# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2015
tijd vak 2
donderdag 18 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-0173-a-15-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet meer. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Vermeld bij een berekening altijd welke grootheid berekend wordt.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Nat pak

Jasper doet aan triathlon. Een triathlon bestaat uit drie onderdelen: zwemmen, fietsen en hardlopen.
Het zwemmen vindt plaats in buitenwater. De sporters dragen hierbij een wetsuit.
[FIGUUR: Atleten in wetsuits rennen het water in tijdens een triathlon.]
Een wetsuit is van neopreen (een rubberachtige kunststof) gemaakt.
Bekijk de informatie over het wetsuit.
[FIGUUR: Een wetsuit en een diagram dat de isolerende werking van een wetsuit weergeeft.]

GT-0173-a-15-2-o
2 / 15
lees verder ► ► ►

### Pagina 3

2p 1 De dichtheid van neopreen zonder gasbelletjes is 1,23 g/cm³.
Met gasbelletjes is de dichtheid van het wetsuit kleiner dan 1,0 g/cm³.
In de uitwerkbijlage staat een tabel met materialen en eigenschappen van
een wetsuit.
→ Geef met vier kruisjes aan welke gunstige eigenschap(pen) elk
materiaal voor de sporter heeft.
2p 2 Bij het zwemmen is er in het lichaam sprake van een energieomzetting.
→ Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de energiesoorten voor en
na de energieomzetting.
2p 3 Bij het zwemmen leveren de spieren van Jasper 108 kJ nuttige energie.
Het rendement van deze omzetting is bij Jasper 9,0%.
→ Toon met een berekening aan dat Jasper 1200 kJ energie heeft
omgezet.
Vóór het onderdeel fietsen wil Jasper zijn energieniveau weer op peil
brengen. Hij neemt daarvoor sportvoeding.
Je ziet een knijpflesje met sportvoeding.
[FIGUUR: Een knijpflesje met sportvoeding, merk 'isostar', smaak 'apple', met de tekst 'Acti FOOD', 'FLAVOUR', '> Rich in Carbohydrates', '> Vitamin C, E, B1', 'NEW IMPROVED TASTE'.]
2p 4 Om zijn verbruikte hoeveelheid energie aan te vullen heeft hij drie
knijpflesjes nodig.
→ Bereken hoeveel MJ energie er in één knijpflesje zit.
GT-0173-a-15-2-0 3 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 4

Strandwacht Emily

EMILY is een op afstand bestuurbare reddingsboei. De kustwacht gebruikt deze reddingsboei om zwemmers in nood uit het water te halen.
[FIGUUR: Drie afbeeldingen die een strandwacht met een reddingsboei laten zien, een zwemmer in het water, en een zwemmer die op een reddingsboei ligt.]

3p 5 Bij een test in een zwembad is de reddingsboei 60 meter van de zwemmer verwijderd. De reddingsboei heeft een gemiddelde snelheid van 54 km/h.
→ Bereken hoeveel tijd EMILY nodig heeft om bij de zwemmer te komen.

1p 6 De reddingsboei drijft op het water. Je ziet drie verschillende situaties waarin de opwaartse kracht en de zwaartekracht op de reddingsboei getekend zijn.
In welke situatie zijn de krachten juist getekend?
[FIGUUR: Drie diagrammen, A, B en C, die krachten op een reddingsboei voorstellen. In A zijn de krachten naar beneden gericht. In B zijn de krachten naar beneden en naar boven gericht. In C zijn de krachten naar boven gericht.]

De reddingsboei is voorzien van een onderwater sonar. Hiermee kan de reddingsboei door middel van geluid zelf zwemmers opsporen.

2p 7 Over de sonar staan op de uitwerkbijlage twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

3p 8 Bij een test in een zwembad met zoet water meet de sonar een tijdsverschil van 0,05 seconde tussen zenden en ontvangen.
→ Bereken de afstand tussen de sonar en de zwemmer.

