# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2019 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2019/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2019
tijdvak 2
dinsdag 18 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0173-a-19-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
— Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redeneen kunnen punten opleveren.
— Vermeld altijd de berekening als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
— Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Gesmolten asfalt
Lees het artikel.
Vliegtuig glijdt uit van startbaan
Een vliegtuig is van de startbaan
gegleden toen de wielen
wegzakten in het asfalt.
Door een hittegolf was het asfalt
gesmolten.
De passagiers konden het
toestel ongedeerd verlaten.
Bron: 4nieuws.nl
1p
1
Asfalt smelt vanaf 327 K.
Noteer deze temperatuur in graden Celsius.
De luchttemperatuur was lager dan deze smelttemperatuur. Door de
zwarte kleur heeft asfalt toch een hogere temperatuur gekregen.
1p
2
Van de zon naar het asfalt is veel warmtetransport door:
A geleiding.
B
straling.
C
stroming.
1p
3
De zwarte kleur van het asfalt zorgt voor:
A absorberen van energie.
B
doorlaten van energie.
C reflecteren van energie.
GT-0173-a-19-2-o
2/17
lees verder

### Pagina 3

De beschadiging van het asfalt wordt gerepareerd. Hiervoor wordt
vloeibaar asfalt gebruikt.
2p 4 Er wordt een volume van 0,90 m³ asfalt gebruikt. De dichtheid van dit
asfalt is 2,3 kg/dm³.
→ Bereken de massa van het gebruikte asfalt.
1p 5 Na het aanbrengen van het gesmolten asfalt koelt het af.
Over het gevolg van het afkoelen staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
2p 6 Bij het afkoelen tot een vaste stof verdampt er onder andere water uit het
asfalt.
→ Leg uit of verdampen een chemische reactie of een natuurkundig
proces is.
1p 7 Je ziet een tabel over stoffen die vrijkomen bij het werken met asfalt.
stof
kans op
asfaltrook
hoofdpijn, irritaties van ogen en luchtwegen,
huid-aandoeningen (roodheid, prikkeling)
‘grof stof'
irritatie van ogen en luchtwegen
organische oplosmiddelen
(reiniging)
duizeligheid, irritatie van de huid
Welk veiligheidspictogram hoort bij deze tabel?
A B
D E
GT-0173-a-19-2-o
3 / 17
lees verder

### Pagina 4

Otatamatone
Rien heeft een Otamatone. Dit is een elektronisch muziekinstrument in de
vorm van een muzieknoot.
Bij het aanzetten kiest Rien uit een van de drie volumstanden. Als hij zijn
vinder op een geleidende strip op de staal van de Otamatone zet, ontstaat
er een toon. Door zijn vinger dan langs de steel te schuiven verandert de
toonhoogte. Als Rien in de bol van de Otamatone knijpt, dan vervormt het
geluid.
[FIGUUR: Illustratie van de Otamatone met muzieknoten in een spraakwolkje, waarbij aangegeven wordt dat het verschuiven van de vinger op de strip leidt tot een hogere of lagere toon.]
lagere toon
hogere toon
Rien onderzoekt het geluid van de Otamatone.
Je ziet het beeld van een toon op het scherm van een oscilloscoop.
[FIGUUR: Grafiek van een golfvorm (oscilloscoopweergave) met een schaalverdeling. Twee volledige perioden van de golf zijn zichtbaar. De tijdschaal onder de grafiek geeft 0,5 ms aan.]
0,5 ms
4p 8 Bereken de frequentie van deze toon. Noteer eerst het aantal trillingen dat
je op het beeldscherm ziet.
GT-0173-a-19-2-0
4/17
lees verder

### Pagina 5

1p 9 Rien schuift zijn vinger langs de steel naar beneden. De toon klinkt hoger en het geluidsniveau blijft gelijk.
Wat ziet Rien op het oscilloscoopscherm veranderen?
A een grotere amplitude
B een kleinere amplitude
C meer trillingen
D minder trillingen
2p 10 Rien meet met een dB-meter een geluidsniveau van 68 dB.
Op de uitwerkbijlage staan afbeeldingen van het display van de dB-meter en van de keuzeschakelaar.
Geef op de keuzeschakelaar het juiste meetbereik aan (Hi of Lo) en teken de wijzer op het display vanuit punt P in de juiste stand.
2p 11 Rien maakt een harder geluid en meet een geluidsniveau van 83 dB.
Voor het geluidsniveau geldt:
Bij verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB toe.
Vergelijk het geluid van 83 dB met het geluid van 68 dB.
Noteer in de eerste twee zinnen op de uitwerkbijlage de juiste waarde en maak de derde zin compleet. Gebruik de tabel
‘Gehoorvoeligheid’ in BINAS.
GT-0173-a-19-2-o
5/17
lees verder

