# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2014/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2014
tijdvak 2
dinsdag 17 juni
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

GT-0173-a-14-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
- Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Gevaarlijk stil

Er zijn steeds meer hybride auto's. Dit betekent dat die auto een benzinemotor én een zeer stille elektromotor heeft.
Bij lage snelheden rijdt deze auto op de elektromotor en is bijna niet hoorbaar.

[FIGUUR: Een silhouet van een persoon, een witte hybride auto met de motorkap open en een weergave van geluidsgolven die uit een ingebouwde luidspreker komen.]
ingebouwde luidspreker

1p 1 Het geluidsniveau bij een snelheid van 25 km/h is voor een voetganger te vergelijken met boomblaadjes in de wind.
→ Welk geluidsniveau (in dB) hoort de voetganger als de auto nadert?
Gebruik de tabel ‘Gehoorgevoeligheid’ in BINAS.

Er is een luidspreker ingebouwd zodat de auto bij lage snelheid wel hoorbaar is.

1p 2 Deze luidspreker produceert meer geluid als de snelheid toeneemt.
Welke grootheid verandert als de luidspreker meer geluid maakt?
A de amplitude
B de frequentie
C de trillingstijd

GT-0173-a-14-2-o 2 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

2p 3 Tijdens het optrekken neemt het geluidsniveau van de luidspreker toe van 40 dB tot 55 dB.
Voor het geluidsniveau geldt de volgende woordformule:
Bij verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB toe.

1p 4 Je ziet een diagram met de gehoordrempel van een mens. De gehoordrempel geeft aan hoeveel dB nodig is om een bepaalde frequentie te kunnen horen.
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'geluidsniveau (dB)' van 0 tot 80 en op de x-as 'frequentie (Hz)' met logaritmische schaal van 20 tot 10000. Een stippellijn geeft een curve weer die begint bij ongeveer 70 dB bij 20 Hz en langzaam daalt naar ongeveer 25 dB bij 10000 Hz, met een piek rond 6000 Hz.]
De luidspreker produceert op een bepaald moment een geluidsniveau van 40 dB.
→ Bepaal hoe groot de frequentie van de luidspreker ten minste moet zijn om gehoord te worden.
GT-0173-a-14-2-o 3 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Kwik

Kwik is een metaal met een aantal bijzondere eigenschappen.
Het is het enige metaal dat bij kamertemperatuur vloeibaar is.
Bijna alles blijft drijven op kwik.

[FIGUUR: Een munt die drijft op vloeistof in een doorzichtig bakje.]

een munt drijvend op kwik

1p 5 Vergelijk de dichtheid van de munt met de dichtheid van kwik.
Kies het juiste antwoord.
A De dichtheid van de munt is even groot als de dichtheid van kwik.
B De dichtheid van de munt is groter dan de dichtheid van kwik.
C De dichtheid van de munt is kleiner dan de dichtheid van kwik.

2p 6 Je ziet een afbeelding van munt A en een afbeelding van munt B. Beide
drijven op kwik. De munten zijn even groot maar zijn van verschillend
materiaal.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen naast elkaar. De linker afbeelding toont munt A die op kwik drijft, met de tekst "munt A" en "kwikniveau". De rechter afbeelding toont munt B die op kwik drijft, met de tekst "munt B" en "kwikniveau".]

In de uitwerkbijlage staan twee zinnen waarbij munt A met munt B
vergeleken wordt.
$\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-14-2-o 4 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 7 Je ziet een deel van de veiligheidskaart van kwik.
[FIGUUR: Tabel met de kop "KWIK" en twee kolommen: "WIJZE VAN OPNAME:" en "VERPAKKING & ETIKETTERING". Onder "WIJZE VAN OPNAME:" staat "Kwikdamp kan worden ingeademd en door de huid worden opgenomen." en "INADEMINGS RISICO: Bij kamertemperatuur verdamp kwik waardoor het bij inademing zeer schadelijk is voor de gezondheid.". Onder "VERPAKKING & ETIKETTERING:" staan twee gevaren symbolen. Het linker symbool is een doodshoofd met gekruiste botten. Het rechter symbool is een boom die afsterft en een vis die dood op de bodem ligt. Onder de symbolen staan "????" en "gevaarlijk voor waterrijk milieu".]
→ Welke tekst hoort op de plaats van de vraagtekens?
1p 8 Proeven met kwik moeten in de zuurkast worden uitgevoerd.
[FIGUUR: Foto van een zuurkast met een open ruimte met daarin een werkblad en een kraan.]
In de zuurkast staat de afzuiging constant aan, om de kwikdampen af te voeren.
→ Noteer nog een voorzorgsmaatregel die je tijdens een practicum kunt nemen om aanraking met kwik te vermijden.
GT-0173-a-14-2-o 5 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Noodstop op nat wegdek

