# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 2
dinsdag 19 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0173-a-18-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Heilawaai
Om te voorkomen dat gebouwen wegzakken in de grond, zijn ze op palen
geplaatst. Een paal wordt in een hei-installatie door een zwaar blok de
grond ingeslagen.
1p 1 Op 5 m afstand van de hei-installatie is een geluidsniveau van 120 dB
gemeten.
In welke zone valt dit geluid?
A hinderlijk
B zeer hinderlijk
C zeer luid
D extreem luid
1p 2 De bouwvakkers moeten gehoorbescherming dragen tijdens het werk om
gehoorbeschadiging te voorkomen.
Noteer nog een maatregel om gehoorbeschadiging te voorkomen.
GT-0173-a-18-2-0
2/16
lees verder

### Pagina 3

3p 3 Op 5 m afstand is het gemeten geluidsniveau 120 dB.
Er geldt de volgende regel:

Als de afstand tot een geluidsbron verdubbelt, neemt het geluidsniveau
met 6 dB af.

Een bouwvakker gaat op 40 m van de hei-installatie staan.
→ Bereken de tijd in minuten die deze bouwvakker langer aan dit geluid
kan worden blootgesteld. Gebruik de tabel ‘Maximale
blootstellingsduur’ in BINAS.
1p 4 Je ziet het vereenvoudigde oscilloscoopbeeld van het geluid van het
heiblok op de heipaal, gemeten op 5 m afstand.
[FIGUUR: Oscilloscopisch beeld van geluid met een sinusvormige golf
Welk oscilloscoopbeeld hoort bij de meting van het geluid op grotere
afstand?
[FIGUUR: Drie oscilloscopische beelden A, B en C. Beeld A toont een
langzamer trillende golf, beeld B toont een golf met een hogere
frequentie dan A, en beeld C toont een golf met de hoogste frequentie.
van de drie.]
A
B
C
De temperatuur van de buitenlucht tijdens het heien is 288 K.
1p 5 Noteer deze temperatuur in graden Celsius.
3p 6 Een buurtbewoner ziet vanaf een afstand het heiblok de heipaal raken. Hij
hoort het geluid 0,30 s later.
→ Bereken de afstand tussen de hei-installatie en de buurtbewoner.
1p 7 In de loop van de dag stijgt de temperatuur. Over het gevolg van deze
temperatuurstijging staan op de uitwerkbijlage drie zinnen.
→ Omcirkel in de tweede en derde zin de juiste mogelijkheid. Gebruik de
tabel ‘Voortplantingssnelheid van geluid in enkele stoffen’ in BINAS.
GT-0173-a-18-2-o 3/16 lees verder

### Pagina 4

Seabreacher
Ashwin heeft een Seabreacher. Dit is een boot die behalve varen ook kan
duiken, springen en rollen door en in het water.
[FIGUUR: Een Seabreacher boot die uit het water springt met veel opspattend water]
De boot heeft een benzinemotor die zorgt voor de stuwkracht.
2p 8 Je ziet op de uitwerkbijlage een afbeelding van de boot tijdens het varen.
In de afbeelding zijn de stuwkracht en de luchtweerstand getekend tijdens
het varen met constante snelheid.
→ Teken in de afbeelding de vector van de tegenwerkende kracht van
het water langs de stippellijn.
Ashwin laat zijn boot een sprong maken.
[FIGUUR: Een Seabreacher boot in de lucht na een sprong uit het water]
2p 9 Bij de sprong is 9250 J van alle bewegingsenergie omgezet in zwaarte-
energie. De massa van de boot met Ashwin is 740 kg.
→ Bereken de maximale afstand die de boot omhoogkomt.
2p 10 De boot duikt na een sprong met een snelheid van 15 m/s in het water.
Zijn snelheid neemt in 2,5 s af tot 8,0 m/s.
→ Bereken de vertraging.
GT-0173-a-18-2-0
4/16
lees verder ►►►

