# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2017 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2017/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2017
tijdvak 1
vrijdag 19 mei
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 44 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
GT-0173-a-17-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
– Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
– Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
– Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
– Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Thee zetten
Hans drinkt graag thee. Met een elektrische waterkoker brengt hij water
aan de kook.
2p 1 De waterkoker (600 W) brengt in 3 minuten een hoeveelheid water aan de
kook.
→ Bereken hoeveel energie de waterkoker heeft omgezet.
Hans giet het hete water in een glazen theepot. Hij doet theeblaadjes in
het hete water en legt een deksel op de theepot.
2p 2 Na een tijdje ziet Hans aan de onderkant van het deksel waterdruppels
hangen. Deze waterdruppels ontstaan door een faseovergang.
In de uitwerkbijlage staan over deze faseovergang twee zinnen.
→ Maak elke zin compleet.
GT-0173-a-17-1-o
2/16
lees verder

### Pagina 3

1p 3 Als Hans de thee sterk genoeg vindt, schenkt hij de thee door een zeefje
in een theeglas.
Bij welk afval horen de theeblaadjes?
A bij het GFT
B bij het KCA
C bij het restafval
2p 4 Hans vergeet zijn thee op te drinken. De thee is in 30 minuten afgekoeld
van 80 °C (t = 0) tot de temperatuur in de kamer (20 °C).
→ Schets in het diagram op de uitwerkbijlage de grafiek die het verloop
van de temperatuur van de thee weergeeft van t = 0 tot t = 50 minuten.
GT-0173-a-17-1-o 3 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 4

Carbid schieten
Carbid wordt gebruikt bij het melkbusschieten.
[FIGUUR: Drie stadia van het carbid schieten proces: 1. Een melkbus met aan de bovenkant carbid en daaronder water, met een plus-teken ertussen. 2. Een melkbus met de tekst 'brandbaar gas' en een pijl naar rechts. 3. Een melkbus met een voetbal erboven en een pijl naar rechts.
Carbid gaat samen
met water in de
ijzeren melkbus.
Het brandbare gas
dat ontstaat wordt
aangestoken.
De gassen in de melkbus
worden heel warm en de
druk neemt toe.
De bal vliegt met een knal
van de melkbus af.
5 Bij het carbid schieten is sprake van chemische reacties en natuurkundige
processen.
→ Zet in de tabel op de uitwerkbijlage in elke regel een kruisje in de
juiste kolom.
6
Waardoor vliegt de bal (met een knal) van de melkbus af?
In de melkbus wordt:
A de kracht van de gassen op de bal veel groter.
B de totale massa van de stoffen veel groter.
C het oppervlak tussen de gassen en de bal veel kleiner.
2p 7
In de ijzeren melkbus wordt tijdens de verbranding een temperatuur
bereikt van 700 °C.
→ Bereken hoeveel graden Celsius deze temperatuur onder het
smeltpunt van ijzer ligt. Gebruik BINAS.
1p 8
Na afloop is de melkbus ook aan de buitenkant warm.
Wat is de belangrijkste vorm van warmtetransport die hiervoor zorgt?
A geleiding
B
straling
C
stroming
GT-0173-a-17-1-o
4 / 16
le
es verder

### Pagina 5

1p 9 Als de gasdruk groot genoeg is, vliegt de bal met een knal van de
melkbui af. Het geluidsniveau op één meter afstand is dan 160 dB.
In welke zone van gehoorgevoeligheid ligt dit geluidsniveau?
A indringend
B extreem luid
C pijngrens
D zeer hinderlijk
1p 10 Op de verpakking van het carbid zit een etiket.
CALCIUM-CARBIDE
Toepassing
CARBID SCHIETEN
Belangrijke aanbevelingen:
Bij het carbid schieten geschikte werkhandschoenen
verplicht te dragen. Verder het volgende:
Draag een
acetyleen gas in contact met water en vochtigheid.
Irriteert de ademhalingswegen en is schadelijk voor
mademen.Gevaar voor oogbeschadiging. Bij contact
met de ogen direct met water uitspoelen en een arts
consulteren.
Luchtdicht bewaren en verpakking droog houden.
8 712297033433
Inhoud: 1000 / 5000 gram.
Afmeting: 50-80 mm.
De pictogrammen op dit etiket zijn verouderd.
Op nieuwe verpakkingen staan andere waarschuwingspictogrammen.
Welk pictogram hoort zeker op het etiket?
A
B
C
D
1p 11 Op het etiket staat: Inhoud: 1000 / 5000 gram.
Welke natuurkundige grootheid hoort bij de genoemde eenheid?
A gewicht
B massa
C volume
GT-0173-a-17-1-o
5/16
lees verder

### Pagina 6

Buiklanding
Darren Taylor is stuntman. Hij laat zich vanaf een platform in een ondiep zwembadje vallen en landt plat op zijn buik.

[FIGUUR: Een foto van een man die van een platform in een zwembad springt]

1p 12
Darren klimt langs een ladder naar het platform. De energie die hij daarvoor nodig heeft, haalt hij uit de verbranding van voedsel.
→ Noteer de energiesoort die er in voedsel zit.

