# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 2
woensdag 20 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL
Gebruik zo nodig het informatieboek Binas vmbo kgt.
Dit examen bestaat uit 49 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0174-a-18-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Spiritus
Spiritus is een heldere, blauwe vloeistof die vooral bestaat uit ethanol
($C_2H_5O$) en ongeveer 10 volume procent water. Ook bevat spiritus kleine
hoeveelheden methanol, aceton en pyridine, waardoor de vloeistof
ongeschikt is voor consumptie. Spiritus wordt onder andere gebruikt als
brandstof. In de tabel hieronder staan enkele gegevens van de
bestanddelen van spiritus. Twee gegevens ontbreken nog.
tabel 1
stof
formule
kookpunt (K)
aceton
C3H6O
329
ethanol
C2H6O
351
methanol
CH4O
338
pyridine
C5H5N
388
water
...
...
2p
1
Uit welke van onderstaande kenmerken blijkt dat spiritus een oplossing
is? Neem onderstaande tabel over en kies bij elk kenmerk uit 'wel' of
'niet'.
kenmerk
wel/niet
Een oplossing bevat altijd water.
Een oplossing is altijd helder.
Een oplossing is altijd gekleurd.
Een oplossing is altijd een vloeistof.
GT-0174-a-18-2-0
2/19
lees verder

### Pagina 3

2p 2
Geef de ontbrekende gegevens van tabel 1.
Noteer je antwoord als volgt:
formule: ...
kookpunt (K): ...
1p 3
Uit tabel 1 kan worden afgeleid dat bij de volledige verbranding van
spiritus meer dan twee reactieproducten zullen ontstaan.
→ Geef aan waaruit dat blijkt
1p 4
De hoeveelheid zuurstof die nodig is bij de verbranding van een stof wordt
onder meer bepaald door de zuurstof die al in deze stof aanwezig is.
In welke stof (aceton, ethanol of methanol) is het massapercentage
zuurstof het grootst?
A
aceton (C3H6O)
B
ethanol (C2H5O)
C
methanol (CH4O)
Spiritus kan als brandstof worden gebruikt, bijvoorbeeld bij gourmetten
(aan tafel koken in kleine pannetjes op een brander). De daarbij gebruikte
spiritusbrander heeft een grote opening en een aantal kleinere openingen.
Met behulp van een schuif (zie figuur 1) kunnen de kleinere openingen
worden afgesloten, waardoor de vlam kleiner wordt.
De spiritus verbrandt bij alle schuifstanden volledig.
figuur 1
schuif open
schuif dicht
1p 5
Geef aan waarom de spiritus bij een dichte schuif toch volledig kan
verbranden.
1p 6
Geef aan waaraan een onvolledige verbranding te herkennen zou zijn.
GT-0174-a-18-2-o
3/19
lees verder

### Pagina 4

Mark meet met onderstaande opstelling hoeveel spiritus gedurende
40 minuten verbrandt. Hij voert de proef eerst uit met een open schuif en
daarna nogmaals met een gesloten schuif. De resultaten geeft hij weer in
een diagram.
1p
7
Wordt er bij een open schuif meer of minder spiritus per minuut verbruikt
dan bij een dichte schuif, of is deze hoeveelheid gelijk?
A meer
B minder
C gelijk
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'massa (g)' van 0 tot 200 en op de x-as 'tijd (min)' van 0 tot 40. De grafiek bevat twee lijnen: een gestippelde lijn met cirkels die begint bij 180g en afneemt naar ongeveer 120g op 40 minuten, en een doorgetrokken lijn met bolletjes die begint bij 180g en afneemt naar ongeveer 170g op 40 minuten. De legenda geeft aan dat de gestippelde lijn 'schuif open' is en de doorgetrokken lijn 'schuif dicht'. Ernaast staat een foto van een brandende spiritusbrander op een weegschaal.]
GT-0174-a-18-2-o
4/19
lees verder

### Pagina 5

Ga verder op de volgende pagina.

