# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2024/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 2
woensdag 19 juni
9.00 - 11.00 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

GT-1127-a-24-2-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1
Eigen verantwoordelijkheid in werken en leren
Als ... geloven wij in eigen verantwoordelijkheid van onze inwoners. Dat
vinden we belangrijk in alle aspecten van het leven, maar vooral bij
werken en leren. Iedereen moet aan het werk. Waar dat niet vanzelf gaat
verwachten we voldoende eigen inzet voor omscholing en re-integratie.

bron: de website van een politieke partij

Lees tekst 1.
1p 1 Wat moet op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
A christendemocraten
B liberalen
C nationalisten
D sociaaldemocraten

tekst 2
Wijziging in abortuswetgeving: vijf dagen bedenktijd vervalt
De eerste grote wijziging van de abortuswetgeving in veertig jaar is een
feit. De Eerste Kamer stemt in met het schrappen van de verplichte vijf
dagen bedenktijd¹). Die bedenktijd was destijds het compromis tussen
VVD en CDA waarmee abortus werd gelegaliseerd.

57 senatoren stemden voor, 17 tegen. Het gaat om een wetsvoorstel dat
werd ingediend door oud-D66-Kamerlid Pia Dijkstra.

noot 1 De verplichte vijf dagen bedenktijd is een periode van vijf dagen die zwangere
vrouwen na een gesprek met een arts verplicht moeten wachten, totdat ze een abortus
mogen laten uitvoeren.

bron: volkskrant.nl van 21 juni 2022

GT-1127-a-24-2-0
2 / 21
lees verder ►►►


### Pagina 3

2p 2 Lees tekst 2.
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van tekst 2.
1 76 senatoren waren tijdens de stemming afwezig of onthielden zich
van stemming.
2 De Eerste Kamer heeft haar uitvoerende macht uitgeoefend.
3 De Tweede Kamer moet nog stemmen over het wetsvoorstel.
4 Kamerlid Pia Dijkstra zat tijdens het indienen van het wetsvoorstel in
de Tweede Kamer.
Geef per uitspraak aan of de juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
1p 3 Zie tekst 2.
Waarom is de aanpassing van de abortuswet progressief?
A omdat de overheid een actieve rol speelt in de aanpassing
B omdat de traditionele norm dat abortus legaal is, blijft bestaan
C omdat door de aanpassing wordt opgekomen voor de zwakkeren in de
samenleving
D omdat zwangere vrouwen meer persoonlijke vrijheid krijgen
1p 4 Zie tekst 2.
Hieronder staan zes politieke partijen.
1 ChristenUnie
2 GroenLinks
3 Partij voor de Dieren
4 PvdA
5 SGP
6 Volt
Welke twee politieke partijen zullen tegen het wetsvoorstel gestemd
hebben? Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
1p 5 Zie tekst 2.
Het proces van politieke besluitvorming verloopt in een aantal fasen.
Welke fase is net afgerond in tekst 2?
A fase 1: agendavorming
B fase 2: beleidsvoorbereiding
C fase 3: beleidsbepaling
D fase 4: beleidsuitvoering
GT-1127-a-24-2-o 3 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

afbeelding 1
Nederland moet een ...
Legenda:
-- ... monarchie blijven
- ... republiek worden
%
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2008
2012
2016
2020
2023
bron: Stichting Cito - Ipsos, 2023
1p 6 Bekijk afbeelding 1.
Vergelijk het jaar 2023 met het jaar 2008.
Waaraan geven in 2023 meer Nederlanders de voorkeur, in vergelijking
met 2008?
A een gekozen president
B een meerderheidsstelsel
C een stelsel van evenredige vertegenwoordiging
D koningschap
GT-1127-a-24-2-0
4/21
lees verder ▶▶▶

### Pagina 5

tekst 3
Mogelijk tientallen doden in Kazachse stad Almaty

Militairen hebben opnieuw het vuur geopend op demonstranten in het centrum van Almaty, de grootste stad van Kazachstan, meldt het Russische persbureau TASS.
Het leger riep met luidsprekers op dat het centrale plein moest worden verlaten en waarschuwde dat er geschoten zou worden. Volgens ooggetuigen zijn er nieuwe gewonden en doden gevallen.

