# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2021/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 3
woensdag 7 juli
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.

Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0173-a-21-3-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Doorzichtige verwarming

Marjolein laat een glazen designverwarming plaatsen.

[FIGUUR: Een gedeelte van een kamer met een glazen verwarming op de achtergrond. Op de voorgrond een tafel met stoelen en een kleed.]

Gegevens van de verwarming:

| vermogen | 720 W |
| :------- | :---- |
| werkspanning | 230 V |
| gewicht | 22 kg |
| afmeting | 120 x 60 cm |

1p 1 In de tabel staat een natuurkundige fout.
-> Noteer deze fout en schrijf op wat er had moeten staan.

GT-0173-a-o 2 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Deze verwarming werkt met behulp
van een dun doorzichtig laagje
metaal tussen twee glazen platen.
De verwarming staat op metalen
poten.
[FIGUUR: Schematische weergave van een verwarmingspaneel met pijlen die warmteoverdracht aangeven.]
2p 2 De pijlen bij 1 en 2 in de tekening stellen vormen van warmtetransport
voor.
→ Zet in de tabel op de uitwerkbijlage achter elk cijfer de juiste vorm van
warmtetransport.
2p 3 Marjolein stelt de temperatuur van de verwarming in met een thermostaat.
In de thermostaat zit een elektronica-onderdeel dat gevoelig is voor
temperatuur.
→ Welk elektronica-onderdeel is dit en omschrijf de werking.
1p 4 De verwarming wordt met een stekker aangesloten op de huisinstallatie.
Welke stekker hoort aan het snoer te zitten?
[FIGUUR: Vier afbeeldingen van stekkers, gelabeld A, B, C en D.]
3p 5 Omdat de woonkamer van Marjolein veel ramen heeft, overweegt ze meer
van deze verwarmingen te kopen.
De wandcontactdozen van de kamer zitten op een groep die beveiligd is
met een zekering van 16 A.
→ Bereken hoeveel van deze verwarmingen Marjolein maximaal op deze
groep kan aansluiten. Bereken eerst het maximaal opgenomen
vermogen. Gebruik de gegevens van de verwarming in de tabel op de
linker pagina.
GT-0173-a-o 3 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 4

Waterwoning
In Utrecht zijn waterwoningen als complete woningen geplaatst.
Deze woningen worden met een kraan op hun plek gehesen.
[FIGUUR: Twee afbeeldingen naast elkaar. De linker toont een artistieke impressie van een moderne watervoning op het water. De rechter toont een hijskraan die een constructie tilt.]
Bij het plaatsen van de waterwoning schuift alleen de hijsarm uit.
Je ziet een vereenvoudigd zijaanzicht van de kraan voor (I) en na (II) het
uitschuiven van de hijsarm.
[FIGUUR: Twee vereenvoudigde tekeningen van een hijskraan. Situatie I toont de hijsarm in een ingeschoven positie. Situatie II toont de hijsarm verder uitgeschoven.]
situatie I
situatie II
1p 6 In situatie I is de hijsarm minder ver uitgeschoven dan in situatie II.
Vergelijk de situatie voor en na het uitschuiven.
→ Omcirkel op de uitwerkbijlage in elke zin de juiste mogelijkheid.
GT-0173-a-0
4/17
lees verder ► ► ►

### Pagina 5

3p 7 Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de hijsarm van de
hijskraan. De krachten van de kabel op de hijsarm in punt P zijn gegeven.
→ Construeer de resulterende kracht en noteer de grootte onder de
afbeelding.

2p 8 Je ziet een afbeelding van de hijskraan met de waterwoning. Het moment
bij de hijskraan in deze stand is 42 800 kNm.
De kracht op de hijsarm is 4000 kN.

[FIGUUR: Schematische tekening van een hijskraan met een hijslast. Een hijsarm steekt uit en eindigt bij een draaipunt A. Er loopt een kabel van de hijsarm naar een hijslast. Een waterwoning is bevestigd aan de hijskraan. Er is een vraagteken aangegeven bij de afstand van de hijslast tot het draaipunt A.]

→ Bereken de arm van de kracht waarmee de waterwoning gehesen
wordt.