GT-0174-a-18-2-o


lees verder ►►►


### Pagina 6

Ruitenvuil
Ruiten worden na verloop van tijd vuil. Koen heeft onderzoek gedaan naar
de samenstelling van dit vuil. In zijn verslag staat onder andere het
volgende:
Uitvoering en waarnemingen:
1 Ik heb een tissue vochtig gemaakt met gedestilleerd water. Dit water heb
ik eerst onderzocht met blauw en rood lakmoespapier. Uit dit proefje bleek
dat het water neutraal was. Met de vochtige tissue heb ik toen twee vuile
ruiten afgenomen. De tissue zag er daarna zwart uit. Op school heb ik de
vuile tissue in ongeveer 50 mL gedestilleerd water gebracht en de tissue
flink bewogen met een roerstaaf. Het water werd een beetje troebel,
onder andere door de zwarte stof. Ik heb het mengsel gefiltreerd en
daarbij de tissue zo goed mogelijk uitgeperst met de roerstaaf. Bij elk van
de volgende vijf proefjes heb ik een klein beetje van het filtraat gebruikt:
proef
toegevoegd
waarneming
1
methylrood
de kleur is rood
2
dimethylgeel
de kleur is geel
3

4
5

oplosing van koperntraat
oplosing van bariumchloride
oplosing van zilvernitraat
het blijft helder
het wordt troebel
het wordt troebel
10
11
12
13
14
15
Vervolgens heb ik een beetje van het filtraat op een platina draad gedaan
en dit in een kleurloze vlam gehouden. De kleur van de vlam werd geel.
Ten slotte heb ik met een beetje filtraat een elektrolyse-proefje gedaan.
Hieruit bleek dat bij de positieve elektrode chloorgas ontstond. Bij de
negatieve elektrode ontstond ook een gas, dat ik opving. Toen ik er
vervolgens een vlam bij hield, klonk er een plofje.
1p
8
Welke waarnemingen deed Koen toen hij met rood en blauw
lakmoespapier het gedestilleerde water onderzocht?
A Rood lakmoespapier bleef rood, blauw lakmoespapier bleef blauw.
B Rood lakmoespapier bleef rood, blauw lakmoespapier werd rood.
C Rood lakmoespapier werd blauw, blauw lakmoespapier bleef blauw.
D Rood lakmoespapier werd blauw, blauw lakmoespapier werd rood.
1p
9
Uit de regels 4 tot en met 7 blijkt dat een mengsel is ontstaan.
Welk soort mengsel is dit?
A een legering
B een nevel
C een oplossing
D een suspensie
GT-0174-a-18-2-0
6/19
lees verder

### Pagina 7

1p 10 Met behulp van Binas-tabel 36 is uit de resultaten van proef 1 en proef 2
(ongeveer) de pH van het filtraat af te leiden.
Wat is, zo nauwkeurig mogelijk, de waarde van deze pH?
A De pH ligt tussen 2,9 en 4,8.
B De pH ligt tussen 2,9 en 6,0.
C De pH ligt tussen 4,0 en 4,8.
D De pH ligt tussen 4,0 en 6,0.
Om de waarnemingen bij de proeven 3, 4 en 5 te verklaren gebruikt Koen
Binas-tabel 35. In deze tabel komt maar één ionsoort voor die alle
waarnemingen bij deze drie proeven kan veroorzaken, als deze ionsoort
in het filtraat aanwezig is.
1p 11 Welke ionsoort kan de waarnemingen van proef 3, 4 en 5 veroorzaken?
A Br-
B CO,
C PO,
D SO,
1p 12 Uit het resultaat van de vlamkleuringstest (regels 10 en 11) blijkt dat in
het filtraat deeltjes van een bepaald element aanwezig kunnen zijn.
Welk element is dat?
A calcium
B koper
C natrium
D zink
1p 13 Omdat bij het elektrolyse-proefje chloorgas ontstond (regels 12 tot en met
14), concludeert Koen dat het filtraat chloride-ionen bevatte. Bij proef 5
zorgden de aanwezige chloride-ionen voor een neerslag van
zilverchloride.
Wat is de notatie van dit neerslag?
A AgCl (aq)
B AgCl (s)
C AIC, (aq)
D AIC, (s)
1p 14 Geef de naam van het gas dat is ontstaan bij de negatieve elektrode.
GT-0174-a-18-2-o
7 / 19

### Pagina 8

1 April!

Enkele jaren geleden was in een krant onderstaand artikel te lezen.

