# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2017/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2017
tijdvak 2
dinsdag 20 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0173-a-17-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
– Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Gymzaalgeluid
Shirley en Senna zien dat de gymleraren tijdens de gymles oordopjes in
heeft.
Voor hun sectorwerkstuk zoeken ze uit of dat nodig is.
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een oor met een gehoorgang en een oordopje.]

Op hun smartphone staat een app (programma) om het geluidsniveau te
meten.

GT-0173-a-17-2-0
2/16
lees verder

### Pagina 3

1p 1 Ze testen de app door de smartphone bij een apparaat te houden.
Ze zetten het apparaat aan en uit.
Je ziet een afbeelding van hun geluidsopname.
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'geluidsniveau (dB)' van 0 tot 110 en op de x-as 'tijd'. De grafiek toont een signaal dat eerst snel stijgt tot ongeveer 105 dB, daarna daalt tot ongeveer 55 dB, weer stijgt tot ongeveer 65 dB, en daarna fluctueert tussen ongeveer 50 dB en 70 dB.]
Bij welk apparaat hoort deze geluidsopname? Gebruik de tabel
'Gehoorgevoeligheid' in BINAS.
A autolaxon op 1 m
B elektrisch scheerapparaat
C haardroger
D mp3 speler voluit spelend
1p 2 Shirley en Senna meten hun smartphone het geluidsniveau tijdens de
gymlessen. Ze vinden een gemiddeld geluidsniveau van 92 dB.
Op die dag is de lerares gedurende 7 uur in de gymzaal.
→ Noteer de reden dat de lerares oordopjes in heeft. Gebruik bij je
antwoord de tabel 'Maximale blootstellingsduur' in BINAS.
2p 3 De lerares zegt dat ze vooral last heeft van geluid dat in de gymzaal
weerkaatst.
Shirley en Senna sluiten hun sectorwerkstuk daarom af met een
aanbeveling.
Je ziet in de uitwerkbijlage twee zinnen uit de aanbeveling.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
GT-0173-a-17-2-o 3 / 16 lees verder

### Pagina 4

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": "Luchtig te werk",
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "transcription": "Luchtig te werk\n\nHilbert heeft een luchtkrik die met uitlaatgassen wordt opgeblazen.\n\n[FIGUUR: Een foto van een opblaasbare krik onder een auto.]\n\nIn de handleiding staan gegevens van deze luchtkrik.\n\n| hoogte (opgeblazen) |\n|-------------------|---------------------------|\n| opppervlakte grondvlak (opgeblazen) |\n| hefvermogen |\n\n| 50 cm |\n| 1850 cm² |\n| 1500 kg |\n\n1p 4 Welke natuurkundige grootheid hoort bij de eenheid kg?\nA gewicht\nB kracht\nC massa\nD vermogen\n\n2p 5 Voor het verwisselen van een wiel

### Pagina 5

Malen
Bij een opgraving is een maal-installatie gevonden. De paal die gebruikt
werd bij het ronddraaien van de maalsteen is afgebroken.
[FIGUUR: Foto van een stenen maalsteen met een centrale paal.]
1p 8 Je ziet in de uitwerkbijlage een schematisch bovenaanzicht van de maal-
installatie.
$
ightarrow$ Teken in de afbeelding met een vector de juiste richting van de
spierkracht in S om de steen rond te draaien. Gebruik een vector met
een lengte van 2 cm.
[FIGUUR: Schematische weergave van een maalsteen met de draai-as D, de spierkracht-arm l en de afstand 0,6 m.]
9 Om de maalsteen met constante snelheid in beweging te houden, was
een spierkracht nodig van 275 N. De rolweerstand van de draaiende
maalsteen was in die situatie 750 N.
Die spierkracht werd op een afstand $l$ tot het draaipunt D van de
installatie geleverd.
$
ightarrow$ Bereken de afstand $l$. Gebruik de momentenwet en het gegeven in de
afbeelding.
GT-0173-a-17-2-0
5/16
lees verder

