# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2019/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 2
woensdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL
Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt.
Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0174-a-19-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
Vermeid altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
GT-0174-a-19-2-o
2 / 15
lees verder

### Pagina 3

Ga verder op de volgende pagina.










































GT-0174-a-19-2-0
3 / 15
lees verder

### Pagina 4

Campinggas

Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit
gasflessen. Dit gas is meestal butaan ($C_{4}H_{10}$), maar er zijn ook gasflessen
die gevuld zijn met propaan ($C_{3}H_{8}$). Voordat de gassen worden
opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt.

1p 1
Tot welk soort stoffen behoren butaan en propaan?
A edelgassen
B halogenen
C koolwaterstoffen
D zouten

1p 2
Propaan en butaan kunnen worden verkregen uit aardolie.
Welke scheidingsmethode is hiervoor nodig?
A
adsorberen
B bezinken
C destilleren
D extraheren
E indampen

3p 3
Geef de vergelijking van de volledige verbranding van propaan.

1p 4
Rook en vlammen zijn verbrandingsverschijnselen.
→ Geef nog een verbrandingsverschijnsel.

1p 5
Wat gebeurt er met de afstand tussen de moleculen van propaan en
butaan wanneer deze gassen vloeibaar worden gemaakt?
A De afstand wordt kleiner.
B De afstand blijft gelijk.
C De afstand wordt groter.

1p 6
Welk van de onderstaande pictogrammen zal op een gasfles met butaan
staan?

I
II
III
IV
A pictogram I
B pictogram II
C pictogram III
D pictogram IV

GT-0174-a-19-2-o
4 / 15
lees verder ► ► ►


### Pagina 5

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "scheikunde",
    "year": "2019",
    "tijdvak": "1"
  },
  ],
  "figures": [
    "Een schematische weergave van een gasfles met vloeibaar gas en dampen."
  ],
  "keywords": "verbrandingswarmte, energie, Joule, propaan, butaan, kookpunt, smeltpunt, verdampen, condenseren, sublimeren"
}
```

### Pagina 6

Mexico

Op een oude Mexicaanse postzegel staan de
formules van vijf stoffen die door Mexico worden
geëxporteerd. Een afbeelding van deze
postzegel staat hiernaast.

[FIGUUR: Afbeelding van een postzegel met de chemische symbolen Ag, Pb, Zn, CaF2 en de tekst MEXICO EXPORTA $1100 CORREOS.]

10. De stoffen die op de postzegel staan, zijn zouten of metalen.
In welke groepen van het periodiek systeem staan de metalen die op de
postzegel staan?
A in de groepen 3, 4 en 6
B in de groepen 4, 5 en 6
C in de groepen 11, 12 en 14
D in de groepen 11, 14 en 17

11. Welk van onderstaande kenmerken heeft de stof Ag?
A De stof geleidt stroom.
B De stof is een legering.
C De stof is ontleedbaar.
D De stof is vloeibaar bij kamertemperatuur.

NaCl wordt vooral gewonnen door het indampen van zeewater. Het kan
ook door middel van extractie uit de bodem worden gehaald. Hierbij wordt
heet water in de bodem gespoten. Vervolgens wordt een oplossing van
NaCl opgepompt en ingedampt. CaF₂ wordt ook gewonnen uit de bodem.

12. Van welk verschil in stofeigenschap wordt gebruikgemaakt bij indampen?
A deeltjesgrootte
B dichtheid
C kookpunt
D oplosbaarheid

13. Leg uit of CaF₂ gewonnen kan worden door extractie met water.
Maak gebruik van een tabel uit Binas.

14. Lood kan worden verkregen uit de loodverbinding PbS.
Hoeveel ton lood kan maximaal worden verkregen uit 5,0 ton PbS?

GT-0174-a-19-2-o
6 / 15
lees verder

### Pagina 7

Zinkerts bevat zinksulfide (ZnS). De productie van zink uit zinksulfide
verloopt in een aantal stappen:
stap 1: Zinksulfide reageert met zuurstof tot zinkoxide en
zaveldioxide.
stap 2: Zinkoxide reageert met een oplossing van zwavelzuur tot een
oplossing van zinksulfaat. Dit is een zuur-basereactie.
stap 3: Uit de oplossing van zinksulfaat wordt met behulp van
elektrolyse vast zink gevormd.
3p 15 Geef de vergelijking van de reactie die optreedt bij stap 1.
2p 16 Wat gebeurt er tijdens stap 2?
Neem onderstaande tabel over, en kies steeds uit 'waar' of 'niet waar'.
Er ontstaan watermoleculen.
Waterstofionen reageren met oxide-ionen.
Zinkionen reageren met sulfaationen.
De pH van de oplossing die ontstaat is lager dan
de pH van de oplossing van zwavelzuur.
waar/niet waar
1p 17 Geef de formule van zinksulfaat.
1p 18 Welk soort deeltjes zorgt bij de elektrolyse voor de stroomgeleiding in de
oplossing?
A atomen
B ionen
C moleculen
1p 19 Welk soort proces is elektrolyse?
A mengen
B ontleden
C scheiden
D verbranden
GT-0174-a-19-2-o
7/15
lees verder

### Pagina 8

Mosterd
Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie:
Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden.
Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze
mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water.
Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en
roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door
een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het
spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van
deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels
fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg
natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is
toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen.
1p
20
Wat is de formule van de negatieve ionen in azijn?
A Ac
B CI
C NO3-
D SO42-
1p
21
Het residu wordt nagespoeld met water omdat één bestanddeel van
mosterd volledig uit het residu moet worden verwijderd.
Welke bestanddeel is dat?
A azijn
B kruiden
C mosterdzaden
D natriumchloride
E suiker
1p
22
Hoe wordt een oplossing van natriumhydroxide ook wel genoemd?
A ammonia
B kalkwater
C koolzuurhoudend water
D natronloog
E verdund salpeterzuur
2p
23
Bereken hoeveel mg OH- de oplossing van natriumhydroxide per mL
bevat.
GT-0174-a-19-2-o
8/15
lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 24 De vloeistof in de erlenmeyer verandert tijdens de titratie.
→ Beschrijf de vloeistof ná de kleuromslag. Maak gebruik van
Binas-tabel 36.
Noteer je antwoord als volgt:
- Fenolftaleïen verkleurde naar: ... (kies uit 'kleurloos' of 'paars')
- De vloeistof werd: ... (kies uit 'zuur', 'basisch' of 'neutraal')
3p 25 Bereken het aantal mL azijn dat is gebruikt in 3,0 gram mosterd.
Ga bij deze berekening uit van de volgende gegevens:
- de informatie in de tekst
- op het omslagpunt heeft precies al het azijnzuur gereageerd
- 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 5,9 mg azijnzuur
- 15 mL azijn bevat 600 mg azijnzuur.
2p 26 Wanneer Kees 20,0 mL oplossing zou titreren, in plaats van 10,0 mL,
veranderen zijn resultaten.
Neem onderstaande tabel over en kies bij elke verandering steeds uit
'waar' of 'niet waar'.
verandering
waar/niet waar
Er is meer fenolftaleïen nodig.
Er is meer natriumhydroxide-oplossing nodig.
Er wordt een hoger gehalte azijn berekend.
GT-0174-a-19-2-o
9/15
lees verder ►►►

### Pagina 10

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "Auto's rijden op ijzer",
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "figures": [
    "Schema van een ijzerkringloop met twee ruimtes (I en II) en verschillende stoffen."
  ],
  "keywords": "ijzerpoeder, roest, energiewinning, deeltjesgrootte, micrometer, nanometer, Binas-tabel, massa, schematisch, stof X, stof Y"
}
```

