# Eindexamen Natuur- en scheikunde 2 VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask2/2017/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ### Vraag 34 – Opgave 34 ### Vraag 35 – Opgave 35 ### Vraag 36 – Opgave 36 ### Vraag 37 – Opgave 37 ### Vraag 38 – Opgave 38 ### Vraag 39 – Opgave 39 ### Vraag 40 – Opgave 40 ### Vraag 41 – Opgave 41 ### Vraag 42 – Opgave 42 ### Vraag 43 – Opgave 43 ### Vraag 44 – Opgave 44 ### Vraag 45 – Opgave 45 ### Vraag 46 – Opgave 46 ### Vraag 47 – Opgave 47 ### Vraag 48 – Opgave 48 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2017 tijdvak 1 dinsdag 23 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 2 CSE GL en TL Gebruik zo nodig het informatieboek Binas vmbo kgt. Dit examen bestaat uit 48 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0174-a-17-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen – Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redeneren kunnen punten opleveren. – Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. – Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. GT-0174-a-17-1-0 2/14 lees verder ► ► ► ### Pagina 3 Bitumen 1 Bij het maken van asfalt worden steen, zand en vulstof gemengd met bitumen. Bitumen is een zwart, troebel en stroperig mengsel dat voornamelijk bestaat uit koolwaterstoffen. Deze koolwaterstoffen kunnen worden ingedeeld in twee groepen: malteten en asfaltenen. De materiaaleigenschappen van asfalt, zoals de hardheid en de elasticiteit, hangen onder andere af van de samenstelling van het gebruikte bitumen. Daarbij speelt de verhouding tussen malteten en asfaltenen in het bitumen een rol. Om deze verhouding te bepalen, wordt het bitumen gemengd met heptaan ( C7H 16). De malteten lossen daarbij op, maar de asfaltenen niet. 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1p 1 Zand is een triviale naam. Geef de formule van het belangrijkste bestanddeel van zand. 1p 2 Bitumen ontstaat als residu bij de destillatie van aardolie. Door welke stofeigenschap van bitumen kan het bitumen worden afg e scheiden van de overige aardolie? A B C D Bitumen heeft een lager kooktraject dan de overige aardolie. Bitumen heeft een hoger kooktraject dan de overige aardolie. Bitumen heeft een slechte oplosbaarheid in de overige aardolie. Bitumen heeft een goede oplosbaarheid in de overige aardolie. 1p 3 Geef de naam van de scheidingsmethode die is beschreven in de regels 8 tot en met 10. 2p 4 Tot welk(e) type(n) stoffen behoort heptaan (regel 9)? Neem onderstaande tabel over en vul deze in. Maak steeds een keuze tussen 'wel' of 'niet'. moleculaire stof koolwaterstof ontleedbare stof wel/niet Bij het aanleggen van asfaltwegen wordt warm asfalt als een dik vloeibaar mengsel op het wegdek aangebracht. Bij afkoelen hardt het asfalt uit. Asfalt kan volledig worden hergebruikt. Het wordt dan verwarmd en eventueel vermengd met een andere bitumensoort om nieuw asfalt met de juiste materiaaleigenschappen te krijgen. 2p 5 Bitumen is een materiaal dat zich gedraagt als een thermoplast Leg uit dat asfalt op deze manier kan worden hergebruikt, omdat het bitumen de eigenschappen van een thermoplast heeft. GT-0174-a-17-1-o 3 / 14 lees verder ### Pagina 4 ```json { "page_type": "opgaven", "exam_info": { "subject": null, "year": null, "tijdvak": null }, "transcription": "Ga verder op de volgende pagina.