# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 3 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3 ## Vraag 1 – Vraag 1 (1 punt) 1p 1 In welk schema zijn de LEDs in het lampje juist geschakeld? A B C D Wat kun je verwachten: 1p 1 In welk schema zijn de LEDs in het lampje juist geschakeld? A B C D Wat moet je kennen: serieschakeling parallelschakeling spanning spanningsdeling LED (diode) Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen serie- en parallelschakeling. Niet toepassen van de regel voor spanningsdeling in een serieschakeling. Aannemen dat de spanning over parallelle componenten ook deelt. Kernbegrippen: serieschakeling, parallelschakeling, spanning, spanningsdeling, LED (diode) Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen serie- en parallelschakeling. - Niet toepassen van de regel voor spanningsdeling in een serieschakeling. - Aannemen dat de spanning over parallelle componenten ook deelt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/1 ## Vraag 2 – Vraag 2 (2 punten) 2p 2 Leg uit wat er gebeurt als het lampje andersom wordt aangesloten. Wat kun je verwachten: 2p 2 Leg uit wat er gebeurt als het lampje andersom wordt aangesloten. Wat moet je kennen: LED diode stroomrichting doorlaatrichting sperrichting Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten uit te leggen waarom het lampje niet brandt. Niet weten dat een LED een diode is die stroom maar in één richting doorlaat. Alleen de conclusie geven ('het lampje gaat niet aan') zonder de onderliggende reden, wat volgens het CV geen punten oplevert. Kernbegrippen: LED, diode, stroomrichting, doorlaatrichting, sperrichting Veelgemaakte fouten: - Vergeten uit te leggen waarom het lampje niet brandt. - Niet weten dat een LED een diode is die stroom maar in één richting doorlaat. - Alleen de conclusie geven ('het lampje gaat niet aan') zonder de onderliggende reden, wat volgens het CV geen punten oplevert. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/2 ## Vraag 3 – Vraag 3 (2 punten) 2p 3 Als het lampje brandt, is de stroomsterkte in de toevoerdraad 34 mA. → Toon met een berekening aan dat het vermogen van het lampje 0,41 W is. Wat kun je verwachten: 2p 3 Als het lampje brandt, is de stroomsterkte in de toevoerdraad 34 mA. → Toon met een berekening aan dat het vermogen van het lampje 0,41 W is. Wat moet je kennen: Elektrisch vermogen Spanning Stroomsterkte Formule P = U * I Eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de stroomsterkte om te rekenen van milliampère (mA) naar ampère (A). De spanning van een enkele LED (1,5 V) gebruiken in plaats van de spanning van de accu (12 V). Kernbegrippen: Elektrisch vermogen, Spanning, Stroomsterkte, Formule P = U * I, Eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de stroomsterkte om te rekenen van milliampère (mA) naar ampère (A). - De spanning van een enkele LED (1,5 V) gebruiken in plaats van de spanning van de accu (12 V). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/3 ## Vraag 4 – Vraag 4 (4 punten) 4p 4 De camper wordt met volle accu in de stalling gezet. De eigenaar laat per ongeluk het lampje branden. Een maand (30 dagen) later wil de eigenaar de camper weer uit de stalling rijden. De volle accu van de camper kan 0,96 kWh leveren. De camper start niet als de accu minder dan half vol is. → Bereken of er nog genoeg energie in de accu zit om de camper te kunnen starten. Noteer je conclusie. Wat kun je verwachten: 4p 4 De camper wordt met volle accu in de stalling gezet. De eigenaar laat per ongeluk het lampje branden. Een maand (30 dagen) later wil de eigenaar de camper weer uit de stalling rijden. De volle accu van de camper kan 0,96 kWh leveren. De camper start niet als de accu minder dan half vol is. → Bereken of er nog genoeg energie in de accu zit om de camper te kunnen starten. Noteer je conclusie. Wat moet je kennen: energie vermogen tijd eenheden omrekenen E = P * t Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Eenheid van vermogen niet omrekenen van W naar kW. Eenheid van tijd niet omrekenen van dagen naar uren. Verkeerd interpreteren van de drempelwaarde 'minder dan half vol'. Conclusie vergeten of een conclusie trekken die niet volgt uit de berekening. Kernbegrippen: energie, vermogen, tijd, eenheden omrekenen, E = P * t Veelgemaakte fouten: - Eenheid van vermogen niet omrekenen van W naar kW. - Eenheid van tijd niet omrekenen van dagen naar uren. - Verkeerd interpreteren van de drempelwaarde 'minder dan half vol'. - Conclusie vergeten of een conclusie trekken die niet volgt uit de berekening. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/4 ## Vraag 5 – Vraag 5 (2 punten) 2p 5 Het lampje van 0,41 W geeft evenveel licht als een gloeilampje van 10 W bij dezelfde spanning. In de uitwerkbijlage staan vier zinnen waarin dit lampje wordt vergeleken met een gloeilampje. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat kun je verwachten: 2p 5 Het lampje van 0,41 W geeft evenveel licht als een gloeilampje van 10 W bij dezelfde spanning. In de uitwerkbijlage staan vier zinnen waarin dit lampje wordt vergeleken met een gloeilampje. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Wat moet je kennen: elektrisch vermogen elektrische energie rendement Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen vermogen en energie. Aannemen dat een hoger vermogen altijd beter is, zonder rekening te houden met de lichtopbrengst. Moeite met het concept rendement (verhouding nuttige energie tot totale energie). Kernbegrippen: elektrisch vermogen, elektrische energie, rendement Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen vermogen en energie. - Aannemen dat een hoger vermogen altijd beter is, zonder rekening te houden met de lichtopbrengst. - Moeite met het concept rendement (verhouding nuttige energie tot totale energie). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/5 ## Vraag 6 – Vraag 6 (2 punten) 2p 6 Bij haar waarnemingen maakt Moniek gebruik van stofeigenschappen. → Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje achter een eigenschap als het over een stofeigenschap gaat. Wat kun je verwachten: 2p 6 Bij haar waarnemingen maakt Moniek gebruik van stofeigenschappen. → Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje achter een eigenschap als het over een stofeigenschap gaat. Wat moet je kennen: stofeigenschap onderscheid stofeigenschappen en andere eigenschappen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van stofeigenschappen (onafhankelijk van hoeveelheid stof, zoals kleur) met eigenschappen die afhangen van de hoeveelheid stof (zoals massa en volume). Kernbegrippen: stofeigenschap, onderscheid stofeigenschappen en andere eigenschappen Veelgemaakte fouten: - Verwarren van stofeigenschappen (onafhankelijk van hoeveelheid stof, zoals kleur) met eigenschappen die afhangen van de hoeveelheid stof (zoals massa en volume). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/6 ## Vraag 7 – Vraag 7 (2 punten) 2p 7 Het metalen blokje voelt koud aan. Ook vraagt Moniek zich af of het metalen blokje ook stroom geleidt. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over metaal. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Moniek vult een overstroomglas met water. Daarna laat ze het blokje voorzichtig in het water zakken. Het overstromende water vangt ze op. Wat kun je verwachten: 2p 7 Het metalen blokje voelt koud aan. Ook vraagt Moniek zich af of het metalen blokje ook stroom geleidt. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over metaal. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Moniek vult een overstroomglas met water. Daarna laat ze het blokje voorzichtig in het water zakken. Het overstromende water vangt ze op. Wat moet je kennen: stofeigenschappen warmtegeleiding elektrische geleidbaarheid metalen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring over of 'alle' metalen goede geleiders zijn, omdat er onderling verschillen zijn. Niet begrijpen dat 'koud aanvoelen' een gevolg is van goede warmtegeleiding. Kernbegrippen: stofeigenschappen, warmtegeleiding, elektrische geleidbaarheid, metalen Veelgemaakte fouten: - Verwarring over of 'alle' metalen goede geleiders zijn, omdat er onderling verschillen zijn. - Niet begrijpen dat 'koud aanvoelen' een gevolg is van goede warmtegeleiding. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/7 ## Vraag 8 – Vraag 8 (1 punt) 1p 8 Het glaswerk waarin Moniek het water opvangt is voorzien van maatstreepjes waarmee het volume van een vloeistof bepaald kan worden. → Wat is de naam van dit glaswerk? Wat kun je verwachten: 1p 8 Het glaswerk waarin Moniek het water opvangt is voorzien van maatstreepjes waarmee het volume van een vloeistof bepaald kan worden. → Wat is de naam van dit glaswerk? Wat moet je kennen: laboratoriumglaswerk volume meten maatcilinder Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen verschillende soorten glaswerk zoals een bekerglas (dat vaak onnauwkeurige maatstrepen heeft) en een maatcilinder (die bedoeld is voor het nauwkeurig meten van volumes). Kernbegrippen: laboratoriumglaswerk, volume meten, maatcilinder Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen verschillende soorten glaswerk zoals een bekerglas (dat vaak onnauwkeurige maatstrepen heeft) en een maatcilinder (die bedoeld is voor het nauwkeurig meten van volumes). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/8 ## Vraag 9 – Vraag 9 (4 punten) Het glaswerk waarin het overstromende water wordt opgevangen was voor het onderzoek leeg. Je ziet een afbeelding van het glaswerk met het opgevangen water. → Bepaal van welk metaal het blokje (50 g) gemaakt kan zijn. Bereken eerst de dichtheid van het massastukje. Noteer je conclusie. Wat kun je verwachten: Het glaswerk waarin het overstromende water wordt opgevangen was voor het onderzoek leeg. Je ziet een afbeelding van het glaswerk met het opgevangen water. → Bepaal van welk metaal het blokje (50 g) gemaakt kan zijn. Bereken eerst de dichtheid van het massastukje. Noteer je conclusie. Wat moet je kennen: dichtheid massa volume onderdompelmethode stofeigenschap aflezen meetinstrument Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd aflezen van de maatcilinder (meniscus) Formule voor dichtheid onjuist toepassen (m en V omwisselen) Reken- of afrondingsfouten Vergeten de conclusie te noteren Kernbegrippen: dichtheid, massa, volume, onderdompelmethode, stofeigenschap, aflezen meetinstrument Veelgemaakte fouten: - Verkeerd aflezen van de maatcilinder (meniscus) - Formule voor dichtheid onjuist toepassen (m en V omwisselen) - Reken- of afrondingsfouten - Vergeten de conclusie te noteren Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/9 ## Vraag 10 – Vraag 10 (1 punt) 1p 10 Metalen voorwerpen zijn vaak verchroomd. Het metalen voorwerp ziet er dan mooi glimmend uit. Wat is een andere reden om metaal te verchromen? A Het is een metaal met een lage dichtheid. B Het is gemakkelijk te verspanen. C Het is niet magnetisch. D Het voorkomt oxidatie. Wat kun je verwachten: 1p 10 Metalen voorwerpen zijn vaak verchroomd. Het metalen voorwerp ziet er dan mooi glimmend uit. Wat is een andere reden om metaal te verchromen? A Het is een metaal met een lage dichtheid. B Het is gemakkelijk te verspanen. C Het is niet magnetisch. D Het voorkomt oxidatie. Wat moet je kennen: metalen stofeigenschappen corrosie oxidatie oppervlaktebehandeling Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het verwarren van de reden voor een oppervlaktebehandeling (bescherming) met andere stofeigenschappen van metalen zoals dichtheid, verspaanbaarheid of magnetisme. Kernbegrippen: metalen, stofeigenschappen, corrosie, oxidatie, oppervlaktebehandeling Veelgemaakte fouten: - Het verwarren van de reden voor een oppervlaktebehandeling (bescherming) met andere stofeigenschappen van metalen zoals dichtheid, verspaanbaarheid of magnetisme. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/10 ## Vraag 11 – Vraag 11 (3 punten) 3p 11 Het kanaal is 8,8 km lang. De tocht door het kanaal begint om 14:00 uur en eindigt om 14:40 uur. De maximumsnelheid op het kanaal is 12 km/h. → Laat met een berekening zien dat het schip te snel gevaren heeft. Wat kun je verwachten: 3p 11 Het kanaal is 8,8 km lang. De tocht door het kanaal begint om 14:00 uur en eindigt om 14:40 uur. De maximumsnelheid op het kanaal is 12 km/h. → Laat met een berekening zien dat het schip te snel gevaren heeft. Wat moet je kennen: snelheid afstand tijd formule v = s/t eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Tijdseenheid niet correct omrekenen van minuten naar uren (bijv. 40 minuten is niet 0,4 uur). Vergeten de eindconclusie te trekken (vergelijking met de maximumsnelheid). Formule verkeerd toepassen (bijv. s en t omdraaien). Kernbegrippen: snelheid, afstand, tijd, formule v = s/t, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Tijdseenheid niet correct omrekenen van minuten naar uren (bijv. 40 minuten is niet 0,4 uur). - Vergeten de eindconclusie te trekken (vergelijking met de maximumsnelheid). - Formule verkeerd toepassen (bijv. s en t omdraaien). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/11 ## Vraag 12 – Vraag 12 (3 punten) Twee sleepboten slepen het containerschip. De sleepboten oefenen krachten F₁ en F₂ uit. Deze zijn elk 1,5 x 10⁵ N. Je ziet een afbeelding van het bovenaanzicht. Deze afbeelding staat ook in de uitwerkbijlage en is op schaal. → Bepaal met een constructie in de uitwerkbijlage de resultante (resulterende kracht) van F₁ en F₂. Noteer de grootte onder de afbeelding. Wat kun je verwachten: Twee sleepboten slepen het containerschip. De sleepboten oefenen krachten F₁ en F₂ uit. Deze zijn elk 1,5 x 10⁵ N. Je ziet een afbeelding van het bovenaanzicht. Deze afbeelding staat ook in de uitwerkbijlage en is op schaal. → Bepaal met een constructie in de uitwerkbijlage de resultante (resulterende kracht) van F₁ en F₂. Noteer de grootte onder de afbeelding. Wat moet je kennen: Krachten samenstellen Resultante Parallellogrammethode Kop-staartmethode Krachtenschaal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De parallellogramconstructie of kop-staartmethode onjuist toepassen. Vergeten de krachtenschaal te bepalen door de lengte van de gegeven krachtvectoren (F₁ of F₂) op te meten. De lengte van de resulterende krachtvector onnauwkeurig opmeten. Een rekenfout maken bij het omrekenen van de gemeten lengte van de resultante naar de grootte van de kracht in Newton. Vergeten de berekende grootte van de resultante kracht te noteren. Kernbegrippen: Krachten samenstellen, Resultante, Parallellogrammethode, Kop-staartmethode, Krachtenschaal Veelgemaakte fouten: - De parallellogramconstructie of kop-staartmethode onjuist toepassen. - Vergeten de krachtenschaal te bepalen door de lengte van de gegeven krachtvectoren (F₁ of F₂) op te meten. - De lengte van de resulterende krachtvector onnauwkeurig opmeten. - Een rekenfout maken bij het omrekenen van de gemeten lengte van de resultante naar de grootte van de kracht in Newton. - Vergeten de berekende grootte van de resultante kracht te noteren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/12 ## Vraag 13 – Vraag 13 (1 punt) 1p 13 Vanaf een bepaald moment is de sleepkracht (de resultante van F_1 en F_2) kleiner dan de wrijvingskracht op het containerschip. Welk van de v,t-diagrammen geeft het best weer, wat er dan met de snelheid van het containerschip gebeurt? c { \quad V } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } A c { \quad v } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } B c { \quad V } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } C Wat kun je verwachten: 1p 13 Vanaf een bepaald moment is de sleepkracht (de resultante van F_1 en F_2) kleiner dan de wrijvingskracht op het containerschip. Welk van de v,t-diagrammen geeft het best weer, wat er dan met de snelheid van het containerschip gebeurt? c { \quad V } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } A c { \quad v } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } B c { \quad V } ↑ { \stackrel0{\quad \quad \quad \quad t} } C Wat moet je kennen: resulterende kracht wrijvingskracht vertraging v,t-diagram Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van een netto tegenwerkende kracht met een situatie waarin de krachten in evenwicht zijn (constante snelheid, grafiek B). Denken dat een vertraging altijd leidt tot een lagere, maar niet-nul, snelheid (grafiek A), in plaats van tot stilstand. Het verkeerd interpreteren van de helling in een v,t-diagram. Kernbegrippen: resulterende kracht, wrijvingskracht, vertraging, v,t-diagram Veelgemaakte fouten: - Verwarren van een netto tegenwerkende kracht met een situatie waarin de krachten in evenwicht zijn (constante snelheid, grafiek B). - Denken dat een vertraging altijd leidt tot een lagere, maar niet-nul, snelheid (grafiek A), in plaats van tot stilstand. - Het verkeerd interpreteren van de helling in een v,t-diagram. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/13 ## Vraag 14 – Vraag 14 (1 punt) 1p 14 In welke zone ligt het toegestane geluid van bromfietsen? A veilig geluid B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging C toenemende kans op gehoorbeschadigingen Wat kun je verwachten: 1p 14 In welke zone ligt het toegestane geluid van bromfietsen? A veilig geluid B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging C toenemende kans op gehoorbeschadigingen Wat moet je kennen: geluidssterkte decibel gehoorbeschadiging Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De aanname dat een wettelijke limiet altijd 'veilig' is. Verwarring tussen de grens voor gehoorschade en de pijngrens. Kernbegrippen: geluidssterkte, decibel, gehoorbeschadiging Veelgemaakte fouten: - De aanname dat een wettelijke limiet altijd 'veilig' is. - Verwarring tussen de grens voor gehoorschade en de pijngrens. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/14 ## Vraag 15 – Vraag 15 (2 punten) 2p 15 In § 2 zijn bepalingen opgenomen over de omstandigheden waarin de geluidssterkte gemeten wordt. Anders kan de gemeten geluidssterkte te groot zijn. → Geef twee redenen waarom anders een te grote geluidssterkte gemeten kan worden. Wat kun je verwachten: 2p 15 In § 2 zijn bepalingen opgenomen over de omstandigheden waarin de geluidssterkte gemeten wordt. Anders kan de gemeten geluidssterkte te groot zijn. → Geef twee redenen waarom anders een te grote geluidssterkte gemeten kan worden. Wat moet je kennen: geluidssterkte geluidsmeting reflectie van geluid omgevingsgeluid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Slechts één van de twee gevraagde redenen geven. Redenen geven waarom de meting te klein zou zijn in plaats van te groot. De vraag baseren op een ander paragraaf dan § 2. Kernbegrippen: geluidssterkte, geluidsmeting, reflectie van geluid, omgevingsgeluid Veelgemaakte fouten: - Slechts één van de twee gevraagde redenen geven. - Redenen geven waarom de meting te klein zou zijn in plaats van te groot. - De vraag baseren op een ander paragraaf dan § 2. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/15 ## Vraag 16 – Vraag 16 (1 punt) 1p 16 Waarom is de afstand tussen de microfoon en de bromfiets vastgelegd? Wat kun je verwachten: 1p 16 Waarom is de afstand tussen de microfoon en de bromfiets vastgelegd? Wat moet je kennen: geluidssterkte afstand tot geluidsbron gestandaardiseerde meting eerlijk vergelijken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Een te algemeen antwoord geven zoals 'voor een nauwkeurige meting' zonder de rol van afstand te specificeren. Niet inzien dat standaardisatie het doel is om metingen vergelijkbaar te maken. Kernbegrippen: geluidssterkte, afstand tot geluidsbron, gestandaardiseerde meting, eerlijk vergelijken Veelgemaakte fouten: - Een te algemeen antwoord geven zoals 'voor een nauwkeurige meting' zonder de rol van afstand te specificeren. - Niet inzien dat standaardisatie het doel is om metingen vergelijkbaar te maken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/16 ## Vraag 17 – Vraag 17 (1 punt) Wat is een ander woord voor sonometer? A frequentiemeter B geluidssterktemeter C oscilloscoop D toongenerator Wat kun je verwachten: Wat is een ander woord voor sonometer? A frequentiemeter B geluidssterktemeter C oscilloscoop D toongenerator Wat moet je kennen: geluidssterkte meetinstrumenten sonometer Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen verschillende meetinstrumenten voor geluid en golven (frequentiemeter, oscilloscoop). De term 'sonometer' niet kennen en moeten gokken. Kernbegrippen: geluidssterkte, meetinstrumenten, sonometer Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen verschillende meetinstrumenten voor geluid en golven (frequentiemeter, oscilloscoop). - De term 'sonometer' niet kennen en moeten gokken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/17 ## Vraag 18 – Vraag 18 (1 punt) 1p 18 Als er meer apparaten tegelijk geluid geven, geldt de volgende regel: Bij elke verdubbeling van het geluid neemt de geluidssterkte met 3 dB toe. Wat is het maximaal toegestane geluidssterkte van twee bromfietsen? A 82 dB B 88 dB C 170 dB D 255 dB Een remmende vrachtauto Een chauffeur rijdt met een beladen vrachtauto buiten de bebouwde kom. Wat kun je verwachten: 1p 18 Als er meer apparaten tegelijk geluid geven, geldt de volgende regel: Bij elke verdubbeling van het geluid neemt de geluidssterkte met 3 dB toe. Wat is het maximaal toegestane geluidssterkte van twee bromfietsen? A 82 dB B 88 dB C 170 dB D 255 dB Een remmende vrachtauto Een chauffeur rijdt met een beladen vrachtauto buiten de bebouwde kom. Wat moet je kennen: geluidssterkte decibel (dB) logaritmische schaal Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Lineair rekenen met decibel (85 * 2 = 170 dB) 3 dB aftrekken in plaats van optellen (85 - 3 = 82 dB) Kernbegrippen: geluidssterkte, decibel (dB), logaritmische schaal Veelgemaakte fouten: - Lineair rekenen met decibel (85 * 2 = 170 dB) - 3 dB aftrekken in plaats van optellen (85 - 3 = 82 dB) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/18 ## Vraag 19 – Vraag 19 (3 punten) 3p 19 De vrachtauto heeft een snelheid van 70 km/h. De reactietijd van de chauffeur is 0,93 s. → Bereken de reactieafstand. De vrachtauto heeft een massa van 10 000 kg. De remmen leveren een vertraging van 4,3 m/s^2. Wat kun je verwachten: 3p 19 De vrachtauto heeft een snelheid van 70 km/h. De reactietijd van de chauffeur is 0,93 s. → Bereken de reactieafstand. De vrachtauto heeft een massa van 10 000 kg. De remmen leveren een vertraging van 4,3 m/s^2. Wat moet je kennen: reactieafstand snelheid tijd eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de snelheid om te rekenen van km/h naar m/s. De formule s = v * t verkeerd toepassen. Kernbegrippen: reactieafstand, snelheid, tijd, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de snelheid om te rekenen van km/h naar m/s. - De formule s = v * t verkeerd toepassen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/19 ## Vraag 20 – Vraag 20 (2 punten) De vrachtauto heeft een massa van 10 000 kg. De remmen leveren een vertraging van 4,3 m/s^2. 2p 20 Bereken de remkracht van deze vrachtauto in kN. Wat kun je verwachten: De vrachtauto heeft een massa van 10 000 kg. De remmen leveren een vertraging van 4,3 m/s^2. 2p 20 Bereken de remkracht van deze vrachtauto in kN. Wat moet je kennen: kracht massa vertraging tweede wet van Newton F=m*a eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de einduitkomst om te rekenen van N naar kN. Onjuist toepassen van de formule F=m*a. Kernbegrippen: kracht, massa, vertraging, tweede wet van Newton, F=m*a, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de einduitkomst om te rekenen van N naar kN. - Onjuist toepassen van de formule F=m*a. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/20 ## Vraag 21 – Vraag 21 (4 punten) 4p 21 Bereken de remweg van de vrachtauto bij een snelheid van 70 km/h. Bereken eerst de (rem)tijd. Wat kun je verwachten: 4p 21 Bereken de remweg van de vrachtauto bij een snelheid van 70 km/h. Bereken eerst de (rem)tijd. Wat moet je kennen: beweging snelheid vertraging remweg remtijd eenparig vertraagde beweging Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de snelheid om te rekenen van km/h naar m/s. De gemiddelde snelheid tijdens het remmen onjuist bepalen. Voor een eenparige vertraging tot stilstand is dit de beginsnelheid gedeeld door twee. De formule voor de remtijd (t = v / a) of remweg (s = v_gem * t) verkeerd toepassen. Kernbegrippen: beweging, snelheid, vertraging, remweg, remtijd, eenparig vertraagde beweging Veelgemaakte fouten: - Vergeten de snelheid om te rekenen van km/h naar m/s. - De gemiddelde snelheid tijdens het remmen onjuist bepalen. Voor een eenparige vertraging tot stilstand is dit de beginsnelheid gedeeld door twee. - De formule voor de remtijd (t = v / a) of remweg (s = v_gem * t) verkeerd toepassen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/21 ## Vraag 22 – Vraag 22 (3 punten) 3p 22 Na het lossen is de vrachtauto leeg en rijdt de chauffeur dezelfde weg terug met dezelfde snelheid. Ook nu moet de chauffeur een keer flink afremmen. Over de remweg, de reactieafstand en de stopafstand, vergeleken met de beladen vrachtauto staan in de uitwerkbijlage drie zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. ➤ ➤ ➤ Wat kun je verwachten: 3p 22 Na het lossen is de vrachtauto leeg en rijdt de chauffeur dezelfde weg terug met dezelfde snelheid. Ook nu moet de chauffeur een keer flink afremmen. Over de remweg, de reactieafstand en de stopafstand, vergeleken met de beladen vrachtauto staan in de uitwerkbijlage drie zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. ➤ ➤ ➤ Wat moet je kennen: remweg reactieafstand stopafstand massa vertraging remkracht F=m*a Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van remweg, reactieafstand en stopafstand. Onjuist redeneren over de invloed van massa op de remweg. Denken dat massa de reactieafstand beïnvloedt. Kernbegrippen: remweg, reactieafstand, stopafstand, massa, vertraging, remkracht, F=m*a Veelgemaakte fouten: - Verwarren van remweg, reactieafstand en stopafstand. - Onjuist redeneren over de invloed van massa op de remweg. - Denken dat massa de reactieafstand beïnvloedt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/22 ## Vraag 23 – Vraag 23 (3 punten) Voor het klemmen levert ze een spierkracht van 6,0 N bij de handvatten. Bereken met de afbeelding hoe groot de kracht bij de bek van de tang op de ring is. Wat kun je verwachten: Voor het klemmen levert ze een spierkracht van 6,0 N bij de handvatten. Bereken met de afbeelding hoe groot de kracht bij de bek van de tang op de ring is. Wat moet je kennen: momentenwet hefboom kracht arm draaipunt Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onjuist opmeten van de armen (afstanden tot het draaipunt). Verwisselen van de armen van de spierkracht en de knijpkracht in de formule. Reken- of omrekenfouten. Kernbegrippen: momentenwet, hefboom, kracht, arm, draaipunt Veelgemaakte fouten: - Onjuist opmeten van de armen (afstanden tot het draaipunt). - Verwisselen van de armen van de spierkracht en de knijpkracht in de formule. - Reken- of omrekenfouten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/23 ## Vraag 24 – Vraag 24 (1 punt) 1p 24 Marije gebruikt het tangetje nu om een koperdraadje door te knippen. Voor het knippen van het koperdraadje is bij de bek van de tang een 2,5 maal zo grote kracht nodig als bij het klemmen van een ringetje. Wat kun je zeggen over de spierkracht die Marije dan moet leveren? Gebruik voor het bepalen van je antwoord beide afbeeldingen. A Marije knijpt even hard. B Marije knijpt harder. C Marije knijpt minder hard. Wat kun je verwachten: 1p 24 Marije gebruikt het tangetje nu om een koperdraadje door te knippen. Voor het knippen van het koperdraadje is bij de bek van de tang een 2,5 maal zo grote kracht nodig als bij het klemmen van een ringetje. Wat kun je zeggen over de spierkracht die Marije dan moet leveren? Gebruik voor het bepalen van je antwoord beide afbeeldingen. A Marije knijpt even hard. B Marije knijpt harder. C Marije knijpt minder hard. Wat moet je kennen: Hefboomwet (momentenwet) Kracht Arm (afstand tot draaipunt) Moment (kracht x arm) Krachtvergroting Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Alleen kijken naar de toegenomen kracht bij de bek en de veranderde positie (en dus arm) van het koperdraadje over het hoofd zien. De relatie tussen de arm en de kracht verkeerd interpreteren (denken dat een kleinere arm een kleinere kracht betekent). Kernbegrippen: Hefboomwet (momentenwet), Kracht, Arm (afstand tot draaipunt), Moment (kracht x arm), Krachtvergroting Veelgemaakte fouten: - Alleen kijken naar de toegenomen kracht bij de bek en de veranderde positie (en dus arm) van het koperdraadje over het hoofd zien. - De relatie tussen de arm en de kracht verkeerd interpreteren (denken dat een kleinere arm een kleinere kracht betekent). Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/24 ## Vraag 25 – Vraag 25 (2 punten) 2p 25 Marije wil het koperdraadje alleen een stukje indrukken en niet doorknippen. Ze levert op dezelfde plaats een even grote spierkracht als bij het doorknippen. → Leg uit of ze nu het koperdraadje dichter bij het draaipunt of juist verder daar vandaan moet zetten. Wat kun je verwachten: 2p 25 Marije wil het koperdraadje alleen een stukje indrukken en niet doorknippen. Ze levert op dezelfde plaats een even grote spierkracht als bij het doorknippen. → Leg uit of ze nu het koperdraadje dichter bij het draaipunt of juist verder daar vandaan moet zetten. Wat moet je kennen: momentenwet hefboom kracht arm Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring over de directe of omgekeerde evenredigheid tussen kracht en arm bij een constant moment. Niet herkennen dat de spierkracht en de arm van de spierkracht constant zijn, en dus het moment constant is. Verwisselen van 'dichterbij' en 'verder weg' van het draaipunt. Kernbegrippen: momentenwet, hefboom, kracht, arm Veelgemaakte fouten: - Verwarring over de directe of omgekeerde evenredigheid tussen kracht en arm bij een constant moment. - Niet herkennen dat de spierkracht en de arm van de spierkracht constant zijn, en dus het moment constant is. - Verwisselen van 'dichterbij' en 'verder weg' van het draaipunt. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/25 ## Vraag 26 – Vraag 26 (2 punten) 2p 26 Bij de verbranding van dieselolie ontstaan verschillende verbrandingsgassen. Deze verbrandingsgassen hebben gevolgen voor het milieu. In de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal verbrandingsgassen. → Zet in de tabel achter elk gas één kruisje bij het belangrijkste milieueffect. Er bestaat ook een sloep met een elektromotor. Deze sloep is veel stiller en stoot geen verbrandingsgassen uit. Wat kun je verwachten: 2p 26 Bij de verbranding van dieselolie ontstaan verschillende verbrandingsgassen. Deze verbrandingsgassen hebben gevolgen voor het milieu. In de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal verbrandingsgassen. → Zet in de tabel achter elk gas één kruisje bij het belangrijkste milieueffect. Er bestaat ook een sloep met een elektromotor. Deze sloep is veel stiller en stoot geen verbrandingsgassen uit. Wat moet je kennen: verbrandingsgassen broeikaseffect zure regen koolstofdioxide zwaveldioxide stikstofoxiden Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen de milieueffecten van de verschillende gassen. Meer dan één kruisje per rij plaatsen. Kernbegrippen: verbrandingsgassen, broeikaseffect, zure regen, koolstofdioxide, zwaveldioxide, stikstofoxiden Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen de milieueffecten van de verschillende gassen. - Meer dan één kruisje per rij plaatsen. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/26 ## Vraag 27 – Vraag 27 (2 punten) 2p 27 De motor van de elektrosloep is aangesloten op een accu. Een 24 V accu bestaat uit 12 cellen van elk 2 V. → Leg uit hoe de cellen van de accu zijn geschakeld. Wat kun je verwachten: 2p 27 De motor van de elektrosloep is aangesloten op een accu. Een 24 V accu bestaat uit 12 cellen van elk 2 V. → Leg uit hoe de cellen van de accu zijn geschakeld. Wat moet je kennen: Spanning Serieschakeling Spanningsbron Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarring tussen serie- en parallelschakeling voor spanning. Alleen de conclusie 'in serie' geven zonder de onderbouwing dat de spanningen opgeteld moeten worden. Kernbegrippen: Spanning, Serieschakeling, Spanningsbron Veelgemaakte fouten: - Verwarring tussen serie- en parallelschakeling voor spanning. - Alleen de conclusie 'in serie' geven zonder de onderbouwing dat de spanningen opgeteld moeten worden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/27 ## Vraag 28 – Vraag 28 (2 punten) 2p 28 De capaciteit van de accu is 400 Ah. De stroomsterkte die de accu levert bij maximale snelheid is 80 A. → Bereken de tijd dat er met maximale snelheid gevaren kan worden. Wat kun je verwachten: 2p 28 De capaciteit van de accu is 400 Ah. De stroomsterkte die de accu levert bij maximale snelheid is 80 A. → Bereken de tijd dat er met maximale snelheid gevaren kan worden. Wat moet je kennen: capaciteit accu elektrische stroomsterkte formule C = I * t Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Formule C = I * t verkeerd ombouwen (bijv. t = C * I) Eenheid van tijd vergeten of verkeerd (bijv. seconden i.p.v. uur) Kernbegrippen: capaciteit accu, elektrische stroomsterkte, formule C = I * t Veelgemaakte fouten: - Formule C = I * t verkeerd ombouwen (bijv. t = C * I) - Eenheid van tijd vergeten of verkeerd (bijv. seconden i.p.v. uur) Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/28 ## Vraag 29 – Vraag 29 (2 punten) 2p 29 Tijdens het varen kun je op een display aflezen hoe groot het vermogen is dat de accu aan de elektromotor levert. Het rendement van de elektromotor is 88%. → Bereken het nuttig vermogen van de elektromotor op dat moment. Na een dag varen wordt de accu opgeladen met behulp van een 24 V lader. De lader wordt met behulp van een laadsnoer aangesloten op netspanning (230 V). In de lader zit een printplaat. Daarop zit behalve een transformator ook een aantal elektronica onderdelen. Wat kun je verwachten: 2p 29 Tijdens het varen kun je op een display aflezen hoe groot het vermogen is dat de accu aan de elektromotor levert. Het rendement van de elektromotor is 88%. → Bereken het nuttig vermogen van de elektromotor op dat moment. Na een dag varen wordt de accu opgeladen met behulp van een 24 V lader. De lader wordt met behulp van een laadsnoer aangesloten op netspanning (230 V). In de lader zit een printplaat. Daarop zit behalve een transformator ook een aantal elektronica onderdelen. Wat moet je kennen: vermogen rendement energieomzetting Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Het vermogen van 1,1 kW op het display wordt niet herkend als het toegevoerde vermogen (P_op). Het percentage van het rendement wordt incorrect gebruikt in de berekening, bijvoorbeeld delen door 88 in plaats van vermenigvuldigen met 0,88. Verwarring tussen toegevoerd vermogen en nuttig vermogen. De eenheid (kW) wordt vergeten in het eindantwoord. Kernbegrippen: vermogen, rendement, energieomzetting Veelgemaakte fouten: - Het vermogen van 1,1 kW op het display wordt niet herkend als het toegevoerde vermogen (P_op). - Het percentage van het rendement wordt incorrect gebruikt in de berekening, bijvoorbeeld delen door 88 in plaats van vermenigvuldigen met 0,88. - Verwarring tussen toegevoerd vermogen en nuttig vermogen. - De eenheid (kW) wordt vergeten in het eindantwoord. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/29 ## Vraag 30 – Vraag 30 (1 punt) Na een dag varen wordt de accu opgeladen met behulp van een 24 V lader. De lader wordt met behulp van een laadsnoer aangesloten op netspanning (230 V). In de lader zit een printplaat. Daarop zit behalve een transformator ook een aantal elektronica onderdelen. Zonder deze elektronica onderdelen is de spanning die de transformator levert niet geschikt om de accu op te laden. → Wat doet de elektronica met de secundaire spanning van de transformator? Wat kun je verwachten: Na een dag varen wordt de accu opgeladen met behulp van een 24 V lader. De lader wordt met behulp van een laadsnoer aangesloten op netspanning (230 V). In de lader zit een printplaat. Daarop zit behalve een transformator ook een aantal elektronica onderdelen. Zonder deze elektronica onderdelen is de spanning die de transformator levert niet geschikt om de accu op te laden. → Wat doet de elektronica met de secundaire spanning van de transformator? Wat moet je kennen: wisselspanning gelijkspanning transformator accu opladen gelijkrichten Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van de functie van de transformator (spanning omzetten) met de functie van de overige elektronica (wisselspanning naar gelijkspanning omzetten). Niet weten dat een accu gelijkspanning nodig heeft om op te laden. Kernbegrippen: wisselspanning, gelijkspanning, transformator, accu opladen, gelijkrichten Veelgemaakte fouten: - Verwarren van de functie van de transformator (spanning omzetten) met de functie van de overige elektronica (wisselspanning naar gelijkspanning omzetten). - Niet weten dat een accu gelijkspanning nodig heeft om op te laden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/30 ## Vraag 31 – Vraag 31 (2 punten) 2p 31 De (ideale) transformator heeft een secundaire spoel met 50 windingen. Neem aan dat de secundaire spanning 24 V is. → Bereken het aantal windingen van de primaire spoel. Wat kun je verwachten: 2p 31 De (ideale) transformator heeft een secundaire spoel met 50 windingen. Neem aan dat de secundaire spanning 24 V is. → Bereken het aantal windingen van de primaire spoel. Wat moet je kennen: transformator primaire spoel secundaire spoel spanning windingen transformatorformule Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De primaire spanning (Up) is niet in de vraagtekst zelf gegeven, maar in de context van de voorgaande vraag (230 V netspanning). Verwisselen van primaire en secundaire waarden in de formule. Foutief ombouwen van de formule. Kernbegrippen: transformator, primaire spoel, secundaire spoel, spanning, windingen, transformatorformule Veelgemaakte fouten: - De primaire spanning (Up) is niet in de vraagtekst zelf gegeven, maar in de context van de voorgaande vraag (230 V netspanning). - Verwisselen van primaire en secundaire waarden in de formule. - Foutief ombouwen van de formule. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/31 ## Vraag 32 – Vraag 32 (2 punten) 2p 32 In de microfoon is sprake van een energie-omzetting. → Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor en na de energieomzetting in de microfoon. De LRAD wordt gericht op de kapers. Het apparaat versterkt het stemgeluid. De kapers horen een geluid van 96 dB. Wat kun je verwachten: 2p 32 In de microfoon is sprake van een energie-omzetting. → Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor en na de energieomzetting in de microfoon. De LRAD wordt gericht op de kapers. Het apparaat versterkt het stemgeluid. De kapers horen een geluid van 96 dB. Wat moet je kennen: energieomzetting microfoon geluidsenergie elektrische energie Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De energie-omzetting omdraaien (elektrisch naar geluid, wat in een luidspreker gebeurt). Verwarren met de energie die nodig is om het apparaat te laten werken (stroom uit een batterij) in plaats van de energie die wordt omgezet door de microfoon zelf. Kernbegrippen: energieomzetting, microfoon, geluidsenergie, elektrische energie Veelgemaakte fouten: - De energie-omzetting omdraaien (elektrisch naar geluid, wat in een luidspreker gebeurt). - Verwarren met de energie die nodig is om het apparaat te laten werken (stroom uit een batterij) in plaats van de energie die wordt omgezet door de microfoon zelf. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/32 ## Vraag 33 – Vraag 33 (1 punt) De LRAD wordt gericht op de kapers. Het apparaat versterkt het stemgeluid. De kapers horen een geluid van 96 dB. Gehoorschade hangt onder andere af van de geluidssterkte van de bron. → Noteer nog een grootheid waar de gehoorschade van af hangt. Wat kun je verwachten: De LRAD wordt gericht op de kapers. Het apparaat versterkt het stemgeluid. De kapers horen een geluid van 96 dB. Gehoorschade hangt onder andere af van de geluidssterkte van de bron. → Noteer nog een grootheid waar de gehoorschade van af hangt. Wat moet je kennen: gehoorschade geluidssterkte blootstellingsduur afstand tot geluidsbron Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Alleen denken aan de intensiteit van het geluid (geluidssterkte) en niet aan andere factoren zoals de duur van de blootstelling of de afstand tot de bron. Kernbegrippen: gehoorschade, geluidssterkte, blootstellingsduur, afstand tot geluidsbron Veelgemaakte fouten: - Alleen denken aan de intensiteit van het geluid (geluidssterkte) en niet aan andere factoren zoals de duur van de blootstelling of de afstand tot de bron. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/33 ## Vraag 34 – Vraag 34 (3 punten) 3p 34 Bij het negeren van waarschuwingen is de LRAD in te zetten om kapers met een harde toon te verjagen. Je ziet een afbeelding van dit geluid op een oscilloscoop. De tijdbasis van de oscilloscoop is ingesteld op 0,1 ms per hokje. → Bereken de frequentie van het geluid van de LRAD. Wat kun je verwachten: 3p 34 Bij het negeren van waarschuwingen is de LRAD in te zetten om kapers met een harde toon te verjagen. Je ziet een afbeelding van dit geluid op een oscilloscoop. De tijdbasis van de oscilloscoop is ingesteld op 0,1 ms per hokje. → Bereken de frequentie van het geluid van de LRAD. Wat moet je kennen: frequentie trillingstijd oscilloscoop geluid Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verkeerd aflezen van het aantal hokjes voor de trillingstijd. Verkeerde eenheid voor de tijd gebruiken (ms in plaats van s) in de formule. Formule voor frequentie en trillingstijd verwarren. Kernbegrippen: frequentie, trillingstijd, oscilloscoop, geluid Veelgemaakte fouten: - Verkeerd aflezen van het aantal hokjes voor de trillingstijd. - Verkeerde eenheid voor de tijd gebruiken (ms in plaats van s) in de formule. - Formule voor frequentie en trillingstijd verwarren. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/34 ## Vraag 36 – Vraag 36 (2 punten) 2p 36 Om de resultaten van beide bekers eerlijk te kunnen vergelijken moet Jan één grootheid veranderen en andere grootheden gelijk houden. Jan gebruikt twee identieke bekers. → Noteer twee grootheden die hij gelijk moet houden. Jan ziet de volgende grafieken op het beeldscherm: temperatuur (^°C) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 tijd (min) Legenda: wit zwart Wat kun je verwachten: 2p 36 Om de resultaten van beide bekers eerlijk te kunnen vergelijken moet Jan één grootheid veranderen en andere grootheden gelijk houden. Jan gebruikt twee identieke bekers. → Noteer twee grootheden die hij gelijk moet houden. Jan ziet de volgende grafieken op het beeldscherm: temperatuur (^°C) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 tijd (min) Legenda: wit zwart Wat moet je kennen: variabelen controleren eerlijk vergelijk warmte afkoeling experimenteel onderzoek Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De onafhankelijke variabele (kleur) of afhankelijke variabele (temperatuur) noemen als constante. Slechts één variabele noemen in plaats van de gevraagde twee. Een eigenschap noemen die al gegeven is, zoals 'de bekers', zonder te specificeren welk aspect (bijv. materiaal, vorm, dikte) gelijk moet zijn. Kernbegrippen: variabelen controleren, eerlijk vergelijk, warmte, afkoeling, experimenteel onderzoek Veelgemaakte fouten: - De onafhankelijke variabele (kleur) of afhankelijke variabele (temperatuur) noemen als constante. - Slechts één variabele noemen in plaats van de gevraagde twee. - Een eigenschap noemen die al gegeven is, zoals 'de bekers', zonder te specificeren welk aspect (bijv. materiaal, vorm, dikte) gelijk moet zijn. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/36 ## Vraag 37 – Vraag 37 (1 punt) 1p 37 Bepaal bij welke temperatuur de metingen zijn begonnen. Wat kun je verwachten: 1p 37 Bepaal bij welke temperatuur de metingen zijn begonnen. Wat moet je kennen: grafiek aflezen temperatuur startwaarde y-intercept Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onnauwkeurig aflezen van de y-as. Aflezen van de temperatuur op een ander tijdstip dan t=0. Kernbegrippen: grafiek aflezen, temperatuur, startwaarde, y-intercept Veelgemaakte fouten: - Onnauwkeurig aflezen van de y-as. - Aflezen van de temperatuur op een ander tijdstip dan t=0. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/37 ## Vraag 38 – Vraag 38 (1 punt) 1p 38 Jan trekt na het doen van deze proef een conclusie. → Welke conclusie kan Jan aan de hand van de resultaten trekken? Wat kun je verwachten: 1p 38 Jan trekt na het doen van deze proef een conclusie. → Welke conclusie kan Jan aan de hand van de resultaten trekken? Wat moet je kennen: warmtestraling afkoelen interpreteren van grafieken conclusie trekken Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: De lijnen voor de witte en zwarte beker in de grafiek verwarren. De conclusie verkeerd om formuleren (bijvoorbeeld zeggen dat de witte beker sneller afkoelt). Een onvolledige conclusie geven, bijvoorbeeld alleen 'de temperatuur daalt' zonder de twee bekers te vergelijken. Kernbegrippen: warmtestraling, afkoelen, interpreteren van grafieken, conclusie trekken Veelgemaakte fouten: - De lijnen voor de witte en zwarte beker in de grafiek verwarren. - De conclusie verkeerd om formuleren (bijvoorbeeld zeggen dat de witte beker sneller afkoelt). - Een onvolledige conclusie geven, bijvoorbeeld alleen 'de temperatuur daalt' zonder de twee bekers te vergelijken. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/38 ## Vraag 39 – Vraag 39 (3 punten) 3p 39 Tijdens een transport brengt de ladderlift de lading met een massa van 80 kg naar een hoogte van 12,5 m. → Bereken de toename van de zwaarte-energie in kJ bij het verplaatsen van deze lading. Wat kun je verwachten: 3p 39 Tijdens een transport brengt de ladderlift de lading met een massa van 80 kg naar een hoogte van 12,5 m. → Bereken de toename van de zwaarte-energie in kJ bij het verplaatsen van deze lading. Wat moet je kennen: zwaarte-energie formule E_z = m * g * h eenheden omrekenen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Vergeten de valversnelling 'g' (10 N/kg) in de berekening mee te nemen. Vergeten het eindantwoord om te rekenen van Joule (J) naar kilojoule (kJ). Reken- of intoetsfouten. Kernbegrippen: zwaarte-energie, formule E_z = m * g * h, eenheden omrekenen Veelgemaakte fouten: - Vergeten de valversnelling 'g' (10 N/kg) in de berekening mee te nemen. - Vergeten het eindantwoord om te rekenen van Joule (J) naar kilojoule (kJ). - Reken- of intoetsfouten. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/39 ## Vraag 40 – Vraag 40 (1 punt) De lading beweegt tijdens het transport met constante snelheid. Op de lading werken tijdens het transport verschillende krachten. Je ziet een drietal afbeeldingen waarin de resultante (resulterende kracht) is weergegeven. Welk van die afbeeldingen geeft de resultante juist weer? Wat kun je verwachten: De lading beweegt tijdens het transport met constante snelheid. Op de lading werken tijdens het transport verschillende krachten. Je ziet een drietal afbeeldingen waarin de resultante (resulterende kracht) is weergegeven. Welk van die afbeeldingen geeft de resultante juist weer? Wat moet je kennen: Eerste wet van Newton resulterende kracht constante snelheid krachtenevenwicht Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Denken dat een beweging een resulterende kracht in de bewegingsrichting vereist, in plaats van een versnelling. De kracht die nodig is om de beweging te starten verwarren met de kracht die nodig is om de beweging met constante snelheid te onderhouden. Kernbegrippen: Eerste wet van Newton, resulterende kracht, constante snelheid, krachtenevenwicht Veelgemaakte fouten: - Denken dat een beweging een resulterende kracht in de bewegingsrichting vereist, in plaats van een versnelling. - De kracht die nodig is om de beweging te starten verwarren met de kracht die nodig is om de beweging met constante snelheid te onderhouden. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/40 ## Vraag 41 – Vraag 41 (2 punten) 2p 41 De ladderlift werkt als een hefboom. D is het draaipunt en P het steunpunt. Als de lading naar boven wordt gebracht steunt het uiteinde niet tegen de dakrand. Over het transport van de lading staan in de uitwerkbijlage twee zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. einde Wat kun je verwachten: 2p 41 De ladderlift werkt als een hefboom. D is het draaipunt en P het steunpunt. Als de lading naar boven wordt gebracht steunt het uiteinde niet tegen de dakrand. Over het transport van de lading staan in de uitwerkbijlage twee zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. einde Wat moet je kennen: hefboom moment arm draaipunt zwaartekracht Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Verwarren van kracht en moment. Niet inzien dat de arm (loodrechte afstand tot draaipunt) verandert als de lading langs de schuine ladder omhoog beweegt. Denken dat de zwaartekracht op de lading verandert tijdens de beweging. Kernbegrippen: hefboom, moment, arm, draaipunt, zwaartekracht Veelgemaakte fouten: - Verwarren van kracht en moment. - Niet inzien dat de arm (loodrechte afstand tot draaipunt) verandert als de lading langs de schuine ladder omhoog beweegt. - Denken dat de zwaartekracht op de lading verandert tijdens de beweging. Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2022/tijdvak-3/vraag/41 ## Vragen in dit examen ### Vraag 35 – Vraag 35 Wat kun je verwachten: 1p 35 Je ziet een afbeelding uit een folder van de LRAD. Deze geeft een bovenaanzicht weer van de geluidssterkte rond de luidspreker bij het maken van de harde toon. 150 dB 130 dB 130 dB LRAD bemanningslid 100 dB → Noteer een voorzorgsmaatregel die het bemanningslid die de LRAD bedient moet nemen. GT-0173-a-0 Wat moet je kennen: geluidssterkte decibel (dB) gehoorschade veiligheidsmaatregelen Wat moet je kunnen: Koppel de gevraagde berekening of redenering aan het correctievoorschrift en werk de scorepunten zichtbaar uit. Waar op letten: Onderschatten van het geluidsniveau van 100 dB bij de bediener; de focus kan te veel liggen op de 150 dB die op de kapers gericht is. Het geven van een algemene veiligheidsmaatregel die niet specifiek gericht is op bescherming tegen hard geluid. ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-GL en TL 2022 tijdvak 3 woensdag 6 juli 13.30 - 15.30 uur natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Gebruik het BINAS informatieboek. Dit examen bestaat uit 41 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. GT-0173-a-22-3-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. - Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt. - Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. LED there be light Als je met een camper ergens staat, is het prettig om binnenverlichting te hebben als het buiten donker is. Speciaal voor campers en boten is er nu een energiezuinig lampje gemaakt met daarin acht LEDs. [FIGUUR: Een camper op een bergachtig terrein, met de zijkant van de camper zichtbaar. Op de rechterhelft van het beeld is een lamp met meerdere LEDs zichtbaar.] een camper voorzijde lampje Elke LED in dit energiezuinige lampje werkt op een spanning van 1,5 V. De accu van de camper levert een spanning van 12 V. GT-0173-a-o 2 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 3 1p 1 In welk schema zijn de LEDs in het lampje juist geschakeld? [FIGUUR: Schema A: Batterij met twee parallelle rijen van twee LEDs in serie, alle LEDs correct georiënteerd.] [FIGUUR: Schema B: Batterij met twee parallelle rijen van drie LEDs in serie, alle LEDs incorrect georiënteerd.] [FIGUUR: Schema C: Batterij met twee parallelle rijen van twee LEDs in serie, alle LEDs correct georiënteerd.] [FIGUUR: Schema D: Batterij met twee parallelle rijen van drie LEDs in serie, alle LEDs correct georiënteerd.] 2p 2 Leg uit wat er gebeurt als het lampje andersom wordt aangesloten. 2p 3 Als het lampje brandt, is de stroomsterkte in de -> Toon met een berekening aan dat het vermogen van het lampje 0,41 W is. 4p 4 De camper wordt met volle accu in de stalling gezet. Een maand (30 dagen) later wil de eigenaar ongeluk het lampje branden. Een maand (30 dagen) later wil de eigenaar de camper weer uit de stalling rijden. De volle accu van de camper kan 0,96 kWh leveren. De camper start niet als de accu minder dan half vol is. -> Bereken of er nog genoeg energie in de accu zit om de camper te kunnen starten. Noteer je conclusie. 2p 5 Het lampje van 0,41 W geeft evenveel licht als een gloeilampje van 10 W bij dezelfde spanning. In de uitwerkbijlage staan vier zinnen waarin dit lampje wordt vergeleken met een gloeilampje. -> Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. GT-0173-a-0 3 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 4 Materiaalonderzoek Moniek onderzoekt tijdens een practicum een metalen blokje. Ze wil weten van welk metaal het is gemaakt. [FIGUUR: Een metalen gewicht van 50 gram.] Moniek neemt het blokje in haar handen en bekijkt het. Het blokje voelt zwaar aan. 2p 6 Bij haar waarnemingen maakt Moniek gebruik van stofeigenschappen. -> Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje achter een eigenschap als het over een stofeigenschap gaat. 2p 7 Het metalen blokje voelt koud aan. Ook vraagt Moniek zich af of het metalen blokje ook stroom geleidt. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over metaal. -> Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Moniek vult een overstroomglas met water. Daarna laat ze het blokje voorzichtig in het water zakken. Het overstromende water vangt ze op. [FIGUUR: Twee afbeeldingen van een schaartafel met een maatcilinder. De linker afbeelding toont een kleine cilinder met water en een metalen blokje dat erin wordt gehouden. De rechter afbeelding toont een grotere cilinder vol water met het metalen blokje er al in, waarbij water over de rand stroomt in een kleiner, overloopcilinder.] 1p 8 Het glaswerk waarin Moniek het water opvangt is voorzien van maatstreepjes waarmee het volume van een vloeistof bepaald kan worden. -> Wat is de naam van dit glaswerk? GT-0173-a-o 4 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 5 4p 9 Het glaswerk waarin het overstromende water wordt opgevangen was voor het onderzoek leeg. Je ziet een afbeelding van het glaswerk met het opge vangen water. [FIGUUR: Een maatcilinder met schaalverdeling van 1 mL tot 8 mL, waarbij het waterniveau tussen de 6 mL en 7 mL markering staat.] → Bepaal van welk metaal het blokje (50 g) gemaakt kan zijn. Bereken eerst de dichtheid van het massa stukje. Noteer je conclusie. 1p 10 Metalen voorwerpen zijn vaak verchroomd. Het metalen voorwerp ziet er dan mooi glimmend uit. Wat is een andere reden om metaal te verchromen? A Het is een metaal met een lage dichtheid. B Het is gemakkelijk te verspanen. C Het is niet magnetisch. D Het voorkomt oxidatie. GT-0173-a-o 5 / 17 lees verder ### Pagina 6 Containerschip Een containerschip wordt door een kanaal gesleept. [FIGUUR: Een zwart-witfoto van een grote containerschip die door een kanaal vaart.] 3p 11 Het kanaal is 8,8 km lang. De tocht door het kanaal begint om 14:00 uur en eindigt om 14:40 uur. De maximumsnelheid op het kanaal is 12 km/h. $\rightarrow$ Laat met een berekening zien dat het schip te snel gevaren heeft. 3p 12 Twee sleepboten slepen het containerschip. De sleepboten oefenen krachten $F_1$ en $F_2$ uit. Deze zijn elk $1,5 \cdot 10^5$ N. Je ziet een afbeelding van het bovenaanzicht. Deze afbeelding staat ook in de uitwerkbijlage en is op schaal. [FIGUUR: Een tekening van bovenaf van een vrachtschip in een kanaal. Twee sleepboten trekken aan het schip met krachten $F_1$ en $F_2$ onder verschillende hoeken ten opzichte van de richting van het schip.] $\rightarrow$ Bepaal met een constructie in de uitwerkbijlage de resultante (resulterende kracht) van $F_1$ en $F_2$. Noteer de grootte onder de afbeelding. GT-0173-a-0 6 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 7 1p 13 Vanaf een bepaald moment is de sleepkracht (de resultante van $F_1$ en $F_2$) kleiner dan de wrijvingskracht op het containerschip. Welk van de v,t-diagrammen geeft het best weer, wat er dan met de snelheid van het containerschip gebeurt? [FIGUUR: Grafiek met op de y-as v en op de x-as t. Een lijn daalt lineair vanaf een positieve v waarde naar de t-as. De lijn snijdt de t-as en gaat dan negatief verder.] A [FIGUUR: Grafiek met op de y-as v en op de x-as t. Een horizontale lijn op een positieve v waarde.] B [FIGUUR: Grafiek met op de y-as v en op de x-as t. Een lijn daalt lineair vanaf een positieve v waarde, maar blijft positief.] C GT-0173-a-o 7 / 17 lees verder ### Pagina 8 Geluid van bromfietsen In het kader staat een samenvatting van wettelijke regels voor het geluid van bromfietsen. Bepalingen betreffende geluidsgrenzen van bromfietsen § 1. Voor de in dienst zijnde voertuigen mag het in de hierna bepaalde omstandigheden voortgebrachte geluid het volgende niveau niet overschrijden: 85 dB voor de bromfietsen. § 2. De metingen worden uitgevoerd in een stille en vrije zone bestaande uit een open ruimte met een straal van 50 m. § 3. De microfoon wordt aan de zijde van de uitlaat geplaatst, hij moet gekeerd zijn naar het motorblok en moet zich in een punt bevinden dat gelegen is op een afstand van 1,50 m van het zijvlak en 75 cm boven de grond. § 4. De geluidssterkte wordt gemeten met een sonometer waarvan de meetfout niet groter is dan 1 dB. 1p 14 In welke zone ligt het toegestane geluid van bromfietsen? A veilig geluid B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging C toenemende kans op gehoorbeschadigingen 2p 15 In § 2 zijn bepalingen opgenomen over de omstandigheden waarin de geluidssterkte gemeten wordt. Anders kan de gemeten geluidssterkte te groot zijn. -> Geef twee redenen waarom anders een te grote geluidssterkte gemeten kan worden. 1p 16 Waarom is de afstand tussen de microfoon en de bromfiets vastgelegd? 