### Pagina 11

1p 29 Welk Romeins cijfer wordt gebruikt in de rationele naam van Fe₂O₃?
 A I
 B II
 C III
 D IV
 E V
 F VI

1p 30 Welk proces vindt plaats in ruimte I?
 A faseovergang
 B ontleding
 C scheiding
 D verbranding
 E zuur-basereactie

1p 31 Om roest weer om te zetten tot ijzer is waterstof nodig.
 Op welke van de onderstaande manieren kan waterstof worden
geproduceerd?
 A koken van water
 B neutraliseren van water
 C ontkalken van water
 D ontleden van water

3p 32 Geef de reactievergelijking voor het proces in ruimte II.

2p 33 Een auto die op benzine rijdt, kan ongeveer 15 kilometer rijden op één
liter benzine.
 → Laat met een berekening zien dat een auto die op ijzer rijdt per
afgelegde kilometer een hogere massa brandstof nodig heeft dan een
auto die op benzine rijdt.
 Maak gebruik van de volgende informatie:
 - Binas-tabel 16
 - 1,0 g/cm³ = 1,0 kg/L
 - met 40 kg ijzerpoeder als brandstof kan 100 km worden gereden.

1p 34 Het gebruik van ijzer in plaats van benzine als brandstof heeft voordelen.
 Er wordt bijvoorbeeld een veel kleinere bijdrage geleverd aan het
versterkt broeikaseffect.
 → Geef de formule van een stof die een bijdrage levert aan het versterkt
broeikaseffect.

GT-0174-a-19-2-o
11 / 15
lees verder

### Pagina 12

Strooizout
Rijkswaterstaat heeft in één weekend
14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid
op de Nederlandse snelwegen.
Dit strooizout bestaat voornamelijk uit
vast natriumchloride. Met behulp van
strooiwagens wordt vast strooizout
tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor
de korrels strooizout beter aan het
wegdek plakken.
Pekel is een oplossing van natriumchloride in water.
Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan
normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan.
1p 35 Welke faseovergang kan gladheid veroorzaken?
A condenseren
B extraheren
C smelten
D stollen
E verdampen
1p 36 Bij welke temperatuur in Kelvin zal een mengsel van water en strooizout
worden omgezet tot ijs?
A lager dan 0
B hoger dan 0 maar lager dan 273
C hoger dan 273 maar lager dan 373
D hoger dan 373
1p 37 Behalve water bevat pekel nog andere deeltjes.
Wat is de notatie van deze andere deeltjes?
A Na+(aq) + CI-(aq)
B Nat(l) + CI-(l)
C NaCl (aq)
D NaCl (l)

