafeen een onoplosbare vaste stof is in het mengsel. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (2 punten) 2p 23 In het laboratorium-proces worden maar kleine hoeveelheden gebruikt. → Bereken hoeveel gram grafeen maximaal kan ontstaan uit 15 gram calciumcarbonaat. Wat kun je verwachten: 2p 23 In het laboratorium-proces worden maar kleine hoeveelheden gebruikt. → Bereken hoeveel gram grafeen maximaal kan ontstaan uit 15 gram calciumcarbonaat. Wat moet je kennen: rekenen aan reacties stoichiometrie massaverhouding formulemassa Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Incorrecte berekening formulemassa CaCO₃ Verkeerde massaverhouding opstellen Molverhouding uit reactievergelijking negeren Kernbegrippen: rekenen aan reacties, stoichiometrie, massaverhouding, formulemassa Veelgemaakte fouten: - Incorrecte berekening formulemassa CaCO₃ - Verkeerde massaverhouding opstellen - Molverhouding uit reactievergelijking negeren Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (1 punt) 1 p 24 Verandert het totale aantal moleculen bij de weergegeven reactie? A Ja, het aantal moleculen wordt kleiner. B Ja, het aantal moleculen wordt groter. C Nee, het aantal moleculen blijft gelijk. Wat kun je verwachten: 1 p 24 Verandert het totale aantal moleculen bij de weergegeven reactie? A Ja, het aantal moleculen wordt kleiner. B Ja, het aantal moleculen wordt groter. C Nee, het aantal moleculen blijft gelijk. Wat moet je kennen: reactievergelijking moleculen tellen coëfficiënten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van atomen en moleculen. De wet van behoud van massa (en dus atomen) geldt, maar de wet van behoud van moleculen niet. De coëfficiënten verkeerd optellen. Kernbegrippen: reactievergelijking, moleculen tellen, coëfficiënten Veelgemaakte fouten: - Verwarren van atomen en moleculen. De wet van behoud van massa (en dus atomen) geldt, maar de wet van behoud van moleculen niet. - De coëfficiënten verkeerd optellen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (1 punt) 1 p 25 Welk proces kan met deze vergelijking zijn weergeven? A de ontleding van A B de scheiding van A C het oplossen van A D het smelten van A Wat kun je verwachten: 1 p 25 Welk proces kan met deze vergelijking zijn weergeven? A de ontleding van A B de scheiding van A C het oplossen van A D het smelten van A Wat moet je kennen: ontledingsreactie chemische reactie fysisch proces Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van een chemische reactie (ontleding) met een fysisch proces (scheiden, oplossen, smelten). Kernbegrippen: ontledingsreactie, chemische reactie, fysisch proces Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van een chemische reactie (ontleding) met een fysisch proces (scheiden, oplossen, smelten). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/25 ## Vraag 26 – Vraag 26 (1 punt) 1p 26 Een hoeveelheid A heeft een massa van 10 mg. Deze hoeveelheid A wordt volledig omgezet volgens de gegeven vergelijking. Wat is dan de totale massa van B en C samen? A minder dan 10 mg B 10 mg C meer dan 10 mg maar minder dan 20 mg D 20 mg E meer dan 20 mg Wat kun je verwachten: 1p 26 Een hoeveelheid A heeft een massa van 10 mg. Deze hoeveelheid A wordt volledig omgezet volgens de gegeven vergelijking. Wat is dan de totale massa van B en C samen? A minder dan 10 mg B 10 mg C meer dan 10 mg maar minder dan 20 mg D 20 mg E meer dan 20 mg Wat moet je kennen: Wet van Lavoisier Wet van behoud van massa Chemische reactie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De coëfficiënten in de reactievergelijking (de getallen voor de moleculen) verwarren met de massaverhouding. Denken dat het aantal moleculen gelijk moet blijven, en dit koppelen aan de massa. Kernbegrippen: Wet van Lavoisier, Wet van behoud van massa, Chemische reactie Veelgemaakte fouten: - De coëfficiënten in de reactievergelijking (de getallen voor de moleculen) verwarren met de massaverhouding. - Denken dat het aantal moleculen gelijk moet blijven, en dit koppelen aan de massa. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/26 ## Vraag 27 – Vraag 27 (2 punten) 2p 27 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 34 u. Hij zegt: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 4,7 mg B." Bereken de molecuulmassa van B. Wat kun je verwachten: 2p 27 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 34 u. Hij zegt: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 4,7 mg B." Bereken de molecuulmassa van B. Wat moet je kennen: massabehoud massaverhouding molecuulmassa stoichiometrie reactievergelijking Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De coëfficiënten uit de reactievergelijking (2 voor A, 1 voor B) vergeten mee te nemen in de berekening van de molecuulmassaverhouding. De massaverhouding verkeerd om berekenen (10 / 4,7 in plaats van 4,7 / 10). Eenheden (mg en u) door elkaar halen. Kernbegrippen: massabehoud, massaverhouding, molecuulmassa, stoichiometrie, reactievergelijking Veelgemaakte fouten: - De coëfficiënten uit de reactievergelijking (2 voor A, 1 voor B) vergeten mee te nemen in de berekening van de molecuulmassaverhouding. - De massaverhouding verkeerd om berekenen (10 / 4,7 in plaats van 4,7 / 10). - Eenheden (mg en u) door elkaar halen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (1 punt) De docent vertelt dat bij de weergegeven reactie ook een katalysator is betrokken. Hij geeft in een diagram weer hoe het aantal moleculen van de betrokken stoffen gedurende de reactie verandert. Welke lijn geeft het aantal moleculen van A weer? A lijn I B lijn II C lijn III Wat kun je verwachten: De docent vertelt dat bij de weergegeven reactie ook een katalysator is betrokken. Hij geeft in een diagram weer hoe het aantal moleculen van de betrokken stoffen gedurende de reactie verandert. Welke lijn geeft het aantal moleculen van A weer? A lijn I B lijn II C lijn III Wat moet je kennen: reactiesnelheid beginstof reactieproduct katalysator grafiek interpreteren Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een beginstof (dalende lijn) met een reactieproduct (stijgende lijn). De grafiek is inconsistent met de reactievergelijking (twee dalende lijnen voor één beginstof, en één stijgende lijn voor twee reactieproducten), wat tot verwarring kan leiden. Kernbegrippen: reactiesnelheid, beginstof, reactieproduct, katalysator, grafiek interpreteren Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een