# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2025/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2025
tijdvak 1
woensdag 14 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-1127-a-25-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

'Thuiswerkwet' van D66 en GroenLinks sneuvelt in Eerste Kamer

Een wetsvoorstel van D66 en GroenLinks waardoor werkgevers een
verzoek om thuis te mogen werken niet meer zomaar zouden mogen
weigeren, is gesneuveld in de Eerste Kamer. De fracties van BBB, VVD,
PVV, JA21, FVD, SGP en 50PLUS stemden tegen, waardoor het voorstel
met de kleinst mogelijke meerderheid is verworpen.

bron: noordhollandsdagblad.nl van 26 september 2023

1p 1 Lees tekst 1.
Van welk recht van het parlement hebben Tweede Kamerleden van D66
en GroenLinks gebruikgemaakt?
A het budgetrecht
B het recht om moties in te dienen
C het recht van amendement
D het recht van initiatief

1p 2 Zie tekst 1.
Het parlement heeft twee hoofdtaken.
-> Welke hoofftaak van het parlement hebben de Eerste Kamerleden in
tekst 1 vervuld?

1p 3 Zie tekst 1.
Hoeveel Eerste Kamerleden hebben tegen de wet gestemd?
A 38
B 51
C 76
D 113

GT-1127-a-25-1-0 2 / 20 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met twee teksten en bijbehorende opgaven. Tekst 2, getiteld 'Ontslagbrief wethouder Egbert van Dijk is nu ook binnen', gaat over de politieke carrière van Egbert van Dijk, specifiek zijn vertrek uit de gemeenteraad van De Wolden en zijn mogelijke overstap naar een andere functie. De opgave stelt een vraag over deze overstap, met vier meerkeuzeopties. Tekst 3, 'Mogen leden van het Koninklijk Huis eigenlijk stemmen?', bespreekt het stemrecht van leden van het Koninklijk Huis en de redenen waarom zij dit recht niet uitoefenen. De bijbehorende opgave vraagt de student om een rol van de koning uit te leggen en deze te koppelen aan het stemrecht, met een instructie om een deel van de tekst in te vullen. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig. De concepten betreffen politieke functies (wethouder, gemeenteraad, college van B en W, dagelijks bestuur, Provinciale Staten, Tweede Kamer) en staatsrecht (stemrecht, monarchie). De student wordt gevraagd teksten te lezen en interpreteren, meerkeuzevragen te beantwoorden en een deel van een tekst in te vullen op basis van begrip.

### Pagina 4

2p 6 Hieronder staan vier kenmerken of uitgangspunten van verschillende politieke stromingen.
1 globalisering wordt gezien als een bedreiging voor het land
2 proberen zo min mogelijk deel te nemen aan internationale organisaties zoals de EU
3 willen met geweld ingrijpende ondemocratische veranderingen in de samenleving bereiken
4 zijn groot voorstander van internationale solidariteit
→ Geef per kenmerk/uitgangspunt aan of dit wel of niet hoort bij de nationalistische stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met wel of niet.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
tekst 4
Tientallen Kamervragen over PFAS1)-verspreiding Chemours
Kamerleden van D66, GroenLinks, PvdA, SP en PvdD hebben donderdag
samen 46 Kamervragen gesteld naar aanleiding van de Zembla-
uitzending over het met PFAS verontreinigde water in de omgeving van
chemiefabriek Chemours in Dordrecht. De vragen zijn gericht aan de
staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de ministers van
Infrastructuur en Waterstaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
noot 1 PFAS zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. PFAS kunnen een negatief effect hebben op milieu en gezondheid. (RIVM)
bron: bnnvara.nl van 29 juni 2023
2p 7 Lees tekst 4.
Media kunnen een aantal functies vervullen voor de democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie en de controle- of waakhondfunctie.
→ Geef aan welke andere functie voor de democratie het televisieprogramma Zembla heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Zembla heeft de ... functie vervuld, want uit tekst 4 blijkt ...
GT-1127-a-25-1-0
4/20
lees verder

