# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 1
vrijdag 18 mei
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL
Gebruik zo nodig het informatieboekje Binas vmbo kgt.
Dit examen bestaat uit 48 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0174-a-18-1-o

### Pagina 2

Meekeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Brandmelders
Bij het bouwen van huizen is het verplicht om een rookmelder te plaatsen.
Dit apparaat reageert op de vaste deeltjes in rook en geeft een alarmtoon
als er rook in een ruimte aanwezig is. Een bepaald soort rookmelder
bevat een kleine hoeveelheid americiumoxide (AmO,). De hoeveelheid
AmO, in één rookmelder bevat 0,20 mg van het element americium.
1p 1 Op welk van onderstaande verbrandingsproducten zal de rookmelder
reageren?
A koolstofdioxide
B roet
C waterdamp
D zwaveldioxide
1p 2 Americiumoxide bestaat uit ionen.
Wat is de lading van het americiumion in AmO₂?
A 1+
B 2+
C 3+
D 4+

### Pagina 3

2p
3
De relatieve atoommassa van americium in deze rookmelder is 241.
Bereken hoeveel milligram AmO₂ in de rookmelder aanwezig is.
Het is raadzaam om in huis ook een melder voor koolstofmono-oxide te
plaatsen. Deze melders zijn onder andere te koop in een bouwmarkt. In
een folder staat over dit product: detecteert gevaarlijke concentraties
koolstofmono-oxide.
1p
4
Waarom is koolstofmono-oxide gevaarlijk?
A Het is corrosief.
B Het is giftig.
C Het is irriterend.
1p
5
Een koolstofmono-oxidemelder reageert, net als een rookmelder, op
reactieproducten van een onvolledige verbranding van
koolstofverbindingen. Een onvolledige verbranding kan bijvoorbeeld
ontstaan wanneer de verbrandingsinstallatie verkeerd is afgesteld.
Geef aan waardoor een verbranding onvolledig verloopt.
GT-0174-a-18-1-0
3/13
lees verder

### Pagina 4

Ontkalkingstabletten
In huishoudelijke apparaten waarin leidingwater wordt verwarmd, ontstaat
ketelsteen. Deze apparaten moeten daarom regelmatig ontkalkt worden.
Hoe vaak dit moet gebeuren, is afhankelijk van de hardheid van het
leidingwater. Deze hardheid wordt uitgedrukt in Duitse hardheidsgraden
(DH). Er wordt een aantal watercategorieën onderscheiden:
categorie DH
1 tot 4
2
4 tot 8
3
8 tot 12
4
12 tot 18
5
hoger dan 18
naar: https://nl.wikipedia.org
1p 6 Geef de formule van een deeltje dat de hardheid van (leiding)water
veroorzaakt.
1p 7 Bij welke categorie leidingwater zal een apparaat, bij gelijk gebruik, het
eerst ontkalkt moeten worden?
A categorie 1
B categorie 2
C categorie 3
D categorie 4
E categorie 5
1p 8 Welke van onderstaande vergelijkingen geeft het ontkalken weer?
A Ca + 2 H₂O → Ca2+ + 2 OH + H₂
B Ca²+ + CO₃² → CaCO3
C Ca2+ + H₂O + CO₂ → CaCO3 + 2 H+
D Ca2+ + 2 OH → Ca(OH)2
E CaCO3 + 2 H+ → Ca2+ + H₂O + CO2
Er zijn speciale ontkalkingstabletten verkrijgbaar. Een oplossing van zo'n
tablet wordt in het apparaat verwarmd. Hierbij treedt een reactie op
tussen ketelsteen en de werkzame stof uit het ontkalkingstablet.
Een bijsluiter van ontkalkingstabletten vermeldt dat een tablet:
50 gram weegt;
30 massaprocent werkzame stof bevat;
moet worden opgelost in 200 mL water.
GT-0174-a-18-1-0
4/13
leest verder ► ► ►

