# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2017/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2017
tijdvak 2
woensdag 21 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL
Gebruik zo nodig het informatieboek Binas vmbo kgt.
Dit examen bestaat uit 46 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0174-a-17-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redeneren kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
– Een gedeelte zonder berekening levert geen punten op.
– Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Hard water
Overal waar hard water terechtkomt, vormt zich kalkaanslag. Met name
op plekken waar het water wordt verwarmd, ontstaat kalkaanslag. Maar
ook koud water kan kalkaanslag veroorzaken. Bij het ontstaan van
kalkaanslag reageren waterstofcarbonaationen $(HCO_3^-)$ uit het water tot
carbonaationen.
1p
1
Kalkaanslag wordt ook wel ketelsteen genoemd.
→ Geef de formule van ketelsteen.
Op de internetsite www.waterhardheid.nl is beschreven dat kalkaanslag
als volgt met schoonmaakazijn kan worden verwijder:
– Doe de azijn, het liefst wat verwarmd, in een spuitfles.
– Spuit hier de oppervlakken (tegels, wasbak) mee in.
– Laat de azijn 15 tot 20 minuten intrekken.
– Poets de oppervlakken goed en spoel ze vervolgens af.
Voor het verwijderen van kalkaanslag wordt meestal schoonmaakazijn
gebruikt. Tafelsazijn is, net als schoonmaakazijn, een oplossing van
azijnzuur in water. De concentratie azijnzuur in tafelazijn is echter lager.
1p
2
Geef een reden waarom de azijn beter 'wat verwarmd' gebruikt kan
worden.
GT-0174-a-17-2-0
2/15
lees verder ►►

### Pagina 3

1p 3 Klaas en Yara maken de badkamer schoon. Klaas gebruikt 10 mL
schoonmaakazijn, terwijl Yara 10 mL tafelazijn gebruikt. De schoonmaak
verloopt daardoor bij Klaas anders dan bij Yara.
Wat is het verschil?
A Klaas kan meer kalkaanslag verwijderen en het gaat sneller.
B Klaas kan meer kalkaanslag verwijderen, maar het gaat langzamer.
C Klaas kan minder kalkaanslag verwijderen, maar het gaat sneller.
D Klaas kan minder kalkaanslag verwijderen en het gaat langzamer.

1
2
3
4
5
6
Een bijkomend probleem van hard water is dat zeep minder goed werkt,
omdat het reageert met de calcium- en magnesiumdeeltjes in het water.
De verbinding die hierbij ontstaat, vormt een laagje op bijvoorbeeld de
tegels. Dit soort aanslag in een wasmachine en/of vaatwasmachine kan
worden voorkomen door een waterontharder toe te voegen. Vaak is dit
een zout.
1p 4 Geef de triviale naam van de verbinding die ontstaat wanneer zeep
reageert met calciumdeeltjes (regels 1 tot en met 3).
1p 5 Welk soort magnesiumdeeltjes wordt bedoeld (regel 2)?
A magnesiumatomen
B magnesiumionen
C magnesiummoleculen

2p 6 Leg met behulp van Binas-tabel 35 uit of keukenzout kan worden gebruikt
om water te ontharden met behulp van een neerslagreactie (regels 4 tot
en met 6).
GT-0174-a-17-2-o
3 / 15
lees verder

### Pagina 4

Aardgas

In Nederland wordt meestal gekookt op aardgas. Het hoofdbestanddeel
van aardgas is een reukloos en kleurloos gas. Aardgas kan een explosief
mengsel vormen met lucht. Daarom is aan het aardgas dat in
Nederlandse huishoudens wordt gebruikt een kleurloze vloeistof
toegevoegd: thiolaan (C$_{4}$H$_{8}$S). Deze stof verdampt snel en heeft een
herkenbare geur, waardoor vrijgekomen aardgas kan worden opgemerkt.
Tijdens het koken wordt het thiolaan samen met het aardgas verbrand.
De reactievergelijking van de volledige verbranding van thiolaan is
hieronder gedeeltelijk weergegeven.
C$_{4}$H$_{8}$S + 7 O$_{2}$ $\rightarrow$ 4 ... + 4 ... + SO$_{2}$

1p 7 Geef de naam van het hoofdbestanddeel van aardgas.