### Pagina 5

tekst 5
Een glaasje bij de kapper of in de boekwinkel?
Deze week diende het Kamerlid Thierry Aartsen een wetsvoorstel in dat het zogeheten 'blurring' moet toestaan. Blurring is het vervagen van grenzen tussen winkels en dienstverleners en horeca, waardoor bijvoorbeeld alcohol ook bij de kapper of in een kledingzaak mag worden geschonken. Aartsen: "Het klopt dat we dit al heel lang willen en daarom moet het er nu eindelijk van komen. Ondernemers moeten zoveel mogelijk ruimte krijgen om creatief en innovatief te zijn. Ze willen inspelen op de behoefte van de klanten."
bron: ad.nl van 22 april 2023
2p 8 Lees tekst 5.
Het wetsvoorstel in tekst 5 past goed bij een politieke stroming. In tekst 5 is een uitgangspunt van deze politieke stroming te herkennen.
→ Welke politieke stroming is dit?
→ Welk uitgangspunt van deze politieke stroming is te herkennen in tekst 5?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De politieke stroming is: ...
Het uitgangspunt dat te herkennen is: ...

tekst 6
Het volk versus de elite
Onder ... partijen verstaan verschillende onderzoekers ‘partijen die uitdragen dat de samenleving wordt verdeeld in twee vijandelijke groepen, ‘het pure volk' versus ‘de corrupte elite', en die beweren dat politiek een uitdrukking moet zijn van de algemene wil van het volk'.
bron: rtlnieuws.nl van 25 november 2023
1p 9 Lees tekst 6.
Wat moet er op de puntjes in tekst 6 worden ingevuld?
A conservatieve
B ecologische
C extremistische
D populistische
GT-1127-a-25-1-o
5 / 20
lees verder ►►►

### Pagina 6

tekst 7
EU wordt het eens over olieboycot van Rusland
De EU stopt eind dit jaar met de invoer van vrijwel alle Russische olie.
Deze boycott waartoe de Europese regeringsleiders maandag iets voor
middernacht besloten, treft volgens betrokkenen ongeveer 90 procent van
de huidige Russische olie-export naar Europa.
Volgens EU-president Michel toont de EU met dit besluit dat ze ‘sterk,
ferm en eensgezind’ is.

bron: volkskrant.nl van 31 mei 2022

1p 10 Lees tekst 7.
Welke Europese instantie heeft tot de boycot in tekst 7 besloten?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C het Europees Parlement

2p 11 Hieronder staan vier uitspraken over de burgemeester.
1 De burgemeester beslist welke wethouders worden aangesteld.
2 De burgemeester is verantwoordelijk voor de veiligheid in de
gemeente.
3 De burgemeester is lid van de gemeenteraad.
4 De burgemeester is altijd lid van de grootste partij in de gemeente.
→ Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het
antwoord aan met
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

GT-1127-a-25-1-o 6 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 7

tekst 8

Kwart ANWB-leden financieel in de knel door benzineprijs
26 procent van de ANWB-leden zit door de huidige benzineprijzen
financieel in de knel, blijkt uit nieuw onderzoek onder 1201 ANWB-leden.
Er wordt vooral bezuinigd op de dagelijkse boodschappen om toch te
kunnen blijven autorijden. De ANWB wil daarom dat de geplande
verhoging van 21 cent op accijns1) en btw op brandstof eind dit jaar niet
doorgaat.
De ANWB vindt dat de aangekondigde accijnsverhoging van tafel moet en
dringt daar regelmatig op aan bij de politiek. De ANWB pleit voor een
toekomstbestendige vorm van autobelastingheffing. Alleen zo houden we
mobiliteit betaalbaar voor iedereen.

noot 1 accijns = soort belasting

bron: anwb.nl van 18 september 2023

2p 12 Lees tekst 8.
De ANWB is een belanmengroep. Een kenmerk van belanmengroepen is
dat ze bepaalde belangen nastreven.
→ Noem een ander kenmerk van belanmengroepen en geef aan dat uit
tekst 8 blijkt dat de ANWB daaraan voldoet.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ander kenmerk: ...
De ANWB voldoet daaraan, want in tekst 8 staat ...

