# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2021
tijdvak 2
donderdag 17 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
GT-0173-a-21-2-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Olieverdamper

[FIGUUR: Een olieverdamper met een schaaltje met olie en een brandende kaars.]

Een olieverdamper verdampt geurige olie in je huis.

In de olieverdamper zit een kaarsje in een aluminium bakje. Het
brandende kaarsje verwarmt de olie in de olieverdamper.

1p 1 Noteer een materiaaleigenschap die aluminium geschikt maakt voor deze
toepassing.

GT-0173-a-o 2/15 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 2 Het aluminium bakje is in een bepaalde vorm gepersd waardoor de onderkant niet vlak is. Je ziet een afbeelding van de onderkant van het bakje.
[FIGUUR: Een ronde metalen schijf met een dikke rand en drie schroefjes in een cirkelpatroon.]
Door deze vorm zit er een laag stilstaande lucht onder het bakje als dit op de tafel staat.
→ Noteer de functie van deze laag lucht.
Het kaarsje is gemaakt van paraffine.
3p 3 Het kaarsje heeft een volume van $32 \text{ cm}^3$.
→ Bereken de massa van het kaarsje.
Het kaarsje wordt aangestoken en de paraffine smelt.
2p 4 Over de veranderingen tijdens het smelten van $1 \text{ cm}^3$ paraffine staat op de uitwerkbijlage een tabel.
→ Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
3p 5 Op de uitwerkbijlage staan vier zinnen over smeltende paraffine.
→ Omcirkel in de eerste en vierde zin de juiste mogelijkheid en noteer in de tweede en derde zin de juiste waarden.
1p 6 Het brandende kaarsje verwarmt de olie in de olieverdamper.
Noteer de letter bij de juiste combinatie van de belangrijkste vormen van warmtetransport.

van het kaarsje naar	van het schaaltje naar
het schaaltje	de olie
A	straling	stroming
B	stroming	geleiding
C	geleiding	straling

GT-0173-a-o	3 / 15	lees verder ▶▶▶

### Pagina 4

Carnavalsoptocht

[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een carnavalswagen met daarop een poppetje en vlaggen. Op de wagen staat het woord "Driek".]

Tijdens een optocht produceren de muziekinstallaties van carnavalswagens een geluidsniveau van 96 dB. De wagens rijden dicht langs het publiek.

1p 7 Met welk meetinstrument meet je een geluidsniveau?
A decibelmeter
B luidspreker
C microfoon
D oscilloscoop

1p 8 In welke zone van gehoorgevoeligheid valt geluid van 96 dB?
A extreem luid
B hinderlijk
C zeer hinderlijk
D zeer luid

Baby Noud draagt gehoorbescherming tijdens de carnavalsoptocht.

[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een baby met oorbeschermers op.]

2p 9 Over het gebruik van gehoorbescherming staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-o 4 / 15 lees verder ►►►

Voor alle eindexamens, zie www.allexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl.leiden.nl. Pagina: 388

### Pagina 5

2p 10 De gehoorbescherming verlaagt het geluidsniveau voor Noud met 21 dB.
Voor het geluidsniveau geldt:
Bij elke halvering van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB af.
Bereken hoeveel keer het geluid door de gehoorbescherming wordt verzwakt.

Fietsen
[FIGUUR: Twee vrouwen op fietsen in een stadse omgeving met winkels op de achtergrond.]
Marja fietst samen met haar vriendin langs een winkelcentrum.
Ze fietsen met een constante snelheid van 4,8 m/s. Marja heeft samen met de fiets een massa van 87,5 kg.
Voor een verkeerslicht remt Marja af en komt in een tijd van 2,3 s tot stilstand. De remkracht is 184 N.
2p 11 Bereken de vertraging.
4p 12 Bereken de verrichte arbeid tijdens het remmen.
GT-0173-a-o 5 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Geleidende grond

Jasper gaat na of tuinaarde een geleider kan zijn voor elektrische stroom. Je ziet een afbeelding van de schakeling die hij gebruikt.
[FIGUUR: De opstelling van de schakeling met een accu, schakelaar, een pot met tuinaarde en een spoel met kern, en een kompasnaald.]
schakelaar pot met tuinaarde spoel met kern kompasnaald

In de pot met droge tuinaarde zijn twee koperen plaatjes verbonden met de bedrading.