1p 8 Welke faseovergang maakt het mogelijk dat men de stof thiolaan kan
ruiken?
A aq $\rightarrow$ g
B aq $\rightarrow$ l
C g $\rightarrow$ l
D l $\rightarrow$ g

1p 9 In de vergelijking in het tekstblok ontbreken twee formules.
Welke formules zijn dat?
A C en H$_{2}$
B C en H$_{2}$O
C CO en H$_{2}$
D CO en H$_{2}$O
E CO$_{2}$ en H$_{2}$
F CO$_{2}$ en H$_{2}$O

1p 10 Geef de rationele naam van SO$_{2}$.

3p 11 Bij het koken van een maaltijd wordt gemiddeld 2,7 mg thiolaan verbrand.
$\\rightarrow$ Laat met een berekening zien hoeveel mg SO$_{2}$ ontstaat bij de
volledige verbranding van 2,7 mg thiolaan.

GT-0174-a-17-2-o
4 / 15
lees verder $\triangleright \triangleright \triangleright$

### Pagina 5

Wanneer in een ruimte aardgas vrijkomt, bijvoorbeeld door een gaslek, ontstaat soms explosiegevaar. De aanwezigheid van thiolaan in aardgas helpt voorkomen dat dit explosiegevaar kan ontstaan. Thiolaan kan namelijk al worden geroken wanneer een ruimte 0,2 mg thiolaan per m³ bevat.

2p 12 Leg met behulp van een berekening uit dat de aanwezigheid van thiolaan in aardgas helpt voorkomen dat explosiegevaar kan ontstaan.
Ga bij deze berekening uit van de volgende gegevens:
– Explosiegevaar ontstaat wanneer in een ruimte een gehalte van 0,05 m³ aardgas per m³ is bereikt.
– Het gehalte thiolaan is 18 mg per m³ aardgas.

GT-0174-a-17-2-o
5/15
lees verder ►►►

### Pagina 6

Kettingreactie
Op de website van de Stichting C3 staat het volgende proefje beschreven:
[FIGUUR: Diagram met zes glazen op een rij met nummers 1 tot en met 6. Naast de glazen een tekening van een jongen die de inhoud van glas 1 in glas 2 giet en een jongen die iets opschrijft en naar een borrelend glas kijkt.]
Zet 6 glazen klaar en vul ze zoals in het overzicht hiernaast.
Giet de inhoud van het eerste glas bij de
tweede en daarna die van de tweede bij de
derde enz.
Wat gebeurt er?
Glas 1:
3 eetlepels rode-
koolsap
en 1/4 theelepel
maïzena
Glas 2:
1 eetlepel
ammonia
Glas 3:
2 eetlepels
schoonmaakazijn
Glas 4:
2 theelepels
zuiveringszout en
2 eetlepels water
Glas 5:
10 druppels
betadine
Glas 6:
1/2 vitamine C
bruistablet en 2
eetlepels water
Wat gebeurt er?
stap a Als glas 1 in glas 2 wordt leeggegoten, wordt het paarsblauwe
koolsap groen.
stap b Als de groene vloeistof van glas 2 vervolgens bij glas 3 wordt
geschonken, wordt de vloeistof rood.
stap c Als de rode vloeistof van glas 3 in glas 4 wordt gegoten, gaat
de vloeistof sterk bruisen.
stap d Als de inhoud van glas 4 bij glas 5 wordt gevoegd, wordt de
vloeistof donkerblauw.
stap e Als de donkerblauwe vloeistof van glas 5 in glas 6 wordt
gegoten, wordt de vloeistof weer rood.
naar: www.c3.nl
1p
13
Om rodekoolsap te maken wordt fijngesneden rodekool 10 minuten in
water gekookt. Daarna wordt een scheidingsmethode toegepast om het
sap van de kool te scheiden. Welke scheidingsmethode kan hiervoor het
best worden gebruikt?
A
adsorberen
B
destilleren
C
filtreren
D
indampen
GT-0174-a-17-2-0
6/15
lees verder