GT-1127-a-25-1-0 7/20 lees verder >>>

### Pagina 8

tekst 9
Minister Adema weer door het stof
Landbouwminister Piet Adema erkent dat hij de Tweede Kamer beter op
de hoogte had moeten houden van de gang van zaken rondom de
strengere mestregels waar Nederland van de Europese Commissie aan
moet voldoen. Hij had een ‘aanvullend signaal’ moeten geven over de
zorgen die daarover leefden in Brussel, vindt hij achteraf. Dat hij dat
naliet, zegt hij te betreuren. De minister moet zich woensdagmiddag
verantwoorden in de Tweede Kamer over de mestregels.
bron: omropfryslan.nl van 24 januari 2023
Lees tekst 9.
2p 13 In tekst 9 zijn de twee plichten te herkennen die ministers en
staatssecretarissen hebben ten opzichte van het parlement. Een van deze
plichten is de verantwoordingsplicht.
→ Noem de andere plicht van ministers en staatssecretarissen ten
opzichte van het parlement.
→ Citeer uit tekst 9 een zin waarin deze plicht te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De plicht: ...
Een zin uit tekst 9: ...

GT-1127-a-25-1-o 8 / 20 lees verder

### Pagina 9

tekst 10
Hongaarse boekwinkel krijgt 32.000 euro boete voor Ihbti-boek¹)
Een grote Hongaarse boekwinkel heeft afgelopen week een boete van
omgerekend zo'n 32.000 euro gekregen omdat het een boek met een
Ihbti-thema duidelijk herkenbaar in de kast had staan. Een Hongaarse wet
verbiedt dat kinderen dit soort thema's onder ogen krijgen, dus had de
Hongaarse vertaling van de populaire reeks Heartstopper in folie
gewikkeld moeten zijn.
De conservatieve regering van de Hongaarse premier Orbán verbood in
2021 om homoseksualiteit te “vertonen of promoten” voor kinderen onder
de 18.
noot 1 De afkorting lhbti staat voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen,
transgender- en interseks personien.
bron: nos.nl van 17 juli 2023
1p 14 Lees tekst 10.
De Europese Unie heeft een aantal doelstellingen. Hongarije is een
lidstaat van de Europese Unie.
Met welke doelstelling van de Europese Unie botst de Hongaarse wet uit
tekst 10?
A economische samenwerking
B het garanderen van Europese waarden
C vrede
D vrij verkeer van personen
GT-1127-a-25-1-o
9 / 20
lees verder ►►►

### Pagina 10

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 11

Ouders lieten zoontje (8) diefstal plegen

Pas 8 jaar was het jongetje, toch werd hij door zijn ouders meegenomen op rooftocht langs drogisterijen. Hij liep met gestolen parfums naar buiten terwijl ook zijn ouders wat flesjes meenamen zonder af te rekenen. "Ze brengen hun 8-jarige kind zo op het criminele pad," zei de officier van justitie donderdag 30 november. De verdachten werd op 18 augustus betrapt in Waddinxveen.
De officier van justitie nam het de ouders zeer kwalijk dat ze misbruik hebben gemaakt van de kwetsbare positie van hun eigen zoontje. "Zij zijn er verantwoordelijk voor dat hij opgroeit in een veilige omgeving. Voor die verantwoordelijkheid en voor de belangen van hun zoon hebben ze totaal geen oog gehad."
Het Openbaar Ministerie eiste tegen de vader en moeder twaalf maanden cel waarvan drie maanden voorwaardelijk.
De ... deed donderdag 30 november meteen uitspraak.

bron: hartvanwaddinxveen.nl van 30 november 2023

1p 15 Lees tekst 11. Welke strafrechter of rechterlijke instantie moet er op de puntjes in tekst 11 worden ingevuld?
A Hoge Raad
B kantonrechter
C meervoudige kamer
D politierechter

1p 16 Zie tekst 11. Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren. Leg uit met welke theorie op basis van tekst 11 te verklaren is dat het jongetje parfum heeft gestolen.

1p 17 Zie tekst 11. Een rechtszitting bestaat uit verschillende onderdelen. Welk onderdeel van de rechtszitting komt aan bod in tekst 11?
A de tenlastelegging
B het pleidooi
C het requisitoir
D het verhoor

GT-1127-a-25-1-o 10 / 20 lees verder

### Pagina 11

Deze examenpagina is een opgavensheet, met twee vragen (nummers 18 en 19) die verwijzen naar tekst 11 en een derde vraag (nummer 20) die verwijst naar tekst 12. Vraag 18 is een multiple-choice vraag over de strafrechtelijke gevolgen voor een jongetje en de procedures binnen het Nederlandse strafrecht, met opties A, B, C en D. Vraag 19 vereist het aanvullen van twee zinnen met de juiste terminologie uit een gegeven keuzelijst, gerelateerd aan uitgangspunten van het Nederlandse strafrecht. Tekst 12, een nieuwsartikel uit nos.nl, beschrijft de aanpak van de gemeente Rotterdam tegen verkeershufters en vraagt in vraag 20 om dit te analyseren in termen van repressie en preventie, met specifieke instructies voor het invullen van de antwoorden. Er zijn geen grafieken of tabellen aanwezig.