GT-0173-a-o 5/17 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Drijvende olielamp
Lees de advertentie.

Een drijflamp die op zijn plaats blijft zonder om te slaan.

Een romantisch, brandend eiland
in uw vijver of zwembad.
Van dubbelwandig aluminium.
Met kiel en anker.
Deze olielamp is gemaakt van
gepolijst aluminium.
Het ijzeren anker is voorzien van
een laagje zink.

[FIGUUR: Een brandende drijvende olielamp op het water]

1p 9 Noteer een reden dat het ijzeren anker van een laagje zink is voorzien.

Het brandstofreservoir van de lamp wordt met petroleum gevuld.

3p 10 Het reservoir heeft een inhoud van 0,40 liter.
→ Bereken hoeveel gram petroleum er in het reservoir past.

2p 11 Bij het verbranden van petroleum is er sprake van een energieomzetting.
→ Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoorten
voor en na de energieomzetting.

4p 12 Met één vulling kan de lamp 7 uur branden. Hierbij wordt totaal 10 MJ
energie omgezet. Het lichtvermogen is 20 W.
→ Bereken het rendement van deze olielamp.

GT-0173-a-0 6/17 lees verder ►►►

### Pagina 7

3p 13 Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de drijvende olielamp gevuld met petroleum.
De olielamp met petroleum heeft een massa van 1500 g.
→ Teken vanuit het punt Z de kracht die het water op de olielamp uitoefent. Noteer de krachtenschaal die je gebruikt.

1p 14 Bij het opruimen wordt een plastic fles met een rest petroleum weggegooid.
Bij welk afval hoort de fles met inhoud?
A GFT
B KCA
C plastic-afval
D restafval

GT-0173-a-o 7 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Superlift
De Taipei 101 is een van de hoogste gebouwen ter wereld. Het gebouw
heeft liften die met hoge snelheid tussen de etages bewegen.
[FIGUUR: Een foto van de Taipei 101 toren.]
Gegegens van één lift:
maximale hoogte 382 m
maximale snelheid 16,8 m/s (60 km/h)
versnelling 0,98 m/s²
massa leeg 1600 kg
Taipei 101
Een lift vertrekt lek vanaf de begane grond.
2p 15 Bereken de nettokracht die nodig is om de versnelling van 0,98 m/s² te
bereiken.
2p 16 Na 17,1 s bereikt de lift de maximale snelheid.
→ Bereken op welke hoogte de lift deze snelheid bereikt.
1p 17 Tijdens het versnellen van een lift merk je dat je gewicht toeneemt.
→ Noteer het verschijnsel dat dit veroorzaakt.
2p 18 De lift bereikt een hoogte van 382 m.
→ Toon met een berekening aan dat de toename van de zwaarte-energie
6,1 MJ is.
1p 19 De lift doet er 37 s over om tot een hoogte van 382 m te komen.
Wat is het gemiddeld geleverde vermogen?
A 6,1 MJ
B 6,1 MW
C 165 MJ
D 165 kW
GT-0173-a-o 8 / 17 lees verder ‣‣‣

### Pagina 9

IJzig koud

In de winter kunnen de ruiten van een auto ondoorzichtig zijn door een
laagje ijs.
[FIGUUR: Een close-up van een autoruit bedekt met ijs, met de ruitenwissers zichtbaar. Het woord "KOUD" en de letters "HE" zijn in het ijs gekrast.]

Het ijslaagje is door rijpen ontstaan.

2p 20 In de uitwerkbijlage staan drie zinnen.
$\rightarrow$ Maak de eerste zin compleet en omcirkel in de derde zin de juiste
mogelijkheid.

1p 21 Wat is juist over rijpen?
A Dit is een chemische reactie.
B Dit is een natuurkundig proces.
C Dit is geen proces of reactie.

GT-0173-a-o 9 / 17 lees verder

### Pagina 10

Anti-hagelkanon

Fruittelers verliezen een deel van
hun oogst door hagelschade.
Ze beschermen hun oogst daarom
met een anti-hagelkanon.
Dit kanon maakt harde knallen.
Door de heftige luchttrillingen
zullen de hagelstenen veranderen
in regen of sneeuw.
[FIGUUR: Een anti-hagelkanon op een paal, met een hekwerk eromheen.]