### Pagina 7

1p 14 Welke pH kan de vloeistof in glas 2 (nadat stap a is uitgevoerd) hebben?
A pH 0 tot pH 3
B pH 3 tot pH 6
C pH 6 tot pH 10
D pH 10 tot pH 13

2p 15 Geef de vergelijking van de reactie van ammonia met azijn.

1p 16 Bij stap b wordt de vloeistof rood doordat een beginstof in overmaat was.
Welke beginstof, schoonmaakazijn of ammonia, was in overmaat?
A Ammonia, want het rode mengsel is basisch.
B Ammonia, want het rode mengsel is zuur.
C Schoonmaakazijn, want het rode mengsel is basisch.
D Schoonmaakazijn, want het rode mengsel is zuur.

1p 17 Het bruisen in glas 4 (stap c) wordt veroorzaakt door een reactie waarbij
een gas ontstaat. De formule van dit gas ontbreekt nog in onderstaande
reactievergelijking.
H
+ + HCO
3
→ H
2
O + ...
→ Geef de formule van het gas dat bij deze reactie ontstaat.

1p 18 Betadine (glas 5) is een oplossing die de stof jood bevat.
Wat is de formule van de stof jood?
A I
B I
C I
2
D I

2
-
1p 19 De kleurverandering bij stap e is het gevolg van de aanwezigheid van
maïzena. Maïzena bestaat uit zetmeel. Bij stap d vormen de
zetmeelmoleculen met de joodmoleculen een stof met een donkerblauwe
kleur. Bij stap e wordt deze stof weer omgezet tot een kleurloos
reactieproduct.
→ Geef aan waarom de vloeistof bij stap e toch niet kleurloos wordt.

### Pagina 8

Siliciumcarbide

Siliciumcarbide (SiC) is een zeer hard materiaal dat onder meer wordt
gebruikt voor slijpen en polijsten. Siliciumcarbide wordt in een
elektroreactor bij een temperatuur van ongeveer 2500 °C geproduceerd
uit zand en cokes. Hierbij ontstaat ook koolstofmonoxide, dat als
brandstof wordt gebruikt in een elektriciteitscentrale. Bij deze verbranding
ontstaat koolstofdioxide. De elektriciteitscentrale levert de stroom voor de
elektroreactor.

In de elektroreactor wordt siliciumcarbide gevormd volgens onderstaande
reactievergelijking:
SiO₂ + 3 C → SiC + 2 CO

Schematisch en vereenvoudigd kunnen de hierboven beschreven
processen als volgt worden weergegeven:
[FIGUUR: Schematische weergave van de productie van siliciumcarbide, de omzetting van koolstofmonoxide in een elektriciteitscentrale en de toevoer van stof A naar de elektriciteitscentrale.]

2p 20 Laat met een berekening zien dat 2,4 kg beginstoffen (SiO₂ en C) nodig
zijn per kg siliciumcarbide. Neem aan dat de molecuelmassa van
siliciumcarbide 40,1 u is.

1p 21 In de elektriciteitscentrale is voor de omzetting van koolstofmono-oxide
nog een stof nodig. Deze stof is in bovenstaand bloks schema weergegeven
met stof A.
→ Geef de naam van stof A.

1p 22 Door het koolstofmono-oxide dat in de elektroreactor ontstaat te
verbranden in een elektriciteitscentrale, gebruikt de elektriciteitscentrale
minder fossiele brandstof. Dit is beter voor het milieu.
→ Geef nog een reden waarom het beter is voor het milieu dat het
koolstofmono-oxide als brandstof wordt gebruikt.