### Pagina 12

Deze examenpagina bevat twee tekstfragmenten (tekst 13 en tekst 14) die als bronmateriaal dienen voor bijbehorende vragen. Tekst 13 gaat over het concept 'majesteitsschennis' in Nederland, de historische context ervan, en de afschaffing van het artikel per 1 januari 2020. Er wordt een definitie gegeven van 'majesteitsschennis' als 'belediging van de koning(in)'. De bron wordt vermeld als rtlnieuws.nl. De student wordt gevraagd om uit tekst 13 te leggen dat criminaliteit relatief is. Tekst 14 beschrijft een werkbezoek van Demissionair minister van Rechtsbescherming Franc Weerwind aan gevangenis Veenhuizen, waar hij gedetineerden ontmoette. De tekst vermeldt de capaciteit van de afdeling en het belang van contact met familie voor de re-integratie. Een definitie van 'gedetineerde' wordt gegeven als 'iemand met een vrijheidsstraf'. De bron is dekrantsnieuws.nl. De student wordt gevraagd om met behulp van theorieën crimineel gedrag te verklaren, specifiek in relatie tot het concept 'vadervleugel' in de gevangenis. Vier theoretische opties worden gegeven: anomietheorie, bindingstheorie, etikettentheorie en neutraliseringstheorie.

### Pagina 13

2p 23 Zie tekst 14.
Straffen hebben verschillende doelen, waaronder vergelding en
beveiliging van de samenleving.
→ Leg uit welke twee andere doelen van straffen te herkennen zijn in
tekst 14.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Het doel ..., want in tekst 14 staat ...
2 Het doel ..., want in tekst 14 staat ...

tabel 1

Halt-verwijzingen

[FIGUUR: Tabel met de volgende informatie: Kolomkoppen: type verwijzing, 2020, 2021, 2022. Rijen: vanwege overtreding met aantallen 6.109, 3.651, 3.489; vanwege leerplicht met aantallen 954, 1.245, 1.455; vanwege misdrijf met aantallen 3.515, 2.298, 2.205.]

bron: Jaarverslag 2022 Halt

Bekijk tabel 1.
2p 24 In tabel 1 staat het aantal verwijzingen naar Halt in de jaren 2020, 2021
en 2022 vanwege een overtreding, een misdrijf en vanwege het niet
voldoen aan de leerplicht.
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van tabel 1.
1 Alle verwijzingen naar Halt zijn gedaan door de politie.
2 Het aantal verwijzingen vanwege overtredingen en misdrijven is
tussen 2020 en 2021 afgenomen.
3 In 2022 heeft Halt 3.489 keer een kortdurende hechtenis opgelegd.
4 Jongeren worden steeds vaker doorverwezen wegens spijbelgedrag.
→ Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

GT-1127-a-25-1-0 13 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 14

tabel 2
Een aantal geregistreerde misdrijven in Nederland

| misdrijf | 2021 | 2022 | 2023 |
|---|---|---|---|
| diefstal en inbraak met geweld | 5.545 | 5.965 | 6.005 |
| heling | 5.545 | 6.600 | 6.850 |
| witwassen | 2.475 | 1.535 | 1.460 |
| discriminatie | 555 | 410 | 510 |
| drugsmisdrijven: softdrugs | 5.525 | 4.725 | 5.375 |
| rijden onder invloed | 31.910 | 42.745 | 42.210 |
| vernieling openbaar vervoer | 810 | 820 | 560 |
| openlijk geweld tegen persoon | 3.390 | 4.085 | 4.055 |

bron: Stichting Cito - opendata.cbs.nl

Bekijk tabel 2.
1p 25 Om een beeld te krijgen van de omvang van de criminaliteit in Nederland
wordt gebruikgemaakt van verschillende soorten onderzoeken en
statistieken.
Welk soort onderzoek of statistiek zal een vollediger beeld kunnen geven
van de werkelijke omvang van ‘rijden onder invloed’ dan tabel 2?
A daderonderzoek
B politiestatieken
C slachtofferonderzoek

Zie tabel 2.
1p 26 Tabel 2 geeft geen volledig beeld van het werkelijke aantal gevallen van
‘openlijk geweld tegen persoon’.
→ Geef hiervoor een verklaring.