Bij een test is bij verschillende snelheden een noodstop gemaakt op een nat wegdek.
Je ziet een diagram met de reactie- en remtijden.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as "tijd (s)" van 0 tot 9 en op de x-as "snelheid (km/h)" van 10 tot 130. Boven de x-as zijn gestapelde staafdiagrammen getekend die de reactietijd (lichtgrijs) en remtijd (donkergrijs) weergeven voor verschillende snelheden. Een legenda toont dat lichtgrijs de reactietijd is en donkergrijs de remtijd.]

1p 9 Wat klopt volgens het diagram over de reactietijd bij toenemende snelheden?
A De reactietijd blijft gelijk.
B De reactietijd neemt af.
C De reactietijd neemt toe.
D De reactietijd is steeds anders.

Bekijk de noodstop bij een snelheid van 90 km/h (25 m/s).

3p 10 Bereken de remvertraging bij deze snelheid.

3p 11 De reactieafstand bij deze snelheid is 25 meter.
→ Bereken de stopafstand.

GT-0173-a-14-2-o
6 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 12 Je ziet drie afbeeldingen met onder elke afbeelding de nettokracht op de auto tijdens de noodstop. De auto komt van rechts. Welk van deze situaties geeft de nettokracht op de auto tijdens het remmen juist weer?

[FIGUUR: Afbeelding van een auto met een pijl naar links die $F_{netto}$ aangeeft.] A
[FIGUUR: Afbeelding van een auto met een pijl naar links die $F_{netto} = 0$ N aangeeft.] B
[FIGUUR: Afbeelding van een auto met een pijl naar rechts die $F_{netto}$ aangeeft.] C

2p 13 Op de uitwerkbijlage staat een v,t-diagram van deze noodstop op een nat wegdek.
→ Schets in het diagram de grafiek van een noodstop onder dezelfde omstandigheden, maar dan op een droog wegdek.

GT-0173-a-14-2-o 7 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 8

Tubewall
De Tubewall is een snel op te zetten waterkering (dam).
Deze beschermt de omgeving tegen overstromingen.
[FIGUUR: Foto van een Tubewall die is uitgerold in een straat met water, met gebouwen op de achtergrond.]
De Tubewall bestaat uit een flexibele kunststof buis (zoals de binnenband
van een fiets). Aan de tube zit een flap van hetzelfde materiaal waarop
het water drukt.
Je ziet een doorsneeteekening van de Tubewall in gebruik.
[FIGUUR: Doorsnede van een Tubewall die deels in het water ligt. De bovenkant van de buis is gevuld met lucht, de onderkant ligt in het water. Er is een flap zichtbaar.]
1p 14 Vergelijk de druk van de lucht in de tube met de druk van de buitenlucht.
→ Omcirkel in de zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid.
1p 15 De Tubewall is gemaakt van een kunststof.
→ Noteer éénstoffeigenschap die deze kunststof geschikt maakt voor
de Tubewall.
2p 16 Het water drukt op de flap en tegen de tube van de Tubewall.
De wrijving (32,5 kN) tussen de flap en de ondergrond voorkomt dat
de Tubewall gaat schuiven.
→ Teken in de afbeelding op de uitwerkbijlage vanuit punt A de
wrijvingskracht van 32,5 kN. Gebruik de schaal onder de afbeelding.
GT-0173-a-14-2-o
8 / 17
lees verder

### Pagina 9

Practicum dichtheid
Tijdens een practicum krijgen Dillon en Amir de opdracht om de dichtheid
van een stof te bepalen.
Ze krijgen vijf verschillende blokjes van die stof. Voor hun metingen
gebruiken ze een bovenweger en een maatcilinder.
[FIGUUR: Een bovenweger, een maatcilinder gevuld met vloeistof en vijf gewichtjes.]

2p 17 Beschrijf de handelingen die Dillon en Amir moeten uitvoeren om het
volume van een blokje te bepalen.

2p 18 In de uitwerkbijlage staat een diagram waarin hun meetresultaten zijn
uitgezet.
-> Noteer de juiste grootheid langs de horizontale as en teken de grafiek
die het verband weergeeft tussen de gemeten grootheden.

3p 19 Bereken met de gegevens in het diagram de dichtheid die Dillon en Amir
gevonden hebben.

