# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2018
tijdvak 1
donderdag 24 mei
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0173-a-18-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Elektrische motor
Je ziet een afbeelding van een motor die wordt aangedreven door een
elektromotor.
[FIGUUR: Een zwarte en witte foto van een sportmotor die op een circuit rijdt]
De meeste frames van motoren worden van staal gemaakt. Het frame van
deze motor is gemaakt van carbonfiber. Dit zijn koolstofvezels die
gecombineerd zijn met (kunststof)hars.
1p
1
Carbonfiber heeft een kleinere dichtheid dan staal. Hierdoor is de massa
van het frame kleiner.
→
Noteer nog een materiaaleigenschap van carbonfiber die het geschikt
maakt als materiaal voor het frame.
3p
2
Het volume van het frame van carbonfiber is 6,0 dm3. De dichtheid van
carbonfiber is 1,78 kg/dm³.
De massa van een stalen frame is 46,8 kg.
→
Bereken de massa van een carbonfiber frame en noteer het
massaverschil met een stalen frame.
GT-0173-a-18-1-0
2/15
lees verder

### Pagina 3

1p 3 Het accupakket van de motor bestaat uit 10 accu's. Je ziet het
vereenvoudigde schakelschema.
[FIGUUR: Vereenvoudigd schakelschema van een accupakket bestaande uit twee rijen van vijf accu's in serie, met een zekering erboven.]
De accu's in het accupakket leveren samen een spanning van 320 V aan
de elektromotor.
Hoe groot is de spanning van één accu?
A 32 V
B 53 V
C 64 V
D 160 V
1p 4 Het accupakket is beveiligd met een zekering.
→ Waartegen beschermt een zekering?
De motor met bestuurder heeft een totale massa van 285 kg.
De motor trekt in 6,25 s vanuit stilstand op tot een topsnelheid van
252 km/h. De gemiddelde versnelling is 11,2 m/s².
3p 5 Toon deze gemiddelde versnelling met een berekening aan.
2p 6 Bereken de kracht die nodig is voor deze versnelling.
3p 7 De motor rijdt 9,0 minuten op topsnelheid.
→ Bereken de afstand die de motor op topsnelheid in die tijd aflegt.
GT-0173-a-18-1-o
3 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 4

Scheepslift
In Schotland zijn elf sluizen vervangen door één draaiende scheepslift.
De scheepslift bestaat uit twee bakken met water.
Een boot vaart de onderste bak binnen en de deur wordt gesloten.
De constructie maakt een halve draai linksom waarna de boot 24 m hoger
verder kan varen.
Je ziet een aantal afbeeldingen van een halve draai linksom van de
constructie.
GT-0173-a-18-1-o
4/15
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 5

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": null,
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "figures": [
    "Afbeelding van een grote draaiende constructie met twee bakken. Een lengteaanduiding van l=12,0 m is zichtbaar, evenals de punten D en Z."
  ],
  "keywords": "draai, constructie, bakken, massa, moment, zwaartepunt, linker bak, rechter bak, uitwerkbijlage, tabel, zwaarte-energie"
}
```

### Pagina 6

Violist
Een violist speelt elke dag viool.
2p 12 De violist speelt op een dag 8 uur. Hij wordt daarbij blootgesteld aan
geluid van 92 dB.
$
ightarrow$ Leg uit of hij kans heeft op gehoorbeschadiging. Gebruik de tabel
'Maximale blootstellingsduur' in BINAS.
De violist wordt onderzocht op gehoorschade. Hij krijgt een toon te horen
met een trillingstijd van 0,50 ms.
1p 13 Welke frequentie hoort bij deze toon?
A 2,0 · 10² Hz
B 2,0 · 10³ Hz
C 2,0 · 10⁴ Hz
1p 14 Je ziet het vereenvoudigde beeld van deze toon op het scherm van een
oscilloscoop.
[FIGUUR: Een sinusgolf met een periode die overeenkomt met 4 horizontale hokjes en een amplitude die overeenkomt met 2 verticale hokjes. De sinusgolf kruist de horizontale as op het begin en na 2 hokjes. De verticale as is gelabeld met 0.]
Wat is de tijd per hokje?
A 0,05 ms
B 0,1 ms
C 0,2 ms
D 2,5 ms
GT-0173-a-18-1-o
6/15
lees verder

### Pagina 7

1p 15 Tijdens het onderzoek wordt het geluidsniveau verlaagd tot de violist deze
toon niet meer hoort.
→ Omcirkel in de zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheden.
De violist heeft een leeftijd van 50 jaar.
1p 16 Wat is juist over de gemiddelde afname van de gehoorgevoeligheid bij
deze leeftijd? Gebruik BINAS.