### Pagina 5

2p 9 Paul maakt een oplossing volgens de informatie in de bijsluiter.
$
ightarrow$ Bereken hoeveel gram werkzame stof deze oplossing per liter bevat.
Neem aan dat alle gebruikte werkzame stof in de oplossing komt.
1p 10 Op internet leest Paul iets anders dan in de bijsluiter, namelijk dat twee
tabletten moeten worden opgelost in 1,0 liter water. Hij vraagt zich af of
de oplossing dan dezelfde concentratie krijgt als wanneer hij de bijsluiter
volgt.
Is de concentratie werkzame stof in deze oplossing met twee tabletten per
liter hoger of lager dan in de oplossing volgens de bijsluiter, of is deze
dan gelijk?
A Deze concentratie is dan lager.
B Deze concentratie is dan hoger.
C De concentratie is in beide oplossingen gelijk.
Om te onderzoeken hoeveel werkzame stof een
ontkalkingstablet bevat, voert Paul een titratie uit. Hij
gebruikt hierbij een opstelling zoals in de afbeelding
hiernaast is weergegeven. Onderdeel I vult hij met
natronloog. In onderdeel II doet hij 25,0 mL van de
oplossing die is gemaakt volgens de bijsluiter (één
tablet in 200 mL water). Aan deze oplossing voegt hij
een indicator toe. Het eindpunt van de titratie is bereikt
wanneer Paul 15,4 mL natronloog heeft toegevoegd.
naar: www.thuisexperimenteren.nl
I
II
2p 11 Geef de naam van glaswerk I en II in de opstelling die is weergegeven in
de afbeelding.
Noteer je antwoord als volgt:
glaswerk I = ...
glaswerk II = ...
2p 12 Geef de notatie van natronloog. Vermeld ook de toestandsaanduidingen.
1p 13 Is de pH van de oplossing in onderdeel II na afloop van de titratie lager of
hoger dan v66666r de titratie, of is deze gelijk gebleven?
A De pH is lager geworden.
B De pH is gelijk gebleven.
C De pH is hoger geworden.
2p 14 Van de gebruikte natronloog is bekend dat 1,00 mL reageert met 0,135 g
werkzame stof.
$
ightarrow$ Bereken met behulp van de resultaten van de titratie hoeveel gram
werkzame stof het onderzochte ontkalkingstablet bevat.
GT-0174-a-18-1-o
5/13
lees verder

### Pagina 6

Ira Remsen

Ira Remsen (1846-1927) was een hoogleraar aan een Amerikaanse universiteit. Hij had als kind het volgende in zijn dagboek geschreven:

1 Ik las in een scheikundeboek dat salpeterzuur reageert met koper. Ik had
2 geen zin meer om dit soort dingen te lezen, ik wilde het zelf zien! Ik had
3 zelf koperen muntjes en wist dat de dokter een fles salpeterzuur op tafel
4 had staan. Ik legde een muntje op tafel en schonk er wat salpeterzuur
5 overheen. Er ontstond een bruisende en sissende vloeistof die uiteindelijk
6 blauw kleurde. Ook ontstond een donker, rood gas. Dit was onaangenaam
7 en verstikkend. Hoe kon ik dit stoppen? Ik pakte het reagerende muntje
8 op om het naar buiten te gooien. Daarbij leerde ik iets nieuws:
9 salpeterzuur reageert ook met de huid. Ik veegde mijn pijnlijke vingers af
10 aan mijn broek. Daarbij leerde ik dat salpeterzuur ook met de broek
11 reageerde. Vanaf dat moment wist ik dat ik in een laboratorium wilde gaan
12 werken.

naar: www.nasonline.org

2p 15 Wanneer salpeterzuur in contact komt met koper (regels 1 tot en met 6)
treedt een chemische reactie op. Dit blijkt uit waarnemingen die zijn
genomen in bovenstaande tekst.
→ Geef een van deze waarnemingen. Licht toe waarom daaruit blijkt dat
een chemische reactie optreedt.

2p 16 Het rode gas (regel 6) heeft een molecuulmassa van 46,0 u en kan
worden weergegeven met de formule NOx.
→ Bereken x.

2p 17 Er ontstonden ook andere gassen, zoals een gas met de formule N2O4.
→ Geef de rationele naam van N2O4.

1p 18 Welk van onderstaande deeltjes geeft de blauwe kleur aan de vloeistof
(regel 5 en 6)?
A CI
B Cu2+
C H
D NO3

GT-0174-a-18-1-o
6/13
lees verder

### Pagina 7

1p 19 Een etiket met een pictogram op de fles salpeterzuur had Ira kunnen
waarschuwen voor de effecten die hij waarnam toen hij het muntje
oppakte (regels 7 tot en met 11).
Welk pictogram is dat?
pictogram I
pictogram II
pictogram III
A pictogram I
B pictogram I
C pictogram III
2p 20 De manier waarop Ira experimenteerde was niet veilig. Behalve
voorzorgsmaatregelen zoals het dragen van een veiligheidsbril, had hij
ook de uitvoering van zijn onderzoek kunnen verbeteren.
→ Geef twee verbeteringen voor de uitvoering van zijn onderzoek.
Baseer je antwoord op de informatie in de regels 4 tot en met 6.
GT-0174-a-18-1-o
7 / 13
lees verder

### Pagina 8

Epsomzout

Epsomzout (MgSO₄) kan worden gemaakt door een reactie van
magnesium met een oplossing van zwavelzuur. Dit proces kan worden
weergegeven met de volgende reactievergelijking:

$Mg (s) + 2 H^+ (aq) → Mg^{2+} (aq) + H_2 (g)$

Linda maakt epsomzout volgens onderstaand voorschrift:

Benodigdheden
Reageerbuizen, indampschaal, trechter, filtreerpapier, driepoot, gaasje en
een brander; magnesiumpoeder, broomthymolblauw en een oplossing van
zwavelzuur.

