# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1 ## Vraag 1 – Vraag 1 (1 punt) 1 vrijdag 17 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het BINAS-informatieboek. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat kun je verwachten: 1 vrijdag 17 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het BINAS-informatieboek. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Wat moet je kennen: dichtheid zinken en drijven Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen dichtheid en massa. Onjuiste interpretatie van de lagen in de afbeelding. Vergeten dat melkschuim lucht bevat en daardoor een lage dichtheid heeft. Kernbegrippen: dichtheid, zinken en drijven Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen dichtheid en massa. - Onjuiste interpretatie van de lagen in de afbeelding. - Vergeten dat melkschuim lucht bevat en daardoor een lage dichtheid heeft. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (2 punten) Je ziet op de uitwerkbijlage het energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen. → Noteer de juiste energiesoorten bij 1 en bij 2. Wat kun je verwachten: Je ziet op de uitwerkbijlage het energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen. → Noteer de juiste energiesoorten bij 1 en bij 2. Wat moet je kennen: energieomzetting energiesoorten energiestroomdiagram Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De input- en outputenergiesoorten verwarren. Niet herkennen dat een elektromotor bewegingsenergie produceert. Niet weten dat een apparaat op netspanning elektrische energie als input heeft. Kernbegrippen: energieomzetting, energiesoorten, energiestroomdiagram Veelgemaakte fouten: - De input- en outputenergiesoorten verwarren. - Niet herkennen dat een elektromotor bewegingsenergie produceert. - Niet weten dat een apparaat op netspanning elektrische energie als input heeft. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (3 punten) Het opgenomen vermogen van de melkopschuimer is 450 W. 3p 3 De melkopschuimer is 2,5 minuut ingeschakeld. → Bereken de opgenomen energie. Wat kun je verwachten: Het opgenomen vermogen van de melkopschuimer is 450 W. 3p 3 De melkopschuimer is 2,5 minuut ingeschakeld. → Bereken de opgenomen energie. Wat moet je kennen: elektrische energie vermogen tijd formule E = P * t eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Tijd niet omrekenen van minuten naar seconden. Verkeerde formule gebruiken. Reken- of intoetsfouten op de rekenmachine. Kernbegrippen: elektrische energie, vermogen, tijd, formule E = P * t, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Tijd niet omrekenen van minuten naar seconden. - Verkeerde formule gebruiken. - Reken- of intoetsfouten op de rekenmachine. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (3 punten) 3p 4 Bereken het nuttig vermogen van de melkopschuimer. Gebruik de gegevens in het energiestroomdiagram op de uitwerkbijlage bij opgave 2. Je ziet een deel van het vereenvoudigde schakelschema van de melkopschuimer. Het linker gedeelte van de schakeling regelt het uitschakelen van de motor en van het verwarmingselement als de melk warm genoeg is. + B verwarmingselement 230 V netspanning Wat kun je verwachten: 3p 4 Bereken het nuttig vermogen van de melkopschuimer. Gebruik de gegevens in het energiestroomdiagram op de uitwerkbijlage bij opgave 2. Je ziet een deel van het vereenvoudigde schakelschema van de melkopschuimer. Het linker gedeelte van de schakeling regelt het uitschakelen van de motor en van het verwarmingselement als de melk warm genoeg is. + B verwarmingselement 230 V netspanning Wat moet je kennen: nuttig vermogen opgenomen vermogen rendement energieomzetting Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het rendement (90%) niet correct aflezen of gebruiken uit het genoemde energiestroomdiagram. De formule voor rendement verkeerd toepassen, bijvoorbeeld P_op / P_af. Een rekenfout maken bij het berekenen van 90% van 450 W. De eenheid Watt (W) vergeten bij het eindantwoord. Kernbegrippen: nuttig vermogen, opgenomen vermogen, rendement, energieomzetting Veelgemaakte fouten: - Het rendement (90%) niet correct aflezen of gebruiken uit het genoemde energiestroomdiagram. - De formule voor rendement verkeerd toepassen, bijvoorbeeld P_op / P_af. - Een rekenfout maken bij het berekenen van 90% van 450 W. - De eenheid Watt (W) vergeten bij het eindantwoord. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/4 ## Vraag 5 – Vraag 5 (2 punten) Je ziet een deel van het vereenvoudigde schakelschema van de melkopschuimer. Het linker gedeelte van de schakeling regelt het uitschakelen van de motor en van het verwarmingselement als de melk warm genoeg is. In het rechter gedeelte zijn een elektromotor en een verwarmingselement aangesloten op netspanning. De spanning over de elektromotor is 230 V. De spanning over het verwarmingselement is ook 230 V. → Maak op de uitwerkbijlage het rechter gedeelte van het schakelschema compleet met een elektromotor. Wat kun je verwachten: Je ziet een deel van het vereenvoudigde schakelschema van de melkopschuimer. Het linker gedeelte van de schakeling regelt het uitschakelen van de motor en van het verwarmingselement als de melk warm genoeg is. In het rechter gedeelte zijn een elektromotor en een verwarmingselement aangesloten op netspanning. De spanning over de elektromotor is 230 V. De spanning over het verwarmingselement is ook 230 V. → Maak op de uitwerkbijlage het rechter gedeelte van het schakelschema compleet met een elektromotor. Wat moet je kennen: elektrische schakeling parallelschakeling spanning elektromotor verwarmingselement schakelschema Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De elektromotor in serie tekenen met het verwarmingselement, in plaats van parallel. Dan zou de spanning verdeeld worden en krijgen beide componenten niet de volle 230 V. Een incorrect symbool voor de elektromotor gebruiken, bijvoorbeeld het symbool voor een weerstand. De stroomkring niet sluiten, waardoor er geen werkende schakeling ontstaat. Kernbegrippen: elektrische schakeling, parallelschakeling, spanning, elektromotor, verwarmingselement, schakelschema Veelgemaakte fouten: - De elektromotor in serie tekenen met het verwarmingselement, in plaats van parallel. Dan zou de spanning verdeeld worden en krijgen beide componenten niet de volle 230 V. - Een incorrect symbool voor de elektromotor gebruiken, bijvoorbeeld het symbool voor een weerstand. - De stroomkring niet sluiten, waardoor er geen werkende schakeling ontstaat. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/5 ## Vraag 6 – Vraag 6 (2 punten) 2p 6 Als de melk warm genoeg is, schakelt de melkopschuimer automatisch uit. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het automatisch uitschakelen van de melkopschuimer. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat kun je verwachten: 2p 6 Als de melk warm genoeg is, schakelt de melkopschuimer automatisch uit. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het automatisch uitschakelen van de melkopschuimer. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat moet je kennen: temperatuursensor NTC-weerstand automatische schakeling relais Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de werking van een NTC-weerstand (weerstand daalt bij hogere temperatuur) en een PTC-weerstand (weerstand stijgt bij hogere temperatuur). De logica in het correctievoorschrift kan als tegenintuïtief worden ervaren (als de weerstand daalt, zou de stroomsterkte moeten stijgen volgens de wet van Ohm), wat leerlingen die diep nadenken kan misleiden. Kernbegrippen: temperatuursensor, NTC-weerstand, automatische schakeling, relais Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de werking van een NTC-weerstand (weerstand daalt bij hogere temperatuur) en een PTC-weerstand (weerstand stijgt bij hogere temperatuur). - De logica in het correctievoorschrift kan als tegenintuïtief worden ervaren (als de weerstand daalt, zou de stroomsterkte moeten stijgen volgens de wet van Ohm), wat leerlingen die diep nadenken kan misleiden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (1 punt) 1p 7 Het glas met de warme latte macchiato is enkelwandig. De buitenkant van het glas wordt daardoor ook warm. Wat is de belangrijkste vorm van warmtetransport van de binnenkant naar de buitenkant van het glas? A geleiding B straling C stroming Wat kun je verwachten: 1p 7 Het glas met de warme latte macchiato is enkelwandig. De buitenkant van het glas wordt daardoor ook warm. Wat is de belangrijkste vorm van warmtetransport van de binnenkant naar de buitenkant van het glas? A geleiding B straling C stroming Wat moet je kennen: warmtetransport geleiding straling stroming Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van de drie vormen van warmtetransport. Denken dat stroming door het glas kan plaatsvinden, terwijl dit alleen in vloeistoffen en gassen gebeurt. Denken dat straling de belangrijkste vorm is, terwijl geleiding in een vaste stof zoals glas dominanter is voor transport door het materiaal heen. Kernbegrippen: warmtetransport, geleiding, straling, stroming Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van de drie vormen van warmtetransport. - Denken dat stroming door het glas kan plaatsvinden, terwijl dit alleen in vloeistoffen en gassen gebeurt. - Denken dat straling de belangrijkste vorm is, terwijl geleiding in een vaste stof zoals glas dominanter is voor transport door het materiaal heen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/7 ## Vraag 8 – Vraag 8 (1 punt) 1p 8 Wat is de spanning van één batterij? A 0,6 V B 0,9 V C 1,5 V D 1,8 V E 2,4 V F 2,7 V Wat kun je verwachten: 1p 8 Wat is de spanning van één batterij? A 0,6 V B 0,9 V C 1,5 V D 1,8 V E 2,4 V F 2,7 V Wat moet je kennen: Spanning in serieschakeling Spanning in parallelschakeling Spanningsbronnen in serie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Spanningen van parallelle componenten optellen in plaats van gelijkstellen. De spanning over de weerstand negeren bij het berekenen van de totale spanning. De totale spanning door een verkeerd aantal batterijen delen (bijvoorbeeld 2 in plaats van 3). Foutief de spanningen van alle componenten optellen (1,8 V + 2,7 V + 2,7 V). Kernbegrippen: Spanning in serieschakeling, Spanning in parallelschakeling, Spanningsbronnen in serie Veelgemaakte fouten: - Spanningen van parallelle componenten optellen in plaats van gelijkstellen. - De spanning over de weerstand negeren bij het berekenen van de totale spanning. - De totale spanning door een verkeerd aantal batterijen delen (bijvoorbeeld 2 in plaats van 3). - Foutief de spanningen van alle componenten optellen (1,8 V + 2,7 V + 2,7 V). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/8 ## Vraag 9 – Vraag 9 (1 punt) 1p 9 Ayoup wil de stroomsterkte door en de spanning over de weerstand meten. Welk schakelschema is juist voor deze meting? A B C D De stroomsterkte door de weerstand is 50 mA. Wat kun je verwachten: 1p 9 Ayoup wil de stroomsterkte door en de spanning over de weerstand meten. Welk schakelschema is juist voor deze meting? A B C D De stroomsterkte door de weerstand is 50 mA. Wat moet je kennen: stroomsterkte meten spanning meten ampèremeter voltmeter serieschakeling parallelschakeling Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de aansluitmethode van een ampèremeter (in serie) en een voltmeter (parallel). Kernbegrippen: stroomsterkte meten, spanning meten, ampèremeter, voltmeter, serieschakeling, parallelschakeling Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de aansluitmethode van een ampèremeter (in serie) en een voltmeter (parallel). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/9 ## Vraag 10 – Vraag 10 (3 punten) De stroomsterkte door de weerstand is 50 mA. De spanning over de weerstand is 1,8 V. → Bereken de grootte van deze weerstand. Wat kun je verwachten: De stroomsterkte door de weerstand is 50 mA. De spanning over de weerstand is 1,8 V. → Bereken de grootte van deze weerstand. Wat moet je kennen: weerstand spanning stroomsterkte wet van Ohm eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de stroomsterkte om te rekenen van mA naar A. De wet van Ohm verkeerd toepassen (bijv. I/U). De verkeerde spanning gebruiken (spanning over de leds in plaats van over de weerstand). Kernbegrippen: weerstand, spanning, stroomsterkte, wet van Ohm, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de stroomsterkte om te rekenen van mA naar A. - De wet van Ohm verkeerd toepassen (bijv. I/U). - De verkeerde spanning gebruiken (spanning over de leds in plaats van over de weerstand). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/10 ## Vraag 11 – Vraag 11 (2 punten) De leds kunnen een tijd van 48 uur branden op deze batterijen. → Bereken de totale capaciteit die daarvoor nodig is. Ga ervan uit dat hierbij geen energieverlies optreedt. Wat kun je verwachten: De leds kunnen een tijd van 48 uur branden op deze batterijen. → Bereken de totale capaciteit die daarvoor nodig is. Ga ervan uit dat hierbij geen energieverlies optreedt. Wat moet je kennen: batterijcapaciteit stroomsterkte tijd formule C = I * t Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde eenheden gebruiken (bijv. tijd in seconden omrekenen) Reken- of intoetsfouten De stroomsterkte van 50 mA uit de context van de vorige vraag niet gebruiken Kernbegrippen: batterijcapaciteit, stroomsterkte, tijd, formule C = I * t Veelgemaakte fouten: - Verkeerde eenheden gebruiken (bijv. tijd in seconden omrekenen) - Reken- of intoetsfouten - De stroomsterkte van 50 mA uit de context van de vorige vraag niet gebruiken Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (1 punt) 1p 12 Ayoup vervangt de weerstand door een weerstand met een grotere waarde. Wat is dan juist over de spanning over de leds? A die blijft gelijk B die neemt af C die neemt toe Wat kun je verwachten: 1p 12 Ayoup vervangt de weerstand door een weerstand met een grotere waarde. Wat is dan juist over de spanning over de leds? A die blijft gelijk B die neemt af C die neemt toe Wat moet je kennen: Spanningsdeling Serieschakeling Parallelschakeling Wet van Ohm Totale weerstand Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen spanning en stroom. Onjuist toepassen van de regels voor spanningsdeling in een serieschakeling. Denken dat de spanning over een component altijd constant is, ongeacht veranderingen elders in de schakeling. Kernbegrippen: Spanningsdeling, Serieschakeling, Parallelschakeling, Wet van Ohm, Totale weerstand Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen spanning en stroom. - Onjuist toepassen van de regels voor spanningsdeling in een serieschakeling. - Denken dat de spanning over een component altijd constant is, ongeacht veranderingen elders in de schakeling. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (1 punt) Welk verband tussen de afstand en de geluidssterkte past het best bij de meetresultaten? Bij verdubbeling van de afstand neemt de geluidssterkte A met 3 dB af. B met 3 dB toe. C met 4,5 dB af. D met 4,5 dB toe. E met 6 dB af. F met 6 dB toe. Wat kun je verwachten: Welk verband tussen de afstand en de geluidssterkte past het best bij de meetresultaten? Bij verdubbeling van de afstand neemt de geluidssterkte A met 3 dB af. B met 3 dB toe. C met 4,5 dB af. D met 4,5 dB toe. E met 6 dB af. F met 6 dB toe. Wat moet je kennen: geluidssterkte decibel (dB) verband tussen afstand en geluidssterkte interpreteren van meetgegevens Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De afwijkende meting op 100 meter meenemen in de analyse. De richting van de verandering verwarren (toename in plaats van afname). Een onjuiste afname per verdubbeling van de afstand kiezen (bijv. 3 dB). Kernbegrippen: geluidssterkte, decibel (dB), verband tussen afstand en geluidssterkte, interpreteren van meetgegevens Veelgemaakte fouten: - De afwijkende meting op 100 meter meenemen in de analyse. - De richting van de verandering verwarren (toename in plaats van afname). - Een onjuiste afname per verdubbeling van de afstand kiezen (bijv. 3 dB). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (4 punten) 14 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de grafiek die bij dit verband hoort. Wat kun je verwachten: 14 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de grafiek die bij dit verband hoort. Wat moet je kennen: grafiek tekenen meetgegevens uitzetten uitschieter (outlier) herkennen vloeiende lijn tekenen geluidssterkte afstand Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Incorrect schalen van de assen, met name de verticale as. De meetpunten met rechte lijnen verbinden in plaats van een vloeiende kromme. De uitschieter (het meetpunt bij 100 m) meenemen in de vloeiende lijn, waardoor de trend verkeerd wordt weergegeven. Onnauwkeurig uitzetten van de meetpunten. Kernbegrippen: grafiek tekenen, meetgegevens uitzetten, uitschieter (outlier) herkennen, vloeiende lijn tekenen, geluidssterkte, afstand Veelgemaakte fouten: - Incorrect schalen van de assen, met name de verticale as. - De meetpunten met rechte lijnen verbinden in plaats van een vloeiende kromme. - De uitschieter (het meetpunt bij 100 m) meenemen in de vloeiende lijn, waardoor de trend verkeerd wordt weergegeven. - Onnauwkeurig uitzetten van de meetpunten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (2 punten) 2p 15 Je ziet een afbeelding van de decibelmeter van Sophie tijdens een meting. De decibelmeter is met de keuzeschakelaar ingesteld op medium ('Med'). keuzeschakelaar • Low • Med • High dB 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 Batt. 70 60 90 100 Op de uitwerkbijlage staat een tabel over deze geluidssterkte. → Noteer in beide kolommen het juiste antwoord. Wat kun je verwachten: 2p 15 Je ziet een afbeelding van de decibelmeter van Sophie tijdens een meting. De decibelmeter is met de keuzeschakelaar ingesteld op medium ('Med'). keuzeschakelaar • Low • Med • High dB 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 Batt. 70 60 90 100 Op de uitwerkbijlage staat een tabel over deze geluidssterkte. → Noteer in beide kolommen het juiste antwoord. Wat moet je kennen: geluidssterkte decibel (dB) aflezen van een analoog meetinstrument Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onnauwkeurig aflezen van de analoge schaal, bijvoorbeeld 70 dB in plaats van 71 dB. Het niet kennen van de kwalitatieve beschrijving ('zone van gehoorgevoeligheid') die bij een bepaalde geluidssterkte hoort. Dit vereist mogelijk externe kennis (BINAS of aangeleerd feit). Kernbegrippen: geluidssterkte, decibel (dB), aflezen van een analoog meetinstrument Veelgemaakte fouten: - Onnauwkeurig aflezen van de analoge schaal, bijvoorbeeld 70 dB in plaats van 71 dB. - Het niet kennen van de kwalitatieve beschrijving ('zone van gehoorgevoeligheid') die bij een bepaalde geluidssterkte hoort. Dit vereist mogelijk externe kennis (BINAS of aangeleerd feit). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (2 punten) 2p 16 Bij de meting op een afstand van 120 m is het geluid een tijd van 0,353 s onderweg. → Bereken de geluidssnelheid. Wat kun je verwachten: 2p 16 Bij de meting op een afstand van 120 m is het geluid een tijd van 0,353 s onderweg. → Bereken de geluidssnelheid. Wat moet je kennen: snelheid afstand tijd geluidssnelheid formule v = s / t Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De formule verkeerd om gebruiken (s en t verwisselen, of vermenigvuldigen in plaats van delen). Een rekenfout maken bij het delen. De eenheid (m/s) vergeten bij het eindantwoord. Kernbegrippen: snelheid, afstand, tijd, geluidssnelheid, formule v = s / t Veelgemaakte fouten: - De formule verkeerd om gebruiken (s en t verwisselen, of vermenigvuldigen in plaats van delen). - Een rekenfout maken bij het delen. - De eenheid (m/s) vergeten bij het eindantwoord. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) 1p 17 Een maatregel om de geluidsoverlast voor de bewoners langs de snelweg te verminderen, is het verlagen van de maximumsnelheid van de voertuigen op de snelweg. Op welke plaats wordt de geluidssterkte door deze maatregel verlaagd? A bij de bron B bij de tussenstof C bij de ontvanger Wat kun je verwachten: 1p 17 Een maatregel om de geluidsoverlast voor de bewoners langs de snelweg te verminderen, is het verlagen van de maximumsnelheid van de voertuigen op de snelweg. Op welke plaats wordt de geluidssterkte door deze maatregel verlaagd? A bij de bron B bij de tussenstof C bij de ontvanger Wat moet je kennen: geluidsbron geluidssterkte geluidsoverlast Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de plaats waar de maatregel wordt toegepast (de bron) en de plaats waar het effect gewenst is (de ontvanger). Kernbegrippen: geluidsbron, geluidssterkte, geluidsoverlast Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de plaats waar de maatregel wordt toegepast (de bron) en de plaats waar het effect gewenst is (de ontvanger). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (2 punten) 2p 18 Het totale contactoppervlak van de dakdragers met de auto is 84 cm². → Bereken de druk op het contactoppervlak. Je ziet een schematische afbeelding van de auto zonder dakkoffer. Punt Z is het zwaartepunt. Wat kun je verwachten: 2p 18 Het totale contactoppervlak van de dakdragers met de auto is 84 cm². → Bereken de druk op het contactoppervlak. Je ziet een schematische afbeelding van de auto zonder dakkoffer. Punt Z is het zwaartepunt. Wat moet je kennen: druk kracht oppervlakte formule p = F/A Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde eenheid voor oppervlakte gebruiken (bijv. m² i.p.v. cm² of andersom) zonder correcte omrekening. Formule verkeerd toepassen, bijvoorbeeld F en A omdraaien (A/F). Kernbegrippen: druk, kracht, oppervlakte, formule p = F/A Veelgemaakte fouten: - Verkeerde eenheid voor oppervlakte gebruiken (bijv. m² i.p.v. cm² of andersom) zonder correcte omrekening. - Formule verkeerd toepassen, bijvoorbeeld F en A omdraaien (A/F). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (1 punt) Je ziet een schematische afbeelding van de auto zonder dakkoffer. Punt Z is het zwaartepunt. Het plaatsen van de dakkoffer met bagage heeft invloed op de ligging van het zwaartepunt. In welke afbeelding is het zwaartepunt van de auto met gevulde dakkoffer het best weergegeven? A B C Wat kun je verwachten: Je ziet een schematische afbeelding van de auto zonder dakkoffer. Punt Z is het zwaartepunt. Het plaatsen van de dakkoffer met bagage heeft invloed op de ligging van het zwaartepunt. In welke afbeelding is het zwaartepunt van de auto met gevulde dakkoffer het best weergegeven? A B C Wat moet je kennen: zwaartepunt massamiddelpunt Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Denken dat het toevoegen van massa het zwaartepunt altijd naar beneden verplaatst. Verwarring over de horizontale verplaatsing van het zwaartepunt; de dakkoffer wordt als gecentreerd beschouwd, dus de belangrijkste verandering is verticaal. Niet realiseren dat het zwaartepunt een 'gemiddelde' positie van de massa is en dus verschuift in de richting van de toegevoegde massa. Kernbegrippen: zwaartepunt, massamiddelpunt Veelgemaakte fouten: - Denken dat het toevoegen van massa het zwaartepunt altijd naar beneden verplaatst. - Verwarring over de horizontale verplaatsing van het zwaartepunt; de dakkoffer wordt als gecentreerd beschouwd, dus de belangrijkste verandering is verticaal. - Niet realiseren dat het zwaartepunt een 'gemiddelde' positie van de massa is en dus verschuift in de richting van de toegevoegde massa. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (1 punt) 1p 20 Vergelijk het rijden met en zonder dakkoffer bij dezelfde snelheid. Door het rijden met dakkoffer A neemt alleen de luchtweerstand toe. B neemt alleen de rolweerstand toe. C nemen de luchtweerstand en de rolweerstand toe. Wat kun je verwachten: 1p 20 Vergelijk het rijden met en zonder dakkoffer bij dezelfde snelheid. Door het rijden met dakkoffer A neemt alleen de luchtweerstand toe. B neemt alleen de rolweerstand toe. C nemen de luchtweerstand en de rolweerstand toe. Wat moet je kennen: luchtweerstand rolweerstand krachten frontaal oppervlak massa Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Alleen rekening houden met de toename van de luchtweerstand en de invloed op de rolweerstand vergeten. Alleen rekening houden met de toename van de massa (en dus rolweerstand) en de invloed op de luchtweerstand vergeten. Kernbegrippen: luchtweerstand, rolweerstand, krachten, frontaal oppervlak, massa Veelgemaakte fouten: - Alleen rekening houden met de toename van de luchtweerstand en de invloed op de rolweerstand vergeten. - Alleen rekening houden met de toename van de massa (en dus rolweerstand) en de invloed op de luchtweerstand vergeten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (3 punten) 3p 21 Het volume van een massablokje is 5,9 cm^3. → Bereken de dichtheid **en** noteer van welk materiaal het massablokje gemaakt kan zijn. Milan hangt de hefboom in een statief. Je ziet een afbeelding van de hefboom met rechts de telefoon en links de massablokjes. Punt D is het draaipunt. De hefboom is in evenwicht. 20 cm 18 cm D m_totaal = 0,20 kg Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm. Wat kun je verwachten: 3p 21 Het volume van een massablokje is 5,9 cm^3. → Bereken de dichtheid **en** noteer van welk materiaal het massablokje gemaakt kan zijn. Milan hangt de hefboom in een statief. Je ziet een afbeelding van de hefboom met rechts de telefoon en links de massablokjes. Punt D is het draaipunt. De hefboom is in evenwicht. 20 cm 18 cm D m_totaal = 0,20 kg Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm. Wat moet je kennen: dichtheid stofidentificatie formule ρ = m/V Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten het materiaal te noemen na de berekening. De totale massa van 0,20 kg gebruiken in plaats van de massa van één blokje (50,0 g). Reken- of eenheidsfouten. Kernbegrippen: dichtheid, stofidentificatie, formule ρ = m/V Veelgemaakte fouten: - Vergeten het materiaal te noemen na de berekening. - De totale massa van 0,20 kg gebruiken in plaats van de massa van één blokje (50,0 g). - Reken- of eenheidsfouten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (3 punten) Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm. 3p 22 Toon dit moment met een berekening aan. Wat kun je verwachten: Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm. 3p 22 Toon dit moment met een berekening aan. Wat moet je kennen: moment hefboom zwaartekracht arm eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Massa (in kg) gebruiken in de momentenformule in plaats van kracht (in N). De arm in cm laten staan in plaats van omrekenen naar m. Reken- of typefout bij het berekenen van de zwaartekracht (Fz = m * g) of het moment (M = F * l). Kernbegrippen: moment, hefboom, zwaartekracht, arm, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Massa (in kg) gebruiken in de momentenformule in plaats van kracht (in N). - De arm in cm laten staan in plaats van omrekenen naar m. - Reken- of typefout bij het berekenen van de zwaartekracht (Fz = m * g) of het moment (M = F * l). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (2 punten) 2p 23 Bereken de massa van de telefoon van Milan. Wat kun je verwachten: 2p 23 Bereken de massa van de telefoon van Milan. Wat moet je kennen: momentenwet hefboom evenwicht kracht arm massa Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de afstanden (armen) om te rekenen naar meters als met het moment in Nm wordt gerekend. Dit is niet strikt nodig als je de verhouding van de massa's en armen gebruikt. De massa (in kg) en de zwaartekracht (in N) door elkaar halen. De momentenwet verkeerd opstellen, bijvoorbeeld F1 * l2 = F2 * l1. Kernbegrippen: momentenwet, hefboom, evenwicht, kracht, arm, massa Veelgemaakte fouten: - Vergeten de afstanden (armen) om te rekenen naar meters als met het moment in Nm wordt gerekend. Dit is niet strikt nodig als je de verhouding van de massa's en armen gebruikt. - De massa (in kg) en de zwaartekracht (in N) door elkaar halen. - De momentenwet verkeerd opstellen, bijvoorbeeld F1 * l2 = F2 * l1. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (2 punten) 2p 24 Milan verplaatst de massablokjes in de richting van draaipunt D. Het verplaatsen van de massablokjes kan invloed hebben op het evenwicht. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het gevolg van de verplaatsing. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat kun je verwachten: 2p 24 Milan verplaatst de massablokjes in de richting van draaipunt D. Het verplaatsen van de massablokjes kan invloed hebben op het evenwicht. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het gevolg van de verplaatsing. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat moet je kennen: moment (kracht x arm) hefboomwet evenwicht Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van kracht en moment. Denken dat een kortere arm een groter moment geeft. Onjuist bepalen van de draairichting na het verbreken van het evenwicht. Kernbegrippen: moment (kracht x arm), hefboomwet, evenwicht Veelgemaakte fouten: - Verwarren van kracht en moment. - Denken dat een kortere arm een groter moment geeft. - Onjuist bepalen van de draairichting na het verbreken van het evenwicht. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (1 punt) 1p 25 De citroenaccu is te vergelijken met een accu van een auto. → Noteer de energiesoort die is opgeslagen in een accu. Je ziet een schematische afbeelding van de schakeling met citroenen. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen. 50 rijen met halve citroenen 20 halve citroenen in een rij Wat kun je verwachten: 1p 25 De citroenaccu is te vergelijken met een accu van een auto. → Noteer de energiesoort die is opgeslagen in een accu. Je ziet een schematische afbeelding van de schakeling met citroenen. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen. 50 rijen met halve citroenen 20 halve citroenen in een rij Wat moet je kennen: energieomzetting chemische energie spanningsbron Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De output-energiesoort (elektrische energie) noemen in plaats van de opgeslagen energiesoort. Een andere vorm van potentiële energie noemen, zoals zwaarte-energie. Kernbegrippen: energieomzetting, chemische energie, spanningsbron Veelgemaakte fouten: - De output-energiesoort (elektrische energie) noemen in plaats van de opgeslagen energiesoort. - Een andere vorm van potentiële energie noemen, zoals zwaarte-energie. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/25 ## Vraag 27 – Vraag 27 (2 punten) 2p 27 De monteur meet de spanning over de citroenaccu. Je ziet een afbeelding van de spanningsmeter met de gemeten spanning. 13.50 V∼ 1000 OFF 750 V∼ 200 200 A∼ 20 - 200µ 2000m 2000µ 200m -20m 2000- k 200k- 20k 2000 Ω 200 hFE -200m 10A 10A NPN PNP IEK MB CO 500V max → Bereken het vermogen dat de citroenaccu levert. Wat kun je verwachten: 2p 27 De monteur meet de spanning over de citroenaccu. Je ziet een afbeelding van de spanningsmeter met de gemeten spanning. 