1p 13 De koperen plaatjes raken de bodem van de pot.
→ Waarom is het belangrijk dat de pot niet van metaal is gemaakt?

2p 14 Op de uitwerkbijlage staat een deel van het schakelschema.
→ Maak het schema compleet met accu, schakelaar en spoel met kern.

1p 15 De schakelaar staat open. Jasper zet een kompasnaald op een voet naast de spoel.

Jasper geeft de kompasnaald een zetje. De naald draait een paar keer rond en blijft dan in een stand stilstaan. Geeft hij de naald weer een zetje, dan komt deze weer in dezelfde stand tot stilstand.

→ Waarom gaat de kompasnaald in deze stand staan?

GT-0173-a-0 6 / 15 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl-leiden.nl.

### Pagina 7

Jasper drukt de schakelaar in. De stand van de kompasnaald verandert
niet.
Jasper giet een beetje kraanwater op de droge tuinaarde. Op een
gegeven moment draait een punt van de kompasnaald naar het uiteinde
van de spoel.

1p 16 Het toevoegen van kraanwater heeft gevolgen voor de weerstand van en
de stroomsterkte door de tuinaarde.
Noteer de letter bij de juiste combinatie van de gevolgen voor weerstand
en stroomsterkte.

[FIGUUR: Tabel met kolommen "De weerstand wordt" en "De stroomsterkte wordt". Rijen A, B, C, D met combinaties van "groter" en "kleiner"]

Je ziet een afbeelding van de stand die de kompasnaald dan inneemt.

[FIGUUR: Foto van een spoel met een kompasnaald, met nummers 1, 2 en 3]

2p 17 Leg uit waarom de kompasnaald in deze stand gaat staan.

1p 18 Het uiteinde van de kompasnaald (1) is een noordpool.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de kern van de spoel.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

2p 19 Jasper wil de kompasnaald de andere kant op laten wijzen.
Hij wisselt daarvoor de aansluitsnoeren bij de accu om en bekijkt het
gevolg. Hij zet de snoeren weer terug.
Deze handelingen herhaalt hij bij de andere drie onderdelen.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel over het gevolg van het omwisselen
van de snoeren bij elk onderdeel.
→ Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.

GT-0173-a-o 7 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 8

Demonstratieproef

Diederik voert een demonstratieproef uit. Aan een stellage hangt een
kogel aan een kabel. Diederik pakt de kogel en doet een paar stappen
achteruit.

[FIGUUR: Drie afbeeldingen tonen Diederik die een kogel aan een kabel vasthoudt, de kogel die naar de zijkant zwaait, en de kogel die terugkomt.]

Diederik brengt de
kogel tegen zijn kin
en laat dan de kogel
los.

De kogel zwaait naar
de andere kant van de
stellage.

De kogel komt terug en
raakt de kin van
Diederik nét niet.

2p 20 De kogel heeft een massa van 15 kg. Bij het tegen zijn kin aanbrengen
van de kogel neemt de zwaarte-energie van de kogel toe met 90 J.
Bereken de toename van de hoogte van de kogel bij het optillen.

2p 21 Na het loslaten wordt de zwaarte-energie van de kogel omgezet in
bewegingsenergie.
→ Bereken de maximale snelheid van de kogel.

GT-0173-a-o 8 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Je ziet een afbeelding van de beweging van de kogel vanaf het loslaten
bij P via Q naar R. Punt D is het draaipunt aan de stellage.

[FIGUUR: Pendule met de punten P, Q en R langs de baan en D als draaipunt.]

1p 22 Op de uitwerkbijlage staat een tabel met drie s,t-diagrammen.
-> Zet in elke rij één kruisje in de kolom die hoort bij de beweging van de
kogel tussen de drie posities.

1p 23 Welke energie(en) heeft de kogel in punt R?
A alleen bewegingsenergie
B alleen zwaarte-energie
C zowel bewegingsenergie als zwaarte-energie
D geen energie

2p 24 Op de uitwerkbijlage zie je een vereenvoudigde afbeelding van twee
krachten op de kogel in punt R.
-> Construeer de nettokracht op de kogel.