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n ### Pagina 5 Rabarbermoes Rabarber is een groente met een zure smaak, die wordt Veroorzaakt doordat rabarber oxaalzuur (H₂C₂O₄) bevat. Van rabarber kan moes worden gekookt volgens onderstaand recept: Snijd de stelen van de rabarber in stukjes en kook deze tien minuten in weinig water. Roer het mengsel fijn. Daarna kan per kilogram rabarber 200 gram suiker worden toegevoegd tegen de zure smaak. Ook kan krijt (CaCO₃) worden toegevoegd. Dan is voor een kilogram rabarber 100 gram suiker en een theelepel krijt voldoende. Door het toevoegen van krijt wordt de moes minder zuur. De vergelijking van de reactie die dan optreedt, is hieronder onvolledig weergegeven. Eén stof ontbreekt. 2 H⁺ + CaCO₃ → Ca²⁺ + CO₂ + ... 1p 6 Geef de rationale naam van krijt. 1p 7 Da an en Loes hebben rabarbermoes gekookt. Loes wil weten of de moes zuur is. Ze doet een druppeltje rodekoolsap in een buisje met 1 mL van het sap uit de rabarbermoes. Welke kleur heeft het rodekoolsap na het toevoegen van het sap? Neem aan dat het sap uit de rabarbermoes een pH van 3,2 heeft en kleurloos is. A blauwpaars B felrood C groenblauw D paarsrood 1p 8 Geef de naam van de ontbrekende stof in de reactievergelijking in het tekstblok. 1p 9 Welke fase heeft krijt wanneer het reageert met H⁺? A gas B opgelost C vast D vloeibaar 2p 10 Leg uit dat de rabarbermoes door het toevoegen van krijt minder zuur wordt. 2p 11 Laat met een berekening zien of de moes van een kg rabarber na het toevoegen van één theelepel (2,0 gram) krijt nog zuur is. Neem aan dat: 1,0 kg rabarber 4,5 gram oxaalzuur bevat; oxaalzuur met krijt in de massaverhouding 9 : 10 reageert. GT-0174-a-17-1-o 5/14 lees verder ### Pagina 6 Aluminium Op de website www.periodieksysteem.com staat informatie over elementen in het periodiek systeem. Bij elk element is een afbeelding gegeven met daarin een aantal toepassingen van het element. Hiernaast is de afbeelding bij het element aluminium weergegeven. Het metaal is buigzaam en niet sterk. In legeringen is het geschikt voor allerlei toepassingen. In de natuur komt dit element alleen in verbindingen voor, zoals in de ertsen kryoliet en bauxiet. [FIGUUR: Afbeelding van een vliegtuig aan de onderkant van de foto, met de tekst 'AI ALUMINIUM X' en onder dat, een lijst met toepassingen van aluminium.] 1p 12 In de afbeelding op de website is in plaats van X een getal vermeld. Dit getal is uniek voor het element en bepalend voor de plaats van het element in het periodiek systeem. → Geef dit getal. 1p 13 Geef de formule van het metaal aluminium. Vermeld ook de toestandsaanduiding bij kamertemperatuur. 1p 14 Een aluminiumlegering met koper, zink en tin wordt gebruikt in munten. Wat is de naam van deze legering? A amalgraam B duraluminium C messing D nordic gold 2p 15 In vliegtuigon deelen worden ook aluminiumlegeringen gebruikt. De dichtheid van een bepaalde aluminiumlegering is 2,81 g per cm³. → Geef aan of de massa van een bepaald vliegtuigonderdeel groter of kleiner is wanneer het — in plaats van uit zuiver aluminium — bestaat uit de legering. Motiveer je antwoord met een gegeven uit Binas-tabel 15. 2p 16 Kryoliet bestaat voornamelijk uit natriumaluminiumfluoride. Deze stof is opgebouwd uit natriumionen, aluminiumionen en fluoride-ionen. De verhouding van het aantal aluminiumionen en fluoride-ionen is 1 : 6. → Geef de formule van natriumaluminiumfluoride. GT-0174-a-17-1-0 6/14 lees verder ### Pagina 7 1p 17 Bas maakt een kunstwerk van gebruikte aluminium drankblikjes. Hij verhit de blikjes en giet het gesmolten aluminium in een vorm. Tot welke temperatuur moeten de blikjes ten minste worden verwarmd? Gebruik Binas-tabel 15. A 397 °C B 