2p 9 De test wordt herhaald in een bad met zeewater. We vergelijken de resultaten in zoet water met die in zout water. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-15-2-o 4 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 5

Vliegensvlug stijgen
Op een vliegdekschip moeten straaljagers over een zeer korte afstand
kunnen opstijgen.
[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een vliegdekschip. Op de linker afbeelding staat het schip in de haven, met veel mensen op de kade. Op de rechter afbeelding is een straaljager bezig met opstijgen vanaf het dek.]
1p 10 De straalmotoren leveren niet voldoende kracht om de straaljager over
zo'n korte afstand voldoende snelheid te geven.
De extra kracht die nodig is voor het opstijgen wordt geleverd door een
katapult.
Hoe noem je de kracht van de katapult en de straalmotoren samen?
A normaal-
kracht
B motor-
kracht
C resulterende
kracht
D veerkracht
4p 11 Het vliegtuig moet over een korte afstand versnellen om veilig van het dek
los te komen.
De katapult en de motoren samen, leveren voor de versnelling een kracht
van 880 kN. Deze versnelling duurt 2,2 s.
De massa van het vliegtuig is bij vertrek 24 000 kg.
→ Bereken de snelheid in km/h die het vliegtuig bij het loskomen bereikt.
1p 12 Piloten moeten goed getraind zijn om deze grote versnelling lichamelijk
aan te kunnen. Je ziet een tabel met g-krachten ($1 g = 9,8 \text{ m/s}^2$) en de
symptomen voor ongetrainde mensen.
Welke symptomen heeft een ongetraind persoon als hij een versnelling
van 36,7 m/s² ondervindt?
A 1 tot 2 g Goed te verdragen, tinteling in de buik
B 2 tot 3 g Verkleining van het gezichtsveld treedt op
C 3 tot 4 g Gezichtsveld wordt wazig en kleuren vallen weg
D 4 tot 5 g Geheugenverlies
E 5 tot 6 g Bewusteloosheid
GT-0173-a-15-2-0
5 / 15
leest verder ►►►

### Pagina 6

Varend bad

Frank heeft een boot gebouwd waarin je tijdens het varen een warm bad neemt.
[FIGUUR: Een boot die als warm bad fungeert, met mensen erin, drijvend op water.]

Voor het verwarmen van het water verbrandt Frank (droog) hout in een houtbrander.

1p 13 Bij de verbranding van het hout ontstaan verbrandingsgassen.
→ Noteer één van deze gassen die het broeikas-effect versterkt.

1p 14 In de wand van de houtbrander loopt een waterleiding. Daar neemt het water warmte op.
De leiding loopt ook door de binnenwand van de boot. Daar staat het water warmte af aan het badwater.
Door welke vorm van warmtetransport wordt de warmte via de binnenwand aan het badwater afgestaan?
A geleiding
B straling
C stroming

1p 15 Na een dag varen wil Frank de boot aanmeren. Hij merkt dat de boot hoger is komen te liggen.
→ Noteer een reden waardoor de boot hoger in het water is komen te liggen.

GT-0173-a-15-2-o 6 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 7

Niets aan de haak

Een mobiele kraan wordt gebruikt voor het verplaatsen van zware voorwerpen.
[FIGUUR: Een foto van een mobiele kraan op een bouwterrein, met woningen op de achtergrond.]

1p 16 De ijzeren kraan is tegen corrosie beschermd.
→ Noem een manier om het ijzer van deze kraan tegen corrosie te beschermen.

3p 17 De kraanarm bestaat uit ijzeren profielen en kabels met een totaal volume van 95,3 dm³.
→ Bereken de massa van de kraanarm.

3p 18 In de uitwerkbijlage staat een schematische tekening van een deel van de kraanarm. Er zijn twee krachten getekend vanuit het punt waar de last aan de kraanarm hangt.
→ Bepaal met een constructie de resultante van deze twee krachten. Noteer de grootte onder de figuur. De krachtenschaal is 1 cm = 1000 N.

1p 19 Aan de haak hangt een blok beton. Het blok beweegt van de kraan af.
[FIGUUR: Twee schematische tekeningen van een kraanarm met een spankabel en een last eronder. Links is de last dichter bij de toren van de kraan, rechts verder weg.]
Over de kracht in de spankabel staat in de uitwerkbijlage een zin.
→ Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-15-2-o 7 / 15 lees verder

### Pagina 8

Oranje dolt met geluidsmeters

In een aantal
steden staan geluidssensoren die het vliegtuiglawaai
registreren.
Behalve vliegtuiglawaai registreren de sensoren ook ander geluid.
Tijdens de tv-uitzending van een wedstrijd van het Nederlands elftal in
Japan registreerden geluidssensoren in woonwijken het gejuich bij het
eerste Nederlandse doelpunt.

In het diagram zie je een deel van de registratie van één van de
geluidssensoren.