### Pagina 5

3p 11 Ashwin vaart de boot terug naar de haven over een afstand van 8,0 km.
Hij vaart met een gemiddelde snelheid van 40 km/h.
→ Bereken de tijd in minuten die de boot van Ashwin nodig heeft om bij
de haven aan te komen.
Bij de vaartocht is 50 L benzine verbrand. Bij het verbranden van deze
hoeveelheid benzine komt 1,65 · 10
9 J energie vrij.
3p 12 Toon met een berekening aan dat bij deze verbranding
1,65 · 10
9 J energie is omgezet. Gebruik bij je antwoord de tabel
'Verbrandingswarmte van enkele stoffen' in BINAS.
2p 13 Bij de vaartocht is 2,97 · 10
8 J van de totaal omgezette energie nuttig
gebruikt.
→ Bereken het rendement van de boot bij deze tocht.
GT-0173-a-18-2-o 5/16 lees verder ►►►

### Pagina 6

Dolfijn zwemmen
Een mono-vin is een rubberen zwemvlies.
Met de mono-vin aan je voeten zwem je als
een dolfijn.
Een zwemmer met mono-vin kan een
gemiddelde zwemsnelheid van 13 km/h
halen. Dit is twee keer zo snel als een
zwemmer zonder mono-vin.
1p 14 Je ziet het schema van de energiestroom per seconde bij een zwemmer
zonder en met mono-vin.
zonder mono-vin
met mono-vin
zwemmer
zwemmer
1000 J
1000 J
Waarom kan de zwemmer met een mono-vin sneller zwemmen dan
zonder mono-vin?
Omdat
A de totale hoeveelheid energie groter is.
B het opgenomen vermogen groter is.
het rendement groter is.
C
1p 15
Tijdens het zwemmen is er in het lichaam sprake van een
energieomzetting.
Welke energie sort wordt er in het lichaam omgezet?
A
bewegingsenergie
B chemische energie
C elastische energie
D
warmte
GT-0173-a-18-2-0
6/16
lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 16 Op de uitwerkbijlage staat een zin over de zwemsnelheid en de

bewegingsenergie.
→ Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheden.

1p 17 De snelheid tijdens het zwemmen is niet constant. Je ziet een

vereenvoudigd v, t-diagram van de zwemmer met mono-vin die drie
zwemslagen maakt.

snelheid |

→ tijd


A B

Over de beweging en de krachten tussen A en B staan op de
uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-18-2-0
7 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 8

Zelfgemaakte trafo
Aras en Stijn maken een transformator met de oplader van hun
elektrische tandenborstel.

[FIGUUR: Foto van een oplader met stekker en een wit behuizing]

1p
18
In de oplader zitten een spoel en een weekijzeren kern.
Aras en Stijn sluiten de oplader aan op de netspanning. Aras zegt tegen
Stijn dat de oplader werkt als een elektromagneet en een stukje ijzer kan
aantrekken.
Heeft Aras gelijk?
A Nee, want een elektromagneet bevat geen weekijzeren kern.
B Nee, want een elektromagneet werkt op gelijkspanning.
C Ja, want rond de spoel is een permanent magnetisch veld.
Aras en Stijn maken zelf een spoel door geïsoleerd koperdraad om de
basis van de oplader te wikkelen. Deze spoel verbinden ze met twee leds.

[FIGUUR: Foto van een spoel gewikkeld om een deel van de oplader, met aan het einde twee LED lampjes]
[FIGUUR: Circuitschema met een spoel en twee LED's parallel geschakeld]

1p
19
Je ziet op de uitwerkbijlage twee zinnen over geïsoleerd koperdraad.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-18-2-0
8/16
lees verder

### Pagina 9

De spoel in de oplader en de zelfgemaakte spoel vormen samen een
transformator.
De leds branden als Aras de stekker van de oplader in het stopcontact
steekt. Stijn meet met een multimeter de secundaire spanning en
stroomsterkte. Je ziet een tabel met de gegevens.
netspanning
230 V
secundaire spanning
1,2 V
secundaire stroomsterkte
4,5 mA
2p 20
De zelfgemaakte spoel heeft 18 windingen.
→ Bereken het aantal windingen van de primaire spoel in de oplader.
Ga er hier van uit dat de transformator ideaal is.
1p 21
Je ziet het deel van de multimeter die Stijn gebruikt met een
keuzeschakelaar voor het meetbereik.
[FIGUUR: Een close-up van het instelwiel van een multimeter met verschillende meetbereiken voor spanning (V), stroomsterkte (A) en weerstand (OHM) zichtbaar. Meerdere posities van de keuzeschakelaar zijn gelabeld met cirkels en nummers, waaronder 1, 2, 3 en 4.]
Bij welke stand van de keuzeschakelaar meet Stein het nauwkeurigst een
stroomsterkte van 4,5 mA af?
A bij stand 1
B bij stand 2
C bij stand 3
D bij stand 4
3p 22
Aras leest op een energiemeter een (primair) vermogen van 0,8 W af.
→ Laat met een berekening zien of hun transformator ideaal is. Noteer je
conclusie.
GT-0173-a-18-2-o
9/16
lees verder