Zie tabel 2.
1p 27 Hieronder staan twee uitspraken over tabel 2.
1 Het aantal geregistreerde misdrijven in tabel 2 dat onder de Opiumwet
valt, was in 2022 lager dan in 2023.
2 Twee soorten misdrijven uit tabel 2 staan in de Wegenverkeerswet.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...

GT-1127-a-25-1-o 14 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 15

Dit is een opgavepagina uit een examen, bestaande uit tekstfragment 'tekst 15' en twee bijbehorende vragen. De tekst beschrijft een incident met een online dreigement bij Yuverta vmbo in Utrecht, de reactie van de school en de burgemeester, en de genomen maatregelen. Visuele elementen zijn afwezig, behalve de standaard examenlayout met paginanummering. De vragen vereisen begrip van de tekst en de toepassing van concepten zoals veiligheid, verantwoordelijkheid en de gevolgen van criminaliteit (materiële en immateriële gevolgen). De student wordt gevraagd om op basis van de tekst multiple-choicevragen te beantwoorden en een open vraag te beantwoorden die een uitleg en onderbouwing vereist.

### Pagina 16

Dit is een examenpagina (opgave) met tekst 16, getiteld 'Ontsnappen uit gevangenis niet strafbaar, maar helper wacht wel straf'. De tekst bespreekt het juridische aspect van ontsnappen uit de gevangenis, waarbij een poging tot ontsnapping niet strafbaar is, maar hulp daarbij wel. Er wordt verwezen naar strafrechtkundige Henny Sachers en een artikel van rtlnieuws.nl van 10 januari 2023. Vraag 30 is een meerkeuzevraag over wat de Nederlandse rechtsstaat kenmerkt, gerelateerd aan het gepresenteerde concept. Vraag 31 vraagt de student om drie straffen te selecteren uit een lijst die een officier van justitie kan opleggen, met de focus op strafbeschikking. Er zijn geen grafieken of tabellen, wel genummerde lijsten en een meerkeuze-opties.

### Pagina 17

tekst 17
Mishandelen ambtenaren
Een vrouw (27) uit Schijndel heeft dinsdagmiddag van de rechter een
taakstraf van 150 uur gekregen voor poging tot zware mishandeling van
een ambtenaar van de gemeente Meierijstad. Dat laat Omroep Brabant
Nieuws weten. Ook moet ze een schadevergoeding van € 2000 betalen en
kreeg ze een voorwaardelijke celstraf van twee maanden voor als ze nog
een keer de fout in gaat.
De voormalig wereldkampioene kickboksen sloeg in november 2023 twee
ambtenaren tijdens een gesprek. Het was een gesprek waarin mogelijk de
bijstandsuitkering van de verdachte gestopt zou worden omdat er
vermoedens waren van fraude. Dat gesprek werd grimmig en escaleerde
volledig.
bron: tvschijndel.nl van 16 januari 2024
1p 32 Lees tekst 17.
Welke soort sancties heeft de vrouw gekregen?
A een bijkomende straf, een hoofdstraf en een maatregel
B een bijkomende straf en twee hoofstraffen
C een hoofdstraf en twee bijkomende straffen
D een hoofdstraf en twee maatregelen
E een maatregel en twee hoofstraffen
1p 33 Wie leest in een rechtszitting de aanklacht voor?
A de advocaat
B de officier van justitie
C de rechter
D het slachtoffer
GT-1127-a-25-1-0
17 / 20
lees verder ►

### Pagina 18

Analyse maatschappelijk vraagstuk: vapende jongeren
Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 en afbeelding 1 van het bronnenboekje.

Lees tekst 1.
4p 34 'Vapende jongeren' is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat veel mensen de situatie onwenselijk vinden en in strijd vinden met bepaalde waarden en/of normen.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die in tekst 1 naar voren komen.
→ Geef voor elk kenmerk aan dat uit tekst 1 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Dit blijkt uit tekst 1, want ...
Kenmerk 2: ...
Dit blijkt uit tekst 1, want ...