Wat er zich precies in het land afspeelt, is moeilijk vast te stellen. Het internet is lang uitgeschakeld geweest. De site van het staatspersbureau Kazinform is weer bereikbaar.

bron: nos.nl van 6 januari 2022

2p 7 Lees tekst 3.
Een dictatuur heeft een aantal kenmerken.
→ Noem een kenmerk van een dictatuur dat te herkennen is in tekst 3.
→ Noem ook een ander kenmerk van een dictatuur.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een kenmerk van een dictatuur uit de tekst: ...
Een ander kenmerk van een dictatuur: ...

tekst 4
Klacht indienen bij ...

Als er sprake is van een probleem tussen u en de overheid en u vindt dat u onbehoorlijk behandeld bent door een overheidsinstantie, heeft u het recht ... te vragen om een onderzoek in te stellen naar het gedrag van de betreffende overheidsinstantie.

bron: brabant.nl van mei 2023

1p 8 Lees tekst 4.
Op de puntjes in tekst 4 moet een officiële onafhankelijke organisatie worden ingevuld die burgers helpt als zij problemen hebben met de overheid.
Wat moet er op de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
A de Nationale ombudsman
B de Provinciale Staten
C de Tweede Kamer
D het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

GT-1127-a-24-2-o 5 / 21 lees verder ►►►


### Pagina 6

tekst 5

Partijen willen stevig optreden tegen misstanden

Partijen in de Tweede Kamer roepen landbouwminister Piet Adema op te
voorkomen dat er nieuwe misstanden plaatsvinden in slachterijen en bij
veetransporten. Tijdens het vragenuurtje moest de minister reageren op
de uitzending hierover van EenVandaag.

In die uitzending van EenVandaag van vorige week kwam naar voren dat
dierenartsen en inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) actief worden tegengewerkt als ze misstanden
proberen aan te pakken. Ondanks eerdere beloftes van voorgangers van
Adema komt dit nog steeds voor.

bron: nieuweoogst.nl van 11 april 2023

2p 9 Lees tekst 5.
EenVandaag is een televisieprogramma dat zich bezighoudt met
achtergronden van het nieuws.
Media zoals EenVandaag hebben een aantal functies die van belang zijn
voor een democratie. Een zo'n functie is de informatiefunctie.
-> Noem een andere functie voor de democratie die EenVandaag
volgens tekst 5 heeft vervuld.
-> Leg vervolgens uit hoe uit de tekst blijkt dat EenVandaag deze functie
heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De functie die EenVandaag heeft vervuld, is de . . . ,
want uit tekst 5 blijkt . . . .

GT-1127-a-24-2-o 6 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

tekst 6

Wetsvoorstel vaste huurcontracten

De Kamerleden Nijboer (PvDA) en Grinwis (ChristenUnie) willen tijdelijke
huurcontracten voor zelfstandige woonruimte afschaffen. In hun
wetsvoorstel zijn zulke contracten alleen in specifieke gevallen nog
toegestaan.
De uitbreiding van de mogelijkheden voor tijdelijke huurcontracten in 2016
heeft niet de bedoelde effecten gehad volgens Nijboer. Zo is het aanbod
van huurwoningen niet gegroeid en leven huurders met tijdelijke
contracten in grote onzekerheid. Daarnaast krijgen nieuwe huurders vaak
een forse huurverhoging. “Bestaanszekerheid bieden is een opdracht van
sociaaldemocraten”, zegt Kamerlid Bushoff (PvdA), “en een dak boven je
hoofd is een belangrijk aspect daarvan”.

bron: tweedekamer.nl van 11 april 2023

Lees tekst 6.
1p 10 Van welk recht maken de Kamerleden Nijboer en Grinwis gebruik?
A budgetrecht
B recht om moties in te dienen
C recht van amendement
D recht van initiatief

Zie tekst 6.
2p 11 Leg uit dat het wetsvoorstel uit tekst 6 past bij een uitgangspunt van de
sociaaldemocratische stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het wetsvoorstel past bij het volgende uitgangspunt van de
sociaaldemocratische stroming: ... (vul uitgangspunt in)
Het wetsvoorstel past hierbij, want ...