### Pagina 6

Trillend zaagblad
Max en Anne doen een practicum over het trillen van een zaagblad.
Je ziet een deel van de opdracht.
Opstelling:
• Maak het zaagblad vast aan het statief (zie afbeelding).
• Bevestig een blokje van 50 gram aan het uiteinde van het zaagblad.
Meten:
• Breng het zaagblad in trilling.
• Meet met een stopwatch de tijd die nodig is voor 10 trillingen.
• Noteer die tijd in een tabel.
• Herhaal de meting 2x en bereken de gemiddelde tijd.
[FIGUUR: Een zaagblad bevestigd aan een statief met een blokje aan het uiteinde.]
de meetopstelling
Je ziet een tabel met hun meetresultaten.
10 trillingen
tijd (s)
meting 1
4,14
meting 2
4,10
meting 3
4,12
gemiddelde tijd
4,12
3p
10
Bereken de frequentie van het trillende zaagblad.
GT-0173-a-17-2-0
6/16
lees verder

### Pagina 7

Het doel van de proef is:
'Bepaal het verband tussen de trillingstijd en de massa aan het zaagblad'.

Max en Anne klemmen daarvoor aan het zaagblad een steeds grotere
massa.
Ze brengen het zaagblad in trilling en berekenen steeds de trillingstijd.
Je ziet een tabel met hun meetresultaten.

| massa (g) | trillingstijd (s) |
| :-------- |
| 50        | 0,41              |
| 100       | 0,58              |
| 150       | 0,71              |
| 200       | 0,82              |
| 250       | 0,92              |

3p 11 Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de
grafiek van de trillingstijd tegen de massa.

1p 12 Bepaal en noteer op de uitwerkbijlage de massa van het blokje bij een
trillingstijd van 0,75 s.

1p 13 Max en Anne verplaatsen het zaagblad een stukje naar rechts.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een zaagblad bevestigd aan een klem. De linker afbeelding toont het zaagblad 'voor het verplaatsen' en de rechter afbeelding toont het zaagblad 'na het verplaatsen'.]

voor het verplaatsen
na het verplaatsen

Aan het uiteinde klemmen ze een massa van 200 g.
Wat is juist over de trillingstijd van het zaagblad in deze stand?
A meer dan 0,82 s
B minder dan 0,82 s
C ook 0,82 s

GT-0173-a-17-2-0
7/16
lees verder

### Pagina 8

Leg Press

Mitch traint zijn beenspieren met een apparaat.

[FIGUUR: Een man ligt op een leg press apparaat en duwt met zijn benen tegen gewichten.]

Om zijn beenspieren te belasten, kan Mitch gewichten aan een halter van het apparaat bevestigen. Deze gewichten zijn schijven van metaal.

3p 14 De gewichten hebben samen een massa van 120 kg. Het totale volume
van de gewichten is 15,3 dm³.

→ Bereken de dichtheid en noteer van welk metaal de gewichten
gemaakt kunnen zijn.

2p 15 Er zijn ook even zware gewichten met een rubberen buitenlaag.
Vergelijk een gewicht mét rubberen buitenlaag met een gewicht zónder
die laag.
Je ziet in de uitwerkbijlage drie zinnen.

→ Omcirkel in de tweede en derde zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-17-2-o
8/16
lees verder

### Pagina 9

Mitch duwt de halter met gewichten omhoog.

[FIGUUR: Schematische tekening van een persoon die op een apparaat ligt om de benen te strekken en een gewicht omhoog te duwen.]

20 cm

m = 140 kg

2p 16 Bereken met de gegevens in de afbeelding de toename van de zwaarte-
energie van de halter met gewichten bij het omhoog duwen.

Mitch duwt de halter zo hoog mogelijk. Zijn benen zijn dan gestrekt.
Je ziet in de uitwerkbijlage een afbeelding met de zwaartekracht op de
halter met gewichten (140 kg) in die stand.