beginstof (dalende lijn) met een reactieproduct (stijgende lijn). - De grafiek is inconsistent met de reactievergelijking (twee dalende lijnen voor één beginstof, en één stijgende lijn voor twee reactieproducten), wat tot verwarring kan leiden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (2 punten) 2p 29 2p 30 II III IV tijd Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV). De docent vertelt vervolgens dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. → Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de bijbehorende conclusie is. Wat kun je verwachten: 2p 29 2p 30 II III IV tijd Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV). De docent vertelt vervolgens dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. → Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de bijbehorende conclusie is. Wat moet je kennen: katalysator reactieverloop grafiekinterpretatie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een katalysator met een beginstof (reactant) of reactieproduct. Niet weten dat de hoeveelheid van een katalysator tijdens een reactie constant blijft. Alleen de stof noemen zonder de gevraagde uitleg te geven. Kernbegrippen: katalysator, reactieverloop, grafiekinterpretatie Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een katalysator met een beginstof (reactant) of reactieproduct. - Niet weten dat de hoeveelheid van een katalysator tijdens een reactie constant blijft. - Alleen de stof noemen zonder de gevraagde uitleg te geven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (2 punten) 2p 30 II III IV tijd Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV). De docent vertelt vervolgens dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. → Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de bijbehorende conclusie is. Wat kun je verwachten: 2p 30 II III IV tijd Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV). De docent vertelt vervolgens dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. → Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de bijbehorende conclusie is. Wat moet je kennen: aantoningsreactie reagens zuurstof waarneming en conclusie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met reagentia voor andere gassen (H₂, CO₂). Het niet correct scheiden van de waarneming (opgloeien) en de conclusie (aanwezigheid van zuurstof). Kernbegrippen: aantoningsreactie, reagens, zuurstof, waarneming en conclusie Veelgemaakte fouten: - Verwarring met reagentia voor andere gassen (H₂, CO₂). - Het niet correct scheiden van de waarneming (opgloeien) en de conclusie (aanwezigheid van zuurstof). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (1 punt) 1 p 31 Geef de formule van het negatieve ion in de salpeterzuuroplossing. Wat kun je verwachten: 1 p 31 Geef de formule van het negatieve ion in de salpeterzuuroplossing. Wat moet je kennen: zuren ionen chemische formules nomenclatuur Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten van de lading (NO₃ noteren) Formule van het zuur zelf geven (HNO₃) in plaats van het ion Incorrecte formule (verkeerd aantal atomen of verkeerde lading, bv. NO₂⁻) De naam 'nitraat' geven in plaats van de formule, wat expliciet fout wordt gerekend. Kernbegrippen: zuren, ionen, chemische formules, nomenclatuur Veelgemaakte fouten: - Vergeten van de lading (NO₃ noteren) - Formule van het zuur zelf geven (HNO₃) in plaats van het ion - Incorrecte formule (verkeerd aantal atomen of verkeerde lading, bv. NO₂⁻) - De naam 'nitraat' geven in plaats van de formule, wat expliciet fout wordt gerekend. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (1 punt) 1 p 32 In welk van de drie flesjes is de concentratie H⁺-ionen het grootst? A in flesje 1 B in flesje 2 C in flesje 3 Wat kun je verwachten: 1 p 32 In welk van de drie flesjes is de concentratie H⁺-ionen het grootst? A in flesje 1 B in flesje 2 C in flesje 3 Wat moet je kennen: pH-schaal zuurgraad H+-ionen concentratie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen lage pH en lage concentratie H+-ionen. Verwarring tussen H+-ionen en OH--ionen. Kernbegrippen: pH-schaal, zuurgraad, H+-ionen, concentratie Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen lage pH en lage concentratie H+-ionen. - Verwarring tussen H+-ionen en OH--ionen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (1 punt) Met welke indicator kan Fiona de pH-waarde van de vloeistof in flesje 2 hebben bepaald? A methyloranje B broomfenolrood C blauw lakmoespapier D universeel indicatorpapier Wat kun je verwachten: Met welke indicator kan Fiona de pH-waarde van de vloeistof in flesje 2 hebben bepaald? A methyloranje B broomfenolrood C blauw lakmoespapier D universeel indicatorpapier Wat moet je kennen: pH-waarde zuur-base-indicatoren neutrale oplossing Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van omslagtrajecten van verschillende indicatoren. Niet weten dat universeel indicatorpapier een specifieke kleur geeft voor pH 7. Onjuist interpreteren van de functie van lakmoes (alleen zuur/base onderscheid, geen specifieke pH). Kernbegrippen: pH-waarde, zuur-base-indicatoren, neutrale oplossing Veelgemaakte fouten: - Verwarren van omslagtrajecten van verschillende indicatoren. - Niet weten dat universeel indicatorpapier een specifieke kleur geeft voor pH 7. - Onjuist interpreteren van de functie van lakmoes (alleen zuur/base onderscheid, geen specifieke pH). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (2 punten) 2p 34 Fiona heeft genoteerd dat flesje 3 salpeterzuur bevat. Leg uit of dit een waarneming of een conclusie is. Om de concentratie salpeterzuur in flesje 3 te bepalen voert Fiona een titratie uit. Ze gebruikt hierbij een opstelling zoals hiernaast is weergegeven. De buret wordt gevuld met natronloog uit flesje 1. In de erlenmeyer doet ze 10 mL salpeterzuuroplossing en een indicator. Vervolgens voert ze de titratie uit. Wanneer de indicator van kleur verandert, is de eindstand van de buret 18,5 mL. Fiona heeft dan 11,3 mL natronloog toegevoegd. Met behulp van dit resultaat berekent ze de concentratie salpeterzuur in de oplossing. Uit een andere proef weet ze dat 5,0 mL van de gebruikte natronloog reageert met 31,5 mg salpeterzuur. Wat kun je verwachten: 2p 34 Fiona heeft genoteerd dat flesje 3 salpeterzuur bevat. Leg uit of dit een waarneming of een conclusie is. Om de concentratie salpeterzuur in flesje 3 te bepalen voert Fiona een titratie uit. Ze