GT-1127-a-24-2-o 7 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 8

tekst 7
Grondwetswijziging
Bij een grondwetswijziging geldt een extra zware procedure. Het
parlement moet er twee keer een beslissing over nemen, in zowel de
Tweede als de Eerste Kamer. In de tweede ronde, moet bovendien een
tweederde-meerderheid instemmen met de wijziging.
bron: tweedekamer.nl van 30 maart 2022
Lees tekst 7.
1p 12 Hoeveel Tweede Kamerleden moeten in de tweede ronde minimaal met
een grondwetswijziging instemmen om de wijziging door te laten gaan?
A 51
B 67
C 76
D 100
tekst 8
God zette Adam in het paradijs met de opdracht om deze mooie hof te
bouwen en te bewaren (Genesis 2). Duizenden jaren later geldt deze
opdracht nog steeds. ledereen moet duurzaam en verantwoord omgaan
met schaarse grondstoffen, energie, gezonde lucht, schoon water en
vruchtbare bodem. SGP-jongeren vindt het belangrijk dat het
bedrijfsleven, de overheid en de burgers samen optrekken om dit ideaal te
verwezenlijken.
bron: sgpj.nl
Lees tekst 8.
1p 13 Welk uitgangspunt van de christendemocratische stroming is te
herkennen in de opdracht in tekst 8?
A eigen verantwoordelijkheid
B naastenliefde
C rentmeesterschap
GT-1127-a-24-2-0
8 / 21
lees verder ►►►

### Pagina 9

tekst 9

NCV$^{1)}$ pleit voor meer vergoeding dieetkosten

Maar liefst 21.000 mensen ondertekenden de in december gestarte petitie
van de NCV voor een vergoeding van de kosten van het glutenvrij dieet.
Het is de NCV al jaren een doorn in het oog dat mensen met coeliakie
voor een groot deel de extra kosten voor hun ziekte moeten opbrengen.
Het is onrechtvaardig en niet uit te leggen, vindt de NCV, dat mensen die
levenslang noodzakelijkerwijs een strikt dieet moeten volgen zoveel extra
moeten betalen. "Met de ruim 20.000 handtekeningen gaan we bij het
verantwoordelijke ministerie pleiten voor een rechtvaardige vergoeding",
aldus NCV-directeur Floris van Overveld.

noot 1 De NCV is een belangengroep voor mensen met coeliakie, een medische aandoening
waardoor men ziek wordt van het eten van gluten.

bron: Gluhervrij Magazine van maart 2023

2p 14 Lees tekst 9.
De NCV is een belangengroep. Een kenmerk van belangengroepen is dat
ze bepaalde belangen nastreven.
$\rightarrow$ Noem een ander kenmerk van belangengroepen en geef aan dat uit
tekst 9 blijkt dat de NCV daaraan voldoet.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ander kenmerk: ...
De NCV voldoet daaraan, want uit tekst 9 blijkt ...

