# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-GL/TL 2012 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/nask1/2012/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2012
tijdvak 1
donderdag 24 mei
13.30 - 15.30 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

GT-0173-a-12-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld
twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de
eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een
gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede
uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Teveel decibellen op Zandvoort

Motoren van racewagens veroorzaken
veel geluidsoverlast voor omwonenden.
Tijdens een A1 Grand Prixrace werd aan
de rand van het racecircuit een
geluidsniveau van 155 dB gemeten.
[FIGUUR: Een raceauto op het circuit van Zandvoort, genomen vanuit een lage hoek van voren.]
A1 Grand Prix Zandvoort

2p 1 Leg uit of er kans op ernstige gehoorbeschadiging is als je tijdens een race
zonder oordopjes aan de rand van het circuit staat. Gebruik bij je antwoord de
tabel ‘Gehoorgevoeligheid’ in BINAS.

3p 2 Tijdens de race wordt bij de dichtstbijzijnde huizen een geluidsniveau van 79 dB
gemeten. Omwonenden mogen maximaal 55 dB ervaren.
Voor metingen aan het geluidsniveau geldt de volgende regel:

Bij elke verdubbeling van het geluid neemt het geluidsniveau met 3 dB toe.

→ Bereken hoeveel keer het geluid voor omwonenden harder is dan
toegestaan.

2p 3 Rond het circuit van Zandvoort ligt een aarden wal.
Over de functie van de aarden wal voor de omwonenden staan in de
uitwerkbijlage drie zinnen.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

GT-0173-a-12-1-0 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

Magneetverf
Robert wil de foto's van zijn vriendin met
magneetjes ophangen.
Daarom schildert hij één wand van zijn
kamer met magneetverf.
[FIGUUR: Twee blikken verf met het opschrift "MAGNEETVERF" en "it's magic", een kleiner blik en een groter blik.]
1p 4 In de verf zitten deeltjes die aangetrokken worden door een magneet.
Van welke stof kunnen deze deeltjes zijn gemaakt?
A aluminium
B chroom
C ijzer
D koper
E magnesium
F tin
2p 5 Magneten werken storend op computers.
→ Leg uit of Robert de bussen met magneetverf veilig tegen zijn computer kan
zetten.
1p 6 Eén van de bestanddelen van deze verf heeft een kookpunt van 373 K.
→ Welke stof kan dit zijn?
4p 7 Robert gebruikt 6,0 kg verf bij het schilderen van de wand. De magneetverf heeft
een dichtheid van 2,4 kg/dm³.
De wand die hij schildert heeft een oppervlak van 500 dm² (5,0 m²).
→ Bereken de dikte van de aangebrachte verflaag in millimeter. Bereken eerst
het volume van de hoeveelheid verf.
1p 8 De verf droogt doordat het oplosmiddel eruit verdwijnt.
Van welke faseovergang is daarbij sprake?
A condenseren
B rijpen
C smelten
D stollen
E sublimeren (verluchtigen)
F verdampen
GT-0173-a-12-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

LED-lamp

Een fabrikant heeft een automatische LED-lamp op de markt gebracht. De LEDlamp gaat automatisch aan als het donker wordt. Je ziet de verpakking van deLED-lamp.

[FIGUUR: Verpakking van een LED-lamp met energielabel, specificaties van de lamp (2,0 Watt, 80 Lumen, 30.000 uur levensduur, Warm Wit) en vermelding van "LICHTSENSOR SCHAKELT AUTOMATISCH AAN/UIT".]

1p 9 Welk onderdeel zorgt ervoor dat de lamp automatisch aangaat?
A LDR
B LED
C NTC

1p 10 We vergelijken het vermogen van de LED-lamp met een gloeilamp van 25 W.Hoeveel keer zuiniger in gebruik is deze LED-lamp vergeleken met eengloeilamp van 25 W?
A 2 keer
B 8 keer
C 12,5 keer
D 50 keer

1p 11 Deze lamp draagt bij aan minder uitstoot van $CO_2$ (kooldioxide).Wat is het belangrijkste milieu-effect van $CO_2$?
A $CO_2$ veroorzaakt smog.
B $CO_2$ veroorzaakt zure regen.
C $CO_2$ versterkt het broeikaseffect.