### Pagina 10

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "Gelsluis",
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "figures": [
    "Diagram van een sluis met gel, binnenwater en zeewater, met indicatie van NAP en de lengte van de sluis.",
    "Illustratie van twee locomotieven die een schip door een gel slepen."
  ],
  "keywords": "Gelsluis, schepen, sluisdeuren, gel, stroperige vloeistof, locomotieven, binnenwater, zeewater, dichtheid, volume, massa, diepgang"
}
```

### Pagina 11

3p 26 Twee locomotieven op de kade van de sluis trekken het schip door de
bovenste laag van de gel.
Je ziet op de uitwerkbijlage een schematische afbeelding van een schip
met de krachten tijdens het trekken.
→ Construeren in de afbeelding de resulterende kracht. Vul de grootte van
de kracht in onder de afbeelding.
1p 27 De spoorlijn van de locomotieven ligt vóór de sluis verder van het schip
dan in de sluis.
Je ziet een afbeelding van de spoorlijnen, de vaarrichting van het schip en
de trekkabels naar de locomotieven.
[FIGUUR: Schematische weergave van spoorlijnen en locomotieven voor en in een sluis, met pijlen die de trekkabels aangeven. De vaarrichting van het schip is ook aangegeven.]
spoortijn
locomotief
locomotief
voor de sluis
in de sluis
De locomotieven leveren tijdens het slepen steeds een even grote kracht.
Wat is juist over de resulterende kracht die de locomotieven leveren op
het schip?
A Die is in de sluis even groot als voor de sluis.
B Die is in de sluis groter dan voor de sluis.
C Die is in de sluis kleiner dan voor de sluis.
3p 28 De twee locomotieven werken op een dag 7,5 h. Ze leveren samen een
gemiddeld vermogen van 4,2 · 105 W. 1 kWh kost € 0,25.
→ Bereken de energiekosten per dag voor het gebruik van de
locomotieven.
1p 29 Bij de gelsluis is er een hoogteverschil tussen het binnenwater en het
zeewater. Dit hoogteverschil wordt gebruikt om de benodigde elektrische
energie voor de locomotieven op te wekken. Het water gaat door een
turbine naast de sluis die een dynamo aandrijft.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het opwekken van de
elektrische energie.
→ Omcirkel in de eerste zin de juiste mogelijkheid en maak de tweede
zin compleet.
GT-0173-a-18-2-0
11 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 12

Kwaliteit van verf
In een bouwmarkt staan verschillende soorten verf.
2p 30 Verf is een vloeistof met daarin fijn verdeelde vaste stof. Na het
aanbrengen van een verflaag verdampt de vloeistof.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het verdampen van de
vloeistof.
$
ightarrow$ Maak de eerste zin compleet en omcirkel in de tweede zin de juiste
mogelijkheid.
De hoeveelheid vaste stof in verf kan per merk verschillen.
[FIGUUR: Twee afbeeldingen van verfemmers met labels. De linker verfemmer heeft het label "A-merk" en de inhoud is "0,75 dm³ / massa: 975 gram". De rechter verfemmer heeft het label "huismerk" en de inhoud is "0,75 dm³ / massa: 885 gram".]
1p 31 Wat is juist over de dichtheid van het huismerk?
De dichtheid van het huismerk is
A even groot als die van het A-merk.
B groter dan die van het A-merk.
C kleiner dan die van het A-merk.
3p 32 Bereken de dichtheid van het huismerk verf in g/cm³.
GT-0173-a-18-2-o
12 / 16
lees verder

### Pagina 13

2p 33 De vloeistof in de verf is terpentine. Je ziet een deel van de
veiligheidskaart van terpentine.


FYSI
SCHE / CHEMISCHE GEVAREN
Ontvlambaar. Het product kan dampen vrijgeven die gemakkelijk
ontvlambare mengsels vormen.
GEVAREN VOOR DE GEZONDHEID
Schadelijk kan longschade veroorzaken na verslikken. Dampen
kunnen slaperigheid en duizeligheid veroorzaken. Overmatige
blootstelling kan leiden tot irritatie van ogen, huid en