### Pagina 6

Iglo van formaat
Studenten hebben de grootste iglo ooit gebouwd. Eerst is een lege ballon
overspannen met touwen. Daarna is de ballon opgeblazen met
luchtkanonnen.
De iglo is gemaakt door in de vrieskou water met daarin houtvezels over
de ballon te spuiten.
[FIGUUR: Twee foto's van een opblaasbare iglo. De linker foto toont de iglo van dichterbij, de rechter foto toont twee personen die met slangen water op de iglo spuiten.]
de opgeblazen ballon
het spuiten van water met
houtvezels
1p
12
Na het opblazen staan de touwen strak gespannen over de ballon.
Over deze situatie staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
1p
13
In een artikel op internet staat:
De stevigheid van de iglo is getest. Hiervoor zijn zandzakken met een
totaalgewicht van 1800 kg op de top van de iglo gezet.
Natuurkundig gezien klopt de tweede zin niet.
Verbeter deze zin op de uitwerkbijlage zodat die natuurkundig juist is.
GT-0173-a-19-2-o
6/17
le es verder

### Pagina 7

2p 14 Een kraan tilt de zandzakken op. De kraanarm schuift uit om de
zandzakken op de iglo te plaatsen.
Je ziet een afbeelding van de kraanarm met een zandzak voor en na het
uitschuiven.
[FIGUUR: Afbeelding van een kraanarm met een zandzak ervoor en ernaast]
voor het uitschuiven na het uitschuiven
Over de gevolgen van het uitschuiven van de kraanarm staat op de
uitwerkbijlage een tabel.
→ Zet in de tabel in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
3p 15 Je ziet een afbeelding van de kraanarm in uitgeschoven stand. Punt D is
het draaipunt. Een kracht omhoog in P houdt de zandzak in evenwicht.
[FIGUUR: Afbeelding van een kraan in uitgeschoven stand met afmetingen en krachten aangegeven]
→ Bereken met de gegevens in de afbeelding de grootte van deze kracht
in punt P.
1p 16 De zandzak is op de top van de iglo gezet. De zwaartekracht op de
gevulde zandzak is 18 kN. Het contactoppervlak van de zandzak met de
iglo is 1,2 m².
Hoe groot is de druk onder de zandzak?
A 15 mbar
B 15 N/m²
C 15 kNm
D 15 kPa
GT-0173-a-19-2-o
7/17
lees verder ►►►

### Pagina 8

Gedeeld geluid
Een smartphone kun je gebruiken om muziek af te spelen. Met een
versterker en een luidspreker kunnen meerdere mensen naar deze
muziek luisteren.
adapter
versterker met accu
en luidspreker
smartphone
In deze versterker zitten een accu en luidspreker ingebouwd. De accu
wordt opgeladen met een adapter op netspanning (230 V).
2p
17
In de adapter zitten twee spoelen. De primaire spoel heeft 115 windingen.
De spanning over de secundaire spoel is 12 V.
→ Bereken het aantal windingen van de secundaire spoel.
In de adapter zitten twee onderdelen die nodig zijn bij het geschikt maken
van de spanning voor het opladen.
1p
18
Welk onderdeel is nodig om de grootte van de spanning aan te passen?
A diode
B relais
C transformator
D transistor
1p
19
De wisselspanning van de secundaire spoel is nog niet geschikt om de
accu op te laden.
Welk onderdeel is dan zeker nodig?
A diode
B relais
C transformator
D transistor
2p
20
In de accu is er tijdens het opladen sprake van een energieomzetting.
→ Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor
en na de omzetting.
GT-0173-a-19-2-o
8/17
lees verder

### Pagina 9

De adapter levert bij het opladen van de accu (5,0 V) een stroomsterkte
van 0,12 A.
3p 21 Het opgenomen vermogen van de adapter tijdens het opladen is 2,0 W.
→ Bereken het rendement van de adapter.
2p 22 Het volledig opladen van een lege accu duurt 2,8 h.
→ Bereken de capaciteit van deze accu.
GT-0173-a-19-2-o
9/17
lees verder ▶▶▶

### Pagina 10

Diabolo

Merel heeft een diabolo. Ze plaatst de diabolo op een koord aan twee
stokjes. Ze brengt de diabolo met behulp van het koord in beweging en tilt
deze omhoog.