A Bij hoge tonen is de afname het grootst.
B Bij lage tonen is de afname het grootst.
C Bij hoge en lage tonen is de afname gelijk.
D Bij 50 jaar is er geen afname van de gehoorgevoeligheid.
1p 17 Bij een toon van 1000 Hz is bij de violist een afname van de
gehoorgevoeligheid van 10 dB gemeten.
→ Omcirkel in de zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid.
1p 18 De violist krijgt na het onderzoek enkele aanbevelingen.
Bij welke aanbeveling is er sprake van absorptie van geluid?
A bij minder hard spelen
B bij minder vaak spelen
C bij oordopjes dragen
GT-0173-a-18-1-o 7 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 8

Jacuzzi plaatsen
Tim en Anneke laten een jacuzzi in hun tuin plaatsen. Een hoogwerker tilt
de jacuzzi over het huis naar de achtertuin.
vaste katrol
A
losse katrol met haak
De zwaartekracht op de jacuzzi is 18 kN.
1p 19 Met een staalkabel over de twee katrollen wordt de jacuzzi
omhooggehesen.
Hoe groot is de spankracht in de staalkabel bij A?
A 36 kN
B 18 kN
C 12 kN
D 9 kN
E 6 kN
2p 20 De hoogwerker tilt de jacuzzi over een afstand van 8,2 m omhoog.
Bereken de benodigde arbeid.
3p 21 De jacuzzi hangt in banden aan de haak van de losse katrol.
Je ziet op de uitwerkbijlage een vereenvoudigd zijaanzicht.
Bepaal met een constructie de grootte van de kracht langs P vanuit de
haak. Vul de grootte van de kracht in onder de afbeelding.
GT-0173-a-18-1-o
8/15
lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 22 De banden waar de jacuzzi in hangt, zijn net te lang om de jacuzzi over
het huis te krijgen. Daarom worden de banden iets ingekort.
Je ziet een vereenvoudigd zijaanzicht voor en na het inkorten van de
banden.
[FIGUUR: Twee vereenvoudigde tekeningen van hoe een jacuzzi kan worden ingekort.]
voor inkorten
na inkorten
staalkabel
banden
Op de uitwerkbijlage staan over de gevolgen van het inkorten twee
zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Afstand-app
De afstand tot een voorwerp meet je met een app op je smartphone.
[FIGUUR: Een screenshot van een smartphone-app genaamd "Flying Ruler" die afstanden meet.]
De smartphone zendt geluid uit. Even later ontvangt de smartphone het
weerkaatste geluid. Met het tijdsverschil tussen zenden en ontvangen
berekent de smartphone de afstand tot een voorwerp.
De app is geijkt voor een geluidssnelheid van 340 m/s.
3p 23 Bereken de tijd die het geluid onderweg is. Gebruik het gegeven op de
afbeelding.
2p 24 Noteer de temperatuur waarbij de geluidssnelheid van de app geijkt is, in
Kelvin en in graden Celsius.
GT-0173-a-18-1-0
9 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 10

Elektriciteitsproef
Ryan en Ayo doen een practicum met elektrische schakelingen. Je ziet een afbeelding van hun opstelling en het schakelschema.

[FIGUUR: Foto van een experimentele opstelling met een spanningsbron en meters, naast een schematische weergave van een elektrische schakeling met een spanningsbron, een vaste weerstand van 240 Ohm en een variabele weerstand van 0-360 Ohm.]

2p 25 Ryan meet de spanning over en stroomsterkte door de variabele weerstand.
Je ziet het schakelschema met mogelijke aansluitpunten voor de spanningsmeter en de stroommeter.

[FIGUUR: Schakelschema met genummerde aansluitpunten (1, 2, 3, 4, 5) en een batterijsymbool met een spanningsbron van 6V, een weerstand van 240 Ohm en een variabele weerstand.]

→ Zet in de tabel op de uitwerkbijlage achter elke meter een kruisje bij de plaats(en) waar Ryan de juiste metingen kan doen.
Ryan stelt de spanningsbron in op 6,0 V. Hij zet de variabele weerstand in
de stand 10 Ω.

2p 26 Bereken de stroomsterkte door de schakeling.

GT-0173-a-18-1-o
10 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 11

1p 27 Wat is de functie van de vaste weerstand van 240 $\Omega$? 
Die voorkomt dat 
A de spanning over de variabele weerstand 0 V wordt.
B de stroomsterkte door de variabele weerstand 0 A wordt.
C de totale weerstand 0 $\Omega$ wordt.

1p 28 Ayo stelt de variabele weerstand in op een grotere waarde.
Wat gebeurt er met de spanning over de vaste weerstand?