ademhalingswegen.
Kan op lange termijn schadelijke effecten veroorzaken.
GEVAREN VOOR HET MILIEU
Vergiftig voor in het water levende organismen.

→
Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje bij de vier
veiligheidspictogrammen die op deze veiligheidskaart van toepassing
zijn.

GT-0173-a-18-2-o
13/16
lees verder ►►►

### Pagina 14

Moment voor de zwaartekracht
Renske maakt tijdens de natuurkundeles een opstelling met een
aluminium buis met aan een uiteinde een gewicht aan een touwtje.
De buis van 1,0 m lengte is in evenwicht. D is het draaipunt.
Het zwaartepunt van de buis is aangegeven met punt Z.
[FIGUUR: Opstelling met een aluminium buis in evenwicht, ondersteund door een draaipunt D. Een gewicht Fz = 10 N hangt aan het uiteinde A van de buis. Het zwaartepunt van de buis is gemarkeerd als Z. Afstanden 0,50 m en 0,20 m zijn aangegeven.]

1p 34 Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de krachten bij deze
opstelling.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
3p 35 Bereken de grootte van de zwaartekracht op de buis. Gebruik de
gegevens in de afbeelding.
2p 36 Het totale gewicht van de tafel met opstelling is 135 N. Het
contactoppervlak met de grond is 64 cm².
→ Bereken de druk van de tafel op de grond. Rond je antwoord af
op 1 decimaal.

### Pagina 15

Schakeling doormeten
Marlou en Luuk onderzoeken het verband tussen de spanning en het
vermogen bij een weerstand. Ze sluiten een weerstand aan op een
regelbare spanningsbron. Je ziet een afbeelding van een deel van de
opstelling en hun materialen.
[FIGUUR: Afbeelding van meetapparatuur en draden voor een elektrische schakeling]
2p 37 Ze meten de spanning over en de stroomsterkte door de weerstand.
Je ziet op de uitwerkbijlage een deel van het schakelschema.
→ Maak het schakelschema compleet met de weerstand en beide
meters.
Luuk verhoogt in etapes de spanning en Marlou leest bij elke spanning de
stroomsterkte af. Ze berekenen bij elke meting het vermogen.
Je ziet een tabel met hun resultaten.
U (V)
0
3,0
4,0
6,0
8,0
I (A)
0
0,15
0,20
0,30
0,40
P (W)
0
0,45
0,80
1,80
3,20
3p 38 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle resultaten van P en U uit en
teken de grafiek.
2p 39 Over het verband tussen het vermogen en de spanning staan op de
uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0173-a-18-2-o
15 / 16
lees verder

### Pagina 16

Fierljeppen
Fierljeppen is een Friese volkssport. Het doel is om met een polsstok zo
ver mogelijk (over water) te springen.
[FIGUUR: Een schematische weergave van een fierljepsprong, genummerd van 1 tot 6, die verschillende fases van de sprong illustreert.]
Bij de aanloop (1) rent de springer naar zijn polsstok. Hij springt in de
polsstok (2) en klimt (van 3 naar 4) omhoog.
3p 40 Van 3 naar 4 klimt de springer over een afstand van 240 cm omhoog. De
springer heeft een massa van 72 kg.
→ Bereken de arbeid die de klimmer dan minimaal verricht.
Na de afsprong (van 5 naar 6) landt de springer op de grond. De springer
buigt daarbij door zijn knieën.
1p 41 Wat is juist over de remtijd mét doorbuigen?
De remtijd mét doorbuigen is
A even groot als de remtijd zonder doorbuigen.
B groter dan de remtijd zonder doorbuigen.
C kleiner dan de remtijd zonder doorbuigen.
1p 42 Wat is juist over de remkracht mét doorbuigen?
De remkracht mét doorbuigen is
A even groot als de remkracht zonder doorbuigen.
B groter dan de remkracht zonder doorbuigen.
C kleiner dan de remkracht zonder doorbuigen.
1p 43 Met welke veiligheidsvoorziening in een auto komt de functie van de
knieën bij het landen overeen?
A met de hoofdsteun
B met de kooiconstructie
C met de kreukelzone
GT-0173-a-18-2-o
16 / 16
einde ■