Darren klimt naar het platform boven het wateroppervlak en maakt een vrije val.

2p 13
Je ziet in de uitwerkbijlage vier grafieken. Over die grafieken staan twee zinnen.
→ Zet achter elke zin één kruisje in de kolom die hoort bij de valbeweging van Darren.

Darren (massa 65 kg) maakt de vrije val tot hij het wateroppervlak van het zwembadje raakt. Bij de landing in het zwembadje heeft Darren een
bewegingsenergie van 7150 J.

2p 14
Bereken de snelheid bij het raken van het wateroppervlak.

3p 15
Bereken de afstand van de vrije val.

GT-0173-a-17-1-o
6/16
lees verder ►►►

### Pagina 7

Bij de landing in het zwembadje heeft Darren een energie van 7150 J.
Zijn remweg in het water is 0,30 m.

2p 16 Bereken de kracht op het lichaam van Darren tijdens het afremmen.

2p 17 Darren landt plat op zijn buik.
Vergelijk de landing waarbij hij op zijn buik landt met een landing waarbij
hij rechtop naar beneden valt.

Omcirkel in elke zin in de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-17-1-o
7 / 16
lees verder

### Pagina 8

Vogelbescherming
Er is een rookmelder in de vorm van een vogel. In de rookmelder zit een
LDR. Marion onderzoekt de werking van de rookmelder.
Je ziet een afbeelding van de rookmelder met ernaast een vereenvoudigd
schakelschema.
[FIGUUR: Vereenvoudigd schakelschema van een rookmelder met een LDR, transistor en batterij]
rook
2p
18
Over de werking van deze schakeling staan in de uitwerkbijlage een
aantal zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
1p
19
Op de rookmelder zit een testknop om de batterij te testen.
Bij het indrukken van deze knop onderbreek je een stroomkring en maakt
de zoemer geluid.
Op welke plaats zit deze testknop?
[FIGUUR: Een deels ingekleurde schakeling met genummerde posities 1, 2, 3, en 4]
A op plaats 1
B op plaats 2
C op plaats 3
D op plaats 4
GT-0173-a-17-1-0
8 / 16
lees verder

### Pagina 9

Marion maakt het geluid van de rookmelder zichtbaar op het scherm van
een oscilloscoop.
[FIGUUR: Oscilloscop weergave van een geluidssignaal met een tijdschaal van 0,2 ms]
1p 20 Welk hulpmiddel heeft Marion daarbij gebruikt?
A luidspreker
B microfoon
C toongenerator
3p 21 Bereken met het oscilloscoopbeeld de frequentie van het geluid.
Marion meet de geluidssterkte met een dB-meter. Ze leest 85 dB af.
2p 22 In de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de instelknop voor het
meetbereik en een afbeelding van het display.
→ Zet een kruisje in het vak bij juiste meetbereik (Hi of Lo) en geef op de
schaalverdeling van het display aan waar de wijzer staat.
2p 23 Marion beweert dat ze tijdens het testen geen gehoorbescherming hoeft
te dragen.
→ Leg uit of Marion gelijk heeft. Gebruik de tabel 'Maximale
blootstellingsduur' in BINAS.
2p 24 In de rookmelder zit een volle batterij met een capaciteit van 1200 mAh.
De stroomsterkte door de schakeling is in de stand-by stand 0,16 mA.
→ Bereken na hoeveel tijd de batterij leeg zal zijn in de stand-by stand.
GT-0173-a-17-1-o
9/16
lees verder ►►►

### Pagina 10

Dalende spanning
René en Jeroen onderzoeken tijdens de natuurkundeles een
transformator. De primaire spoel van de transformator is via een
energiemeter aangesloten op netspanning.
[FIGUUR: Een foto van een opstelling met een transformator, een lampje, twee energiemeters en bedrading.]
de werkende opstelling van René en Jeroen
2p 25
In de uitwerkbijlage staat een tabel over onderdelen in een transformator.
→ Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
Op de secundaire spoel is een autolampje aangesloten. Ze meten de
spanning over en de stroom door het lampje.
2p 26
In de uitwerkbijlage staat een afbeelding met een deel van het
vereenvoudigde schakelschema.
→ Maak het schema compleet met lampje, spanningsmeter en
stroommeter.
2p 27
Jeroen sluit het autolampje (45 W / 12 V) aan op een spanning van 12 V.
→ Bereken de stroomsterkte die Jeroen op de stroommeter afleest.
1p 28
René vergelijkt de stroomsterkte die de energiemeter aangeeft met de
stroomsterkte door het autolampje.
De stroomsterkte die de energiemeter aangeeft is:
A even groot
B groter
C kleiner
GT-0173-a-17-1-o 10 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 11

2p 29 René leest op de primaire spoel ($U_{p} = 230$ V) af dat deze 500 windingen
heeft. De secundaire spanning is 12 V.
→ Bereken het aantal windingen van de secundaire spoel. Neem hier
aan dat de transformator ideaal is.
1p 30 De transformator is niet ideaal.
→ Hoe kunnen René en Jeroen dit tijdens het uitvoeren van de proef
waarnemen?
2p 31 René leest op de energiemeter af dat het opgenomen vermogen van de
transformator 85 W is.
Het autolampje brandt met een elektrisch vermogen van 45 W.
→ Bereken het rendement van deze transformator.
GT-0173-a-17-1-o
11 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 12

Happy birds

Een vetbol helpt vogels de winter door te komen.