4p 12 De LED-lamp brandt 8 uur per nacht. 1 kWh kost € 0,24.→ Bereken met de gegevens op de verpakking wat de energiekosten van deze
lamp per jaar zijn.

GT-0173-a-12-1-o 4 lees verder

### Pagina 5

2p 13 De lamp is voorzien van energielabel A. Een gloeilamp die op dezelfde spanning brandt en dezelfde lichtsterkte heeft, krijgt energielabel F. Dit betekent dat de LED-lamp zuiniger is dan de gloeilamp. Op de uitwerkbijlage staan vier zinnen over deze LED-lamp vergeleken met de gloeilamp.
$\rightarrow$ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

Auto aan de haak

Op een autokerkhof worden afgedankte auto's verwerkt. Met een kraan verplaatst men de autowrakken.
[FIGUUR: Een kraan tilt een auto op.]
1p 14 De auto haalt men uit elkaar om de verschillende materialen te recyclen.
$\rightarrow$ Wat is recyclen?

De dieselmotor van de kraan levert een nuttige arbeid van 58 500 J om de auto met een gewicht van 9600 N omhoog te hijsen.

2p 15 Bereken hoeveel meter de auto omhoog is gehesen. Rond je antwoord af op één decimaal.

1p 16 In de dieselmotor wordt diesel verbrand. Daarbij komt veel meer energie vrij dan nodig is om de auto tot die hoogte op te tillen.
$\rightarrow$ Noem de belangrijkste soort van energieverlies bij het gebruik van de dieselmotor.

3p 17 In de uitwerkbijlage staat een schematische tekening van de twee kabels (B en C) waarmee de auto aan de hijskabel (A) hangt. De auto trekt onder invloed van de zwaartekracht met een kracht van 9600 N aan kabel A.
$\rightarrow$ Bepaal met behulp van een constructie de kracht die kabel B in punt P uitoefent. Noteer die grootte onder de figuur.

GT-0173-a-12-1-o 5 lees verder $\rightarrow \rightarrow \rightarrow$

### Pagina 6

Zicht bij weinig licht
Bernard heeft een nieuwe auto gekocht. In de handleiding staat een tabel met
de remweg van deze auto bij verschillende snelheden.
[FIGUUR: Afbeelding van een zilverkleurige Mercedes-Benz S-klasse. De auto staat op een witte achtergrond, schuin van voren gezien. ]
snelheid (km/h) | remweg (m)
----------------|-----------
0 | 0
25 | 5
50 | 20
75 | 45
100 | 80
125 | 125

3p 18 Teken in het diagram op de uitwerkbijlage de grafiek van de remweg tegen de
snelheid.
1p 19 Over het verband tussen de remweg en de snelheid van de auto staat op de
uitwerkbijlage een zin.
→ Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheden.
GT-0173-a-12-1-o
6
lees verder ▶▶▶