GT-1127-a-24-2-o 9 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

tekst 10
Akkoord EU-ministers over wet tegen wereldwijde ontbossing
De EU-klimaatministers hebben in Luxemburg een akkoord bereikt over een eerste Europese bossenwet. Doel van de wet is het minimaliseren van ontbossing in de wereld en van de verschraling¹ van bosgebieden.
noot 1 verschraling = verdroging, achteruitgang
bron: europa-nu.nl van 28 juni 2022
2p 15
Lees tekst 10.
Hieronder staan drie Europese instellingen:
1 de Europese Commissie
2 de Raad van de Europese Unie
3 het Europees Parlement
→ Welke instelling van de Europese Unie heeft een akkoord bereikt over een eerste Europese bossenwet?
→ Welke instelling is verantwoordelijk geweest voor het opstellen van het wetsvoorstel uit tekst 10?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
akkoord bereikt over de bossenwet: ... (vul nummer in)
wetsvoorstel opgesteld: ... (vul nummer in)
2p 16
Hieronder staan vier uitspraken over de gemeente.
1 De burgemeester is de voorzitter van de gemeenteraad.
2 De gemeente geeft paspoorten uit aan de inwoners.
3 De gemeente kan de inwoners verplichten belasting te betalen.
4 Het college van B en W moet de gemeenteraad controleren.
→ Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
1p 17
In een gemeenteraad zitten coalitiepartijen.
Wat zijn coalitiepartijen in een gemeenteraad?
A partijen die ook in de Tweede Kamer zitten
B partijen die in de Gedeputeerde Staten zitten
C partijen die samen in het college van B en W zitten
D partijen die tot dezelfde politieke stroming behoren
GT-1127-a-24-2-0
10 / 21
lees verder

### Pagina 11

Criminaliteit en rechtsstaat

tekst 11

Aangiften blijven steeds langer liggen

De aangiften van slachtoffers van misdrijven en kleinere overtredingen blijven steeds langer op de plank liggen.
Bij misdrijven duurt het in de eerste plaats te lang voordat er een beslissing wordt genomen over wat er met de zaak wordt gedaan. En als er een verdachte is, duurt het lang voordat deze voor een rechter wordt gebracht.

bron: ad.nl van 4 juni 2022

1p 18 Lees tekst 11.
In welk soort onderzoek of statistieken worden de delicten uit tekst 11 in ieder geval opgenomen?
A in daderonderzoeken
B in het onderzoek van de Veiligheidsmonitor
C in politiestatieken
D in slachtoffonderzoek

1p 19 Zie tekst 11.
Als het lang duurt voordat besloten wordt of een verdachte voor een rechter wordt gebracht, is er een gevaar voor eigenrichting.
→ Geef aan wat gevaar voor eigenrichting inhoudt.

GT-1127-a-24-2-o 11 / 21 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Dit is een opgavepagina van een examen, met tekst 12 getiteld "Gemeente Haarlemmermeer kampt met een recordaantal meldingen van jeugdoverlast". De tekst beschrijft de toename van jeugdoverlast in de gemeente, met voorbeelden van incidenten zoals vandalisme en drugsgebruik. De burgemeester uit haar zorgen. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel specifieke vragen genummerd 20 en 21, die verwijzen naar de tekst. Vraag 20 vraagt om een kenmerk van veelvoorkomende criminaliteit te noemen en te verklaren aan de hand van tekst 12. Vraag 21 vraagt om een risicofactor voor het plegen van strafbare feiten te benoemen, wederom gebaseerd op tekst 12. De student wordt gevraagd de tekst te lezen, analyseren en specifieke informatie te extraheren en te formuleren.

### Pagina 13

tekst 13
Werkstraffen om hanengevechten in schuur
1 Boy de M. uit Zwammerdam en Joseph S. uit Bodegraven zijn veroordeeld tot werkstraffen van 80 en 40 uur voor het laten vechten van hanen in een schuur in Bodegraven.
2 Volgens de rechter is er sprake van dierenmishandeling.
3 Als de twee mannen de fout ingaan, moeten zij de cel in.
4 Bovendien mogen de mannen de komende twee jaar geen kippen of hanen houden.
5 Hanengevechten zijn illegaal in Nederland. Bij een hanengevecht nemen twee dieren het tegen elkaar op tot er eentje doodgaat of niet meer verder kan vechten. De hanen vechten met elkaar omdat ze hun territorium beschermen.
6 De hanen in Bodegraven werden volgens de politie vermoedelijk gefokt voor gevechten in Frankrijk. Daar is het in sommige gebieden legaal om hanengevechten te houden.
bron: omroepwest.nl van 6 juli 2022
2p 22 Lees tekst 13.
Tekst 13 is opgedeeld in zes tekstfragmenten.
Hieronder staan drie soorten straffen:
a bijkomende straf
b hoofdstraf
c voorwaardelijke straf
→ Koppel de soorten straffen a, b en c aan het tekstfragment waarin zij te herkennen zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a bijkomende straf = ... (vul één nummer tekstfragment in)
b hoofdstraf = ... (vul één nummer tekstfragment in)
c voorwaardelijke straf = ... (vul één nummer tekstfragment in)