GT-0174-a-17-2-o
8 / 15

### Pagina 9

1 In de praktijk worden geen zuivere beginstoffen (SiO, en C), maar ruwe
2 beginstoffen (zand en cokes) gebruikt. Cokes bevat vaak een beetje
3 zwavel. Hierdoor ontstaan bij de productie van siliciumcarbide giftige
4 zwavelhoudende gassen, zoals zwaveldioxide en waterstofsulfide (H,S).
5 In het proces ontstaat daardoor afvalwater dat is vervuild met
6 waterstofsulfide. Uit dit afvalwater wordt in een speciale installatie
7 zwavel (S) teruggewonnen. Onder invloed van een katalysator reageert
8 waterstofsulfide met zuurstof tot vast zwavel en water. De zwavel zakt
9 naar de bodem en wordt daar afgetapt. Het gezuiverde water kan worden
10 hergebruikt.
1p
23 De katalysator komt niet voor in de vergelijking van de reactie van
waterstofsulfide met zuurstof (regels 7 tot en met 9).
→ Geef aan waarom de katalysator niet in deze reactievergelijking staat.
3p
24 Geef de vergelijking van de reactie van waterstofsulfide met zuurstof
(regels 7 tot en met 9).
1p
25 De zwavel kan worden afgetapt doordat een scheiding heeft
plaatsgevonden.
→ Geef de naam van deze scheidingsmethode.
GT-0174-a-17-2-o
9/15
lees verder

### Pagina 10

Arseenvergiftiging
In de negentiende eeuw werd 'wit arseen' ($As_4O_6$) soms gebruikt om
mensen mee te vergiftigen. Een arseenvergiftiging kon door de rechtbank
worden aangetoond door een beetje maaginhoud van het slachtoffer te
mengen met zinkpoeder en een oplossing van zwavelzuur, en dit mengsel
te koken. Wanneer in de maaginhoud 'wit arseen' aanwezig was, ontstond
hierbij het gas arseenhydride ($AsH_3$). Deze reactie is hieronder met een
onvolledige vergelijking weergegeven. Drie coëfficiënten ontbreken.
$12 \text{ Zn} + As_4O_6 + \dots \text{ H}^+ \rightarrow 12 \text{ Zn}^{2+} + \dots AsH_3 + \dots H_2O$
Het arseenhydride werd opgevangen en sterk verhit. Hierdoor trad
ontleding op van arseenhydride, waarbij een glanzend zwarte vaste stof
aan de binnenkant van het glaswerk ontstond: arseen (As).
[FIGUUR: Een getekende scène in een rechtszaal. Een rechter zit op een verhoogd podium, met in zijn hand een hamer. Twee advocaten staan voor hem, en achter hen zit publiek. Er staan ook chemische apparaten op een tafel in de rechtszaal.]
naar: https://en.wikipedia.org/wiki/marsh_test en
The Marsh Test for Arsenic - W.B. Jensen - 2014
2p 26 'Wit arseen' is een moleculaire stof.
→ Geef de rationele naam van 'wit
arseen'. Maak hierbij gebruik van de
tabel hiernaast.
cijfer
Romeins
cijfer
voor-
voegsel
1
I
mono
2
II
di
3
III
tri
4
IV
tetra
5
V
penta
6
VI
hexa
7
VII
hepta
8
VIII
octa
9
IX
nona
10
X
deca
GT-0174-a-17-2-0
10/15
lees verder

### Pagina 11

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": null,
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "transcription": "1p 27 Wat is de notatie van een oplossing van zwavelzuur?\nA H⁺ + Ac⁻\nB H⁺ + NO₃⁻\nC 2 H⁺ + SO₄²⁻\nD 3 H⁺ + PO₄³⁻\n1p 28 Neem de reactievergelijking uit het tekstblok over en maak deze volledig\ndoor de drie coëfficiënten in te vullen.\n1p 29 Tot welk type ontleding behoort de beschreven ontleding van\narseenhydride?\nA elektrolyse\nB fotolyse\nC thermolyse\n3p 30 Geef de vergelijking van de ontleding van arseenhydride.\n2p 31 Als inderdaad werd aangetoond dat het slachtoffer was vergiftigd,\noordeelde de rechter dat de verdachte schuldig was.\n→ Geef aan op welke waarneming de rechter dit oordeel baseerde.\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.___\n.__