gebruikt hierbij een opstelling zoals hiernaast is weergegeven. De buret wordt gevuld met natronloog uit flesje 1. In de erlenmeyer doet ze 10 mL salpeterzuuroplossing en een indicator. Vervolgens voert ze de titratie uit. Wanneer de indicator van kleur verandert, is de eindstand van de buret 18,5 mL. Fiona heeft dan 11,3 mL natronloog toegevoegd. Met behulp van dit resultaat berekent ze de concentratie salpeterzuur in de oplossing. Uit een andere proef weet ze dat 5,0 mL van de gebruikte natronloog reageert met 31,5 mg salpeterzuur. Wat moet je kennen: waarneming conclusie wetenschappelijke methode Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van een waarneming (een zintuiglijke constatering, zoals een pH-meting) met een conclusie (een interpretatie of gevolgtrekking op basis van waarnemingen). Alleen 'conclusie' antwoorden zonder de gevraagde uitleg te geven. Kernbegrippen: waarneming, conclusie, wetenschappelijke methode Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van een waarneming (een zintuiglijke constatering, zoals een pH-meting) met een conclusie (een interpretatie of gevolgtrekking op basis van waarnemingen). - Alleen 'conclusie' antwoorden zonder de gevraagde uitleg te geven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/34 ## Vraag 35 – Vraag 35 (1 punt) Met welk glaswerk uit figuur 1 kan Fiona het nauwkeurigst 10 mL salpeterzuuroplossing afmeten? A bekerglas B erlenmeyer C maatcilinder D pipet E reageerbuis Wat kun je verwachten: Met welk glaswerk uit figuur 1 kan Fiona het nauwkeurigst 10 mL salpeterzuuroplossing afmeten? A bekerglas B erlenmeyer C maatcilinder D pipet E reageerbuis Wat moet je kennen: laboratoriumglaswerk nauwkeurigheid van meetinstrumenten volume meten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de functies van verschillend glaswerk. Niet weten welk glaswerk het meest nauwkeurig is voor een specifieke meting (bijv. maatcilinder vs. pipet). Kernbegrippen: laboratoriumglaswerk, nauwkeurigheid van meetinstrumenten, volume meten Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de functies van verschillend glaswerk. - Niet weten welk glaswerk het meest nauwkeurig is voor een specifieke meting (bijv. maatcilinder vs. pipet). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/35 ## Vraag 36 – Vraag 36 (1 punt) 1p 36 Hiernaast zijn vier buretstanden afgebeeld. Welke van deze afbeeldingen geeft de beginstand van de buret van Fiona weer? 4 4 27 27 5 5 28 28 A afbeelding I 6 6 29 29 B afbeelding II c afbeelding III 7 7 30 30 D afbeelding IV 8 8 31 31 I II III IV Wat kun je verwachten: 1p 36 Hiernaast zijn vier buretstanden afgebeeld. Welke van deze afbeeldingen geeft de beginstand van de buret van Fiona weer? 4 4 27 27 5 5 28 28 A afbeelding I 6 6 29 29 B afbeelding II c afbeelding III 7 7 30 30 D afbeelding IV 8 8 31 31 I II III IV Wat moet je kennen: titratie buret aflezen volume berekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De gegevens in de opgave (eindstand 18,5 mL, toegevoegd 11,3 mL) leiden via de berekening 18,5 - 11,3 = 7,2 mL tot antwoord A. Het correctievoorschrift geeft echter antwoord B (7,8 mL) als correct. Dit is een inconsistentie in het examen zelf. Kernbegrippen: titratie, buret aflezen, volume berekenen Veelgemaakte fouten: - De gegevens in de opgave (eindstand 18,5 mL, toegevoegd 11,3 mL) leiden via de berekening 18,5 - 11,3 = 7,2 mL tot antwoord A. Het correctievoorschrift geeft echter antwoord B (7,8 mL) als correct. Dit is een inconsistentie in het examen zelf. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (2 punten) 2p 37 Bereken met behulp van de resultaten van Fiona de concentratie salpeterzuur in mg/mL dat aanwezig is in flesje 3. Wat kun je verwachten: 2p 37 Bereken met behulp van de resultaten van Fiona de concentratie salpeterzuur in mg/mL dat aanwezig is in flesje 3. Wat moet je kennen: concentratie berekenen titratie verhoudingsrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde volumes gebruiken (10 mL, 18,5 mL) Verhouding onjuist toepassen Vergeten te delen door het volume van de salpeterzuuroplossing (10 mL) Kernbegrippen: concentratie berekenen, titratie, verhoudingsrekenen Veelgemaakte fouten: - Verkeerde volumes gebruiken (10 mL, 18,5 mL) - Verhouding onjuist toepassen - Vergeten te delen door het volume van de salpeterzuuroplossing (10 mL) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (1 punt) 1 p 38 Geef de naam van stof X in figuur 1. Wat kun je verwachten: 1 p 38 Geef de naam van stof X in figuur 1. Wat moet je kennen: samenstelling van aardgas methaan koolwaterstoffen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De naam van het mengsel ('aardgas') geven in plaats van de naam van het hoofdbestanddeel. De formule (CH₄) geven in plaats van de gevraagde naam. Een van de andere, kleinere componenten uit de legenda noemen. Kernbegrippen: samenstelling van aardgas, methaan, koolwaterstoffen Veelgemaakte fouten: - De naam van het mengsel ('aardgas') geven in plaats van de naam van het hoofdbestanddeel. - De formule (CH₄) geven in plaats van de gevraagde naam. - Een van de andere, kleinere componenten uit de legenda noemen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (1 punt) Uit welke atoomsoorten bestaan koolwaterstoffen? A alleen uit C en H B alleen uit C en N C alleen uit C en O D uit C, H en N E uit C, H en O F uit C, H, N en O Wat kun je verwachten: Uit welke atoomsoorten bestaan koolwaterstoffen? A alleen uit C en H B alleen uit C en N C alleen uit C en O D uit C, H en N E uit C, H en O F uit C, H, N en O Wat moet je kennen: koolwaterstoffen atoomsoorten organische chemie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met andere organische verbindingen die ook C en H bevatten, maar daarnaast ook andere atomen zoals O (alcoholen, suikers) of N (aminen). De context van aardgas (methaan, CH₄) kan helpen, maar de aanwezigheid van stikstof en koolstofdioxide in het gasmengsel kan verwarrend zijn. Kernbegrippen: koolwaterstoffen, atoomsoorten, organische chemie Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere organische verbindingen die ook C en H bevatten, maar daarnaast ook andere atomen zoals O (alcoholen, suikers) of N (aminen). - De context van aardgas (methaan, CH₄) kan helpen, maar de aanwezigheid van stikstof en koolstofdioxide in het gasmengsel kan verwarrend zijn. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (3 punten) 3p 40 Geef de vergelijking van de reactie van diwaterstofmonosulfide met zuurstof tot zwaveldioxide. Hierbij ontstaat ook water. Wat kun je verwachten: 3p 40 Geef de vergelijking van de reactie van diwaterstofmonosulfide met zuurstof tot zwaveldioxide. Hierbij ontstaat ook water. Wat moet je kennen: reactievergelijking opstellen verbrandingsreactie kloppend maken van een reactievergelijking chemische formules Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Incorrecte formules voor de stoffen gebruiken (H₂S, O₂, SO₂, H₂O). De reactievergelijking niet kloppend maken (atomenbalans). Vergeten dat zuurstof (O₂) een diatomisch molecuul is. De coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Kernbegrippen: reactievergelijking opstellen, verbrandingsreactie, kloppend maken van een reactievergelijking, chemische formules Veelgemaakte fouten: - Incorrecte formules voor de stoffen gebruiken (H₂S, O₂, SO₂, H₂O). - De reactievergelijking niet kloppend maken (atomenbalans). - Vergeten dat zuurstof (O₂) een diatomisch molecuul is. - De coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke gehele getallen weergeven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/40 ## Vraag 41 – Vraag 41 (1 punt) 1p 41 Wat is de pH van zure regen? A kleiner dan 7 B 7 c groter dan 7 Wat kun je verwachten: 1p 41 Wat is de pH van zure regen? A kleiner dan 7 B 7 c groter dan 7 Wat moet je kennen: pH-schaal zure oplossing zure regen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen zure, neutrale en basische pH-waarden. Niet weten dat 'zuur' in 'zure regen' direct verwijst naar een pH lager dan 7. Kernbegrippen: pH-schaal, zure oplossing, zure regen Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen zure, neutrale en basische pH-waarden. - Niet weten dat 'zuur' in 'zure regen' direct verwijst naar een pH lager dan 7. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/41 ## Vraag 42 – Vraag 42 (1 punt) Welk soort proces is extraheren (regel 8)? A ontleden op basis van het verschil in dichtheid B ontleden op basis van het verschil in kookpunt C ontleden op basis van het verschil in oplosbaarheid D scheiden op basis van het verschil in dichtheid E scheiden op basis van het verschil in kookpunt F scheiden op basis van het verschil in oplosbaarheid Wat kun je verwachten: Welk soort proces is extraheren (regel 8)? A ontleden op basis van het verschil in dichtheid B ontleden op basis van het verschil in kookpunt C ontleden op basis van het verschil in oplosbaarheid D scheiden op basis van het verschil in dichtheid E scheiden op basis van het verschil in kookpunt F scheiden op basis van het verschil in oplosbaarheid Wat moet je kennen: Scheidingsmethoden Stofeigenschappen Extraheren Verschil tussen scheiden en ontleden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen scheiden en ontleden. Scheiden is het sorteren van stoffen in een mengsel, ontleden is het afbreken van een verbinding in nieuwe stoffen. Verwarring tussen de verschillende stofeigenschappen die bij scheidingsmethoden horen (dichtheid, kookpunt, oplosbaarheid). Kernbegrippen: Scheidingsmethoden, Stofeigenschappen, Extraheren, Verschil tussen scheiden en ontleden Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen scheiden en ontleden. Scheiden is het sorteren van stoffen in een mengsel, ontleden is het afbreken van een verbinding in nieuwe stoffen. - Verwarring tussen de verschillende stofeigenschappen die bij scheidingsmethoden horen (dichtheid, kookpunt, oplosbaarheid). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/42 ## Vraag 43 – Vraag 43 (1 punt) 1 p 43 Bereken, aan de hand van figuur 1, hoeveel m³ 'zuur gas' uit Drenthe is verwerkt wanneer hieruit 2,0·10^6 m³ diwaterstofmonosulfide is verwijderd. Wat kun je verwachten: 1 p 43 Bereken, aan de hand van figuur 1, hoeveel m³ 'zuur gas' uit Drenthe is verwerkt wanneer hieruit 2,0·10^6 m³ diwaterstofmonosulfide is verwijderd. Wat moet je kennen: rekenen met percentages volumeprocent samenstelling van mengsels Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het percentage (0,5%) onjuist gebruiken in de berekening, bijvoorbeeld door te delen door 100 in plaats van te vermenigvuldigen. Fouten bij het invoeren van wetenschappelijke notatie (2,0·10⁶) in de rekenmachine. Het concept 'deel' en 'geheel' verwarren bij het opstellen van de berekening. Kernbegrippen: rekenen met percentages, volumeprocent, samenstelling van mengsels Veelgemaakte fouten: - Het percentage (0,5%) onjuist gebruiken in de berekening, bijvoorbeeld door te delen door 100 in plaats van te vermenigvuldigen. - Fouten bij het invoeren van wetenschappelijke notatie (2,0·10⁶) in de rekenmachine. - Het concept 'deel' en 'geheel' verwarren bij het opstellen van de berekening. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/43 ## Vraag 44 – Vraag 44 (1 punt) 1p 44 Het ontstaan van de twee vloeistoflagen wordt veroorzaakt doordat bepaalde stofeigenschappen van de vloeistoffen verschillen. Welke van onderstaande stofeigenschappen draagt bij aan het ontstaan van de twee vloeistoflagen in de reageerbuis? A brandbaarheid B molecuulmassa C dichtheid D kookpunt Wat kun je verwachten: 1p 44 Het ontstaan van de twee vloeistoflagen wordt veroorzaakt doordat bepaalde stofeigenschappen van de vloeistoffen verschillen. Welke van onderstaande stofeigenschappen draagt bij aan het ontstaan van de twee vloeistoflagen in de reageerbuis? A brandbaarheid B molecuulmassa C dichtheid D kookpunt Wat moet je kennen: dichtheid mengsels stofscheiding stof-eigenschappen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van dichtheid met andere stofeigenschappen zoals molecuulmassa of kookpunt. Denken dat het niet-mengen (oplosbaarheid) de laagvorming veroorzaakt, terwijl de vraag gaat over de eigenschap die bepaalt welke vloeistof boven en onder komt te liggen. Kernbegrippen: dichtheid, mengsels, stofscheiding, stof-eigenschappen Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van dichtheid met andere stofeigenschappen zoals molecuulmassa of kookpunt. - Denken dat het niet-mengen (oplosbaarheid) de laagvorming veroorzaakt, terwijl de vraag gaat over de eigenschap die bepaalt welke vloeistof boven en onder komt te liggen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/44 ## Vraag 45 – Vraag 45 (1 punt) 1p 45 In de reageerbuis zijn ook twee ionsoorten aanwezig die niet deelnemen aan de reacties. De formules van deze ionen komen daarom niet voor in de