Uitvoering
stap 1 Schenk een reageerbuisje halfvol met een oplossing van
zwavelzuur.
stap 2 Voeg een paar druppels broomthymolblauw toe.
stap 3 Voeg magnesiumpoeder toe totdat er vaste stof op de bodem blijft
liggen. De indicator is dan van kleur veranderd.
stap 4 Filtreer de inhoud van de buis.
stap 5 Damp het filtraat in totdat er een vaste stof overblijft.

1p 21 Epsomzout is een triviale naam.
→ Geef de rationele naam van epsomzout.

2p 22 Leg uit of de kleur van de indicator (direct na stap 2) anders is wanneer
geconcentreerd zwavelzuur is gebruikt in plaats van verdund zwavelzuur.

2p 23 Bij stap 3 ontstaat waterstofgas. Dit gas kan worden aangetoond met een
proefje.
→
Beschrijf de uitvoering van dit proefje en geef de daarbij behorende
waarneming(en).
Noteer je antwoord als volgt:
handeling(en): ...
waarneming(en): ...

1p 24 Welke vaste stof ligt na stap 3 op de bodem van de reageerbuis?
A Mg
B $Mg^{2+}$
C $MgSO_4$

GT-0174-a-18-1-o
8/13
lees verder ▶

### Pagina 9

Linda denkt na over het aantal deeltjes
Mg2+, H+ en SO42- tijdens stap 3. Ze geeft
het verloop van het aantal per soort deeltje
schematisch weer in een diagram. Dit
diagram is hiernaast weergegeven.
aantal
deeltjes
I
II
III
-- tijd
1p 25
Welke lijn in dit diagram hoort bij SO42-?
A lijn I
B lijn II
C lijn III
2p 26
Tekenen met behulp van de gegeven benodigdheden de opstelling die wordt
gebruikt in stap 4. Geef in de tekening aan waar het filtraat en waar het
residu zich bevinden.
2p 27
Bij stap 5 ontstaat het epsomzout als neerslag van de opgeloste ionen.
→ Geef de vergelijking van de vorming van het epsomzout. Noteer ook
de toestandsaanduidingen.
Het epsomzout is na stap 5 nog verontreinigd met de indicator. Om de
indicator te verwijderen kan tijdens de uitvoering van de proef Norit®
(actieve kool) worden toegevoegd.
1p 28
Geef de naam van de scheidingsmethode waarbij Norit® wordt gebruikt.
1p 29
Op welk moment kan de proef Norit® het best worden toegevoegd?
A na stap 1 en voor stap 2
B na stap 2 en voor stap 3
C na stap 3 en voor stap 4
D na stap 4 en voor stap 5
GT-0174-a-18-1-o
9/13
lees verder ►►►

### Pagina 10

Magnesium uit zeewater

Zeewater bevat 1,3 gram magnesiumionen per liter. Uit zeewater kan
magnesium worden verkregen met behulp van een oplossing van
calciumhydroxide.
Om deze oplossing te maken worden schelpen (CaCO3) verhit, zodat
hieruit calciumoxide en één andere stof (stof X) ontstaan. Deze stoffen
worden gescheiden. Door vervolgens water toe te voegen aan het
calciumoxide, ontstaat een oplossing van calciumhydroxide.
De oplossing van calciumhydroxide wordt toegevoegd aan zeewater,
waarbij magnesiumhydroxide wordt gevormd. In een aantal stappen wordt
hieruit vervolgens magnesiumchloride verkregen.
Door het magnesiumchloride te elektrolyseren ontstaat ten slotte
magnesium. In onderstaand blokschema is de productie van magnesium
uit zeewater schematisch weergegeven.

[FIGUUR: Blokschema van de productie van magnesium uit zeewater]

Zeewater
Ca2+, OH-
H2O
I
suspensie
II
Mg(OH)2
oplosing Y
naar: Principles of Modern Chemistry - D.W. Oxtoby
H+, Cl-
H2O
III
Mg2+, Cl-
H2O
IV
MgCl2
V
Mg
Cl2
1p 30 Tot welk soort stoffen behoort magnesium (regel 2)?
A metalen
B moleculaire stoffen
C niet-metalen
D zouten

1p 31 Wat is de formule van stof X (regel 5)?
A C
B CO2
C O2
D 03

3p 32 Geef de vergelijking van de reactie waarbij een oplossing van
calciumhydroxide ontstaat (regels 6 en 7).