### Pagina 12

Zoutgehalte in een infuus

Patiënten krijgen soms na een operatie via een infuus een
'fysiologische zoutoplossing' toegediend. Deze
zoutoplossing bevat uitsluitend 9 gram natriumchloride per
liter.
Dirk heeft zelf een fysiologische zoutoplossing gemaakt en
wil de concentratie ervan controleren. Hiervoor bepaalt hij
de hoeveelheid chloride-ionen met behulp van een titratie.
Dirk volgt hiervoor het volgende voorschrift:
– Doe 10,0 mL van de zoutoplossing in een erlenmeyer.
– Voeg een paar druppels van een oplossing van
kaliumchromaat (K,CrO,) toe.
– Vul een buret met een zilver(I)nitraatoplossing.
– Lees de beginstand van de buret af.
– Druppel zilver(I)nitraatoplossing toe, totdat een roodbruine kleur ontstaat.
– Zwenk de erlenmeyer regelmatig om.
– Lees de eindstand van de buret af.
1p 32 Welke van onderstaande vergelijkingen geeft het oplossen van
natriumchloride op de juiste manier weer?
A NaCl (s) → Na (aq) + Cl (aq)
B NaCl (s) → Na* (aq) + Cl (aq)
C 2 NaCl (s) → 2 Na (aq) + Cl, (aq)
D 2 NaCl (s) → 2 Na* (aq) + Cl, (aq)
E NaCl (s) → NaCl (aq)
1p 33 Is het aantal gram opgelost zout in de fysiologische zoutoplossing kleiner
of groter dan of gelijk aan het aantal gram chloride-ionen in de oplossing?
A Het aantal gram zout is kleiner.
B Het aantal gram zout is gelijk.
C Het aantal gram zout is groter.
1p 34 Zilver(I)nitraat valt in Binas onder de categorie 'gevaarlijke chemicaliën'.
Welk pictogram zal op een pot met zilver(I)nitraat vanwege 'het
meest opmerkelijke gevaaraspect' zeker moeten zijn afgebeeld?
[FIGUUR: Afbeelding van vier gevarenpictogrammen]
pictogram I pictogram II pictogram III pictogram IV
A pictogram I
B pictogram II
C pictogram III
D pictogram IV
GT-0174-a-17-2-o
12 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 13

1p 35 Geef de formule van zilver(I)nitraat.
1p 36 Kaliumchromaat bestaat uit kaliumionen en chromaationen.
Wat is de lading van het chromaat-ion?
A 1–
B 2–
C 3–
D 4–

[FIGUUR: Een rechthoekig kader met tekst daarin]
Bij de titratie reageren de zilver(I)ionen met de chloride-ionen tot de witte
vaste stof zilver(I)chloride. Wanneer alle chloride-ionen gereageerd
hebben, zal de eerstvolgende druppel zilver(I)nitraatoplossing reageren
met de chromaat-ionen. Hierdoor krijgt het mengsel een roodbruine kleur.
Dit geeft het eindpunt van de titratie aan. Dirk heeft dan 15,4 mL van de
zilver(I)nitraatoplossing toegevoegd.
2p 37 Geef de vergelijking van de reactie van de zilver(I)ionen met de
chloride-ionen.
1p 38 Geef de naam van het soort mengsel dat bij de titratie in de erlenmeyer
ontstaat.
3p 39 Laat met een berekening zien of de zoutoplossing van Dirk een
fysiologische zoutoplossing is. Gebruik hierbij het gegeven dat 1,0 mL
zilver(I)nitraatoplossing overeenkomt met 5,85 mg natriumchloride.