vergelijking van reactie 1. Eén ervan is K⁺. → Geef de formule van het andere ionsoort. Wat kun je verwachten: 1p 45 In de reageerbuis zijn ook twee ionsoorten aanwezig die niet deelnemen aan de reacties. De formules van deze ionen komen daarom niet voor in de vergelijking van reactie 1. Eén ervan is K⁺. → Geef de formule van het andere ionsoort. Wat moet je kennen: spectatorionen ionen zouten zuren reactievergelijkingen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten dat zwavelzuur (H₂SO₄) in oplossing splitst in H⁺ en SO₄²⁻ ionen. De lading van het sulfaation verkeerd noteren (bijv. SO₄⁻ of SO₄²⁺). Een ander ion kiezen dat wel reageert, zoals MnO₄⁻. Kernbegrippen: spectatorionen, ionen, zouten, zuren, reactievergelijkingen Veelgemaakte fouten: - Vergeten dat zwavelzuur (H₂SO₄) in oplossing splitst in H⁺ en SO₄²⁻ ionen. - De lading van het sulfaation verkeerd noteren (bijv. SO₄⁻ of SO₄²⁺). - Een ander ion kiezen dat wel reageert, zoals MnO₄⁻. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/45 ## Vraag 46 – Vraag 46 (1 punt) 1 p 46 Neem de onvolledige vergelijking uit het tekstblok over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan. Wat kun je verwachten: 1 p 46 Neem de onvolledige vergelijking uit het tekstblok over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan. Wat moet je kennen: reactievergelijking coëfficiënten balanceren van reacties wet van behoud van massa Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke verhouding opschrijven (bijvoorbeeld 4:8:6 in plaats van 2:4:3). Telfout maken bij het balanceren van het aantal zuurstofatomen aan beide kanten van de pijl. Kernbegrippen: reactievergelijking, coëfficiënten, balanceren van reacties, wet van behoud van massa Veelgemaakte fouten: - Coëfficiënten niet in de kleinst mogelijke verhouding opschrijven (bijvoorbeeld 4:8:6 in plaats van 2:4:3). - Telfout maken bij het balanceren van het aantal zuurstofatomen aan beide kanten van de pijl. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/46 ## Vraag 47 – Vraag 47 (2 punten) 2p 47 Geef de namen van de twee reactieproducten van de volledige verbranding van ethanol. Bij de proef 'onweer onder water' wordt gebruikgemaakt van gevaarlijke chemicaliën, zoals geconcentreerd zwavelzuur. In het voorschrift staan daarom onder andere de volgende aanbevelingen: 1 Voer de proef uit in een zuurkast, en draag handschoenen en een lab-jas. 2 Plaats de reageerbuis in een bekerglas dat is gevuld met een laagje zand. 3 Het zand voorkomt dat het bekerglas knapt als de reageerbuis zou 4 knappen waardoor het zwavelzuur in het bekerglas terechtkomt. Giet na 5 afloop van de proef de inhoud van de buis in een bekerglas dat is gevuld 6 met een grote hoeveelheid water. Voeg daarna zo veel soda-oplossing 7 toe totdat het mengsel in het bekerglas stopt met bruisen. Het mengsel 8 dat overblijft moet in een speciaal afvalvat worden gedaan. Wat kun je verwachten: 2p 47 Geef de namen van de twee reactieproducten van de volledige verbranding van ethanol. Bij de proef 'onweer onder water' wordt gebruikgemaakt van gevaarlijke chemicaliën, zoals geconcentreerd zwavelzuur. In het voorschrift staan daarom onder andere de volgende aanbevelingen: 1 Voer de proef uit in een zuurkast, en draag handschoenen en een lab-jas. 2 Plaats de reageerbuis in een bekerglas dat is gevuld met een laagje zand. 3 Het zand voorkomt dat het bekerglas knapt als de reageerbuis zou 4 knappen waardoor het zwavelzuur in het bekerglas terechtkomt. Giet na 5 afloop van de proef de inhoud van de buis in een bekerglas dat is gevuld 6 met een grote hoeveelheid water. Voeg daarna zo veel soda-oplossing 7 toe totdat het mengsel in het bekerglas stopt met bruisen. Het mengsel 8 dat overblijft moet in een speciaal afvalvat worden gedaan. Wat moet je kennen: volledige verbranding reactieproducten ethanol organische chemie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Formules (CO₂, H₂O) geven in plaats van de gevraagde namen. Producten van onvolledige verbranding noemen, zoals koolstofmonoxide (CO) of roet (C). Beginstoffen (ethanol, zuurstof) noemen in plaats van reactieproducten. Kernbegrippen: volledige verbranding, reactieproducten, ethanol, organische chemie Veelgemaakte fouten: - Formules (CO₂, H₂O) geven in plaats van de gevraagde namen. - Producten van onvolledige verbranding noemen, zoals koolstofmonoxide (CO) of roet (C). - Beginstoffen (ethanol, zuurstof) noemen in plaats van reactieproducten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/47 ## Vraag 48 – Vraag 48 (1 punt) 1p 48 Geef een gevaarlijke stofeigenschap van geconcentreerd zwavelzuur. Maak gebruik van Binas-tabel 40. Wat kun je verwachten: 1p 48 Geef een gevaarlijke stofeigenschap van geconcentreerd zwavelzuur. Maak gebruik van Binas-tabel 40. Wat moet je kennen: gevaarlijke stoffen stofidentificatie veiligheid Binas gebruiken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Niet Binas-tabel 40 gebruiken zoals gevraagd. Een algemene eigenschap van zuren noemen die niet specifiek als gevaarlijke eigenschap in Binas staat voor geconcentreerd zwavelzuur. Kernbegrippen: gevaarlijke stoffen, stofidentificatie, veiligheid, Binas gebruiken Veelgemaakte fouten: - Niet Binas-tabel 40 gebruiken zoals gevraagd. - Een algemene eigenschap van zuren noemen die niet specifiek als gevaarlijke eigenschap in Binas staat voor geconcentreerd zwavelzuur. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/48 ## Vraag 49 – Vraag 49 (1 punt) Op het etiket van de pot met kaliumpermanganaat moeten volgens de chemiekaart van deze stof de onderstaande pictogrammen staan: Wat betekenen deze pictogrammen? A ontvlambaar, giftig en gezondheidsgevaarlijk B ontvlambaar, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu C oxiderend, giftig en gezondheidsgevaarlijk D oxiderend, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu Wat kun je verwachten: Op het etiket van de pot met kaliumpermanganaat moeten volgens de chemiekaart van deze stof de onderstaande pictogrammen staan: Wat betekenen deze pictogrammen? A ontvlambaar, giftig en gezondheidsgevaarlijk B ontvlambaar, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu C oxiderend, giftig en gezondheidsgevaarlijk D oxiderend, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu Wat moet je kennen: gevarensymbolen pictogrammen stofeigenschappen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van pictogrammen, bijvoorbeeld ontvlambaar (vlam) met oxiderend (vlam op een cirkel). Verwarren van schadelijk (uitroepteken) met giftig (doodshoofd). Kernbegrippen: gevarensymbolen, pictogrammen, stofeigenschappen Veelgemaakte fouten: - Verwarren van pictogrammen, bijvoorbeeld ontvlambaar (vlam) met oxiderend (vlam op een cirkel). - Verwarren van schadelijk (uitroepteken) met giftig (doodshoofd). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/49 ## Vraag 50 – Vraag 50 (1 punt) 1p 50 Het bruisen (regel 7) bij het toevoegen van een soda-oplossing is het gevolg van een zuur-basereactie waarbij een gas ontstaat. Wat is de naam van dit gas? A koolstofdioxide B stikstof C waterstof D zuurstof einde Wat kun je verwachten: 1p 50 Het bruisen (regel 7) bij het toevoegen van een soda-oplossing is het gevolg van een zuur-basereactie waarbij een gas ontstaat. Wat is de naam van dit gas? A koolstofdioxide B stikstof C waterstof D zuurstof einde Wat moet je kennen: zuur-basereactie neutralisatie carbonaten gasvorming koolstofdioxide Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring met andere gassen uit de proef (zuurstof) of andere bekende reacties (waterstof). Niet weten dat 'soda' een carbonaat is dat met zuur reageert tot CO₂. Kernbegrippen: zuur-basereactie, neutralisatie, carbonaten, gasvorming, koolstofdioxide Veelgemaakte fouten: - Verwarring met andere gassen uit de proef (zuurstof) of andere bekende reacties (waterstof). - Niet weten dat 'soda' een carbonaat is dat met zuur reageert tot CO₂. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2021/tijdvak-1/vraag/50 ## Vragen in dit examen ### Vraag 10 – Vraag 10 Wat kun je verwachten: Door de garde harder rond te slingeren wordt het gloeien feller. Hieronder staan drie redenen voor dit fellere gloeien. a De reactie versnelt. b De temperatuur gaat omhoog. c Er komt meer zuurstof bij de staalwol. Wat is de juiste volgorde waarin deze redenen een rol spelen? A a-b-c-a B b-a-c-a C c-a-b-a Wat moet je kennen: reactiesnelheid verbrandingsreactie factoren die reactiesnelheid beïnvloeden oorzaak en gevolg Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Oorzaak en gevolg verwarren in een keten van gebeurtenissen. Niet herkennen dat temperatuur zowel een gevolg is van de reactie als een factor die de reactie verder versnelt (positieve feedback). ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2021 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0174-a-21-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen – Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. – Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. – Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Rood-wit-blauw Tijdens een open dag staan in het scheikundelokaal drie bekerglazen klaar. Elk bekerglas bevat een oplossing van een andere stof: fenolftaleïen, lood(II)nitraat of koper(II)sulfaat. Oké mag aan elk van de bekerglazen een kleurloze oplossing van ammoniak toevoegen, waardoor steeds een kleurverandering plaatsvindt. In de tabel hieronder is weergegeven welke kleur ontstaat. bekerglas inhoud: water met ... voor toevoegen van ammoniakoplossing na toevoegen van ammoniakoplossing 1 fenolftaleïen kleurloos en helder lichtpaars en helder 2 lood(II)nitraat kleurloos en helder wit en troebel 3 koper(II)sulfaat lichtblauw en helder donkerblauw en helder 1p 1 Wat is de notatie van een oplossing van ammoniak? A NH3 (aq) B NH3 (l) C NH4+ (aq) D NH4+ (l) 1p 2 Na toevoeging van de ammoniakoplossing ontstaat een nieuw mengsel. In welk(e) van de bekerglazen is dit nieuwe mengsel een oplossing? A alleen in bekerglas 1 B alleen in bekerglas 2 C alleen in bekerglas 3 D in de bekerglazen 1 en 2 E in de bekerglazen 1 en 3 F in de bekerglazen 2 en 3 GT-0174-a-21-1-0 2 / 15 lees verder ### Pagina 3 1p 3 Wat betekent de II in de namen lood(II)nitraat en koper(II)sulfaat? A De coëfficiënt van de positieve ionen is 2. B De index van de negatieve ionen is 2. C De lading van de metaalionen is 2+. D De stoffen bevatten 2 ionsoorten. 1p 4 Uit de kleurverandering die optreedt in bekerglas 1 blijkt dat ammoniak een bepaalde eigenschap heeft. Welke eigenschap is dat? A Ammoniak is een base. B Ammoniak is een gas. C Ammoniak is een vloeistof. D Ammoniak is een zuur. De verandering in bekerglas 2 is het gevolg van een reactie waarbij onder meer lood(II)hydroxide ontstaat. 1p 5 Geef de formule van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in lood(II)hydroxide. 1p 6 Voorafgaand aan het toevoegen van de ammoniakoplossing is de oplossing in bekerglas 3 lichtblauw van kleur. Door welke deeltjes wordt deze lichtblauwe kleur veroorzaakt? A koperatomen B koperionen C kopermoleculen D sulfaatatomen E sulfaationen F sulfaatmoleculen 1p 7 "Jammer dat de vloeistof in het eerste bekerglas geen rode kleur heeft," zegt Okke, "anders is het net de Nederlandse vlag." De docent stelt dat in dat geval geen fenolftaleïen, maar een andere indicator in bekerglas 1 zou moeten worden gebruikt. → Geef aan welke indicator in bekerglas 1 wel dit rode resultaat zou geven. Maak gebruik van Binas-tabel 36. GT-0174-a-21-1-o 3 / 15 lees verder ### Pagina 4 Kunst met staalwol 1 Een vmbo-afdeling Grafimedia heeft een fotoproject met de naam 'Lightpainting'. Leerlingen vullen een garde met staalwol en maken de garde vast aan een ketting. Vervolgens houden ze een batterij tegen de staalwol, zodat kortsluiting ontstaat. Hierdoor begint de staalwol te gloeien (zachtjes te branden). Door de garde met brandende staalwol aan de ketting rond te slingeren, kunnen daarvan kunstzinnige foto's worden gemaakt. Het kunstzinnige effect op de foto (zie de afbeelding hiernaast) wordt onder meer veroorzaakt het ontstaan van wegvliegende gloeiende vaste deeltjes. 1p 8 Door kortsluiting van de batterij wordt aan een verbrandingsvoorwaarde voldaan (regels 4 tot en met 6). Welke verbrandingsvoorwaarde is dit? A aanwezigheid van brandstof B aanwezigheid van zuurstof C voldoende hoge temperatuur D voldoende volume 1p 9 Hoe worden de gloeiende vaste deeltjes (regel 11) genoemd? A rook B vlammen C vonken 1p 10 Door de garde harder rond te slingeren wordt het gloeien feller. Hieronder staan drie redenen voor dit fellere gloeien. a De reactie versnelt. b De temperatuur gaat omhoog. c Er komt meer zuurstof bij de staalwol. Wat is de juiste volgorde waarin deze redenen een rol spelen? A a-b-c-a B b-a-c-a C c-a-b-a GT-0174-a-21-1-o 4/15 lees verder ### Pagina 5 Staalsof bestaat voornamelijk uit dunne staaldraadjes en is grijs van kleur. Staal is een legering, die voornamelijk uit ijzer bestaat. Wanneer het branden is gestopt, heeft de vaste stof in de garde een zwarte kleur gekregen. Deze zwarte stof bestaat vooral uit magnetiet, dat kan worden weergegeven met de formule Fe₃O₄. 