2p 23 Zie tekst 13.
Criminaliteit is een relatief begrip. In tekst 13 staat hiervan een voorbeeld.
→ Geef een voorbeeld uit tekst 13 waaruit blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is.
→ Leg uit waarom uit dit voorbeeld blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Voorbeeld uit tekst 13: ...
Hieruit blijkt dat criminaliteit een relatief begrip is, omdat ...
GT-1127-a-24-2-o
13 / 21
leees verder

### Pagina 14

Dit is een opgavepagina uit een examen, waarschijnlijk gericht op maatschappijleer of een gerelateerd vak, gezien de inhoud. De pagina bevat een tekst getiteld 'Rechter wordt kritischer op overheid', die een casus beschrijft over een drugspand en de rol van de burgemeester. De tekst wordt gevolgd door twee vragen. Vraag 24 is een meerkeuzevraag (A, B, C, D) die de student vraagt welke wet of welk wetboek van toepassing is op de genoemde punten in tekst 14. De opties zijn 'de Opiumwet', 'de Wegenverkeerswet', 'de Wet wapens en munitie', en 'het Wetboek van Strafrecht'. Vraag 25 is een open vraag waarbij de student de link moet leggen tussen de rechtsstaat en de casus in tekst 14, en een kenmerk van de rechtsstaat moet uitleggen en toepassen. De student wordt gevraagd een kenmerk van de rechtsstaat uit te leggen en dit te verbinden aan de casus. Er zijn geen grafieken, tabellen of andere visuele elementen aanwezig, enkel tekst en vraagstelling. De concepten die aan bod komen zijn onder andere overheidsingrijpen, drugsgerelateerde criminaliteit, rechtsstaat, grondrechten en wetgeving.

### Pagina 15

Dit is een opgavepagina voor een examen, bestaande uit een tekst (tekst 15) met de titel 'Gevangenismedewerkers klagen'. De tekst bespreekt het gebrek aan aandacht voor de voorbereiding van gedetineerden op hun terugkeer in de samenleving, wat resulteert in onvoldoende begeleiding tijdens proefverlof en na vrijlating. Er wordt gesteld dat dit de re-integratie bemoeilijkt, zowel voor de ex-gedetineerde als voor de samenleving. De bron van de tekst is nos.nl van 13 juni 2022. De pagina bevat twee meerkeuzevragen (26 en 27) die betrekking hebben op de inhoud van de tekst. Vraag 26 vraagt naar het doel van straffen dat volgens gevangenismedewerkers te weinig aandacht krijgt, met opties zoals handhaving, resocialisatie, vergelding en voorkomen van eigenrichting. Vraag 27 vraagt naar de betekenis van een 'requisitoir', met opties zoals de aanklacht, de strafeis, het pleidooi en het vonnis. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig.

### Pagina 16

tekst 16
Kritiek op 'te slappe' aanpak geweld tegen hulpverleners door justitie
Ambulancemedewerkers die te maken krijgen met agressie en geweld
hebben geen zin meer om nog aangifte te doen. Het Openbaar Ministerie
Oost-Nederland springt veel te laks¹ met hun zaken om waarin zij als
hulpverlener slachtoffer zijn geworden. Geweldszaken worden niet eens
voor de rechter gebracht.
Met die harde kritiek komt de regionale ambulancezorg van de
Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Drie ambulancemedewerkers kregen bij
twee ritten te maken met zeer heftige incidenten. Het Openbaar Ministerie
(OM) deed de zaken zelf af, buiten de rechter om.
Het OM zegt begrip te hebben voor de teleurstelling. Behandeling door de
rechtbank is uitgangspunt bij geweld tegen hulpverleners, stelt het OM.
noot 1 laks = makkelijk, onverschillig
bron: ad.nl van 27 december 2021
Lees tekst 16.
1p 28 Op welke taak van de officier van justitie is er kritiek in tekst 16?
A het begeleiden en adviseren van slachtoffers
B het doen uitvoeren van de straffen
C het leiding geven aan het opsporingsonderzoek
D het vervolgen van strafbare feiten
Zie tekst 16.
1p 29 Slachtoffers van ernstige misdrijven hebben verschillende rechten.
-> Aan welk recht dat slachtoffers hebben, kan niet worden voldaan als
het OM de geweldszaken zelf afdoet?
GT-1127-a-24-2-o
16 / 21
lees verder ► ► ►