[FIGUUR: Een rechthoekig kader met tekst daarin]
Met een infuuspomp kan worden geregeld hoeveel druppels oplossing de
patiënt per minuut krijgt toegediend. Een bepaalde patiënt krijgt per 24
uur twee zakken fysiologische zoutoplossing toegediend. Eén zak bevat
500 mL fysiologische zoutoplossing.
2p 40 Bereken op hoeveel druppels per minuut de infuuspomp moet worden
ingesteld. Gebruik hierbij onderstaande gegevens en rond je uitkomst af
op hele druppels.
– 20 druppels hebben samen een volume van 1,0 mL.
– 24 uur is gelijk aan 1440 minuten.
GT-0174-a-17-2-0
13 / 15
lees verder

### Pagina 14

Ozonlaag
Ruim 15 kilometer boven het aardoppervlak bevindt zich een luchtlaag
waarin relatief veel ozon (O3) voorkomt. Ozon beschermt het leven op
aarde tegen schadelijke ultraviolette straling van de zon. De ozon in deze
laag ontstaat doordat zuurstof onder invloed van licht wordt omgezet.
De vergelijking van deze omzetting is hieronder weergegeven.
3 O2 → 2 O3
De dikte van de ozonlaag wordt aangetast door de uitstoot van stoffen die
ozon 'afbreken'. Voorbeelden van ozonafbrekende stoffen zijn 'halonen'.
De moleculen van halonen zijn opgebouwd uit koolstofatomen en atomen
van halogenen. De opbouw van een halonmolecuul wordt weergegeven
met een cijfercode. Deze cijfercode geeft informatie over het aantal
atomen van achtereenvolgens het element koolstof, fluor, chloor en broom
per molecuul. Hieronder staan een molecuul halon 1301 en een molecuul
halon 1211 afgebeeld.
(Br)
(F) C (F)
(F)
halon 1301
(Br)
(F) C (Cl)
(F)
halon 1211
41 Welk van de onderstaande diagrammen geeft de omzetting van zuurstof
tot ozon weer?
1p
aantal
moleculen
↑
O3
O2
tijd
diagram 1
A
B
C
diagram 1
diagram 2
diagram 3
aantal
moleculen
↑
O3
O2
tijd
diagram 2
aantal
moleculen
↑
O3
O2
tijd
diagram 3
GT-0174-a-17-2-o
14 / 15
lees verder ▶▶▶

### Pagina 15

1p 42 Behalve de eerder genoemde halogenen, komt ook halon 1130 voor.
→ Geef de molecuulformule van halon 1130.
1p 43 Geef de naam van het halogeen dat niet wordt weergegeven in de
cijfercode van halon 1211.
Om de ozonconcentraties in de (hogere)
lucht(lagen) te meten, wordt wekelijks op een
vaste locatie een weerballon opgelaten waaraan
een ozon-sensor (meetapparaatje) is bevestigd.
Deze weerballon is gevuld met helium en kan
hierdoor snel naar de ozonlaag opstijgen.
Tijdens het opstijgen neemt het volume van de
ballon sterk toe.
[FIGUUR: Een man staat in een open veld en houdt een weerballon vast, die gedeeltelijk is opgeblazen.]
1p 44 Tot welke groep stoffen behoort helium?
A broeikasgassen
B CFK's
C edelgassen
D koolwaterstoffen
1p 45 Om een weerballon nog sneller te laten opstijgen kan, in plaats van
helium, ook een ander gas worden gebruikt.
Welk van onderstaande gassen is hiervoor geschikt?
Gebruik Binas-tabel 17.
A ammoniak
B neon
C stikstof
D waterstof
1p 46 Wordt tijdens het opstijgen het aantal heliumatomen in de weerballon
kleiner, groter of blijft dit gelijk?
A Het aantal heliumatomen wordt kleiner.
B Het aantal heliumatomen wordt groter.
C Het aantal heliumatomen blijft gelijk.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-0174-a-17-2-o 15 / 15 einde ■