1p 11 Staal bevat behalve ijzer en koolstof nog een andere stof. → Geef de naam van deze stof 3p 12 Geef de vergelijking van de verbranding van ijzer tot magnetiet. Vermeld ook de toestandaanduidingen. 1p 13 Magnetiet heeft andere stofeigenschappen dan staalwol. Een daarvan is de kleur. → Geef nog een stofeigenschap waarin deze stoffen verschillen. 1p 14 In magnetiet komen twee soorten ijzerionen voor: Fe²⁺ en Fe³⁺. Wat is de verhouding Fe²⁺ : Fe³⁺ in Fe₃O₄? A 1:2 B 2:1 C 2:3 D 3:2 E 3:4 F 4:3 2p 15 Bereken het massapercentage ijzer in Fe₃O₄. Gebruik voor Fe₃O₄ de massa 231,4 (u). GT-0174-a-21-1-o 5 / 15 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 6 Grafeen In 2010 werd een Nobelprijs uitgereikt voor de ontdekking van grafeen. Dit materiaal bestaat slechts uit één laag koolstofatomen. Het is ongeveer tweehonderd keer sterker dan staal en geleidt stroom supergoed. In een laboratorium in China is een proces ontwikkeld om grafeen (C) te maken uit calciumcarbonaat en magnesium. Deze beginstoffen worden in een oven verhit tot 850 °C. Daarbij vindt de volgende reactie plaats: CaCO₃ + 2 Mg → CaO + 2 MgO + C (reactie 1) Om het grafeen te verkrijgen worden de bijproducten die ontstaan bij reactie 1 verwijderd door een oplossing van een zuur toe te voegen. De reactie van de bijproducten met het zuur kan als volgt worden weergegeven: CaO + MgO + 4 H+ → Ca²+ + Mg2+ + 2 H₂O (reactie 2) Er ontstaat een vloeibaar mengsel. In dit mengsel is grafeen als vaste stof aanwezig. Bij een andere reactie wordt koolstofdioxide gevormd, die wordt afgevoerd. Het grafeen wordt ten slotte uit het vloeibare mengsel verkregen door de overige stoffen te verwijderen met behulp van een scheidingsmethode. Het beschreven proces is hieronder schematisch en vereenvoudigd met een blokschema weergegeven. [FIGUUR: Een blokschema met drie stappen I, II en III. In stap I komt CaCO₃ en Mg binnen en verlaat C de stap. In stap II komen CaO, MgO, C en CaCO₃ binnen en H+ en Cl- komen erbij. CO₂ verlaat de stap. In stap III komen Ca2+, Mg2+, Cl-, C en H₂O binnen en verlaten Ca2+, Mg2+, Cl- en H₂O de stap.] 2p 16 Leg uit welke fase (vast of vloeibaar) magnesium heeft in de verwarmde oven. Maak gebruik van Binas-tabel 15. ### Pagina 7 1p 17 Bij reactie 1 zijn vijf verschillende stoffen betrokken. Welke van deze stoffen is een metaal? A C B CaCO₃ C CaO D Mg E MgO 1p 18 Lucht bevat stoffen waardoor magnesium in de oven kan verbranden. Dit is ongewenst. Daarom wordt de oven (blok I) vooraf gevuld met argon in plaats van met lucht. Waarom zal magnesium niet verbranden wanneer de oven is gevuld met argon? A Argon is een edelgas, en dus niet brandbaar. B Argon is een edelgas, en reageert dus niet. C Argon is een halogeen, en dus niet brandbaar. D Argon is een halogeen, en reageert dus niet. 1p 19 Welke deeltjes reageren bij reactie 2 als base? A de calciumionen B de magnesiumionen C de oxide-ionen D de waterstofionen E de watermoleculen 1p 20 In blok I is een van de beginstoffen in overmaat aanwezig. → Geef de formule van deze stof. 1p 21 Geef de triviale naam van de oplossing die wordt ingevoerd in blok II. 1p 22 Geef de naam van een scheidingsmethode waarmee grafen ten slotte uit het vloeibare mengsel kan worden verkregen (blok III). 2p 23 In het laboratorium-proces worden maar kleine hoeveelheden gebruikt. → Bereken hoeveel gram grafen maximaal kan ontstaan uit 15 gram calciumcarbonaat. GT-0174-a-21-1-o 7 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Cijfers en letters Een docent oefent met de klas het inzicht in reacties. Hij schrijft op het bord: 2 A → B + 2 C In deze vergelijking zijn A, B en C moleculaire stoffen, aangeduid met letters in plaats van met formules. 1p 24 Verandert het totale aantal moleculen bij de weergegeven reactie? A Ja, het aantal moleculen wordt kleiner. B Ja, het aantal moleculen wordt groter. C Nee, het aantal moleculen blijft gelijk. 1p 25 Welk proces kan met deze vergelijking zijn weergegeven? A de ontleding van A B de scheiding van A C het oplossen van A D het smelten van A 1p 26 Een hoeveelheid A heeft een massa van 10 mg. Deze hoeveelheid A wordt volledig omgezet volgens de gegeven vergelijking. Wat is dan de totale massa van B en C samen? A minder dan 10 mg B 10 mg C meer dan 10 mg maar minder dan 20 mg D 20 mg E meer dan 20 mg 2p 27 De docent geeft aan dat A een molecuulmassa heeft van 34 u. Hij zegt: "Uit 10 mg A ontstaat bij deze reactie 4,7 mg B." → Bereken de molecuulmassa van B. GT-0174-a-21-1-o 8 / 15 lees verder ### Pagina 9 De docent vertelt dat bij de weergegeven reactie ook een katalysator is betrokken. Hij geeft in een diagram weer hoe het aantal moleculen van de betrokken stoffen gedurende de reactie verandert. 1p 28 Welke lijn geeft het aantal moleculen van A weer? A lijn I B lijn II C lijn III 2p 29 Leg uit welke van de betrokken stoffen wordt weergegeven met de horizontale lijn (IV). 2p 30 De docent vertelt vervolgens dat één van de reactieproducten kan worden aangetoond door er een gloeiende houtspaander bij te houden. → Geef aan welke waarneming dan wordt gedaan en wat de behorende conclusie is. aantal moleculen tijd GT-0174-a-21-1-0 9/15 lees verder ### Pagina 10 Ontbrekend etiket Na een les zijn in de zuurkast drie flesjes met een kleurloze heldere vloeistof blijven staan. Op één flesje (flesje 1) staat: Natronloog 4,0 g/L. Op de andere twee flesjes ontbreekt het etiket. De docent weet dat één ervan gevuld is met gedestilleerd water, en het andere met een oplossing van salpeterzuur. Ook is er wat glaswerk blijven staan (zie figuur 1). figuur 1 [FIGUUR: Afbeelding van een maatcilinder, een reageerbuis, een pipet en een erlenmeyer, met schaalverdelingen.] Fiona zoekt uit welk flesje de oplossing van salpeterzuur bevat en wat de concentratie ervan is. Als eerste bepaalt ze de pH-waarde van elk van de drie vloeistoffen. Deze waarden noteert ze in een tabel. Vervolgens bedenkt ze welke inhoud elk flesje bevat, en noteert dat ook. flesje | pH-waarde | inhoud 1 | 13 | natronloog 2 | 7 | gedestilleerd water 3 | 1 | salpeterzuuroplossing 1p 31 Geef de formule van het negatieve ion in de salpeterzuuroplossing. 