### Pagina 17

2p 30 Er zijn verschillende theorieën over crimineel gedrag, zoals:
a de aangeleerd gedragstheorie
b de anomietheorie
c de bindingstheorie
d de rationele-keuze-theorie

Hieronder staan vier situaties:
1 Een dief heeft vrienden die ook stelen.
2 Een dief heeft weinig familie en vrienden en spijbelt erg veel.
3 Een dief heeft weinig geld omdat hij geen goed betaalde baan kon vinden, maar wilde ook die dure merkschoenen hebben.
4 Een dief zag dat er geen bewakingscamera's in de winkel hingen en dacht dat hij niet gepakt zou worden.
-> Geef voor elke situatie aan met welke theorie over crimineel gedrag de situatie het best verklaard kan worden.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = ... (vul de theorie in)
2 = ... (vul de theorie in)
3 = ... (vul de theorie in)
4 = ... (vul de theorie in)

tekst 17

Femke Halsema gaat de strijd aan met drillrappers

Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam, is helemaal klaar met het geweld dat drillrappers veroorzaken. Regelmatig zijn er in Amsterdam steekpartijen die voortkomen uit ruzies tussen rappers die agressieve strijdmuziek maken. Ze wil daarom gaan experimenteren met online gebodsverboden.
Een online gebodsverbod houdt in dat ‘iemand een bericht moet verwijderen of op bepaalde internetomgevingen (tijdelijk) geen toegang meer krijgt'. Het idee is dus dat risicovol online gedrag op tijd wordt gespot en aangepakt. Dit met als doel om fysiek geweld in de stad te voorkomen.

bron: soundflow.nl van 14 oktober 2022

Lees tekst 17.
2p 31 Leg uit dat uit tekst 17 blijkt dat een online gebodsverbod zowel een repressieve maatregel als een preventieve maatregel is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een online gebodsverbod is een repressieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt ...
Een online gebodsverbod is een preventieve maatregel, want uit tekst 17 blijkt ...

GT-1127-a-24-2-o 17 / 21 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiegbegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 18

tekst 18

Stiekem condoom afdoen wordt opgenomen in zedenwet

Stealthing, het stiekem afdoen van een condoom tijdens de seks, wordt in de nieuwe zedenwet, net zoals in het buitenland, strafbaar gesteld. Het stiekem afdoen van een condoom tijdens de seks wordt in de nieuwe zedenwet opgenomen als een voorbeeld van misleiding die kan leiden tot vervolging voor verkrachting.

bron: de Volkskrant van 1 maart 2023

1p 32 Lees tekst 18.
Wie bepaalt of bepaling uiteindelijk dat stealthing strafbaar wordt gesteld in de wet?
A de Hoge Raad
B de rechterlijke macht
C het OM en de minister
D het parlement

2p 33 Hieronder staan vier soorten rechtszaken en vijf soorten strafrechters.

soort rechtszaak soort strafrechter
a Een fraudezaak wordt in hoger 1 kantonrechter
beroep behandeld.
b Een persoon is het niet eens 2 politierechter
met de verkiezingsboete die hij 3 rechter meervoudige kamer
heeft gekregen.
c Een persoon moet voorkomen 4 rechter gerechtshof
vanwege winkeldiefstal.
d Een zaak waarin wordt 5 rechter Hoge Raad
beoordeeld of het recht goed is
toegepast.