Brandweer wil helium zonder Donald Duckstem

1
2
3
4
DEVENTER - Helium in de ademluchtflessen kan het gewicht dat
brandweerlieden op hun rug moeten meesjouwen halveren.
De Deventer brandweer begint daarom met een landelijk experiment
met een mengsel van lucht en helium.
5
6
7
8
Helium is lichter dan lucht en is daardoor een aantrekkelijk alternatief. Dat
is al een tijd bekend in brandweerland. Maar dat laatste geldt ook voor het
heel grote nadeel: wie het inademt gaat met een Donald Duckstemmetje
spreken.
9
10
11
12
13
14
15
De Deventer brandweer wil ondanks dit nadeel toch gaan experimenteren
met gebruik van helium in de ademluchtflessen. Want: elke kilo die een
brandweerman kan besparen is er één. "De brandweeruitrusting neemt
steeds verder toe en daarmee ook het gewicht", zegt woordvoerder Hilko
Kruise. "Een (volledige) ademluchtset weegt ongeveer tien kilo, maar als
helium wordt gebruikt gaat het gewicht met vijf kilo omlaag."
Vanuit diverse korpsen is al belangstelling voor het experiment getoond.
naar: Deventer Dagblad

1p 15 Helium behoort tot de elementen in groep 18 van het periodiek systeem.
$→$ Geef de algemene naam van deze groep elementen.

1p 16 Bij de brandweer wordt regelmatig gebruikgemaakt van een ademluchtset.
Deze set bestaat uit een draagstel en een stalen ademluchtfles die via
een ventiel en slangen lucht levert aan een gezichtsmasker.
$→$ Geef een reden waarom het soms nodig is dat brandweerlieden lucht
uit een ademluchtset gebruiken tijdens de bestrijding van een brand.

GT-0174-a-18-2-o
8/19
lees verder

### Pagina 9

Frank vermoedt dat de lucht die in de ademluchtfles wordt
geperst niet wordt gemengd met helium (regel 4), maar dat
de stikstof in de lucht wordt vervangen door helium.
Hiernaast is de samenstelling van de samengeperste lucht
in de (normale) ademluchtfles van de brandweer in een
cirkeldiagram weergegeven.
[FIGUUR: Cirkeldiagram met drie sectoren, genummerd I, II en III. Sector II is donkergrijs gekleurd en kleiner dan sector I, die lichtgrijs is. Sector III is een smalle zwarte strook.]
1p 17 Geef de formule van de stikstof in lucht.
1p 18 Welk gedeelte van de ademlucht (uit het cirkeldiagram hierboven) wordt
vervangen wanneer de stikstof door helium zou worden vervangen?
A I
B II
C III
"Op zich geen idee, maar er klopt iets niet in dit verhaal!" zei Frank
toen hij het krantenartikel las. Enkele dagen na plaatsing werd het artikel
door de redactie teruggenomen. Het bleek een 1 aprilgrap van de
Deventer brandweer te zijn! "Zie je wel," dacht Frank, "een besparing van
5 kilo (regel 14) is wel heel erg veel."
3p 19 Bereken hoeveel kilogram een gevulde ademluchtfles minder zou wegen,
wanneer de Deventer brandweer alle stikstof in deze ademluchtfles door
helium zou hebben vervangen. Ga uit van de volgende gegevens:
– De lucht in de ademluchtfles bevat 1735 gram stikstofgas.
– Stikstof is 7,0 maal zo zwaar als helium.
GT-0174-a-18-2-0
9 / 19
lees verder