13.50 V∼ 1000 OFF 750 V∼ 200 200 A∼ 20 - 200µ 2000m 2000µ 200m -20m 2000- k 200k- 20k 2000 Ω 200 hFE -200m 10A 10A NPN PNP IEK MB CO 500V max → Bereken het vermogen dat de citroenaccu levert. Wat moet je kennen: elektrisch vermogen spanning stroomsterkte formule P = U * I Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd aflezen van de multimeter Gebruik van een onjuiste formule Reken- of afrondingsfout Vergeten van de eenheid Watt (W) Kernbegrippen: elektrisch vermogen, spanning, stroomsterkte, formule P = U * I Veelgemaakte fouten: - Verkeerd aflezen van de multimeter - Gebruik van een onjuiste formule - Reken- of afrondingsfout - Vergeten van de eenheid Watt (W) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (1 punt) De stroomsterkte die de citroenaccu met 50 rijen halve citroenen levert is 1,50 A. 28 Om de motor op te kunnen starten is een stroomsterkte van 90 A nodig. → Noteer het aantal rijen met halve citroenen dat daarvoor nodig is. Het aantal halve citroenen in elke rij blijft gelijk. Wat kun je verwachten: De stroomsterkte die de citroenaccu met 50 rijen halve citroenen levert is 1,50 A. 28 Om de motor op te kunnen starten is een stroomsterkte van 90 A nodig. → Noteer het aantal rijen met halve citroenen dat daarvoor nodig is. Het aantal halve citroenen in elke rij blijft gelijk. Wat moet je kennen: parallel schakeling stroomsterkte recht evenredig verband Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde rekenkundige bewerking uitvoeren (bijv. delen i.p.v. vermenigvuldigen) Niet herkennen van het recht evenredige verband tussen het aantal rijen en de totale stroomsterkte Reken- of intoetsfouten Kernbegrippen: parallel schakeling, stroomsterkte, recht evenredig verband Veelgemaakte fouten: - Verkeerde rekenkundige bewerking uitvoeren (bijv. delen i.p.v. vermenigvuldigen) - Niet herkennen van het recht evenredige verband tussen het aantal rijen en de totale stroomsterkte - Reken- of intoetsfouten Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (1 punt) 1p 29 De monteur ruimt na afloop de citroenen op. → Noteer bij welk soort afval de citroenen horen. Gebruik de tabel ‘Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling’ in BINAS. ▸▸▸ Wat kun je verwachten: 1p 29 De monteur ruimt na afloop de citroenen op. → Noteer bij welk soort afval de citroenen horen. Gebruik de tabel ‘Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling’ in BINAS. ▸▸▸ Wat moet je kennen: afvalscheiding chemisch afval gft-afval BINAS Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De context van de vraag negeren (dat de citroenen onderdeel waren van een batterij) en alleen uitgaan van het feit dat een citroen fruit is. Niet overwegen dat de metalen platen de citroenen kunnen verontreinigen. Kernbegrippen: afvalscheiding, chemisch afval, gft-afval, BINAS Veelgemaakte fouten: - De context van de vraag negeren (dat de citroenen onderdeel waren van een batterij) en alleen uitgaan van het feit dat een citroen fruit is. - Niet overwegen dat de metalen platen de citroenen kunnen verontreinigen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (2 punten) 2p 30 De snelheid van de drone neemt toe van 0 m/s naar 6,0 m/s. Bereken de tijd die de drone versnelt. De massa van de drone is 1,6 kg. Wat kun je verwachten: 2p 30 De snelheid van de drone neemt toe van 0 m/s naar 6,0 m/s. Bereken de tijd die de drone versnelt. De massa van de drone is 1,6 kg. Wat moet je kennen: versnelling snelheid tijd formule a = Δv / Δt Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Formule a = Δv / Δt verkeerd ombouwen naar t = ... Reken- of intoetsfout Vergeten van de eenheid 's' in het eindantwoord Kernbegrippen: versnelling, snelheid, tijd, formule a = Δv / Δt Veelgemaakte fouten: - Formule a = Δv / Δt verkeerd ombouwen naar t = ... - Reken- of intoetsfout - Vergeten van de eenheid 's' in het eindantwoord Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (2 punten) De massa van de drone is 1,6 kg. 2p 31 Bereken de nettokracht die voor deze versnelling nodig is. Wat kun je verwachten: De massa van de drone is 1,6 kg. 2p 31 Bereken de nettokracht die voor deze versnelling nodig is. Wat moet je kennen: nettokracht massa versnelling tweede wet van Newton Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde formule gebruiken (bijvoorbeeld een formule met snelheid). Reken- of intoetsfout. Vergeten van de eenheid 'N' in het eindantwoord. Kernbegrippen: nettokracht, massa, versnelling, tweede wet van Newton Veelgemaakte fouten: - Verkeerde formule gebruiken (bijvoorbeeld een formule met snelheid). - Reken- of intoetsfout. - Vergeten van de eenheid 'N' in het eindantwoord. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (1 punt) 1p 32 Na het versnellen stijgt de drone verder met een constante snelheid van 6,0 m/s. Je ziet drie afbeeldingen met de krachten op de drone. Welke afbeelding hoort bij het stijgen met een constante snelheid? Fomhoog Fomhoog Fomhoog Fomlaag Fomlaag Fomlaag A B C Wat kun je verwachten: 1p 32 Na het versnellen stijgt de drone verder met een constante snelheid van 6,0 m/s. Je ziet drie afbeeldingen met de krachten op de drone. Welke afbeelding hoort bij het stijgen met een constante snelheid? Fomhoog Fomhoog Fomhoog Fomlaag Fomlaag Fomlaag A B C Wat moet je kennen: krachtenevenwicht constante snelheid nettokracht Eerste Wet van Newton Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De misconceptie dat een constante opwaartse snelheid een opwaartse nettokracht vereist. Een nettokracht is alleen nodig voor versnelling. Kernbegrippen: krachtenevenwicht, constante snelheid, nettokracht, Eerste Wet van Newton Veelgemaakte fouten: - De misconceptie dat een constante opwaartse snelheid een opwaartse nettokracht vereist. Een nettokracht is alleen nodig voor versnelling. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (3 punten) 3p 33 Op een bepaalde hoogte heeft de drone een zwaarte-energie van 1,40 kJ . → Bereken deze hoogte. De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N . De krachtenschaal is 1 cm \mathrel{\widehat=} 4,0 N . Wat kun je verwachten: 3p 33 Op een bepaalde hoogte heeft de drone een zwaarte-energie van 1,40 kJ . → Bereken deze hoogte. De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N . De krachtenschaal is 1 cm \mathrel{\widehat=} 4,0 N . Wat moet je kennen: zwaarte-energie formuletoepassing eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de zwaarte-energie om te rekenen van kilojoule (kJ) naar joule (J). De formule E_z = m * g * h verkeerd ombouwen om h te berekenen. Een onjuiste waarde voor de valversnelling (g) gebruiken; op VMBO wordt vaak gerekend met g = 10 N/kg (of 10 m/s²). Kernbegrippen: zwaarte-energie, formuletoepassing, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de zwaarte-energie om te rekenen van kilojoule (kJ) naar joule (J). - De formule E_z = m * g * h verkeerd ombouwen om h te berekenen. - Een onjuiste waarde voor de valversnelling (g) gebruiken; op VMBO wordt vaak gerekend met g = 10 N/kg (of 10 m/s²). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (1 punt) De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N. De krachtenschaal is 1 cm ≙ 4,0 N. 1p 34 Toon deze krachtenschaal met een berekening aan. Wat kun je verwachten: De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N. De krachtenschaal is 1 cm ≙ 4,0 N. 1p 34 Toon deze krachtenschaal met een berekening aan. Wat moet je kennen: kracht vector krachtenschaal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De krachtenschaal verkeerd toepassen (bijvoorbeeld delen in plaats van vermenigvuldigen). De berekening niet opschrijven en alleen de schaal herhalen. Onnauwkeurig meten van de vector op de uitwerkbijlage. Kernbegrippen: kracht, vector, krachtenschaal Veelgemaakte fouten: - De krachtenschaal verkeerd toepassen (bijvoorbeeld delen in plaats van vermenigvuldigen). - De berekening niet opschrijven en alleen de schaal herhalen. - Onnauwkeurig meten van de vector op de uitwerkbijlage. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/34 ## Vraag 35 – Vraag 35 (3 punten) De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N. De krachtenschaal is 1 cm ≙ 4,0 N. 35 Construeer op de uitwerkbijlage de resulterende kracht van Fz en Fdrone. Noteer de grootte van deze kracht naast de afbeelding. Wat kun je verwachten: De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N. De krachtenschaal is 1 cm ≙ 4,0 N. 35 Construeer op de uitwerkbijlage de resulterende kracht van Fz en Fdrone. Noteer de grootte van deze kracht naast de afbeelding. Wat moet je kennen: krachten samenstellen resulterende kracht parallelogrammethode vector krachtenschaal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde constructiemethode gebruiken, bijvoorbeeld de kop-staartmethode verkeerd toepassen. De resulterende kracht niet vanuit het aangrijpingspunt Z tekenen. Meetfouten bij het opmeten van de lengte van de resulterende kracht. Reken- of afleesfouten bij het omrekenen van de gemeten lengte naar de kracht met de gegeven krachtenschaal. Vergeten de berekende grootte van de kracht te noteren. Kernbegrippen: krachten samenstellen, resulterende kracht, parallelogrammethode, vector, krachtenschaal Veelgemaakte fouten: - Verkeerde constructiemethode gebruiken, bijvoorbeeld de kop-staartmethode verkeerd toepassen. - De resulterende kracht niet vanuit het aangrijpingspunt Z tekenen. - Meetfouten bij het opmeten van de lengte van de resulterende kracht. - Reken- of afleesfouten bij het omrekenen van de gemeten lengte naar de kracht met de gegeven krachtenschaal. - Vergeten de berekende grootte van de kracht te noteren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/35 ## Vraag 36 – Vraag 36 (1 punt) 1p 36 Voordat Daan de lamp met petroleum vult, leest hij de veiligheidskaart. Op de veiligheidskaart staat dat petroleum irritatie veroorzaakt. Welk veiligheidspictogram hoort bij deze beschrijving? A B C D E Daan schenkt een volume van 350 cm^3 petroleum in de petroleumlamp. Wat kun je verwachten: 1p 36 Voordat Daan de lamp met petroleum vult, leest hij de veiligheidskaart. Op de veiligheidskaart staat dat petroleum irritatie veroorzaakt. Welk veiligheidspictogram hoort bij deze beschrijving? A B C D E Daan schenkt een volume van 350 cm^3 petroleum in de petroleumlamp. Wat moet je kennen: gevarensymbolen veiligheidspictogrammen GHS stofeigenschappen irriterend Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van de betekenis van de verschillende gevarensymbolen, bijvoorbeeld 'irriterend' (uitroepteken) met 'bijtend' (corrosie) of 'giftig' (doodshoofd). Focussen op een andere eigenschap van petroleum (zoals ontvlambaarheid) in plaats van de eigenschap die in de vraag wordt genoemd (irritatie). Kernbegrippen: gevarensymbolen, veiligheidspictogrammen, GHS, stofeigenschappen, irriterend Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van de betekenis van de verschillende gevarensymbolen, bijvoorbeeld 'irriterend' (uitroepteken) met 'bijtend' (corrosie) of 'giftig' (doodshoofd). - Focussen op een andere eigenschap van petroleum (zoals ontvlambaarheid) in plaats van de eigenschap die in de vraag wordt genoemd (irritatie). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (2 punten) Daan schenkt een volume van 350 cm³ petroleum in de petroleumlamp. 2p 37 Bereken de energie die vrijkomt bij verbranding van deze hoeveelheid petroleum. Gebruik de tabel ‘Verbrandingswarmte van enkele stoffen’ in BINAS. Wat kun je verwachten: Daan schenkt een volume van 350 cm³ petroleum in de petroleumlamp. 2p 37 Bereken de energie die vrijkomt bij verbranding van deze hoeveelheid petroleum. Gebruik de tabel ‘Verbrandingswarmte van enkele stoffen’ in BINAS. Wat moet je kennen: verbrandingswarmte energie stookwaarde BINAS Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De verkeerde stof opzoeken in BINAS. Een rekenfout maken in de vermenigvuldiging. De eenheid vergeten of een verkeerde eenheid noteren. Onnodig proberen het volume om te rekenen naar een andere eenheid, terwijl de verbrandingswarmte in J/cm³ is gegeven. Kernbegrippen: verbrandingswarmte, energie, stookwaarde, BINAS Veelgemaakte fouten: - De verkeerde stof opzoeken in BINAS. - Een rekenfout maken in de vermenigvuldiging. - De eenheid vergeten of een verkeerde eenheid noteren. - Onnodig proberen het volume om te rekenen naar een andere eenheid, terwijl de verbrandingswarmte in J/cm³ is gegeven. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (1 punt) Daan steekt de lont van de lamp aan. De petroleum verdampt voordat het verbrandt. 1p 38 Wat is juist over verdampen en verbranden? | | verdampen is een | verbranden is een | |:-:|:-----------------------|:---------------------| | A | chemische reactie | natuurkundig proces | | B | chemische reactie | chemische reactie | | C | natuurkundig proces | natuurkundig proces | | D | natuurkundig proces | chemische reactie | Wat kun je verwachten: Daan steekt de lont van de lamp aan. De petroleum verdampt voordat het verbrandt. 1p 38 Wat is juist over verdampen en verbranden? | | verdampen is een | verbranden is een | |:-:|:-----------------------|:---------------------| | A | chemische reactie | natuurkundig proces | | B | chemische reactie | chemische reactie | | C | natuurkundig proces | natuurkundig proces | | D | natuurkundig proces | chemische reactie | Wat moet je kennen: faseovergang chemische reactie verbranding natuurkundig proces Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een natuurkundig proces (faseovergang) met een chemische reactie (verbranding). Kernbegrippen: faseovergang, chemische reactie, verbranding, natuurkundig proces Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een natuurkundig proces (faseovergang) met een chemische reactie (verbranding). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (2 punten) 2p 39 Op de uitwerkbijlage staat een zin over het verdampen van petroleum. → Maak deze zin compleet. Wat kun je verwachten: 2p 39 Op de uitwerkbijlage staat een zin over het verdampen van petroleum. → Maak deze zin compleet. Wat moet je kennen: faseovergang verdampen vloeistof gas Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een faseovergang (natuurkundig proces) met een chemische reactie (verbranden). Onjuiste benaming van de fasen, bijvoorbeeld 'vloeibaar naar lucht' in plaats van 'vloeibaar naar gas'. Kernbegrippen: faseovergang, verdampen, vloeistof, gas Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een faseovergang (natuurkundig proces) met een chemische reactie (verbranden). - Onjuiste benaming van de fasen, bijvoorbeeld 'vloeibaar naar lucht' in plaats van 'vloeibaar naar gas'. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (2 punten) 2p 40 Op de uitwerkbijlage staat een zin over petroleum. → Noteer in deze zin het kookpunt van petroleum in K en in °C. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde ■ Wat kun je verwachten: 2p 40 Op de uitwerkbijlage staat een zin over petroleum. → Noteer in deze zin het kookpunt van petroleum in K en in °C. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde ■ Wat moet je kennen: temperatuurschalen Kelvin graden Celsius omrekenen van temperatuureenheden kookpunt opzoeken van stofeigenschappen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerde waarde voor het kookpunt opzoeken in BINAS. Reken- of formulefout bij het omrekenen tussen Kelvin en graden Celsius (bijv. 273 aftrekken i.p.v. optellen). De twee waarden in de verkeerde eenheid noteren. Kernbegrippen: temperatuurschalen, Kelvin, graden Celsius, omrekenen van temperatuureenheden, kookpunt, opzoeken van stofeigenschappen Veelgemaakte fouten: - Verkeerde waarde voor het kookpunt opzoeken in BINAS. - Reken- of formulefout bij het omrekenen tussen Kelvin en graden Celsius (bijv. 273 aftrekken i.p.v. optellen). - De twee waarden in de verkeerde eenheid noteren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2024/tijdvak-1/vraag/40 ## Vragen in dit examen ### Vraag 26 – Vraag 26 Wat kun je verwachten: Je ziet een schematische afbeelding van de schakeling met citroenen. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen. Wat is juist over de citroenen in de schakeling? De citroenen in één rij zijn | De rijen met citroenen zijn A in serie geschakeld. | in serie geschakeld. B in serie geschakeld. | parallel geschakeld. C parallel geschakeld. | in serie geschakeld. D parallel geschakeld. | parallel geschakeld. Wat moet je kennen: serieschakeling parallelschakeling spanningsbron Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van serie- en parallelschakeling. Niet correct interpreteren van de schakeling binnen een rij versus de schakeling van de rijen onderling. ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2024 tijdvak 1 vrijdag 17 mei 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het BINAS-informatieboek. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden. GT-0173-a-24-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. - Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt. - Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Latte macchiato Karin maakt latte macchiato. Dit kopje koffie bestaat uit drie lagen: warme melk, warme koffie en melkschuim (melk met luchtbelletjes). Karin maakt de warme melk en het melkschuim met een melkopschuimer. [FIGUUR: Afbeelding van een glas met latte macchiato met aanduiding van de lagen melkschuim, koffie en melk, naast een afbeelding van een elektrische melkopschuimer.] latte macchiato de melkopschuimer 1p 1 Als de melk met melkschuim in een glas wordt gegoten en daarna de koffie, ontstaan de drie lagen. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de lagen van de latte macchiato. $\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. In de melkopschuimer zitten een verwarmingselement en een elektromotor. Het verwarmingselement warmt de melk op. De elektromotor laat de melk draaien om de melk op te schuimen. Als de melk voldoende is opgewarmd schakelt de melkopschuimer automatisch uit. GT-0173-a-24-1-o 2 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 3 2p 2 Je ziet op de uitwerkbijlage het energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen. → Noteer de juiste energiesoorten bij 1 en bij 2. Het opgenomen vermogen van de melkopschuimer is 450 W. 3p 3 De melkopschuimer is 2,5 minuut ingeschakeld. → Bereken de opgenomen energie. 3p 4 Bereken het nuttig vermogen van de melkopschuimer. Gebruik de gegevens in het energiestroomdiagram op de uitwerkbijlage bij opgave 2. Je ziet een deel van het vereenvoudigde schakelschema van de melkopschuimer. Het linker gedeelte van de schakeling regelt het uitschakelen van de motor en van het verwarmingselement als de melk warm genoeg is. [FIGUUR: Vereenvoudigd schakelschema met een batterij, transistor, relaisspoel, schakelaar en verwarmingselement. De nettspanning wordt aangegeven als 230 V.] 230 V netsspanning 2p 5 In het rechter gedeelte zijn een elektromotor en een verwarmingselement aangesloten op netspanning. De spanning over de elektromotor is 230 V. → Maak op de uitwerkbijlage het rechter gedeelte van het schakelschema compleet met een elektromotor. 2p 6 Als de melk warm genoeg is, schakelt de melkopschuimer automatisch uit. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het automatisch uitschakelen van de melkopschuimer. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. 1p 7 Het glas met de warme latte macchiato is enkelwandig. De buitenkant van het glas wordt daardoor ook warm. Wat is de belangrijkste vorm van warmtetransport van de binnenkant naar de buitenkant van het glas? A geleiding B straling C stroming GT-0173-a-24-1-o 3 / 15 lees verder ### Pagina 4 Led practicum Tijdens de natuurkundeles maakt Ayoup een schakeling met leds. Je ziet een afbeelding van zijn opstelling en het schakelschema. [FIGUUR: Foto van een opstelling met twee batterijen, draden en een weerstand. Naast de foto een schakelschema met twee batterijen, twee leds en een weerstand.] De spanning over elke led is 2,7 V. De spanning over de weerstand is 1,8 V. 1p 8 Wat is de spanning van één batterij? A 0,6 V B 0,9 V C 1,5 V D 1,8 V E 2,4 V F 2,7 V GT-0173-a-24-1-o 4 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 5 1p 9 Ayoup wil de stroomsterkte door en de spanning over de weerstand meten. Welk schakelschema is juist voor deze meting? [FIGUUR: Schema A: Batterij met twee LEDs in parallel, een voltmeter parallel over de LEDs en een ampèremeter in serie met de batterij. Schema B: Batterij met een weerstand in parallel, een ampèremeter parallel over de weerstand en een voltmeter in serie met de batterij. Schema C: Batterij met twee LEDs in parallel, een ampèremeter parallel over de LEDs en een voltmeter in serie met de batterij. Schema D: Batterij met een weerstand parallel, een voltmeter parallel over de weerstand en een ampèremeter in serie met de batterij.] A B C D De stroomsterkte door de weerstand is 50 mA. 3p 10 De spanning over de weerstand is 1,8 V. Bereken de grootte van deze weerstand. 2p 11 De leds kunnen een tijd van 48 uur branden op deze batterijen. Bereken de totale capaciteit die daarvoor nodig is. Ga ervan uit dat hierbij geen energieverlies optreedt. 1p 12 Ayoup vervangt de weerstand door een weerstand met een grotere waarde. Wat is dan juist de spanning over de leds? A die blijft gelijk B die neemt af C die neemt toe GT-0173-a-24-1-o 5 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 6 Autosnelweg Het profielwerkstuk van Sophie gaat over verkeersgeluid. [FIGUUR: Foto van een autosnelweg met auto's en vrachtwagens] Ze meet op verschillende afstanden van een autosnelweg de geluidssterkte met een decibelmeter. Je ziet een tabel met haar meetresultaten. | afstand (m) | 20 | 30 | 40 | 60 | 80 | 100 | 120 | |-----------------------|------|------|------|------|-------|-------|-----| | geluidssterkte (dB) | 75,0 | 71,5 | 69,0 | 65,5 | 63,0 | 70,0* | 60,0| * Bij de meting op 100 m afstand kwam er net een groep motoren langs waardoor de gemeten geluidssterkte veel hoger was dan verwacht. Er is een verband tussen de afstand en de geluidssterkte. 1p 13 Welk verband tussen de afstand en de geluidssterkte past het best bij de meetresultaten? Bij verdubbeling van de afstand neemt de geluidssterkte A met 3 dB af. B met 3 dB toe. C met 4,5 dB af. D met 4,5 dB toe. E met 6 dB af. F met 6 dB toe. 4p 14 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de grafiek die bij dit verband hoort. GT-0173-a-24-1-o 6 / 15 lees verder ### Pagina 7 2p 15 Je ziet een afbeelding van de decibelmeter van Sophie tijdens een meting. De decibelmeter is met de keuzeschakelaar ingesteld op medium (‘Med’). [FIGUUR: Decibelmeter met instellingen Low, Med, High en een wijzer die op ongeveer 45 wijst.] Op de uitwerkbijlage staat een tabel over deze geluidssterkte. → Noteer in beide kolommen het juiste antwoord. 2p 16 Bij de meting op een afstand van 120 m is het geluid een tijd van 0,353 s onderweg. → Bereken de geluidssnelheid. 1p 17 Een maatregel om de geluidsoverlast voor de bewoners langs de snelweg te verminderen, is het verlagen van de maximumsnelheid van de voertuigen op de snelweg. Op welke plaats wordt de geluidssterkte door deze maatregel verlaagd? A bij de bron B bij de tussenstof C bij de ontvanger GT-0173-a-24-1-o 7 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 Op vakantie Marja gaat op vakantie. Zij heeft op haar auto een dakkoffer geplaatst om extra bagage mee te kunnen nemen. De dakkoffer is vastgemaakt aan de dakdragers van de auto. [FIGUUR: Een open dakkoffer op het dak van een auto.] De zwaartekracht op de dakdragers en de dakkoffer met inhoud is 750 N. 2p 18 Het totale contacttoppervlak van de dakdragers met de auto is $84 \text{ cm}^2$. $\rightarrow$ Bereken de druk op het contacttoppervlak. Je ziet een schematische afbeelding van de auto zonder dakkoffer. Punt Z is het zwaartepunt. [FIGUUR: Schematische tekening van een auto met het zwaartepunt aangeduid met 'Z'.] 