Zie tekst 1.
2p 35 NOS Stories is een online nieuwsplatform gericht op jongeren van 13 tot en met 18 jaar.
Media zoals NOS Stories vervullen een aantal functies die van belang zijn voor een democratie. Een van die functies is de controle- of waakhondfunctie.
→ Leg uit wat de controle- of waakhondfunctie inhoudt.
→ Leg vervolgens uit dat NOS Stories de controle- of waakhondfunctie vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De controle- of waakhondfunctie houdt in dat ...
NOS Stories heeft deze functie vervuld, want ...

GT-1127-a-25-1-o
18 / 20
lees verder ► ► ►

### Pagina 19

2p 36 Lees tekst 2.
In tekst 2 worden verschillende betrokkenen bij het vraagstuk 'wapende jongeren' genoemd, waaronder jongeren en het kabinet.
$\rightarrow$ Noem twee andere betrokkenen uit tekst 2 die tegengestelde belangen hebben.
$\rightarrow$ Geef bij deze betrokkenen ook de belangen die tegengesteld zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Betrokkene(n) 1: ...
Belang van deze betrokkene(n): ...
Betrokkene(n) 2: ...
Tegengesteld belang van deze betrokkene(n): ...

1p 37 Zie tekst 2.
Politieke besluitvorming verloopt in een aantal fasen.
Welke fase gaat van start op 1 januari 2024 in plaats van op 1 oktober 2023?
A fase 1: agendavorming
B fase 2: beleidsvoorbereiding
C fase 3: beleidsbepaling
D fase 4: beleidsuitvoering

2p 38 Bekijk afbeelding 1.
De massamedia hebben verschillende functies voor de samenleving en het individu, bijvoorbeeld de amusementsfunctie.
$\rightarrow$ Leg uit welke twee andere functies voor de samenleving en het individu afbeelding 1 kan vervullen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Afbeelding 1 kan de ... functie vervullen, want ...
2 Afbeelding 1 kan de ... functie vervullen, want ...

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-1127-a-25-1-o 19 / 20 lees verder ► ► ►

### Pagina 20

1p 39 Een maatschappelijk vraagstuk kan vanuit verschillende invalshoeken bekeken worden, bijvoorbeeld vanuit de politiek-juridische invalshoek. Hieronder staan vier vragen over het vraagstuk ‘wapende jongeren’. Welke vraag is gesteld vanuit de politiek-juridische invalshoek?
A Hoe kijkt men in andere Europese landen aan tegen jongeren die vapen?
B Is er een verband tussen de maatschappelijke positie van jongeren en de kans dat zij vapen?
C Wat is de rol van de media bij de beeldvorming over vapen?
D Welke machtsmiddelen hebben organisaties als het Longfonds in hun strijd om het aantal vapende jongeren te verminderen?

Lees tekst 3.
1p 40 Via TikTok kunnen jongeren beïnvloed worden om te gaan vapen. Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de media. Welke theorie is te herkennen in regels 10-12 van tekst 3?
A de agendatheorie
B de framingtheorie
C de injectienaaldtheorie

Zie tekst 3.
1p 41 Leg uit welke invloed TikTok-video’s van bekende influencers die aan het vapen zijn, op jongeren kunnen hebben volgens de theorie van de selectieve perceptie. Gebruik het begrip ‘referentiekader’ in je uitleg.

2p 42 In tekst 3 staat dat bekende artsen willen dat bekende tiktokkers stoppen met het roken van e-sigaretten in hun video’s. Of iemand dit een goed idee vindt of niet, heeft te maken met de waarden die de persoon belangrijk vindt.
→ Vind jij dat TikTok-influencers mogen vapen in hun video’s?
→ Geef een argument voor jouw mening.
→ Noem de waarde achter jouw argument.
Doe het zo: neem een van de onderstaande mogelijkheden over en vul het antwoord aan.
Ja, ik vind dat TikTok-influencers mogen vapen in hun video’s.
Mijn argument hiervoor is ...
De waarde die bij mijn argument past is ...
of
Nee, ik vind dat TikTok-influencers niet mogen vapen in hun video’s.
Mijn argument hiervoor is ...
De waarde die bij mijn argument past is ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
GT-1127-a-25-1-o
20 / 20
einde ■