GT-0173-a-14-2-o 9 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 10

Schreeuwend opladen
John kan de accu van zijn mobieltje opladen door er tegen te schreeuwen.
[FIGUUR: Een man schreeuwt in zijn mobieltje.]
1p 20 Het opladen lukt alleen bij schreeuwen met een geluidsniveau van minimaal 100 dB.
→ In welke zone van de gehoorgevoeligheid ligt dit geluidsniveau?
Gebruik de tabel ‘Gehoorgevoeligheid’ in BINAS.

Bij het schreeuwen breng je energie over naar het mobieltje. In het mobieltje zit een onderdeel waarin een energieomzetting plaatsvindt waardoor de accu wordt opgeladen. Dit onderdeel werkt hetzelfde als een microfoon.

3p 21 In de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de energieomzettingen die nodig zijn om de accu op te laden.
→ Noteer in elke zin de juiste energiesoort(en) bij elke energieomzetting.

1p 22 Na twee dagen is de opgeladen accu leeg. De accu levert een spanning van 3,7 Volt. De gemiddelde stroomsterkte in die twee dagen is 37,5 mA. Hoe groot is het vermogen dat de accu in die twee dagen gemiddeld levert?
A 0,099 mW
B 0,139 mW
C 10,14 mW
D 139 mW

2p 23 Het schreeuwen levert een vermogen van 0,08 W. De energie in de volle accu is 6,7 Wh.
→ Bereken hoeveel uur je zou moeten schreeuwen om de lege accu volledig op te laden.

GT-0173-a-14-2-o
10 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 11

Bagijnetoren
Voor de aanleg van een spoortunnel in Delft moet de Bagijnetoren verplaatst worden. Men plaatst de toren op stalen rails.
Na de bouw van de tunnel is de toren weer terug geschoven op zijn oorspronkelijke plaats.
[FIGUUR: Foto van de Bagijnetoren op rails naast een gebouw met een trein op de achtergrond.]
3p 24 Om de Bagijnetoren van 280 ton (1 ton = 1000 kg) op de rails te plaatsen
is de toren eerst met vijzels opgetild.
De zwaarte-energie van de toren neemt daarbij met 0,14 MJ toe.
$\rightarrow$ Bereken hoe hoog de toren is opgetild.
De Bagijnetoren wordt daarna 15 meter horizontaal verschoven.
3p 25 Voor het verschuiven is een kracht nodig van 90 kN.
$\rightarrow$ Bereken de arbeid in MJ die tenminste geleverd is bij het verschuiven.
2p 26 Het verschuiven van de Bagijnetoren duurt 2 uur.
$\rightarrow$ Bereken de gemiddelde snelheid waarmee de toren is verschoven.
GT-0173-a-14-2-0 11 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 12

Mini Kin
Britt heeft een Mini Kin gekocht. Deze heeft ze op haar fiets gemonteerd.
[FIGUUR: Een close-up van een dynamo op een fietswiel.]
In de Mini Kin zit een windmolen die verbonden is met een ingebouwde dynamo. Zo wordt de bewegingsenergie van de molen omgezet in elektrische energie. Met deze elektrische energie wordt een accu opgeladen.
2p 27 Welke twee onderdelen in de dynamo zijn van belang bij het opwekken van een elektrische stroom?
1p 28 De opgewekte spanning van de dynamo is niet direct te gebruiken voor het opladen van de accu. Welk onderdeel is daarvoor nodig?
[FIGUUR: Vijf componenten getoond met labels A, B, C, D, E eronder.]
A
B
C
D
E
2p 29 Met de accu van de Mini Kin kan Britt de batterij van haar mobiele telefoon opladen. Britt wil spanning en stroomsterkte meten bij het opladen van de lege accu van haar mobiele telefoon. In de uitwerkbijlage zie je een deel van het schakelschema dat zij gebruikt.
→ Maak het schakelschema compleet door de symbolen onder het schema op de juiste plaats te tekenen.
GT-0173-a-14-2-o
12 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 13

Slacklining
Sander doet aan slacklining. Hij spant een nylon band tussen twee palen.
Vervolgens balanceert hij over de band van de ene naar de andere paal.
[FIGUUR: Een persoon balanceert op een gespannen band.]

3p 30 Sander (massa 60 kg) tilt steeds een voet op en zet die voorzichtig voor
de andere voet.
Als hij op één voet staat is het contactoppervlak met de band $6,5 \text{ cm}^2$.
Bereken de druk onder zijn voet.

4p 31 In de uitwerkbijlage staat een afbeelding van de situatie waarbij Sander
op één been staat.
Bepaal met een constructie de kracht in band A. Noteer de grootte
onder de afbeelding. Teken eerst de tegenwerkende kracht van de
band op Sander.