2p 17 Toon met een berekening aan dat de krachtenschaal 1 cm $\stackrel{\textstyle \approx}{\textstyle \sim}$ 400 N is.
Noteer je berekening op je eigen antwoordblad.

3p 18 Bepaal met een constructie de kracht van de halter met gewichten op de
benen. Noteer de grootte onder de afbeelding.

1p 19 Er bestaan meer apparaten om beenspieren te trainen. Bij elk apparaat
worden even zware gewichten verplaatst.
Bij welk apparaat moet Mitch de grootste spierkracht leveren?

[FIGUUR: Drie schematische tekeningen (A, B, C) van apparaten om beenspieren te trainen, elk met een liggende persoon en een halter met gewichten in verschillende posities.]

A
B
C

GT-0173-a-17-2-0
9/16
lees verder

### Pagina 10

Valhelm
Erik en Maarten testen de werking van een valhelm.
1p
20
De valhelm heeft een zachte binnenkant.
Noteer een veiligheidsvoorziening in een auto waarmee de zachte
binnenkant te vergelijken is.
1p
21
Wat is juist over het nut van het dragen van een valhelm bij een val?
A De valhelm vergroot de reactietijd van het hoofd.
B De valhelm verkleint de remtijd van het hoofd.
C De valhelm vergroot de remweg van het hoofd.
D De valhelm verkleint de remweg van het hoofd.
Maarten laat de helm (massa 1,3 kg) vanaf de derde verdieping vallen.
3p
22
De helm raakt de grond met een snelheid van 50 km/h.
Bereken van welke hoogte hij de helm heeft laten vallen.
2p
23
Je ziet in de uitwerkbijlage vier grafieken. Over die grafieken staan twee
zinnen.
Zet achter elke zin één kruisje in de kolom die hoort bij de beweging
van de valhelm.
2p
24
Na de val bekijkt Erik de helm (massa 1,3 kg). De helm is ingedeukt.
Uit deze indeuking berekent hij dat de helm bij het neerkomen een
vertraging kreeg van 2,3 · 103 m/s².
Bereken de grootte van de kracht die tijdens het indeuken op de helm
heeft gewerkt.
GT-0173-a-17-2-0
10 / 16
lees verder

### Pagina 11

Slagroom
Voor het maken van verse slagroom kun je een slagroomspuit gebruiken.
In de houder van de slagroomspuit doe je vloeibare room.
Op de houder sluit je een patroon met stikstof aan.
greep
stikstofpatroon
houder
Het stikstof in de patroon is onder hoge druk samengeperst tot een
vloeistof.
1p 25 Op de patroon staat dit veiligheidspictogram.
[FIGUUR: Een veiligheidspictogram met een cilinder die een gas aangeeft]
In welke categorie hoort dit pictogram?
A gebod
B verbod
C waarschuwing
D brandpreventie
2p 26 Druk je de greep van de slagroomspuit in, dan stroomt het stikstof in
gasvorm uit het patroon. Dit stikstofgas blaast de room op tot verse
slagroom.
→ Leg uit of er sprake is van een chemische reactie of een natuurkundig
proces als het stikstof gasvormig wordt.
GT-0173-a-17-2-0
11 / 16
lees verder