A De spanning blijft gelijk.
B De spanning neemt af.
C De spanning neemt toe.

Ryan zet de variabele weerstand op verschillende standen. Hij meet 
steeds de stroomsterkte door de schakeling. Je ziet een tabel met zijn
resultaten.

| $R_{\text{variabel}}$ ($\Omega$) | $I$ (mA) |
|---|---|
| 40 | 21,5 |
| 100 | 17,5 |
| 150 | 15,5 |
| 240 | 12,5 |
| 300 | 11,0 |
| 360 | 10,0 |

3p 29 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de
grafiek.

1p 30 Bepaal de stroomsterkte door de variabele weerstand bij een waarde van
200 $\Omega$ .

GT-0173-a-18-1-0 11 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 12

Koken op gas
Op de camping kun je koken op propaangas. De gasfles is via een
drukregelaar en een gasslang op een gasstel aangesloten.
[FIGUUR: Een camping kooktoestel met een gasfles en een drukmeter.]
De druk van het gas in de volle gasfles is 40 N/cm².
1p 31 Noteer deze druk in N/m².
2p 32 De aansluiting van de drukregelaar heeft een oppervlak van 0,25 cm².
→ Bereken de kracht van het gas op de aansluiting.
Bij deze druk en bij kamertemperatuur is een deel van het propaan in de
fles vloeibaar.
1p 33 Je ziet op de uitwerkbijlage een afbeelding van de gasfles.
→ Noteer naast de afbeelding de fase van het propaan in elk deel van de
fles.
Door het openen van de gaskraan neemt de hoeveelheid propaan in de
gasfles af.
1p 34 Je ziet op de uitwerkbijlage een zin over het propaan in de gasfles.
→ Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid.
2p 35 De drukregelaar zorgt ervoor dat de druk in de gaslang constant is.
Je ziet op de uitwerkbijlage drie grafieken tijdens het gebruik van het
gasstel.
→ Omcirkel bij elk diagram de juiste grootheid bij de verticale as.
GT-0173-a-18-1-o
12 / 15
lees verder ►►►

### Pagina 13

Propaan heeft dezelfde verbrandingsproducten als aardgas.

1p 36 Noteer de energiesoort die propaan heeft.

2p 37 Leg uit of het verbranden van propaan een natuurkundig proces of een
chemische reactie is.

1p 38 Noteer een verbrandingsproduct dat zorgt voor een versterkt
broeikaseffect.

2p 39 Met het gasstel wordt water aan de kook gebracht. Hiervoor is 334 kJ
energie nodig.
→ Bereken het volume aan propaangas in L dat hiervoor minimaal nodig
is. Gebruik bij je berekening de tabel 'Verbrandingswarmte van enkele
stoffen' in BINAS.

GT-0173-a-18-1-o
13 / 15
lees verder ►►►


### Pagina 14

Zaklampje
Er is een zaklampje dat je kunt laten werken met een ingebouwde
dynamo. In het zaklampje zit ook een accu.
[FIGUUR: Een zaklampje met een sleutelring eraan, met een aan de zijkant uitstekende slinger.]
2p 40 De accu kun je opladen door aan een slinger te draaien waarmee je een
kleine dynamo aandrijft.
→ Noteer de twee onderdelen in een dynamo die nodig zijn om
elektrische energie op te wekken.
2p 41 Het zaklampje heeft twee leds. Elke led werkt op een spanning van 3,6 V.
Je ziet op de uitwerkbijlage een deel van het schakelschema.
→ Maak het schakelschema compleet met de twee leds.
GT-0173-a-18-1-o
14 / 15
lees verder

### Pagina 15

1p 42 Je ziet een afbeelding van het opengemaakte zaklampje.
[FIGUUR: Interne componenten van een zaklampje, waaronder tandwielen en een motor.]
Je ziet vier afbeeldingen van een aantal onderdelen.
[FIGUUR: Vier afbeeldingen van onderdelen: een printplaat met diodes, twee LED's op een printplaat, een kleine elektromotor, en een batterij.]
Welke onderdelen zijn dat?
A accu, diode, leds, motor
B accu, diode, dynamo, leds
C accu, dynamo, leds, weerstand
D diode, leds, motor, weerstand
2p 43 De capaciteit van de opgeladen accu is 20 mAh. Zet je het zaklampje aan,
dan levert de accu een stroom van 8,0 mA.
→ Bereken de tijd die het zaklampje op een volle accu kan branden.
2p 44 Op de verpakking van het zaklampje staan twee pictogrammen.
→ Noteer op de uitwerkbijlage onder elk pictogram de juiste betekenis.
GT-0173-a-18-1-o 15 / 15 einde