[FIGUUR: Meisje dat een diabolo speelt]

Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de situatie waarbij de
diabolo in het koord hangt.

1p 23 Toon met een berekening aan dat de krachtenschaal 1,0 cm $\cong$ 0,5 N is.

3p 24 Bepaal met een constructie de kracht van de diabolo op koord A. Noteer
de grootte van de kracht naast de afbeelding.

Je ziet de diabolo in twee standen. De diabolo hangt net boven de grond.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een diabolo die aan een koord hangt, genaamd 'stand 1' en 'stand 2']

stand 1 stand 2

1p 25 Wat is juist over de spankracht in koord A?
A De spankracht is in beide standen even groot.
B In stand 1 is de spankracht in het koord groter dan in stand 2.
C In stand 1 is de spankracht in het koord kleiner dan in stand 2.

GT-0173-a-19-2-o
10/17
lees verder ▶ ▶ ▶


### Pagina 11

Merel trekt de stokjes snel uit elkaar waardoor het koord strak gespannen
wordt. De diabolo komt los van het koord en beweegt omhoog. Bij het
terugvallen vangt Merel de diabolo weer op in het koord.

[FIGUUR: Drie afbeeldingen van een diabolo die wordt gegooid en gevangen met twee stokjes en een koord. De eerste afbeelding toont de diabolo die tussen de stokjes hangt. De tweede toont de diabolo die omhoog beweegt. De derde toont de diabolo die weer naar beneden beweegt.]

3p 26 De massa van de diabolo is 0,24 kg. Merel vangt de diabolo in het koord
op na een val over een afstand van 1,8 m. Neem aan dat alle zwaarte-
energie wordt omgezet in bewegingsenergie.
→ Bereken de snelheid van de diabolo bij het opvangen.

GT-0173-a-19-2-0 11 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Klimmen en vallen
Jarno doet aan sportklimmen. Hij oefent het vallen vanaf een klimwand.
Met een klimgordel klimt hij tot boven de veiligheidszekering. Daarna laat
hij zich vallen. Op de grond staat Abdi die het touw vasthoudt.
[FIGUUR: Schematische weergave van sportklimmen met een klimmer aan een wand en een zekering aan de top.]
Van $t = 0,0$ s tot $t = 0,90$ s maakt Jarno een vrije val. Op $t = 0,90$ s wordt
hij afgeremd door de veiligheidszekering en Abdi.
Je ziet de gegevens van de val.
Verwaarloos in deze opgave de uitrekking van het touw.


| | start
vrije val | | einde
vrije val |
vrije val |
|---|---|---|---|---|
$t$ (s) | 0,0 | 0,30 | 0,60 | 0,90 | 1,05 | 1,20 |
v (m/s) | 0,0 | 3,0 | 6,0 | 9,0 | 4,5 | 0,0 |

3p 27 Bereken de afstand die Jarno tijdens zijn vrije val aflegt.
3p 28 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle gegevens uit en teken de
grafiek.
GT-0173-a-19-2-o
12 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 13

1p 29 Je ziet drie s,t-diagrammen.

[FIGUUR: s-t diagram 1, een rechte lijn die stijgt vanaf de oorsprong]

1

[FIGUUR: s-t diagram 2, een curve die begint met een lage stijging, dan steiler wordt en dan weer afvlakt]

2

[FIGUUR: s-t diagram 3, een curve die begint met een hogere stijging, dan afvlakt en dan weer steiler wordt]

3
Welk s,t-diagram hoort bij de totale beweging van Jarno?
A diagram 1
B diagram 2
C diagram 3

3p 30 Van t = 0,90 s tot t = 1,20 s is Jarno (m = 75 kg) afgeremd tot stilstand.
→ Bereken de remkracht op Jarno. Bereken eerst de vertraging.
GT-0173-a-19-2-o
13 / 17
lees verder

### Pagina 14

Schakeling

Jan heeft een schakeling gemaakt met een led in serie met een
weerstand, die aangesloten is op een batterij.