[FIGUUR: Grafiek van geluidssterkte (dB) tegen tijd. De y-as loopt van 30 tot 90 dB. De x-as loopt van 14:38 tot 14:44.]

1p 20 Welke zone hoort bij het laagst gemeten geluidsniveau door de
geluidssensor?

GT-0173-a-15-2-o 8 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Je ziet een afbeelding met de maximaal gemeten geluidssterkte in een
aantal steden (in dB) tijdens het doelpunkt (tussen 14:39 en 14:40 uur).
[FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met de steden Haarlem, Amsterdam, Amstelveen, Leiden en Den Haag. Bij de steden staan getallen die de geluidssterkte in decibel aangeven.]

1p 21 In welke plaats stond de geluidssensor waarvan de geluidsmeting is
weergegeven? Gebruik bij je antwoord ook het diagram met de
tijdregistratie.
A Amsterdam
B Amstelveen
C Haarlem
D Leiden

2p 22 Voor het geluidsniveau geldt de volgende regel:

Bij elke verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met
3 dB toe.

Vergelijk het geluidsniveau in Haarlem met dat in Amsterdam.
Bereken hoeveel maal zoveel geluid er in Amsterdam is gemaakt.

GT-0173-a-15-2-o 9 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 10

Zaklamp op netspanning

Er is een zaklamp te koop met een accu. De accu wordt opgeladen door een oplader op netspanning.
[FIGUUR: Twee zaklampen, waarvan er één is aangesloten op een oplader.]

3p 23 Het opladen van een lege accu duurt 3 uur. Het opgenomen vermogen van de lader is 3 W.
→ Bereken de energie in kJ die de lader in die tijd opneemt.

3p 24 In de lader wordt de wisselspanning van het lichtnet omgezet in een gelijkspanning.
In de uitwerkbijlage staat een schema waarin dit stapsgewijs is weergegeven.
→ Omcirkel bij elke stap het onderdeel dat nodig is.

2p 25 De capaciteit van de opgeladen accu is 2400 mAh. Schakel je de zaklamp in dan loopt er een stroom van 200 mA.
→ Bereken hoeveel uur de zaklamp met opgeladen accu licht kan geven.

GT-0173-a-15-2-o 10 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

Opbeurend

Herman heeft een steekwagen met elektromotor die pakketten kan optillen en verplaatsen. Verwaarloos in de volgende vragen de zwaartekracht op de steekkar.

[FIGUUR: Drie afbeeldingen van Herman die een steekwagen met een pakket gebruikt in verschillende hoeken.]

1p 26 Herman kan de steekkar in verschillende standen vasthouden.
→ In welk van de drie standen is de spierkracht het kleinst?

[FIGUUR: Diagrammen A, B en C die de steekwagen in drie verschillende standen tonen. P is het zwaartepunt van het pakket, F is de kracht die Herman uitoefent. Afstanden zijn aangegeven.]

Herman plaatst een pakket van 60 kg ($F_z = 600$ N) op de steekkar.

[FIGUUR: Diagram van de steekwagen met een pakket, met aangegeven zwaartekracht F.]

3p 27 Bereken de kracht die nodig is om de steekkar in evenwicht te houden. Gebruik de afmetingen in de afbeelding.

2p 28 De motor van de steekkar brengt het pakket 0,9 m omhoog.
→ Bereken hoeveel arbeid de motor tenminste moet leveren.

GT-0173-a-15-2-o 11 / 15 lees verder ►►►

### Pagina 12

Draadweerstand

Ryan en Ayo zijn bezig met een practicum schakelingen.
[FIGUUR: Een foto van een experimentele opstelling met een gelijkspanningsbron, een gloeilampje, een draadweerstand met een schuifcontact en een schaalverdeling.]

Op een gelijkspanningsbron sluiten ze een gloeilampje aan in serie met een draadweerstand. De lengte van de draad is instelbaar door een aansluitpunt te verplaatsen.

1p 29 Welk schema geeft de opstelling juist weer?
[FIGUUR: Vier schakelschema's met labels A, B, C en D. Schema A toont een variabele weerstand en een lampje in serie met een stroombron. Schema B toont een lampje en een variabele weerstand in serie met een spanningsbron. Schema C toont een spanningsbron, een lampje en een variabele weerstand in serie. Schema D toont een spanningsbron, een lampje en een variabele weerstand in serie.]