### Pagina 7

Met dimlicht (gewoon licht) kun je in het donker 70 meter vooruit zien. De auto
van Bernard heeft infrarood nachtzicht. Met infrarood nachtzicht kun je op een
display 140 meter vooruit zien.
[FIGUUR: Twee afbeeldingen naast elkaar. Links een dashboard met een snelheidsmeter en een weergave die eruitziet als een achteruitrijcamera of nachtzicht. Rechts een auto met verlichting op een donkere weg, met de weg voor de auto goed verlicht.]
de display met infrarood nachtzicht
's nachts twee keer zo ver
zien met nachtzicht
1p 20 Het infrarood nachtzicht
A verkleint de afstand die je aflegt tijdens de reactietijd.
B verkleint de afstand die je aflegt tijdens het remmen.
C vergroot de afstand die je aflegt tijdens het remmen.
D vergroot de afstand die je voor je kunt zien.
3p 21 Bernard rijdt met een snelheid van 80 km/h (22 m/s) in het donker. Zijn
reactietijd is 0,8 s. Hij heeft het infrarood nachtzicht van zijn auto ingeschakeld.
Plotseling steekt een wild zwijn op 100 m afstand de weg over.
→ Laat met een berekening zien dat Bernard voor het zwijn tot stilstand komt.
Gebruik je grafiek om de remweg te bepalen.
GT-0173-a-12-1-o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Het oude bureau
Henk heeft in zijn bureau een beveiligde schuiflade gemaakt. Open je die lade
dan gaat er een zoemer af. Sluit je de lade dan stopt de zoemer.
[FIGUUR: Tekening van een antiek bureau met lades en decoratieve objecten.]
het bureau van Henk
de alarmschakeling
1p 22 In de schakeling die Henk heeft gemaakt zit een reedcontact.
→ Wat is nodig om een reedcontact te sluiten?
2p 23 In de schakeling is een transistor opgenomen. In de uitwerkbijlage staan twee
zinnen over de werking van de transistor.
→ Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
3p 24 Op de zoemer staat 9,0 V; 30 mA.
→ Bereken de weerstand van de zoemer als deze op de juiste spanning werkt.
2p 25 Op de blokbatterij staat 520 mAh. Dat wil zeggen dat bij een stroomsterkte van
520 mA een volle batterij 1 uur energie kan leveren.
→ Bereken hoeveel uur de zoemer (30 mA) maximaal kan werken totdat de
volle batterij helemaal leeg is.
GT-0173-a-12-1-0
8
lees verder

### Pagina 9

2p 26 Als Henk de lade sluit stopt de zoemer meteen. Hij breidt zijn schakeling daarom uit met een condensator. Zijn aangepaste schakeling ziet er als volgt uit:
[FIGUUR: Een elektrisch schema met een schakelaar, een zoemer, een weerstand, een transistor en een batterij met een condensator parallel.]
→ Leg uit hoe de condensator de werking van de schakeling verandert.
GT-0173-a-12-1-o 9 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 10

Erben Wennemars de schaatser

Je ziet een afbeelding van Erben Wennemars in de starthouding tijdens een 500 meter WK sprint.

[FIGUUR: Een schaatser in startpositie, met het zwaartepunt (Z) aangegeven.]

2p 27 Het aangrijpingspunt van de zwaartekracht is met een witte stip (Z) aangegeven. De massa van Erben is 82 kg. In de uitwerkbijlage staat dezelfde figuur.
→ Teken in die afbeelding de grootte van de zwaartekracht op Erben in de juiste richting. Noteer de krachtenschaal die je kiest.

1p 28 Bij de start stond Erben (massa 82 kg) heel even op één schaats. Het ijzer van de schaats heeft een contactoppervlak van $5,0 \text{ cm}^2$ met het ijs.
Hoe groot is op dat moment de druk onder het ijzer als hij op één schaats staat?
A $8,2 \text{ N/cm}^2$
B $16,4 \text{ N/cm}^2$
C $82 \text{ N/cm}^2$
D $164 \text{ N/cm}^2$
E $1640 \text{ N/cm}^2$

Bij schaatswedstrijden staan langs de schaatsbaan stootkussens. Deze voorkomen in de meeste gevallen ernstige blessures bij een valpartij.

[FIGUUR: Een aantal dikke, ronde, opgerolde materialen die waarschijnlijk stootkussens voorstellen.]