[FIGUUR: Foto van een eenvoudige elektrische schakeling met een batterij, een weerstand en een LED]

3p 31 Jan meet de spanning over en de stroomsterkte door de led.
Op de uitwerkbijlage staat een deel van het schakelschema.
-> Maak het schakelschema compleet met led, weerstand,
spanningsmeter en stroommeter.

Jan gebruikt een weerstand van 300 Ω.

1p 32 Wat is de functie van de weerstand in deze schakeling?
Die zorgt ervoor dat
A de spanning over de led geen 0 V is.
B de stroomsterkte door de led niet te groot is.
C de totale weerstand van de schakeling kleiner is.

1p 33 Weerstanden hebben een kleurcode. Deze code geeft de grootte van de
weerstand aan en een toegestane afwijking (tolerantie). Die kleurcodes
staan in de tabel 'Kleurcodes van weerstanden' in BINAS.
Een weerstand van 50 · 103 Ω heeft de kleurcode groen - zwart - oranje.
Wat is de kleurcode voor de weerstand die Jan gebruikt?
A bruin - zwart - oranje
B bruin - oranje - zwart
C oranje - bruin - zwart
D oranje - zwart - bruin

GT-0173-a-19-2-o 14/17 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

De batterij levert een spanning van 9,0 V. Door de weerstand loopt een
stroomsterkte van 20 mA (0,02 A).
3p
34
Bereken de spanning over de weerstand en noteer de spanning over de
led.
2p
35
Bereken het vermogen dat de batterij levert.
2p
36
Jan vervangt de weerstand van 300 Ω door een van 240 Ω.
Over de gevolgen staan op de uitwerkbijlage vier zinnen.
→ Maak elke zin compleet.
GT-0173-a-19-2-0
15/17
lees verder ► ► ►

### Pagina 16

Beton
Met behulp van een echo kunnen breuken in beton worden gevonden.
Een geluidsbron zendt een signaal uit. De breuk weerkaatst het geluid
richting de ontvanger.
[FIGUUR: Schematische weergave van een geluidsbron en ontvanger gericht op een object met de aanduiding 'breuk'.]
geluidbron
+ ontvanger
breuk
2p 37 De geluidsbron geeft een geluid van 50 kHz.
→ Je ziet op de uitwerkbijlage twee zinnen over dit geluid.
→ Maak elke zin compleet.
3p 38 In het beton zit een breuk. Een computer meet hoelang het signaal
onderweg is. Je ziet een vereenvoudigde weergave van de signalen op
het scherm van de computer.
signaal-
sterkte
uitgezonden signaal
opgevangen signaal
t = 2,4 · 10-4 s
-> tijd
De geluidssnelheid in beton is 4300 m/s.
→ Bereken de afstand tot de breuk.
GT-0173-a-19-2-o
16 / 17
lees verder ► ► ►

### Pagina 17

Koffiecups
Jaarlijks worden er ongeveer 12 miljard kopjes koffie gezet met
koffiecups. Deze koffiecups kunnen een belasting zijn voor het milieu.
[FIGUUR: Drie koffiecups met labels 'aluminium cup', 'plastic cup' en 'biologisch afbreekbare cup']
aluminium cup plastic cup biologisch
                     afbreekbare cup
De meeste cups zijn gemaakt van aluminium of plastic. Een nieuw soort
cup is gemaakt van biologisch afbreekbaar materiaal. Hiervoor wordt
zetmeel uit aardappelschillen gebruikt.
2p 39
Na inzameling kunnen gebruikte cups en inhoud (koffiedik) van elkaar
gescheiden worden. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met vier soorten
afval waarin cups en inhoud verzameld worden.
→ Zet in de tabel in elke rij een kruisje in de kolom bij het juiste afval.
Gebruik de tabel: Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en
recycling' in BINAS.
1p 40 Aluminium cups worden gemalen en verwerkt tot nieuwe cups.
→ Hoe heet het opnieuw gebruiken van materialen?
1p 41 Plastic wordt slecht afgebroken door het milieu.
→ Noteer de tijd die het milieu minstens nodig heeft om plastic af te
breken. Gebruik BINAS.
1p 42 Koffiedik wordt verwerkt tot meststoffen voor planten.
Wat is de naam van deze soort afvalverwerking?
A composteren
B storten
C verbranden
GT-0173-a-19-2-o
17/17
einde