1p 17 Wat is een ander woord voor sonometer? A frequentiemeter B geluidssterktemeter C oscilloscoop D toongenerator GT-0173-a-o 8 / 17 lees verder ► ► ► ### Pagina 9 1p 18 Als er meer apparaten tegelijk geluid geven, geldt de volgende regel: Bij elke verdubbeling van het geluid neemt de geluidssterkte met 3 dB toe. Wat is het maximaal toegestane geluidssterkte van twee bromfietsen? A 82 dB B 88 dB C 170 dB D 255 dB Een remmende vrachtauto Een chauffeur rijdt met een beladen vrachtauto buiten de bebouwde kom. Uit een oprit komt een tractor. De chauffeur trapt hard op het rempedaal. [FIGUUR: Foto van een vrachtauto die remt, met de neus van de vrachtauto zichtbaar] 3p 19 De vrachtauto heeft een snelheid van 70 km/h. De reactietijd van de chauffeur is 0,93 s. → Bereken de reactieafstand. De vrachtauto heeft een massa van 10 000 kg. De remmen leveren een vertragings van 4,3 m/s². 2p 20 Bereken de remkracht van deze vrachtauto in kN. 4p 21 Bereken de remweg van de vrachtauto bij een snelheid van 70 km/h. Bereken eerst de (rem)tijd. 3p 22 Na het lossen is de vrachtauto leeg en rijdt de chauffeur dezelfde weg terug met dezelfde snelheid. Ook nu moet de chauffeur een keer flink afremmen. Over de remweg, de reactieafstand en de stopafstand, vergeleken met de beladen vrachtauto staan in de uitwerkbijlage drie zinnen. → Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. GT-0173-a-o 9 / 17 lees verder ► ► ► ### Pagina 10 Klemmen en knippen Marije maakt graag sieraden. Om een ringetje te klemmen gebruikt ze een platbek tang. [FIGUUR: Een platbek tang met afmetingen aangegeven.] Voor het klemmen levert ze een spierkracht van 6,0 N bij de handvatten. 3p 23 Bereken met de afbeelding hoe groot de kracht bij de bek van de tang op de ring is. GT-0173-a-o 10 / 17 lees verder ► ► ► ### Pagina 11 1p 24 Marije gebruikt het tangetje nu om een koperdraadje door te knippen. Voor het knippen van het koperdraadje is bij de bek van de tang een 2,5 maal zo grote kracht nodig als bij het klemmen van een ringetje. [FIGUUR: Een zijkantaanzicht van een combinatietang met een pijl die de lengte van de bek aanduidt met de tekst '2,5 x' eronder, en een pijl die de afstand van het draaipunt tot de bek aanduidt.] Wat kun je zeggen over de spierkracht die Marije dan moet leveren? Gebruik voor het bepalen van je antwoord beide afbeeldingen. A Marije knijpt even hard. B Marije knijpt harder. C Marije knijpt minder hard. 2p 25 Marije wil het koperdraadje alleen een stukje indrukken en niet doorknippen. Ze levert op dezelfde plaats een even grote spierkracht als bij het doorknippen. → Leg uit of ze nu het koperdraadje dichter bij het draaipunt of juist verder daar vandaan moet zetten. GT-0173-a-0 11/17 lees verder ►►► ### Pagina 12 Fluistersloep Een sloep is vaak voorzien van een dieselmotor. [FIGUUR: Een foto van een sloep in het water.] 2p 26 Bij de verbranding van dieselolie ontstaan verschillende verbrandingsgassen. Deze verbrandingsgassen hebben gevolgen voor het milieu. In de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal verbrandingsgassen. -> Zet in de tabel achter elk gas één kruisje bij het belangrijkste milieueffect. Er bestaat ook een sloep met een elektromotor. Deze sloep is veel stiller en stoot geen verbrandingsgassen uit. 2p 27 De motor van de elektrosloep is aangesloten op een accu. Een 24 V accu bestaat uit 12 cellen van elk 2 V. -> Leg uit hoe de cellen van de accu zijn geschakeld. 2p 28 De capaciteit van de accu is 400 Ah. De stroomsterkte die de accu levert bij maximale snelheid is 80 A. -> Bereken de tijd dat er met maximale snelheid gevaren kan worden. GT-0173-a-0 12 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 13 [FIGUUR: Een display toont de tekst "24 V 7:22 1.1 kW Bat 95%". Daaronder staat "Aquapella by Bell" en een logo met de tekst "mann Drive Systems".] 2p 29 Tidens het varen kun je op een display aflezen hoe groot het vermogen is dat de accu aan de elektromotor levert. Het rendement van de elektromotor is 88%. → Bereken het nuttig vermogen van de elektromotor op dat moment. Na een dag varen wordt de accu opgeladen met behulp van een 24 V lader. De lader wordt met behulp van een laadsnoer aangesloten op netspanning (230 V). In de lader zit een printplaat. Daarop zit behalve een transformator ook een aantal elektronica onderdelen. 1p 30 Zonder deze elektronica onderdelen is de spanning die de transformator levert niet geschikt om de accu op te laden. → Wat doet de elektronica met de secundaire spanning van de transformator? 2p 31 De (ideale) transformator heeft een secundaire spoel met 50 windingen. Neem aan dat de secundaire spanning 24 V is. → Bereken het aantal windingen van de primaire spoel. GT-0173-a-0 13 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 14 LRAD Op zee hebben schepen kans lastig gevallen te worden door bootjes met kapers. Om ze zonder geweld te verdrijven is de LRAD (Long Range Acoustic Device) ontwikkeld. Dit is een grote luidspreker. [FIGUUR: Twee foto's. Links een close-up van een LRAD apparaat gemonteerd op een schip. Rechts een persoon die een LRAD richt.] Met een microfoon aan zijn headset roept een bemanningslid van een patrouilleschip de kapers op weg te blijven. 2p 32 In de microfoon is sprake van een energie-omzetting. → Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor en na de energieomzetting in de microfoon. De LRAD wordt gericht op de kapers. Het apparaat versterkt het stemgeluid. De kapers horen een geluid van 96 dB. 1p 33 Gehoorschade hangt onder andere af van de geluidssterkte van de bron. → Noteer nog een grootheid waar de gehoorschade van af hangt. 3p 34 Bij het negeren van waarschuwingen is de LRAD in te zetten om kapers met een harde toon te verjagen. Je ziet een afbeelding van dit geluid op een oscilloscoop. [FIGUUR: Een oscilloscoop weergave met twee perioden van een symmetrisch signaal met een rechte basislijn. Het signaal piekt positief en negatief.] De tijdbasis van de oscilloscoop is ingesteld op 0,1 ms per hokje. → Bereken de frequentie van het geluid van de LRAD. GT-0173-a-0 14 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 15 1p 35 Je ziet een afbeelding uit een folder van de LRAD. Deze geeft een bovenaanzicht weer van de geluidssterkte rond de luidspreker bij het maken van de harde toon. [FIGUUR: Bovenaanzicht van de geluidssterkte rond een LRAD luidspreker. Verschillende sectoren tonen geluidsniveaus in dB, met waarden van 130 dB en 150 dB. Een sectie met het label "LRAD bemanningslid 100 dB" is aangegeven.] → Noteer een voorzorgsmaatregel die het bemanningslid die de LRAD bedient moet nemen. GT-0173-a-o 15 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 16 Kleur van koffiebekers Jan wil weten wat de invloed van de kleur van een beker is op het afkoelen van koffie. Om dit uit te zoeken doet hij een proef. Jan vult een witte en een zwarte beker met hete koffie. Daarna meet hij hoe snel de koffie in elke beker afkoelt. De afkoeling meet hij met sensoren die met een computer zijn verbonden. [FIGUUR: Een laboratoriumopstelling met twee sensoren, een computer met een grafiek op het scherm, een toetsenbord en een muis.] de meetopstelling van Jan 2p 36 Om de resultaten van beide bekers eerlijk te kunnen vergelijken moet Jan één grootheid veranderen en andere grootheden gelijk houden. Jan gebruikt twee identieke bekers. → Noteer twee grootheden die hij gelijk moet houden. Jan ziet de volgende grafieken op het beeldscherm: temperatuur (°C) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 tijd (min) Legenda: wit --- zwart 1p 37 Bepaal bij welke temperatuur de metingen zijn begonnen. 1p 38 Jan trekt na het doen van deze proef een conclusie. → Welke conclusie kan Jan aan de hand van de resultaten trekken? GT-0173-a-o 16 / 17 lees verder ►►► ### Pagina 17 Ladderlift Een ladderlift wordt gebruikt om (bouw)materiaal omhoog te brengen. [FIGUUR: Een ladderlift die materiaal omhoog brengt naar een gebouw.] 39 (3p) Tijdens een transport brengt de ladderlift de lading met een massa van 80 kg naar een hoogte van 12,5 m. $\rightarrow$ Bereken de toename van de zwaarte-energie in kJ bij het verplaatsen van deze lading. 40 (1p) De lading beweegt tijdens het transport met constante snelheid. Op de lading werken tijdens het transport verschillende krachten. Je ziet een drietal afbeeldingen waarin de resultante (resulterende kracht) is weergegeven. Welk van die afbeeldingen geeft de resultante juist weer? [FIGUUR: Drie afbeeldingen (A, B, C) met pijlen die krachten voorstellen. A: Een pijl omhoog-rechts met label Fr. B: Een punt met label Fr = 0. C: Een pijl naar beneden-rechts met label Fr.] 41 (2p) De ladderlift werkt als een hefboom. D is het draaipunt en P het steunpunt. Als de lading naar boven wordt gebracht steunt het uiteinde niet tegen de dakrand. Over het transport van de lading staan in de uitwerkbijlage twee zinnen. $\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. GT-0173-a-o 17 / 17 einde Beschikbaar gesteld door Stichting Studieveiligheidsbegeleiding Leiden (SSL).