1p 25 Na het loslaten van de kogel blijft Diederik rustig staan. Bij het
terugkomen van de kogel raakt deze zijn kin nét niet.
Wat is de naam van de kracht waardoor dit niet gebeurt?
A nettokracht
B spankracht
C wrijvingskracht
D zwaartekracht

GT-0173-a-o 9 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 10

Condensatorproef
Muhammed doet tijdens de natuurkundeles een practicum met een
weerstand en een condensator.
Je ziet een afbeelding van het schakelschema dat hij gebruikt.
[FIGUUR: Schakelschema met batterij, schakelaar, weerstand en condensator.]

1p 26 Muhammed sluit de schakelaar. Er loopt dan een stroom naar de
weerstand en de condensator. De condensator laadt op.
Wat is dan juist?
A De stroomsterkte door de batterij is gelijk aan die door de weerstand.
B De stroomsterkte door de batterij is groter dan die door de weerstand.
C De stroomsterkte door de batterij is kleiner dan die door de weerstand.

3p 27 De batterij levert een spanning van 4,5 V. De grootte van de weerstand is
1,5 k$\Omega$.
→ Bereken de stroomsterkte door de weerstand als de condensator is
opgeladen.

2p 28 Als de condensator is opgeladen, opent Muhammed de schakelaar.
→ Geef in het schakelschema op de uitwerkbijlage met pijlen aan, hoe de
stroom dan van de condensator via de weerstand loopt.

GT-0173-a-o 10 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 11

Muhammed meet hoe de spanning over de condensator verandert tijdens het ontladen.
1p 29 Op de uitwerkbijlage staat een deel van het schakelschema van de schakeling.
→ Maak het schakelschema compleet met de spanningsmeter op de juiste plaats.
Je ziet een tabel met zijn metingen.

| $t$ (s) | 0 | 50 | 100 | 150 | 200 | 250 | 300 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| $U$ (V) | 4,5 | 2,6 | 1,4 | 0,7 | 0,3 | 0,1 | 0,0 |

3p 30 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de grafiek.
1p 31 Bepaal de tijd waarna de condensator nog 50% van de beginsspanning heeft. Noteer je antwoord op de uitwerkbijlage.
2p 32 Muhammed zet de schakelaar open en vervangt de weerstand van 1,5 k$\Omega$ door een van 3,0 k$\Omega$.
Over de gevolgen van de grotere weerstand meteen na het weer sluiten van de schakelaar, staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-0 11 / 15 lees verder 

### Pagina 12

Vaatwasser
Emily heeft een vaatwasser. In de bodem van de vaatwasser zit een reservoir met zout water. Dit zoute water voorkomt kalkaanslag.
[FIGUUR: Foto van een vaatwasser met open deur, waarin een rek met vaat staat.]
de vaatwasser
[FIGUUR: Foto van een dop met een venster en een drijvertje, met de tekst 'venster' en 'drijvertje'. De dop is deels open.]
vuldop van het reservoir
De vuldop van het reservoir bevat een venster met daaronder een drijvertje. Bij een reservoir dat nog voldoende zout water bevat, zie je het drijvertje (situatie 1).
Als het zoute water is weggespoeld, zakt het drijvertje helemaal in de vloeistof weg en zie je het drijvertje niet meer (situatie 2).
[FIGUUR: Schema van een reservoir met zout water. Een dop met een venster en een drijvertje die deels in het zout water steekt. De tekst luidt: 'venster', 'dop', 'drijvertje', 'zout water $\rho = 1,1$ g/cm$^3$', 'situatie 1'.]
[FIGUUR: Schema van een reservoir met water. Een dop met een venster en een drijvertje die volledig in het water zakt. De tekst luidt: 'venster', 'dop', 'drijvertje', 'water $\rho = 1,0$ g/cm$^3$', 'situatie 2'.]
1p 33 Wat is juist over de dichtheid van het drijvertje?
A Die is kleiner dan 1,0 g/cm$^3$.
B Die ligt tussen 1,0 g/cm$^3$ en 1,1 g/cm$^3$.
C Die is groter dan 1,1 g/cm$^3$.
GT-0173-a-o
12 / 15
lees verder