[FIGUUR: Een afbeelding van een vetbol, lijkt op een soort noot of zaad omringd door vet.]

De vetbol heeft een massa van 84 gram en een gemiddelde dichtheid van
0,96 g/cm³.

2p 32 Bereken het volume van de vetbol.

1p 33 Je ziet drie afbeeldingen van de bol die in een bekerglas met water is
    gelegd.
    Welke afbeelding geeft de plaats van de vetbol in het water juist weer?

[FIGUUR: Drie bekerglazen met water, elk met een bol erin. In A zinkt de bol naar de bodem. In B zweeft de bol in het midden van het water. In C drijft de bol op het water.]

    A
    B
    C

De vetbol zit met een constructie aan het raam.

[FIGUUR: Een schematische weergave van een vetbol die aan een raam hangt met behulp van draad en zuignappen.]

    -zuignappen

1p 34 De zuignappen zijn van plastic.
    → Noteer een materiaaleigenschap die plastic geschikt maakt voor deze
      toepassing.

GT-0173-a-17-1-o
12 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 13

35
3p
In de uitwerkbijlage staat een schematische afbeelding van de constructie
met krachten in punt P.
→
Bepaal met een constructie de resulterende kracht van F, en F₂.
Noteer de grootte van deze kracht onder de afbeelding.
GT-0173-a-17-1-o
13/16
lees verder ►►►

### Pagina 14

Black box
Wietse krijgt bij een practicum elektriciteit drie gesloten doosjes met elk
twee aansluitingen. In elk doosje zit een schakeling.
De docent geeft hem een stickervel met afbeeldingen van de drie
schakelingen.
[FIGUUR: Afbeelding van drie identieke doosjes met aansluitpunten en aan de rechterkant een schematische weergave van drie schakelingen met een lamp, een weerstand en een diode.]
de drie doosjes
het stickervel
Wietse onderzoekt welke schakeling in elk doosje zit.
2p
36
Hij heeft een regelbare gelijkspanningsbron en een stroommeter.
Beschrijf hoe Wietse controleert in welk doosje de diode zit.
Wietse plakt op dat doosje de sticker van de diode en neemt een van
andere twee doosjes.
Hij meet bij dat doosje de stroomsterkte bij verschillende spanningen.
Van zijn metingen maakt hij een diagram.
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as de stroom I (mA) en op de x-as de spanning U (V). De grafiek toont een rechte lijn die door de oorsprong loopt.]
0,150
(mA)
0,100
0,075
0,050
0,025
0
0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
U (V)
1p
37
Noteer de naam
van dit verband tussen spanning en stroom.
GT-0173-a-17-1-o
14/16
lees verder

### Pagina 15

2p 38 Wietse trekt de conclusie dat in dit doosje een weerstand zit.
→ Bereken de grootte van de weerstand in het doosje.
Wietse plakt op dit doosje de sticker van de weerstand.
2p 39 Wietse sluit dan ter controle het derde doosje aan. Hij meet de
stroomsterkte bij verschillende spanningen en tekent de grafiek.
I
←→ U
Over deze grafiek staan in de uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Op het derde doosje plakt Wietse de sticker van het lampje en levert de
doosjes in bij zijn docent.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-0173-a-17-1-o
15 / 16
lees verder

### Pagina 16

Autotest
Een sportauto wordt getest op optrekken en afremmen.
Je ziet de metingen bij het optrekken van de auto.

tijd (s) | snelheid (km/h)
------- | --------------
0,0     | 0
1,0     | 40
3,0     | 100
5,5     | 150
7,5     | 180
9,5     | 200

Op de uitwerkbijlage staat een diagram.
3p 40 Zet in het diagram alle meetpunten uit en teken de grafiek van de snelheid
tegen de tijd.
1p 41 Bepaal en noteer op de uitwerkbijlage de tijd die de sportauto nodig heeft
om op te trekken tot een snelheid van 70 km/h.
1p 42 Wat is juist over de versnelling tijdens de beweging?
A De versnelling blijft constant.
B De versnelling neemt af.
C De versnelling neemt toe.
1p 43 Wat is juist over de totaal tegenwerkende kracht bij toenemende
snelheid?
A Deze kracht blijft gelijk.
B Deze kracht neemt af.
C Deze kracht neemt toe.
3p 44 Bij een snelheid van 100 km/h remt de sportauto. De auto staat in 2,3 s
stil.
→ Bereken de vertraging van deze sportauto tijdens het remmen.
GT-0173-a-17-1-0
16 / 16
einde