### Pagina 13

Bij het uitstrooien van de 14,9 miljoen kilogram vast strooizout, werd
tegelijk ook een hoeveelheid pekel op de snelwegen verspreid. Deze
hoeveelheid pekel bevatte 1,4 miljoen kilogram natriumchloride.
2p 38
Laat met een berekening zien dat deze hoeveelheid pekel 1,4 miljoen
kilogram natriumchloride bevatte.
Neem aan dat:
er werd gestrooid in de massa
1,0 kg pekel 0,22 kg natriumchloride bevatte.
2p 39
overhouding strooizout : pekel = 7 : 3
Bereken hoeveel kg natriumchloride in totaal werd verspreid door het
strooien van 14,9 miljoen kg strooizout tegelijk met de pekel.
Maak gebruik van de volgende gegevens:
Strooizout bestaat voor 95 massaprocent uit natriumchloride.
De gestrooide pekel bevatte 1,4 miljoen kg natriumchloride.
Behalve natriumchloride kunnen ook andere zouten worden ingezet bij
gladheidsbestrijding, zoals calciumchloride ($CaCl_2$) en magnesiumchloride
($MgCl_2$). De keuze voor een strooimiddel wordt mede bepaald door de
weersomstandigheden. Daarbij speelt het aantal ionen dat in gesmolten
sneeuw en ijs aanwezig is een rol.
1p 40
Van een bepaald strooizout is met behulp van een oplossing van
kaliumfosfaat ($K_3PO_4$) onderzocht of het, behalve NaCl, misschien ook
$CaCl_2$ en/of $MgCl_2$ bevat. Er ontstond een neerslag.
Welke conclusie is juist?
Het strooizout bevat, behalve NaCl,
A maar een van de zouten: alleen $CaCl_2$ óf alleen $MgCl_2$.
B zowel $CaCl_2$ als $MgCl_2$.
C geen van de zouten: geen $CaCl_2$ en geen $MgCl_2$.
D een óf twee van de zouten: $CaCl_2$ en/of $MgCl_2$.
1p 41
Welk van de stoffen calciumchloride en magnesiumchloride levert per kg
het grootste aantal ionen?
A calciumchloride
B magnesiumchloride
C het aantal ionen per kg is voor beide stoffen gelijk
GT-0174-a-19-2-o
13/15
lees verder >>>

### Pagina 14

Honing(bij)
Planten scheiden nectar af. Honingbijen verzamelen de nectar en
verwerken die tot honing. Nectar bestaat voor een belangrijk deel uit
suikers, waaronder sacharose. Het overige deel van de nectar bestaat
voornamelijk uit water en een kleine hoeveelheid andere stoffen.
De bijen voegen aan de nectar hulpstoffen toe, zoals enzymen. Onder
invloed van enzymen wordt sacharose omgezet tot andere suikers. Een
reactie die daarbij optreedt, kan met onderstaande vergelijking worden
weergegeven. Deze vergelijking is nog onvolledig: alleen één formule
ontbreekt.
$C_{12}H_{22}O_{11} + ... \rightarrow 2 C_{6}H_{12}O_{6}$ (reactie 1)
De verwerkte nectar wordt vervolgens in een
honingraat (zie afbeelding hiernaast) gebracht.
Daar verdampt water uit het mengsel. Wanneer het
mengsel de juiste gehalte suikers heeft, is de honing
klaar.
naar www.bijenhouden.nl
1p 42 Geef de ontbrekende formule.
2p 43 Sacharose wordt omgezet tot andere suikers (reactie 1).
Neem onderstaande tabel over en geef aan of de genoemde gegevens
'wel of 'niet' veranderen wanneer reactie 1 optreedt.
gegeven
verandert wel/niet
het aantal suikermoleculen
het aantal atomen per suikermolecuul
het aantal atoomsoorten per suikermolecuul
1p 44
Is het gehalte suikers in honing hoger of lager dan dat in de verwerkte
nectar, of is dit gehalte gelijk?
A
Het gehalte suikers in honing is lager dan dat in de nectar.
B
Het gehalte suikers in honing is gelijk aan dat in de nectar.
C
Het gehalte suikers in honing is hoger dan dat in de nectar.
GT-0174-a-19-2-o
14 / 15
lees verder

### Pagina 15

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "Biologie",
    "year": "2019",
    "tijdvak": "1"
  },
  "figures": [
    "Tabel met de pH en elektrische geleiding van verschillende honingsoorten: acaciafhoning, heidehoning, lindehoning, zonnebloemhoning."
  ],
  "keywords": "honing, nectar, pH, elektrische geleiding, tabel, waterstofionen, drinkwater, gedestilleerd water, onderzoek, metingen"
}
```