### Pagina 10

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "Zinkfabriek",
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "figures": [
    "Blokschema van het zinkproductieproces met de stappen I, II en III.",
    "Pijlen die de input en output van de verschillende stappen aangeven: zinksulfide, zuurstof, zwaveldioxide, zinkoxide, zinksulfaat-oplossing, zink, zwavelzuuroplossing."
  ],
  "keywords": "Zinkfabriek, zinkerts, chemische reactie, vergelijking, coëfficiënten, zinkoxide, zwavelzuur, zinksulfaat, zink, blokschema, zure regen"
}
```

### Pagina 11

1p 22 De reactie die optreedt bij stap 2 is een zuur-basereactie.
Welke deeltjes reageren hierbij als base?
A de oxide-ionen
B de sulfaationen
C de watermoleculen
D de waterstofionen
E de zinkionen
1p 23 Het bij stap 3 gevormde zink ontstaat bij de negatieve elektrode.
→ Welke waarneming kan worden gedaan bij de andere (positieve)
elektrode?
Bij het proces ontstaat vervuild afvalwater dat sulfaationen bevat. Dit
afvalwater wordt behandeld in bioreactoren waar bacteriën de
sulfaationen omzetten tot sulfide-ionen. Hierbij ontstaat onder andere
zinksulfide (ZnS), dat neerslaat. Met behulp van een scheidingsmethode
wordt het zinksulfide teruggewonnen en weer gebruikt in stap 1..
1p 24 Met behulp van welke scheidingsmethode wordt het zinksulfide
teruggewonnen?
A adsorberen
B bezinken
C extraheren
D neutraliseren
2p 25 In de bioreactor wordt per dag 12 000 kg zinksulfide teruggewonnen.
Hieruit wordt zink geproduceerd.
→ Bereken hoeveel kg zink maximaal kan worden geproduceerd uit
12 000 kg zinksulfide.
Het geproduceerde zink wordt uiteindelijk gesmolten en in vormen
gegoten zoals blokken en platen. Ook worden er legeringen van gemaakt.
1p 26 Het maken van zinken platen uit vast zink is geen chemische reactie.
→ Geef aan waarom dit geen chemische reactie is.
2p 27 Welke van onderstaande legeringen kunnen worden gemaakt met zink?
Neem onderstaande tabel over en kies bij elke legering uit 'wel' of 'niet'.
legering
wel/niet
amalgaam
bronss
messing
nieuw zilver
GT-0174-a-18-2-o
11/19
lees verder

### Pagina 12

Aceton

Aceton is een stof die goed mengt met water, maar ook met olie en
olieachtige stoffen. Daarom wordt aceton veel gebruikt als oplosmiddel.
In onderstaande tabel staan enkele gegevens van aceton.

molecuulformule C,H,O
molecuulmassa 58,0 (u)
rationele naam propanon
kookpunt 329 K
smeltpunt 178 K

naar: www.wilson.nl en wikipedia

1p 28 Welke fase-aanduiding heeft aceton bij kamertemperatuur (293 K)?
A aq
B g
C
D s

1p 29 Om het oplossen van stoffen te versnellen kan aceton verwarmd worden.
Het verwarmen van aceton kan gevaarlijk zijn.
→ Leg uit waarom aceton beter verwarmd kan worden in een
warmwaterbad dan met een brander.

1
2
3
4
5
Op internet staat een ouderwetse beschrijving voor de bereiding van een
kleine hoeveelheid aceton. Hierbij wordt calciumethanoaat (CaCH,O,)
verwarmd tot een temperatuur van 160 °C waardoor aceton ontstaat. De
aceton wordt vervolgens opgevangen en gekoeld. De reactievergelijking
van dit proces is hieronder onvolledig weergegeven.
CaC,H,O4 → CH,O + stof X
naar: http://werner.yellowcouch.org

1p 30 Tot welk soort stoffen behoort calciumethanoaat?
A koolwaterstoffen
B metalen
C moleculaire stoffen
D niet-ontleedbare stoffen
E zouten

GT-0174-a-18-2-0
12/19
lees verder

### Pagina 13

2p 31 Geef de formule van stof X.
1p 32 Welk proces treedt op wanneer calciummethanoaat wordt verwarmd
(regels 2 en 3)?
A ontleding
B oplossen
C polymerisatie
D verbranding
2p 33 Bereken hoeveel gram aceton maximaal kan ontstaan uit 12,5 gram