1p 33 Welke scheidingsmethode wordt toegepast in ruimtev II?
A adsorptie
B extractie
C filtratie
D indampen

GT-0174-a-18-1-o
10/13
lees verder

### Pagina 11

1p 34 Leg uit dat oplossing Y behalve water ook andere stoffen bevat.
3p 35 Geef de vergelijking van de reactie die optreedt in ruimte III.
1p 36 Welk proces vindt plaats in ruimte IV?
A condenseren
B
C
D
Oplossen
verbranden
indampen
2p 37 Bereken hoeveel gram magnesiumchloride maximaal kan worden
verkregen uit 1,0 L zeewater dat 1,3 gram magnesiumionen per liter
bevat. Neem aan dat:
- in het proces een overmaat chloride-ionen beschikbaar is;
- alle magnesiumionen worden omgezet tot magnesiumchloride.
1p 38 In reactor V wordt magnesiumchloride gesmolten en geëlektrolyseerd
zodat magnesium ontstaat.
-> Geef aan waarom magnesiumchloride gesmolten moet worden om het
magnesium op deze manier te kunnen produceren.
GT-0174-a-18-1-0
11/13
lees verder ►►►

### Pagina 12

Bloemen in blauwe vaas

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Een bekend schilderij van Van Gogh is 'Bloemen in
blauw vaas'. De gele bloemen van dit schilderij zijn
in de loop van de tijd verkleurd. De gebruikte verf
bevatte namelijk de gele kleurstof cadmiumsulfide.
Deze stof kan onder invloed van licht reageren met
zuurstof tot wit cadmiumsulfaat.
Om dit proces te stoppen kreeg het schilderij later een
beschermlaag. Deze laag bevatte onder meer
lodionen en oxalaten (C₂O₄
2-). Maar doordat
deze ionen reageerden met de ionen uit het
cadmiumsulfaat, ontstond een oranje-grijze korst op
het schilderij.
[FIGUUR: Een zwart-wit afbeelding van een schilderij van bloemen in een vaas.]

Alle cadmiumzouten die hierboven zijn genoemd, bevatten Cd
2+
-ionen.
naar: Chemistry World, Analytical Chemistry

1p
39
Geef de formule van cadmiumsulfide (regel 4).

1p
40
De reactie waarbij cadmiumsulfide wordt omgezet (regels 5 en 6) is geen
fotolyse.
Geef aan waaruit dat blijkt.

Door dat de ionen uit de beschermlaag reageerden (regels 9 tot en
met 12), ontstonden CdC₂O₄ en een ander zout.

1p
41
Uit hoeveel atoomsoorten bestaat de stof Cd₂C₂O₄?
A 2
B 3
C 4
D 6
E 7
F 8

1p
42
Geef de naam van het 'andere zout' dat ontstond doordat de ionen uit de
beschermlaag reageerden.

1p
43
Op het deel van het schilderij waar de lijst overheen kwam, was ook gele
verf gebruikt.
→ Geef aan waarom onder de lijst geen cadmiumoxalaat werd gevormd.

GT-0174-a-18-1-0
12/13
lees verder

### Pagina 13

Vuurwerkplant
De bladeren van de 'vuurwerkplant' produceren
een olieachtig mengsel. Hierdoor verliest de
plant minder vocht. Eén van de bestanddelen
van dit mengsel (stof A) ontleedt gemakkelijk tot
chavicol ($C_9H_{10}O$) en isopreen ($C_5H_8$). Doordat
isopreen bij relatief lage temperatuur verdampt,
kan op warme, windstille dagen een nevel van
isopreen rond de plant ontstaan. Deze nevel is
brandbaar.
naar: Chemistry in the Garden - J.R. Hanson
1p 44 Bij de ontleding ontstaat per molecuul van stof A steeds één molecuul
chavicol en één molecuul isopreen.
→ Geef de formule van stof A.
1p 45 Wanneer te veel water verdampt, droogt de plant uit.
Welke van de onderstaande fase-overgangen geeft verdamping weer?
A g → I
B I → g
C s → I
D I → s
1p 46 Welke stof (chavicol en/of isopreen) behoort tot de koolwaterstoffen?
A alleen chavicol
B alleen isopreen
C geen van beide stoffen
D beide stoffen
1p 47 Wanneer een brandstof als nevel aanwezig is, zal de verbranding sneller
verlopen, dan wanneer deze brandstof als vloeistof aanwezig is.
→ Geef daarvoor een verklaring.
3p 48 Geef de reactievergelijking van de volledige verbranding van isopreen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0174-a-18-1-0
13 / 13
einde