### Pagina 13

2p 34 Emily stelt de vaatwasser in op een eco-programma. De vaatwasser verwarmt tijdens dit programma een hoeveelheid water met een begintemperatuur van 15 °C.
Als dit water 1 °C in temperatuur stijgt, neemt het $8,4 \cdot 10^4$ J energie op. Bij het verwarmen neemt het water in totaal $2,94 \cdot 10^6$ J energie op.
→ Bereken de temperatuur van het water na het verwarmen.
De vaatwasser is aangesloten op een netspanning van 230 V. Het gemiddelde vermogen tijdens het eco-programma is 320 W (0,32 kW).
2p 35 Bereken de gemiddelde stroomsterkte.
4p 36 Het eco-programma duurt 165 minuten. 1 kWh kost € 0,25.
→ Bereken de energie die wordt omgezet bij een wasbeurt met het eco-programma en noteer de kosten.
GT-0173-a-0 13 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Gatentang
Bilal gebruikt een gatentang om een extra gat in zijn riem te maken.
De tang heeft snijbuisjes met verschillende diameters.
[FIGUUR: Close-up van een hand die een gatentang gebruikt om een gat in een riem te maken. Naast de hand ligt een gatentang met verschillende snijbuisjes.]
Bilal gebruikt de gatentang
Bilal kiest een snijbuis en legt de riem in de tang. Hij knijpt de handvatten
samen.
De kracht van de snijbuis op de riem bij het maken van het gat is $35 \, \text{N}$.
$2\text{p} \quad 37$ De snijbuis heeft een contactoppervlak van $0,050 \, \text{cm}^2$ met de riem.
$\rightarrow$ Bereken de druk onder het contactoppervlak.
Je ziet een afbeelding met de gegevens bij het samenknijpen van de tang.
D is het draaipunt en bij A wordt de kracht op de riem uitgeoefend. B is de
werklijn van de spierkracht.
[FIGUUR: Detail van de gatentang met de punten A (draaipunt/contactpunt), D (draaipunt) en B (werklijn). Afmetingen van 4,9 cm en 11,0 cm worden weergegeven.]
$3\text{p} \quad 38$ Bereken de totaal benodigde spierkracht bij B.
$1\text{p} \quad 39$ Bilal maakt een groter gat in de riem. Hij knijpt de handvatten op dezelfde
plaats samen. Een snijbuis met een grotere diameter heeft een groter
contactoppervlak.
Wat is het gevolg voor de benodigde spierkracht?
A Die is groter.
B Die is kleiner.
C Die blijft gelijk.
GT-0173-a-0 14 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 15

Hoverboard
Meike heeft een hoverboard. Aan elk wiel zit een elektromotor die is
aangesloten op een accu. De wielen van het board worden aangedreven
als Meike op het board staat en haar voeten kantelt.

[FIGUUR: Afbeelding van een hoverboard.]

Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van Meike op haar hoverboard.
Ze rijdt op topsnelheid. De stuwkracht is dan 18 N.

2p 40 Teken in de afbeelding op de uitwerkbijlage de stuwkracht op topsnelheid
vanuit punt P. Gebruik als krachtenschaal 1,0 cm $\hat{=}$ 5,0 N.

1p 41 Meike rijdt op haar hoverboard op topsnelheid over een horizontale weg.
Wat is dan de grootte van de nettokracht?
A 18 N in de rijrichting
B 36 N in de rijrichting
C 18 N tegen de rijrichting in
D 36 N tegen de rijrichting in
E 0 N

2p 42 Meike rijdt met een gemiddelde snelheid van 9,0 km/h op haar
hoverboard. Na een tijd van 3,5 h gebruik is de accu leeg.
$\rightarrow$ Bereken de afstand die Meike heeft afgelegd.

1p 43 Tijdens het rijden op haar hoverboard rijdt Meike met verschillende
snelheden.
Wat is juist over de luchtweerstand bij hogere snelheid?
A De luchtweerstand blijft gelijk.
B De luchtweerstand neemt af.
C De luchtweerstand neemt toe.

GT-0173-a-o 15 / 15 einde ■