GT-0173-a-12-1-o 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

1p 29 De stootkussens langs de baan staan bol. Over de druk van de lucht in de stootkussens staat in de uitwerkbijlage een zin.
→ Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid.
2p 30 In de laatste bocht schoof de linkerschaats onder Erben vandaan. Daarna klapte hij met een snelheid van 50 km/h (13,9 m/s) tegen de stootkussens.
→ Bereken de bewegingsenergie van Erben (massa 82 kg) op het moment dat hij tegen de stootkussens botste.
In de eerste 0,20 seconde van de botsing met het stootkussen nam de snelheid van Erben af van 13,9 m/s tot 2,0 m/s.
2p 31 Toon met een berekening aan dat de_vert raging van Erben 59,5 m/s² was.
2p 32 Bereken de kracht op Erben waardoor hij een vertraging van 59,5 m/s² ondervindt.
1p 33 Door de veerkracht van het stootkussen schoof Erben weer terug de baan op. De wrijvingskracht met het ijs zorgde ervoor dat hij uiteindelijk stil kwam te liggen.
Je ziet drie afbeeldingen waarin de nettokracht vlak na de botsing met het stootkussen is weergegeven. Erben beweegt over het ijs naar rechts. Welk van deze afbeeldingen geeft de nettokracht juist weer?

[FIGUUR: Een diagram van een schaatser die op een stootkussen afgaat met de pijl Fnetto naar rechts.] A

[FIGUUR: Een diagram van een schaatser die op een stootkussen afgaat met Fnetto = 0.] B

[FIGUUR: Een diagram van een schaatser die op een stootkussen afgaat met de pijl Fnetto naar links.] C

GT-0173-a-12-1-o 11 lees verder

### Pagina 12

Mistmaker
Teun heeft een wurrgang in een bak (terrarium). De slang houdt van vochtige
lucht. Daarom heeft Teun een mistmaker in de bak gezet.
[FIGUUR: Een mistmaker in een bak met stenen en water, die mist produceert.]
vernevelen van water
In de mistmaker zit een zeer snel trillende plaat in een laagje water. De plaat trilt
met een frequentie van 1,7 MHz.
Deze trillingen vernevelen het water waardoor mist ontstaat.
1p 34 Welke fase heeft mist?
A gasvormig
B vast
C vloeibaar
2p 35 Leg aan de hand van de menselijke gehoorgrenzen uit of Teun het geluid van de
trillende plaat kan horen.
3p 36 Bereken de trillingstijd van de trillende plaat.
2p 37 De trillende plaat is van dun keramisch materiaal gemaakt en niet van ijzer. In
de uitwerkbijlage staat een tabel met eigenschappen.
→ Geef in de tabel van elke eigenschap met kruisjes aan of deze wel of niet
belangrijk is voor de trillende plaat.
2p 38 De mistmaker werkt op een spanning van 24 volt. Als het apparaat is
aangesloten, loopt er een stroomsterkte van 1,2 A.
→ Bereken het opgenomen vermogen van de mistmaker.
GT-0173-a-12-1-o
12
lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Pastatans
Charlotte schept aan tafel spaghetti op met een pastatang. Dit is een metalen tang waarmee ze gemakkelijk een hoeveelheid pasta optilt.
[FIGUUR: Een hand met een pastatang die spaghetti uit een schaal schept.]
[FIGUUR: Een pastatang met de punten A, B, C en D aangegeven. Er zijn stippellijnen en afstanden aangegeven.]
3p 39 Met haar hand knijpt zij de pastatang in B samen en klemt daarmee een hoeveelheid spaghetti tussen de twee uiteinden bij A.
De kracht in A is 1,2 N.
→ Bereken met de momentenwet de grootte van de spierkracht bij B. Meet daarvoor de afstanden in de afbeelding.
2p 40 Bij het oppakken van een volgende portie spaghetti, klemt Charlotte de tang bij C samen. De kracht op de spaghetti bij A is ook nu 1,2 N.
→ Leg uit of ze nu een grotere of kleinere spierkracht moet leveren.
GT-0173-a-12-1-o 13 einde ■