2p 32 Sander verplaatst zich voorzichtig naar het midden van de gespannen
band.
Leg met behulp van een schets uit hoe de kracht in band A is
veranderd.

GT-0173-a-14-2-o 13 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 14

Animal Chaser
Een Animal Chaser is een apparaat dat geluid uitzendt om katten uit de
tuin te houden.
Je ziet een afbeelding met het frequentiebereik van de Animal Chaser.

[FIGUUR: Afbeelding van een Animal Chaser apparaat en een diagram dat frequentie in kilohertz weergeeft, gecorreleerd aan leeftijdscategorieën (18-29 jaar, 30-39 jaar, 40-49 jaar, 50-59 jaar) en de bovengrens, met ook de 'Hoogste toon piano'.]

1p 33 Noteer de hoogste frequentie die de Animal Chaser kan produceren.

2p 34 In de folder van het apparaat staat dat de tonen van de Animal Chaser
hoorbaar zijn voor de leeftijdsgroep 18-29 jaar.
→ Leg met de gegevens in de afbeelding uit of of elke toon die de Animal
Chaser maakt hoorbaar is voor deze leeftijdsgroep.

1p 35 In de Animal Chaser zit boven de luidspreker een infraroodsensor.
Waarop reageert een infraroodsensor?
A geluid
B magnetisme
C warmte
D zichtbaar licht

GT-0173-a-14-2-o 14 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 15

Je ziet een vereenvoudigd schakelschema van de Animal Chaser.
[FIGUUR: Schakelschema met een sensor, een zoemer, een transistor, een weerstand en een 9V batterij.]

2p 36 In de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de werking van deze schakeling.
→ Omcirkel in de tweede zin de juiste mogelijkheden.

3p 37 Als de zoemer niet werkt (stand-by stand) loopt er een stroom van 0,046 mA door de weerstand.
De spanning over de weerstand is dan $0,5$ V.
→ Bereken de grootte van de weerstand in $k\Omega$.

1p 38 De Animal Chaser staat een heel jaar (365 dagen) aan. Het gemiddeld geleverde vermogen in dat jaar is 4,5 mW.
Hoeveel energie is er in dat jaar omgezet?
A 142 kJ
B 142 MJ
C 142 GJ

2p 39 De Animal Chaser krijgt zijn energie via een adapter die aangesloten is op het lichtnet.
In de adapter zit een transformator die de netspanning (230 V) omzet naar de juiste spanning. De primaire spoel heeft 460 windingen.
→ Bereken het aantal windingen van de secundaire spoel.

GT-0173-a-14-2-o 15 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 16

Metronoom
Om in de muziek een vast tempo te spelen, gebruik je een metronoom die de maat tikt. Het tempo van de tikken stel je in door een 'gewichtje' op een plaats langs een metalen slinger te zetten. De slinger beweegt heen en weer. Elke keer als de slinger door de evenwichtsstand (verticale stand) gaat, hoor je een harde tik.

Je ziet de metronoom met het ‘gewichtje’ in twee standen.

[FIGUUR: Twee afbeeldingen van een metronoom. De linker afbeelding toont de metronoom in 'stand A' met de tekst 'gewichtje' wijzend naar de slinger. De rechter afbeelding toont de metronoom in 'stand B'. Beide metronomen tonen schalen voor tempoaanduidingen zoals Largo, Adagio, Andante, Moderato, Allegro, en Presto.]

stand A stand B

1p 40 In stand A is het 'gewichtje' zó geplaatst dat de slinger
40 slingerbewegingen per minuut maakt.
Een slingerbeweging is het een keer heen en weer terug bewegen.
Hoe groot is de frequentie van de slinger in deze stand?
A 0,025 Hz
B 0,67 Hz
C 40 Hz
D 2400 Hz

GT-0173-a-14-2-o 16 / 17 lees verder

### Pagina 17

2p 41 Je ziet een uitvergroting van de schaalverdeling van de metronoom.
[FIGUUR: Een afbeelding van de schaalverdeling van een metronoom. De schaal loopt van 40 tot 208. De bovenste schaal geeft getallen aan die lijken te corresponderen met de positie van het gewichtje. De onderste schaal, die meer gedetailleerd is, geeft ook getallen weer, oplopend van 40 tot 208.]
In deze stand van het 'gewichtje' maakt de metronoom 160 tikken per minuut.
De metronoom is geijkt op een temperatuur van $20 \,^{\circ}\text{C}$.
→ Leg uit wat er aan het aantal tikken per minuut verandert als de temperatuur hoger wordt.
GT-0173-a-14-2-o 17 / 17 einde