1p 32 In welk van de drie flesjes is de concentratie H+-ionen het grootst? A in flesje 1 B in flesje 2 C in flesje 3 GT-0174-a-21-1-o 10/15 lees verder ►►► ### Pagina 11 1p 33 Met welke indicator kan Fiona de pH-waarde van de vloeistof in flesje 2 hebben bepaald? A methyloranje B broomfenolrood C blauw lakmoespapier D universeel indicatorpapier 2p 34 Fiona heeft genoteerd dat flesje 3 salpeterzuur bevat. → Leg uit of dit een waarneming of een conclusie is. Om de concentratie salpeterzuur in flesje 3 te bepalen voert Fiona een titratie uit. Ze gebruikt hierbij een opstelling zoals hiernaast is weergegeven. De buret wordt gevuld met natronloog uit flesje 1. In de erlenmeyer doet ze 10 mL salpeterzuuroplossing en een indicator. Vervolgens voert ze de titratie uit. Wanneer de indicator van kleur verandert, is de eindstand van de buret 18,5 mL. Fiona heeft dan 11,3 mL natronloog toegevoegd. Met behulp van dit resultaat berekent ze de concentratie salpeterzuur in de oplossing. Uit een andere proef weet ze dat 5,0 mL van de gebruikte natronloog reageert met 31,5 mg salpeterzuur. 1p 35 Met welk glaswerk uit figuur 1 kan Fiona het nauwkeurigst 10 mL salpeterzuuroplossing afmeten? A bekerglas B erlenmeyer C maatcilinder D pipet E reageerbuis 1p 36 Hiernaast zijn vier buretstanden afgebeeld. Welke van deze afbeeldingen geeft de beginstand van de buret van Fiona weer? A afbeelding I B afbeelding II C afbeelding III D afbeelding IV 2p 37 Bereken met behulp van de resultaten van Fiona de concentratie salpeterzuur in mg/mL dat aanwezig is in flesje 3. GT-0174-a-21-1-o 11 / 15 [FIGUUR: Titratie opstelling met buret en erlenmeyer] [FIGUUR: Vier weergaven van buretstanden I, II, III en IV] lees verder ### Pagina 12 ```json { "page_type": "opgaven", "exam_info": { "subject": "Scheikunde", "year": "2021", "tijdvak": "1" }, "figures": [ "Een cirkeldiagram met de samenstelling van aardgas uit Drenthe.", "Een legenda voor het cirkeldiagram, waarin verschillende stoffen en hun percentage worden weergegeven." ], "keywords": "aardgas, samenstelling, Drenthe, zuur gas, diwaterstofmonosulfide, zwaveldioxide, zure regen, koolwaterstoffen, pH" } ``` ### Pagina 13 1p 42 Welk soort proces is extraheren (regel 8)? A ontleden op basis van het verschil in dichtheid B ontleden op basis van het verschil in kookpunt C ontleden op basis van het verschil in oplosbaarheid D scheiden op basis van het verschil in dichtheid E scheiden op basis van het verschil in kookpunt F scheiden op basis van het verschil in oplosbaarheid 1p 43 Bereken, aan de hand van figuur 1, hoeveel m³ 'zuur gas' uit Drenthe is verwerkt wanneer hieruit 2,0·10º m³ diwaterstofmonosulfide is verwijderd. GT-0174-a-21-1-o 13 / 15 le es verder ### Pagina 14 Onweer onder water Door ethanol (C$_2$H$_5$OH) heel voorzichtig op geconcentreerd zwavelzuur te schikken, ontstaan twee lagen (zie figuur 1). Op het grensvlak mengen de vloeistoffen, waarbij veel warmte vrijkomt. Wanneer een paar korreltjes kaliumpermanganaat (KMnO$_4$) worden toegevoegd, start deze stof op het grensvlak een reeks van reacties. Twee van deze reacties zijn hieronder vereenvoudigd met een vergelijking weergegeven. De vergelijking van reactie 2 is nog onvolledig: de coëfficiënten ontbreken. reactie 1: $\quad$ $2$ $\mathrm{MnO}_4^-$ $+$ $2$ $\mathrm{H}^+$ $\rightarrow$ $\mathrm{Mn}_2\mathrm{O}_7$ $+$ $\mathrm{H}_2\mathrm{O}$ reactie 2: $\quad$ $\dots$ $\mathrm{MnO}_2$ $\rightarrow$ $\dots$ $\mathrm{MnO}_2$ $+$ $\dots$ $\mathrm{O}_2$ figuur 1 [FIGUUR: Schematische tekening van een reageerbuis boven een bak met vloeistof. De reageerbuis bevat twee lagen vloeistof met een grenslaag en daaronder zand. Labels geven de lagen aan: ethanol, grensvlak, zwavelzuur en zand.] ethanol grensvlak zwavelzuur zand Bij reactie 2 ontstaat zuurstof, waarmee de ethanol op het grensvlak gaat reageren (reactie 3). Deze reactie is een verbranding en veroorzaakt flitsen en geknetter, waardoor deze proef ook wel 'onweer onder water' wordt genoemd. 1p 44 Het ontstaan van de twee vloeistoffagen wordt veroorzaakt doordat bepaalde stofeigenschappen van de vloeistoffen verschillen. Welke van onderstaande stofeigenschappen draagt bij aan het ontstaan van de twee vloeistoffagen in de reageerbuis? A brandbaarheid B molecuulmassa C dichtheid D kookpunt 1p 45 In de reageerbuis zijn ook twee ionsoorten aanwezig die niet deelnemen aan de reacties. De formules van deze ionen komen daarom niet voor in de vergelijking van reactie 1. Eén ervan is K$^+$. $\,\rightarrow$ Geef de formule van het andere ionsoort. GT-0174-a-21-1-o 14 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 15 1p 46 Neem de onvolledige vergelijking uit het tekstblok over en vul de ontbrekende coëfficiënten aan. 2p 47 Geef de namen van de twee reactieproducten van de volledige verbranding van ethanol. Bij de proef 'onweer onder water' wordt gebruikgemaakt van gevaarlijke chemicaliën, zoals geconcentreerd zwavelzuur. In het voorschrift staan daarom onder andere de volgende aanbevelingen: 1 2 3 4 5 6 7 8 Voer de proef uit in een zuurkast, en draag handschoenen en een lab-jas. Plaats de reageerbuis in een bekerglas dat is gevuld met een laagje zand. Het zand voorkómt dat het bekerglas knapt als de reageerbuis zou knappen waardoor het zwavelzuur in het bekerglas terechtkomt. Giet na afloop van de proef de inhoud van de buis in een bekerglas dat is gevuld met een grote hoeveelheid water. Voeg daarna zo veel soda-oplossing toe totdat het mengsel in het bekerglas stopt met bruisen. Het mengsel dat overblijft moet in een speciaal afvalvat worden gedaan. 1p 48 Geef een gevaarlijke stofeigenschap van geconcentreerd zwavelzuur. Maak gebruik van Binas-tabel 40. 1p 49 Op het etiket van de pot met kaliumpermanganaat moeten volgens de chemiekaart van deze stof de onderstaande pictogrammen staan: [FIGUUR: Twee gevarenpictogrammen: een brandend object en een uitroepteken.] Wat betekenen deze pictogrammen? A ontvlambaar, giftig en gezondheidsgevaarlijk B ontvlambaar, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu C oxiderend, giftig en gezondheidsgevaarlijk D oxiderend, schadelijk en gevaarlijk voor waterrijk milieu 1p 50 Het bruisen (regel 7) bij het toevoegen van een soda-oplossing is het//gevolg van een zuur-basereactie waarbij een gas ontstaat. Wat is de naam van dit gas? A koolstofdioxide B stikstof C waterstof D zuurstof GT-0174-a-21-1-o 15/15 einde