1p 19 Het plaatsen van de dakkoffer met bagage heeft invloed op de ligging van het zwaartepunt. In welke afbeelding is het zwaartepunt van de auto met gevulde dakkoffer het best weergegeven? [FIGUUR: Drie schematische tekeningen van auto's. A: auto met zwaartepunt 'Z' laag en midden. B: auto met zwaartepunt 'Z' laag en voor. C: auto met zwaartepunt 'Z' hoog en midden.] A B C 1p 20 Vergelijk het rijden met en zonder dakkoffer bij dezelfde snelheid. Door het rijden met dakkoffer A neemt alleen de luchtweerstand toe. B neemt alleen de rolweerstand toe. C nemen de luchtweerstand en de rolweerstand toe. GT-0173-a-24-1-o 8 / 15 ### Pagina 9 Practicum telefoon Milan bepaalt tijdens een practicum de massa van zijn telefoon. Hij doet dit met massablokjes van 50,0 gram en een hefboom. 3p 21 Het volume van een massablokje is 5,9 cm³. \rightarrow Bereken de dichtheid en noteer van welk materiaal het massablokje gemaakt kan zijn. Milan hangt de hefboom in een statief. Je ziet een afbeelding van de hefboom met rechts de telefoon en links de massablokjes. Punt D is het draaipunt. De hefboom is in evenwicht. [FIGUUR: Hefboom in een statief met aan de linkerkant massa's en aan de rechterkant een telefoon. De afstand van het draaipunt tot de massa's is 20 cm en tot de telefoon is 18 cm. De totale massa van de blokjes is 0,20 kg.] $m_{\text{totaal}} = 0,20 \text{ kg}$ Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm. 3p 22 Toon dit moment met een berekening aan. 2p 23 Bereken de massa van de telefoon van Milan. 2p 24 Milan verplaatst de massablokjes in de richting van draaipunt D. Het verplaatsen van de massablokjes kan invloed hebben op het evenwicht. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het gevolg van de verplaatsing. \rightarrow Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. GT-0173-a-24-1-o 9 / 15 lees verder ► ► ► ### Pagina 10 Citroenaccu Een monteur probeert met 1000 halve citroenen de motor van een auto te starten. Door citroenen met metalen plaatjes en draden te verbinden ontstaat er een citroenaccu als spanningsbron. [FIGUUR: Twee foto's. Links een monteur die bij een auto met de motorkap open staat, naast hem liggen honderden halve citroenen uitgespreid op de grond. Rechts een detailopname van enkele halve citroenen met metalen staven die erin gestoken zijn.] 1p 25 De citroenaccu is te vergelijken met een accu van een auto. Noteer de energiesoort die is opgeslagen in een accu. Je ziet een schematische afbeelding van de schakeling met citroenen. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen. [FIGUUR: Schematische tekening van de citroenaccu. De tekening toont 50 rijen met cirkels die halve citroenen voorstellen. De bovenste rijen zijn donkerder gekleurd en stellen de rijen met citroenen in serie voor. De onderste rijen zijn lichter gekleurd en stellen de rijen met citroenen parallel voor. Er staat een V boven de tekening om een spanningsbron aan te duiden. Er is een pijl met de tekst "20 halve citroenen in een rij" onderaan en een pijl met de tekst "50 rijen met halve citroenen" aan de rechterkant.] 1p 26 Wat is juist over de citroenen in de schakeling? | De citroenen in één rij zijn | De rijen met citroenen zijn | |---|---| | A in serie geschakeld. | in serie geschakeld. | | B in serie geschakeld. | parallel geschakeld. | | C parallel geschakeld. | in serie geschakeld. | | D parallel geschakeld. | parallel geschakeld. | GT-0173-a-24-1-o 10 / 15 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 11 De stroomsterkte die de citroenaccu met 50 rijen halve citroenen levert is 1,50 A. 2p 27 De monteur meet de spanning over de citroenaccu. Je ziet een afbeelding van de spanningsmeter met de gemeten spanning. [FIGUUR: Een hand houdt een digitale multimeter vast die is ingesteld om spanning te meten. Het display toont "13.50". Rond de draaiknop staan verschillende meetbereiken voor spanning, stroom en weerstand. Twee zwarte meetkabels zijn aangesloten.] → Bereken het vermogen dat de citroenaccu levert. 1p 28 Om de motor op te kunnen starten is een stroomsterkte van 90 A nodig. → Noteer het aantal rijen met halve citroenen dat daarvoor nodig is. Het aantal halve citroenen in elke rij blijft gelijk. 1p 29 De monteur ruimt na afloop de citroenen op. → Noteer bij welk soort afval de citroenen horen. Gebruik de tabel ‘Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling’ in BINAS. GT-0173-a-24-1-o 11 / 15 lees verder ### Pagina 12 Drone Een drone is een onbemand luchtvaartuig dat op afstand bestuurbaar is. [FIGUUR: Een foto van een witte drone in de lucht met vier propellers.] Er staat een drone stil op de grond. De motoren worden gestart en de drone stijgt op. De drone versnelt eenparig met 8,0 m/s². 2p 30 De snelheid van de drone neemt toe van 0 m/s naar 6,0 m/s. → Bereken de tijd die de drone versnelt. De massa van de drone is 1,6 kg. 2p 31 Bereken de nettokracht die voor deze versnelling nodig is. 1p 32 Na het versnellen stijgt de drone verder met een constante snelheid van 6,0 m/s. Je ziet drie afbeeldingen met de krachten op de drone. Welke afbeelding hoort bij het stijgen met een constante snelheid? [FIGUUR: Drie diagrammen (A, B, C) die de krachten op een drone voorstellen. In elk diagram is een neerwaartse kracht (Fomlaag) en een opwaartse kracht (Fomhoog) getekend, verbonden aan een punt dat de drone voorstelt. In diagram A is Fomhoog groter dan Fomlaag. In diagram B zijn Fomhoog en Fomlaag gelijk. In diagram C is Fomlaag groter dan Fomhoog.] A B C GT-0173-a-24-1-0 12 / 15 lees verder ►►► ### Pagina 13 3p 33 Op een bepaalde hoogte heeft de drone een zwaarte-energie van 1,40 kJ. → Bereken deze hoogte. De bestuurder verandert de vliegrichting van de drone. Op de uitwerkbijlage zie je een afbeelding van de krachten op de drone in punt Z tijdens een bepaald moment van de vlucht. De zwaartekracht op de drone is 16 N. De krachtenschaal is 1 cm $\cong$ 4,0 N. 1p 34 Toon deze krachtenschaal met een berekening aan. 3p 35 Construeer op de uitwerkbijlage de resulterende kracht van $F_z$ en $F_{drone}$. Noteer de grootte van deze kracht naast de afbeelding. GT-0173-a-24-1-o 13 / 15 lees verder ### Pagina 14 Petroleum Daan vult een petroleumlamp met petroleum. [FIGUUR: Een zwart-wit foto van een olielamp die wordt bijgevuld met petroleum uit een fles.] petroleumlamp petroleum 1p 36 Voordat Daan de lamp met petroleum vult, leest hij de veiligheidskaart. Op de veiligheidskaart staat dat petroleum irritatie veroorzaakt. Welk veiligheidspictogram hoort bij deze beschrijving? [FIGUUR: Vijf veiligheidspictogrammen genummerd A, B, C, D, E. A toont een vlam en een cirkel. B toont een uitroepteken. C toont een vlam met een lijn eronder. D toont een schedel en gekruiste botten. E toont een hand en een oppervlak dat wordt aangetast.] A B C D E Daar schenkt een volume van 350 cm³ petroleum in de petroleumlamp. 2p 37 Bereken de energie die vrijkomt bij verbranding van deze hoeveelheid petroleum. Gebruik de tabel ‘Verbrandingswarmte van enkele stoffen’ in BINAS. GT-0173-a-24-1-0 14 / 15 lees verder ### Pagina 15 Daan steekt de lont van de lamp aan. De petroleum verdampt voordat het verbrandt. 1p 38 Wat is juist over verdampen en verbranden? | verdampen is een | verbranden is een | |---|---| | A chemische reactie | natuurkundig proces | | B chemische reactie | chemische reactie | | C natuurkundig proces | natuurkundig proces | | D natuurkundig proces | chemische reactie | 2p 39 Op de uitwerkbijlage staat een zin over het verdampen van petroleum. $\rightarrow$ Maak deze zin compleet. 2p 40 Op de uitwerkbijlage staat een zin over petroleum. $\rightarrow$ Noteer in deze zin het kookpunt van petroleum in K en in °C. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. GT-0173-a-24-1-0 einde [FIGUUR: Een zwart vierkantje]