Fruittelers houden rekening met mogelijke geluidsoverlast voor
omwonenden. Daarom zijn er geluidsmetingen uitgevoerd.

Je ziet een tabel met meetgegevens.

| afstand (m) | geluidsniveau (dB) |
|---|---|
| 10 | 130 |
| 50 | 110 |
| 100 | 92 |
| 150 | 79 |
| 200 | 69 |

3p 22 Teken in het diagram op de uitwerkbijlage de grafiek van het
geluidsniveau tegen de afstand.

2p 23 Bepaal en noteer op de uitwerkbijlage de kleinste afstand waarop je
zonder kans op gehoorbeschadiging bij een werkend kanon kan staan.
Noteer het gegeven dat je gebruikt uit de tabel 'Gehoorgevoeligheid' in
BINAS.

1p 24 Welk verband tussen geluidsniveau en afstand volgt uit de tabel?
A kwadratisch
B lineair
C recht evenredig
D geen van deze verbanden

GT-0173-a-o 10 / 17 lees verder ►►►

Voor alle eindexamens, zie ook www.sslexamens.nl. Pagina: 432

### Pagina 11

Om de geluidsoverlast voor omwonenden te verminderen, is het kanon
voorzien van een geluiddemper. Daardoor neemt het geluidsniveau voor
de omwonenden af van 104 tot 95 dB.

Voor het geluidsniveau geldt de volgende formule:

Bij elke halvering van het geluid neemt het geluidsniveau met 3dB af.

1p 25 Hoeveel procent van het oorspronkelijke geluid blijft na het plaatsen van
de geluiddemper over?
A 9%
B 12,5%
C 25%
D 91%

1p 26 Waar wordt de geluidshinder door het plaatsen van de geluiddemper
aangepakt?
A bij de bron
B bij de tussenstof
C bij de ontvanger

1p 27 Als omwonenden dichtbij wonen, kunnen zij geluidshinder ervaren.
Noteer een maatregel die omwonenden kunnen nemen om in de
woning de geluidshinder te verminderen.

GT-0173-a-0 11 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 12

Supersnelle bus

De Technische Universiteit Delft heeft een elektrische superbus ontwikkeld. Deze energiezuinige bus moet over een speciale baan gaan rijden tussen Groningen en Amsterdam (180 km).

[FIGUUR: Een gestroomlijnde, futuristische bus met het opschrift "SUPERBUS".]

Gegevens van de superbus:

| aandrijving | elektromotor |
|---|---|
| gemiddeld vermogen | 300 kW |
| topsnelheid | 250 km/h (69,4 m/s) |
| bereik | 210 km |

Als de superbus op topsnelheid een noodstop moet maken, is de remafstand 200 meter.

2p 28 Bereken de remtijd van de superbus.

2p 29 Bij een noodstop is de kracht op de superbus 114 kN.
→ Bereken de arbeid die nodig is om van topsnelheid tot stilstand te komen.

2p 30 De gemiddelde snelheid van de superbus over de speciale baan is 240 km/h.
→ Toon met een berekening aan dat de superbus 45 minuten over de afstand van 180 km doet.

3p 31 Bereken de energiekosten van de superbus voor één rit. Bereken eerst hoeveel elektrische energie er tijdens een rit wordt omgezet.
1 kWh kost € 0,24.

GT-0173-a-0 12 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 13

2p 32 Je ziet de gegevens van de superbus en die van een streekbus.
superbus streekbus
[FIGUUR: Een lange, aerodynamische auto, de superbus.] [FIGUUR: Een bus met de tekst 'Connexxion' erop.]
massa: 9500 kg massa: 14 000 kg
(23 passagiers) (23 passagiers)
materiaal: koolstof + versterkt materiaal: staal + glas
glasvezel
aandrijving: elektromotor aandrijving: dieselmotor
De superbus en de streekbus leggen dezelfde afstand af. De superbus
doet dit met een snelheid van 240 km/h en de streekbus met 100 km/h.
Het geleverde vermogen van beide motoren is gelijk.
→ Leg uit waardoor de superbus minder energie gebruikt.
GT-0173-a-0 13 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Meten

Bij een elektriciteitspracticum wordt gemeten aan een schakeling.