### Pagina 12

Naafdynamo
Een naafdynamo is een fietsdynamo
die in de naaf van het voorwiel van
een fiets is ingebouwd.
[FIGUUR: Detail van een fietsnaaf met spaakwiel]
2p 27
Noteer de twee belangrijkste onderdelen in een dynamo waarmee
elektrische energie wordt opgewekt.
1p 28
De behuizing (buitenkant) van de naafdynamo is gemaakt van aluminium.
Welke stofeigenschap maakt aluminium geschikt als behuizing?
A corrosiebestendigheid
B elektrische geleider
C glanzend oppervlak
3p 29
Op de naafdynamo zijn een voorlampje en een achterlampje parallel
aangesloten. Met één schakelaar worden beide lampjes in- of
uitgeschakeld.
→ Teken op de uitwerkbijlage het schakelschema.
Het vermogen van de dynamo hangt af van de snelheid waarmee je fietst.
Je ziet een tabel met gegevens bij een bepaalde snelheid.
naafdynamo
lampjes
spanning
6,0 V
vermogen voorlampje
2,4 W
opgenomen vermogen
4,8 W
vermogen achterlampje
0,6 W
afgegeven vermogen
3,0 W
2p 30
Bereken de stroomsterkte door het voorlampje als dit op de naafdynamo
is aangesloten.
2p 31
Over de fietslampjes staan op de uitwerkbijlage drie zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
2p 32
Bereken het rendement van de naafdynamo bij deze snelheid.
GT-0173-a-17-2-0
12 / 16
leees verder ► ► ►

### Pagina 13

1p 33 Van de naafdynamo zie je een grafiek van het opgenom en vermogen
tegen de snelheid.
8
Pop
(W)
6
4
2
0
5
10
15
20
25
v (km/h)
Bij welke snelheid is het afgegeven vermogen van de naafdynamo
3,0 W?
A 10,2 km/h
B 17,0 km/h
C 22,0 km/h
GT-0173-a-17-2-o
13 / 16
lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Schemerschakelaar
Jurian heeft een bouwpakket voor een schemerschakelaar.
Met deze schakeling gaat een lamp branden als het donker wordt.
[FIGUUR: Diagram van een schemerschakelaar circuit met een lamp, 24V batterij, en sensor]
1p 34 Voor het onderdeel dat maar in één richting stroom doorlaat, staat in de
handleiding een waarschuwing:
Let op de plus- en de min-pool!
Bij welk elektronica-onderdeel hoort deze waarschuwing?
A diode
B LDR
C relais
D weerstand
In het bouwpakket zitten elektronica-onderdelen en een printplaatje.
Je ziet de printplaat waarop Jurian al een deel van de onderdelen heeft
gesoldeerd.
[FIGUUR: Foto van een printplaat met gesoldeerde elektronische componenten, waaronder een LDR en een relais]
GT-0173-a-17-2-o
14 / 16
lees verder

### Pagina 15

3p 35 Op de printplaat heeft Jurian twee weerstanden van 150 kΩ en 47 kΩ
parallel gesoldeerd.
→ Bereken de vervangingsweerstand van deze twee weerstanden.
De schemerschakelaar zorgt ervoor dat een lamp gaat branden als het
donker wordt. Je ziet een vereenvoudigd schema van de schakeling.
In de getekende situatie valt er licht op de LDR en de lamp is uit.
[FIGUUR: Elektrisch schema met een spanningsbron van 12V, een LDR, twee weerstanden, een transistor, een schakelaar en een lamp met een 24V spanningsbron.]
1p 36 In het schema staan drie punten aangegeven.
Waar is de stroom het kleinst als er licht op de LDR valt?
A punt 1
B punt 2
C punt 3
2p 37 Het wordt donker. Op de uitwerkbijlage staan over deze situatie een
viertal zinnen.
→ Omcirkel in de tweede en vierde zin de juiste mogelijkheid.
2p 38 Als het donker is, brandt de lamp. De weerstand van de lamp is dan
5,7 Ω.
→ Bereken de stroomsterkte door de lamp in deze situatie.
1p 39 Jurian heeft na zijn soldeerwerk resten (soldeer)tin.
Bij het verzamelpunt van de gemeente wordt dit afval in de blikbak
verzameld.
→ Wat gebeurt er met dit afval? Gebruik BINAS.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0173-a-17-2-o
15/16
lees verder

### Pagina 16

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {
    "subject": null,
    "year": null,
    "tijdvak": null
  },
  "figures": [
    "Een boot met een persoon in een badje, waaruit rook komt"
  ],
  "keywords": "hout, verbranding, warmte, massa, zwaveldioxide, milieu, broeikaseffect, zure regen, thermische verontreiniging"
}
```