calciummethanoaat. Neem aan dat aceton en stof X ontstaan in de
massaverhouding aceton: stof X = 1,0 : 1,7.

### Pagina 14

Bier
De productie van bier verloopt in stappen. In de afbeelding hieronder is een aantal van die stappen weergegeven.
[FIGUUR: Proces van bierproductie met stappen maischen, koken, gisten, rijpen, filteren]
Bij het maken van bier wordt 'mout' gebruikt. Mout bevat onder andere zetmeel en enzymen (biologische katalysatoren). Bij het maischen wordt een mengsel van water en mout langere tijd verwarmd. Daardoor zetten de enzymen het aanwezige zetmeel om tot moutsui-
kers. Het verwarmen gebeurt in drie stappen, waarbij de temperatuur telkens enige tijd constant wordt gehouden. Zo worden de aanwezige enzymen optimaal gebruikt. De opbrengst aan moutsui-
kers is dan het hoogst. In tabel 1 staan enkele enzymen die betrokken zijn bij het maischen.
tabel 1
enzym
temperatuur-
traject
waarbij het enzym
optimaal werkt (in °C)
temperatuur
waarboven het enzym
niet meer werkt (in °C)
a-amylase
70-75
80
B-amylase
60-65
70
carboxypeptidase
50-60
70
endopeptidase
50-60
80
grensdextrinase
55-60
65
2p 34 De moleculen van de moutsui-
kers zijn opgebouwd uit dezelfde atoomsoorten als de moleculen van glucose.
→ Geef de namen van deze atoomsoorten.
1p 35 Wat is de functie van een katalysator?
GT-0174-a-18-2-o
14/19
lees verder

### Pagina 15

1p 36 Tijdens het maischen is het gewenst dat alle enzymen enige tijd onder
optimale temperatuuromstandigheden worden gehouden.
Welk van onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop tijdens
het maischen het best weer?
temperatuur
(°C)
90
80
70
60
50
40
30
20
0
temperatuur
(°C)
90
80
70
60
50
40
30
20
0
temperatuur
(°C)
90
80
70
60
50
40
30
20
0
1 2 3 4 5 6
tijd
diagram I
A diagram I
B diagram II
C diagram III
1 2 3 4 5 6
tijd
diagram II
1 2 3 4 5 6
tijd
diagram III
1p 37 De enzymen die in tabel 1 staan, werken het best bij een pH tussen 5,0
en 6,0. Bij pH 5,0 is de concentratie van een bepaalde ionsoort hoger dan
bij pH 5,6.
Welke concentratie ionen is dat?
A de concentratie H+-ionen
B de concentratie OH--ionen
C geen van deze beide concentraties
1
2
3
4
5
Sarina brouwt zelf bier. Na het maischen filtreert ze het mengsel dat is
ontstaan. Ze kookt het verkregen filtraat en voegt tijdens het koken
vruchtbolletjes van de hopplant toe. De geur- en smaakstoffen hieruit
worden afgegeven aan de vloeistof. Vervolgens filtreert Sarina het
ontstane mengsel.
1p 38 Wat is de naam van het proces waarbij de geur- en smaakstoffen worden
afgegeven aan de vloeistof?
A adsorptie
B destillatie
C extractie
D filtratie
1p 39 Waaruit bestaat het residu van de laatste filtratie (regels 4 en 5)?
A geur- en smaakstoffen
B mout
C gekookte vruchtbolletjes
D water
GT-0174-a-18-2-0
15/19

### Pagina 16

6 Vervolgens voegt Sarina biergist toe aan de verkregen
vloeistof. Het gist zet een deel van de moutsuikers om tot
alcohol en koolstofdioxide. Ze sluit het reactievat af met een
'waterslot'. Maar ze vult het waterslot niet met water maar
met een andere heldere kleurloze vloeistof, zodat ze de
gevormde koolstofdioxide kan aantonen. Ze weet dan dat
de gisting op gang is gekomen.

7
8
9
10
11
12

1p
40
Wat is de naam van de vloeistof (regel 10) en welke waarneming zal
Sarina doen als het gisten op gang is gekomen?
A Kalkwater, dit vormt rook.
B Kalkwater, dit wordt wit.
C Koper sulfaat oplossing, dit wordt blauw.
D Koper sulfaat oplossing, dit wordt troebel.

Na het gisten volgt het 'rijpen'. Tijdens het rijpen ontstaan de speciale