660 °C C 933 °C D 1206 °C Aluminium wordt gewonnen uit bauxiet (aluminiumerts). Bauxiet bestaat voornamelijk uit aluminiumoxide. In een aantal stappen wordt uit het bauxiet aluminiumoxide verkregen. Dit wordt vervolgens met behulp van elektrische stroom omgezet tot zuiver aluminium en zuurstof. Daarbij wordt de positieve elektrode, die van grafiet is gemaakt, verbruikt. De vergelijking van deze omzetting is hieronder onvolledig weergegeven. De coëfficiënten ontbreken. ... Al₂O₃ + ... C → ... Al + ... CO₂ Bauxiet bestaat niet volledig uit aluminiumoxide. Daarom blijft een groot gedeelte van deze (ruwe) grondstof over bij de productie van aluminium. Uit 4,6 ton bauxiet kan 1,9 ton aluminiumoxide worden geproduceerd, waaruit 1,0 ton aluminium kan worden gemaakt. naar: http://www.morgo.nl 1p 18 Neem de onvolledige vergelijking over en vul de coëfficiënten in. 1p 19 Is het aluminiumgehalte van bauxiet lager dan, gelijk aan of hoger dan het aluminiumgehalte van aluminiumoxide? Neem aan dat bauxiet maar één soort aluminiumverbinding bevat. A lager B gelijk C hoger 1p 20 In 2013 werd wereldwijd 259 miljoen ton bauxiet gewonnen. → Bereken hoeveel miljoen ton aluminium hieruit kan worden geproduceerd. GT-0174-a-17-1-o 7 / 14 lees verder >>> ### Pagina 8 Massa's zout in zeewater Jesse en Sebas doen als sectorwerkstuk een onderzoek naar zeewater. Ze vragen zich af hoeveel gram zeezout per liter zeewater aanwezig is. Zeezout is een mengsel. Ze bepalen daarom de totale massa van de aanwezige zouten. Ze krijgen van de docent een bekerglas met helder zeewater. De docent zegt dat dit water ofwel uit de Noordzee, ofwel uit de Waddenzee afkomstig is. Ze gaan als volgt te werk: 1 Jesse weegt een groot bekerglas: 98,9 gram. 2 Hij meet 150 mL zeewater af en giet dit in het bekerglas. 3 Sebas verwarmt het bekerglas (met zeewater) tot het zeewater kookt en blijft verwarmen totdat alleen vaste stof is achtergebleven. 4 Ten slotte bepalen ze de massa van het bekerglas met de achtergebleven vaste stof: 103,8 gram. Waddenzee- Noordzee- 1p 21 Met welke fase worden de zouten in het gekregen zeewater aangeduid? A aq B g C | D s 1p 22 Met welk soort glaswerk kan het nauwkeurigst 150 mL zeewater worden afge meten? A een bekerglas van 250 mL B een erlenmeyer van 250 mL C een maatcilinder van 250 mL 1p 23 Jesse en Sebas gebruiken een scheidingsmethode (stap 3). -> Geef de naam van deze scheidingsmethode. Het zeewater is een mengsel van zeezout en water. Deze vloeistof moet voorzichtig verwarmd worden (stap 3). Wanneer de vloeistof gaat spetteren, is er gevaar voor oogschade en brandwonden. Ook kan de uitkomst van de bepaling dan onjuist worden. 1p 24 Waarom kan door spetteren een onjuiste uitkomst worden verkregen? A De uitkomst wordt te hoog omdat water uit het bekerglas spat. B De uitkomst wordt te hoog omdat zeezout uit het bekerglas spat. C De uitkomst wordt te laag omdat water uit het bekerglas spat. D De uitkomst wordt te laag omdat zeezout uit het bekerglas spat. GT-0174-a-17-1-o 8 / 14 lees verder ### Pagina 9 Sebas krijgt van zijn docent onderstaande informatie. Hij berekent met behulp van de proefresultaten welk soort zeewater ze hebben onderzocht. Waddenzee Noordzee massa zout in zeewater (g/L) 28 33 3p 25 Laat zien, met behulp van een berekening op basis van de proefresultaten, uit welke zee het onderzochte zeewater afkomstig is. Geef je antwoord als volgt: berekening: ... conclusie: ... Jesse vindt op internet dat het zoutgehalte in zeewater soms hoger is dan de waardes die ze van