1p 30 Ryan en Ayo meten de spanning over en de stroom door het lampje. Je ziet een deel van het schakelschema.
[FIGUUR: Een deelschema met een lampje en twee meetpunten gelabeld 1 en 2, en een derde aansluiting gelabeld 3.]

Op welke plaatsen kunnen de meters worden gezet voor een juiste meting?
A A-meter bij 1 of 3 en de V-meter bij 2
B A-meter bij 2 en de V-meter bij 1
C A-meter bij 2 en de V-meter bij 1 of 3

De draadweerstand staat ingesteld op 0 $\Omega$.

2p 31 Ryan leest op de meters af: 3,0 V en 0,24 A.
$\to$ Bereken het vermogen van het lampje.

GT-0173-a-15-2-o 12 / 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Ayo verschuift de aansluiting op de draadweerstand naar rechts. De
lengte van de draad tussen de aansluitpunten wordt zo groter.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een experimentele opstelling met een draadweerstand, spanningsbron, voltmeter en ammeter.]

Ryan meet de spanning over en de stroom door het lampje tijdens het
verschuiven.
De spanningsbron blijft op 3,0 V staan.

| U (V) | I (A) |
|---|---|
| 3,0 | 0,24 |
| 2,5 | 0,23 |
| 2,0 | 0,21 |
| 1,5 | 0,18 |
| 1,0 | 0,14 |
| 0,5 | 0,08 |

3p 32 Bereken de grootte van de draadweerstand als de spanning over het
lampje 2,0 V is.

3p 33 Op de uitwerkbijlage staat een diagram.
→ Zet de meetpunten uit in dat diagram en teken de grafiek.

1p 34 Hoe groot is de spanning over het lampje bij een stroom van 100 mA?
A 0,55 V
B 0,65 V
C 0,75 V
D 0,85 V

1p 35 Wat is juist over de weerstand van het gloeilampje bij lagere spanning?
A deze wordt kleiner
B deze is constant
C deze wordt groter

GT-0173-a-15-2-0 13 / 15 lees verder

### Pagina 14

Met ballonnen de lucht in

Jonathan steekt Het Kanaal tussen
Engeland en Frankrijk over op een
stoel met daaraan
54 heliumballonnen vastgemaakt.
Elke ballon levert dezelfde
stijgkracht.
[FIGUUR: Een groep mensen in een mandje onder een cluster van veel heliumballonnen, die omhoog zweven.]

1p 36 De kabels van de middelste ballonnen staan recht omhoog. De kabels van
de buitenste ballonnen staan schuin. Dit komt doordat de middelste
ballonnen een kracht opzij leveren.
Over de spankracht in de buitenste kabels staat in de uitwerkbijlage een
zin.
→ Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid.

3p 37 De ballonnen leveren samen een kracht van 2000 N omhoog. Het geheel
wordt met zakken vol water zwevend gehouden.
De totale massa van de materialen en Jonathan samen is 165 kg.
→ Bereken hoeveel liter water er in de waterzakken zit ($1$ kg $\cong 1$ L).

2p 38 Jonathan kan tijdens de vlucht de hoogte aanpassen door water uit de
zakken te laten lopen of een ballon los te knippen.
De vlieghoogte is na een tijdje te laag geworden.
→ Leg uit wat Jonathan moet doen om te stijgen.
Gebruik in je antwoord de begrippen zwaartekracht en nettokracht.

GT-0173-a-15-2-o 14 / 15 lees verder

### Pagina 15

Vloeistof verwarmen

Met een elektrisch verwarmingsapparaat wordt een vloeistof verwarmd.

[FIGUUR: Een foto van een verwarmingselement met een glazen recipiënt erboven.]

Je ziet een diagram van de temperatuur tegen de tijd.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as temperatuur T (K) van 0 tot 900 en op de x-as tijd t (min) van 0 tot 8. De grafiek toont een stijgende lijn van (0, 300) naar (2, 500), gevolgd door een horizontale lijn van (2, 500) naar (7, 500), en eindigt met een stijgende lijn van (7, 500) naar (8, 600).]

2p 39 Bepaal welke vloeistof hier is verwarmd. Noteer eerst de temperatuur die je afleest.

2p 40 Leg uit waarom de temperatuur na enige tijd niet meer stijgt terwijl je de vloeistof toch blijft verwarmen.

1p 41 Wat geeft het diagram weer?
A een chemische reactie
B een natuurkundig proces
C Het geeft geen chemische reactie of natuurkundig proces weer.

GT-0173-a-15-2-o 15 / 15 einde ■