[FIGUUR: Schakeling met spanningsbron, ampèremeter en een weerstand van 40 Ohm.]

2p 33 De stroomsterkte door de ampèremeter is 0,30 A.
-> Bereken de spanning die de spanningsbron levert.

Parallel aan de eerste weerstand wordt een weerstand van 12 Ω geplaatst.

[FIGUUR: Schakeling met spanningsbron, ampèremeter en twee parallel geschakelde weerstanden van 40 Ohm en 12 Ohm.]

1p 34 Wat kun je zeggen over de stroomsterkte door de weerstand van 12 Ω?
A Deze is kleiner dan 0,30 A.
B Deze is gelijk aan 0,30 A.
C Deze is groter dan 0,30 A.

2p 35 Bereken de totale weerstand van deze schakeling.

GT-0173-a-o 14 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

Koffie met smaak

Koffie zetten met stoom onder hoge druk geeft een lekkere smaak.
De koffie zit in speciale aluminium cupjes.
[FIGUUR: Afbeelding van een koffiezetapparaat met cupjeshouder.]

Het apparaat verwarmt water tot stoom.

2p 36 De stoom wordt met een kracht van 900 N door het koffiecupje geperst en
de koffie loopt in een beker. Het oppervlak van een cupje is 5,8 cm².
→ Bereken de druk op het cupje.

1p 37 Als het persen begint, hoor je een geluid met een trillingstijd van 12,5 ms.
Hoe groot is de frequentie van dit geluid?
A 0,08 Hz
B 12,5 Hz
C 80 Hz
D 800 Hz

1p 38 Het geluid dat ontstaat, is te vergelijken met het geluid dat je hoort bij het
blazen over een lege fles.
Tijdens het persen neemt de druk van de hete stoom af en het geluid
verandert.
Over deze verandering staat in de uitwerkbijlage een tabel.
→ Zet in elke rij een kruisje in de juiste kolom.

GT-0173-a-0 15 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 16

Licht bij de voordeur
Nicole heeft bij de voordeur een
sleutelkastje met een codeslot.
In het donker is de code lastig in te
stellen.
Daarom ontwerpt ze een schakeling
met een variabele weerstand, een
lampje en een schakelaar.
[FIGUUR: Foto van een codeslot met vier wieltjes, met de cijfers 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.]
3p 39
De variabele weerstand is zo ingesteld dat het lampje gaat branden als de
schakelaar wordt gesloten.
Nicole meet de stroom door en de spanning over de variabele weerstand.
In de uitwerkbijlage staat een deel van de schakeling.
→ Maak het schema compleet met stroom- en spanningsmeter.
De oplaadbare batterij in de schakeling raakt snel leeg omdat Nicole wel
eens vergeet de schakelaar om te zetten.
1p 40
De batterij heeft een capaciteit van 2100 mAh. Als de lamp brandt, loopt
er een stroom van 0,8 A door de schakeling.
Na ongeveer hoeveel uur branden is de batterij leeg?
A 0,5 uur
B 2,5 uur
C 3,5 uur
Nicole ontwerpt een andere schakeling zodat het licht na enige tijd vanzelf
uitgaat. Je ziet het schema van die schakeling.
[FIGUUR: Elektrisch schema met een schakelaar, een batterij, een weerstand, een transistor en een lamp.]
2p 41
Over de werking van deze schakeling staat in de uitwerkbijlage een aantal
zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
GT-0173-a-o
16 / 17
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 17

1p 42 Als de drukschakelaar losgelaten wordt, brandt het lampje nog ongeveer
10 seconden.
Het is mogelijk om een zwaardere condensator in de schakeling te
plaatsen.
In een zwaardere condensator kun je meer energie opslaan.
Wat zal er met het lampje gebeuren als in deze schakeling een zwaardere
condensator gebruikt wordt?
A Het lampje gaat kapot.
B Het lampje gaat feller branden.
C Het duurt korter voor het lampje uitgaat.
D Het duurt langer voor het lampje uitgaat.
GT-0173-a-o 17 / 17 einde