hun docent kregen. Hij ontdekt dat zeezout voornamelijk bestaat uit natriumchloride en vindt daarbij de volgende gegevens (massa per liter zeewater): – natriumchloride 24 g – magnesiumchloride 5 g – natriumsulfaat 4 g – calciumchloride 0,7 g – magnesiumbromide 0,8 g naar: https://nl.wikipedia.org 2p 26 Bereken aan de hand van de gegevens die Jesse op internet heeft gevonden het gemiddelde massapercentage natriumchloride in zeezout. Ga ervan uit dat er behalve de genoemde zouten geen andere zouten in het zeezout aanwezig zijn. 1p 27 Welke kleur zal het zeezout vooral aan de vlam geven bij een vlamkleuringstest? A blauw B paars C geel D groen 2p 28 Sebas wil met een neerslagreactie aantonen dat er magnesiumionen aanwezig zijn in het zeewater. → Leg uit of hij daarvoor een oplossing van natriumfosfaat kan gebruiken. GT-0174-a-17-1-o 9 / 14 lees verder ►►► ### Pagina 10 De productie van soda Soda (Na₂CO₃) is een stof die veel wordt gebruikt, zoals voor het maken van glas. Voor driekwart van de wereldproductie van soda (53 miljoen ton per jaar) wordt het zogenaamde Solvay-proces gebruikt. Hierbij wordt soda in een aantal stappen geproduceerd uit kalk (CaCO₃) en natriumchloride. Het blokschema hieronder geeft dit proces vereenvoudigd weer. [FIGUUR: Blokschema van het Solvay-proces voor de productie van soda. Inputstromen zijn NaCl + H₂O, CaCO₃, CaO, CO₂, H₂O, NH₃. Blokken zijn gelabeld met I, II, III, IV. Outputstromen zijn CO₂, NaHCO₃, NH₄Cl, Na₂CO₃, CaCl₂ + H₂O.] Het totale proces kan met de volgende vergelijking worden weergegeven: CaCO₃ + 2 NaCl → Na₂CO₃ + CaCl₂ 1p 29 Uit hoeveel ionsoorten bestaat soda? (1p) A 1 B 2 C 3 D 4 E 5 F 6 1p 30 In blok I wordt kalk bij zeer hoge temperatuur (ongeveer 1000 °C) omgezet. Welk type proces is dit? A kraken B ontleden C scheiden D verbranden 1p 31 In blok II wordt een reactieproduct uit blok III gebruikt. → Geef de naam van dit gas. GT-0174-a-17-1-o 10 / 14 lees verder ### Pagina 11 1p 32 De reactie die in blok III plaatsvindt, is een zuur-basereactie. De vergelijking van deze reactie kan worden weergegeven met: 2 NH$_4$Cl + CaO $\rightarrow$ 2 NH$_3$ + CaCl$_2$ + H$_2$O Welk van onderstaande deeltjes reageert bij deze reactie als base? A H$_2$O B NH$_3$ C NH$_4^+$ D O$^2-$ 3p 33 Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt in blok IV. 2p 34 Bereken hoeveel miljoen ton CaCO$_3$ minimaal nodig is voor de productie van 53 miljoen ton soda. 1p 35 Volgens het gegeven blokschema van het Solvay-proces ontstaat slechts één bijproduct. Deze stof is opgelost in water. $\\rightarrow$ Geef de formule van dit bijproduct. GT-0174-a-17-1-o 11 / 14 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 12 A73 bedekt met zoutzuur 1 In Limburg vond op de snelweg A73 een 2 ongeluk met een tankauto plaats. Bij het 3 ongeluk scheurde de tank, waardoor veel 4 zoutzuur op het wegdek stroomde. Daarbij 5 ontstond een grote zoutuurnevel. Het 6 zoutzuur op het wegdek werd met schuim 7 afgedekt om verdamping te beperken. 8 Daarna werd het schuim met het zuur door een afvalbedrijf afgevoerd. Het 9 restant zuur op het wegdek werd weggespoeld, waarbij het spoelwater 10 werd opgevangen en afgevoerd. naar: www.1limburg.nl [FIGUUR: Afbeelding van een tankauto op de snelweg A73 die schuim verspreidt] 1p 36 Op de tankauto die het zoutzuur vervoert, staat een veiligheidspictogram. → Welk van onderstaande pictogrammen is dat? [FIGUUR: Vier pictogrammen in een ruitvormige kader. Van links naar rechts: 1. Explosie met fragmenten. 2. Vlam op een cirkel. 