geur en smaak van bier. Eén van de reacties die hierbij plaatsvindt, is
hieronder in een vergelijkijng weergegeven. In deze vergelijking is de
formule van één stof vervangen door stof X.

C6H1206 + C2H60 → stof X + H2O

1p
41
Bier bevat alcohol.
Wat is de formule van alcohol?
A C2H6O
B C6H12O7
C C6H1206
D C12H22011

1p
42
Hoeveel H-atomen bevat een molecuul van stof X?
A 10
B 12
C 14
D 16
E 18

GT-0174-a-18-2-o
16 / 19
lees verder

### Pagina 17

Voor het bier dat Sarina wil maken heeft ze water nodig met een hardheid
van DH 10,0 (1 DH = 7,1 mg Ca2+ per liter water). Het kraanwater dat
Sarina gebruikt, heeft DH 7,0. Ze leest op de site www.hobbybrouwen.nl
dat ze CaSO, kan toevoegen om het water harder te maken.
4
2p
43
Laat met een berekening zien dat het massapercentage Ca in CaSO,
4
gelijk is aan 29,4%.
2p
44
Bereken hoeveel mg CaSO, Sarina per liter water moet toevoegen om de
hardheid met DH 3,0 te verhogen (van DH 7,0 naar DH 10,0).
Maak gebruik van de volgende gegevens:
Het massapercentage Ca in CaSO, is 29,4%.
De toegevoegde hoeveelheid CaSO, lost volledig op.
4
GT-0174-a-18-2-0
17 / 19
lees verder ►►►

### Pagina 18

Koeienuier
Stichting C3 heeft kaarten waarop steeds een chemische experiment is
beschreven. Een daarvan is de koeienuier:
[FIGUUR: Een stripverhaal in drie panelen. Het eerste paneel toont een persoon
met een handschoen aan en twee lepels met poeder. De tekst:
'Doe twee eetlepels
zuiveringszout
in een latex
afwashandschoen.'. Het tweede paneel toont dezelfde persoon die
met een kopje wat vloeistof in de handschoen giet. De tekst:
'Giet er een half kopje
schoonmaakazijn bij.'. Het derde paneel toont de persoon die de
handschoen dichtknijpt en kijkt wat er gebeurt. De tekst:
'Knoop de handschoen
snel dicht en kijk wat
er gebeurt.']
De reactie die plaatsvindt tussen de schoonmaakazijn en het
zuiveringszout kan als volgt worden weergegeven:
$H^{+} (aq) + NaHCO_{3}(s) \rightarrow H_{2}O (l) + CO_{2} (g) + Na^{+} (aq)$
1p 45 Schoonmaakazijn bevat behalve $H^{+}$ ionen nog een andere ionsoort.
→ Geef de formule van deze andere ionsoort.
3p 46 Laat met een berekening zien dat het zuiveringszout in overmaat in de
handschoen zal worden gedaan.
Neem aan dat:
– een hoeveelheid van 2 eetlepels zuiveringszout overeenkomt met
14 gram;
– een half kopje schoonmaakazijn 0,13 gram $H^{+}$ bevat.
2p 47 De pH van het mengsel dat in de handschoen ontstaat (middelste plaatje)
kan worden vergeleken met de pH van schoonmaakazijn.
→ Leg uit of de pH van het mengsel hoger of lager zal zijn dan van
schoonmaakazijn, of dat de pH gelijk zal zijn.
GT-0174-a-18-2-0
18/19
lees verder ► ► ►

### Pagina 19

Het effect van de reactie in de dichtgeknepen
handschoen is zichtbaar in de afbeelding hiernaast.

1p 48 De handschoen wordt 'opgeblazen'.
Welke van onderstaande oorzaken kan/kunnen hiervoor worden gegeven?
I De afstand tussen de deeltjes van de stoffen in de handschoen is
groter geworden.
II De totale massa van de stoffen in de handschoen is groter geworden.
A uitsluitend oorzaak I
B uitsluitend oorzaak II
C oorzaak I en II
D geen van beide oorzaken

Sabri wil de proef thuis uitvoeren. In de kast staat geen schoonmaakazijn,
maar wel huishoudazijn. Schoonmaakazijn bevat 80 gram azijnzuur per
liter. Huishoudazijn bevat 40 gram azijnzuur per liter.

1p 49 Hoeveel huishoudazijn moet Sabri toevoegen om evenveel CO2 in de
handschoen te krijgen? Neem aan dat het zuiveringszout in overmaat is.
A minder dan een half kopje
B een half kopje
C meer dan een half kopje

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0174-a-18-2-0
19/19
einde