3. Vlam op een horizontaal streepje. 4. Druppels die op een hand en een oppervlak vallen en spatten veroorzaken.] I II III IV A pictogram I B pictogram II C pictogram III D pictogram IV 1p 37 De politie adviseerde mensen die in de buurt van het ongeluk waren om uit de nevel te blijven en om het ventilatiesysteem van de auto uit te zetten. Zo konden gezondheidsklachten, zoals ademhalingsproblemen, worden beperkt. → Geef nog een gezondheidsklacht die de aanwezige mensen gekregen kunnen hebben. Gebruik hierbij een tabel uit Binas. De tankauto was geladen met 21 ton geconcentreerd zoutzuur. Dit zoutzuur bevatte 83 gram waterstofchloride per 100 gram zoutzuur. 1p 38 Bereken hoeveel ton waterstofchloride minimaal nodig is voor de productie van deze 21 ton zoutzuur. GT-0174-a-17-1-o 12 / 14 lees verder ### Pagina 13 2p 39 Neem onderstaande tabel over en geef bij elk deeltje aan of het 'wel' of 'niet' aanwezig is in zoutzuur. wel/niet $H^+ (aq)$ $H_2 (aq)$ $H_2O (l)$ 1p 40 Waaruit bestaat de zoutnevel (regel 5)? A uit gasbelletjes buitenlucht in zoutzuur B uit gasbelletjes waterstofchloride in buitenlucht C uit druppeltjes zoutzuur in buitenlucht D uit druppeltjes water in waterstofchloride 1p 41 Het gebruikte schuim bevat hydroxide-ionen die een deel van het zuur op het wegdek neutraliseren. Hierbij ontstaat één reactieproduct. → Geef de formule van dit reactieproduct. 1p 42 Het afvalbedrijf spoelde ten slotte het overgebleven zoutzuur van het wegdek met water. Hierbij veranderde de pH van het zoutzuur. Welk diagram geeft deze pH-verandering weer? pH ↑ 7 0 diagram I pH ↑ 7 0 diagram II pH ↑ 7 0 diagram III pH ↑ 7 0 diagram IV pH ↑ 7 0 diagram V pH ↑ 7 0 diagram VI A diagram I B diagram II C diagram III D diagram IV E diagram V F diagram VI Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. GT-0174-a-17-1-o 13/14 lees verder ►►► ### Pagina 14 Grondwater ontgassen 1 2 3 4 5 6 7 8 In Friesland wordt voor het produceren van drinkwater grondwater opgepompt. Dit grondwater bevat opgelost methaan (CH₄) en koolstofdioxide. Deze stoffen komen bij de verwerking tot drinkwater vrij als gasmengsel. In de atmosfeer dragen deze gassen bij aan de opwarming van de aarde. Het drinkwaterbedrijf 'ontgast' daarom het grondwater. Het opgevangen gasmengsel dient als brandstof voor een generator waarmee elektriciteit wordt opgewekt. Het ontgaste grondwater wordt daarna verzerd tot drinkwater. naar: www.vitens.nl 1p 43 Welke verzamelnaam hebben de gassen die het genoemde effect op het milieu hebben (regels 4 en 5)? A broeikasgassen B cfk's C edelgassen D halogenen 2p 44 Een deel van het koolstofdioxide in het grondwater (regel 3) reageert met water. Hierbij ontstaat koolzuurhoudend water. → Geef de formules van twee soorten ionen die aanwezig zijn in koolzuurhoudend water. 2p 45 Het leidingwater is niet overal in Nederland even hard. → Leg uit of het leidingwater minder hard is geworden wanneer de gassen uit het grondwater zijn verwijderd. 1p 46 Het waterleidingbedrijf pompt 25 miljoen m³ grondwater per jaar op. Hieruit kan 36 g methaan per m³ grondwater worden opgevangen. → Bereken hoeveel kg methaan uit het opgepompte water per jaar wordt opgevangen. 2p 47 Beschrijf een proef waarmee de aanwezigheid van koolstofdioxide in het gasmengsel (regel 6) kan worden aangetoond. Geef je antwoord als volgt: handeling(en): ... waarneming(en): ... 3p 48 Geef de vergelijking van de volledige verbranding van methaan. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. GT-0174-a-17-1-o 14/14 einde