→ Geef bij elke rechtszaak aan welke strafrechter de rechtszaak
behandelt. Let op: er blijft 1 soort strafrechter over.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a = ... (vul soort strafrechter in)
b = ... (vul soort strafrechter in)
c = ... (vul soort strafrechter in)
d = ... (vul soort strafrechter in)

GT-1127-a-24-2-0 18 / 21 lees verder ►►►

### Pagina 19

Analyse maatschappelijk vraagstuk: online gokken

Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 41 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 3 van het bronnenboekje.

Lees tekst 1.
Online gokken is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk
vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is dat het vraagstuk
de aandacht krijgt van de media. Dat er verschillende meningen over de
oplossing van het probleem bestaan, is ook een kenmerk.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die
in tekst 1 naar voren komen en geef bij elk kenmerk aan dat uit tekst 1
blijkt dat dit kenmerk van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Dit blijkt uit tekst 1, want ...
Kenmerk 2: ...
Dit blijkt uit tekst 1, want ...

Zie regel 9 tot en met 23 van tekst 1.
In tekst 1 worden verschillende betrokkenen bij het vraagstuk online
gokken genoemd, zoals de jongeren die gokken.
→ Noem twee andere betrokkenen uit regel 9 tot en met 23 van tekst 1
die tegengesteld kunnen hebben.
→ Geef bij deze betrokkenen ook de belangen die de tegengesteld kunnen
zijn, die blijken uit regel 9 tot en met 23 van tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Betrokkene(n) 1: ...
Belang van deze betrokkene(n) dat uit tekst 1 blijkt: ...
Betrokkene(n) 2: ...
Mogelijk tegengesteld belang van deze betrokkene(n) dat uit tekst 1 blijkt:
...

GT-1127-a-24-2-o

19 / 21

lees verder


### Pagina 20

Lees tekst 2.
36 Een van de criteria voor objectieve berichtgeving is het scheiden van
feiten en meningen.
$\to$ Leg uit of er in tekst 2 wel of niet aan het criterium 'scheiden van feiten
en meningen' is voldaan.
$\to$ Geef nog een ander criterium voor objectieve berichtgeving.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In tekst 2 is ... (wel/niet) aan het criterium voldaan, want ...
Een ander criterium is ...

37 Zie tekst 2.
In tekst 2 is te lezen dat Edwin Groothuis voorlichting geeft, onder andere
aan vmbo-klassen.
$\to$ Leg uit dat de voorlichting die Edwin Groothuis geeft een
socialiserende werking kan hebben.

38 Lees tekst 3.
Tekst 3 is verschenen op de website van de NOS. Media kunnen niet alle
nieuwsberichten plaatsen of uitzenden. Ze moeten een keuze maken
tussen heel veel verschillende berichten.
Hiervoor hebben de media een aantal criteria, bijvoorbeeld of een bericht
past bij de identiteit en de doelgroep van het medium. Ook kunnen de
eigen waarden of normen van de journalist een rol spelen.
$\to$ Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen
hebben bij de beslissing van de NOS-redactie om tekst 3 te plaatsen
op de website van de NOS.
$\to$ Geef bij beide selectiecriteria een verklaring waarom het criterium een
rol gespeeld kan hebben bij het plaatsen van deze tekst.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Selectiecriterium 1: ... want ...
Selectiecriterium 2: ... want ...

### Pagina 21

Zie tekst 3.
2p 39 Uit tekst 3 blijkt dat het besluit dat er in reclames geen bekende
Nederlanders meer mogen worden ingezet, onder andere gebaseerd is op
een onderzoek uit 2015.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de
massamedia. Een daarvan is de framingtheorie. Framing gebeurt ook in
reclames.
→ Leg uit hoe de beïnvloeding van mensen volgens de framingtheorie
verloopt.
→ Leg vervolgens aan de hand van de framingtheorie en het onderzoek
uit 2015 uit, dat gokreclames met bekende Nederlanders erin mensen
kunnen beïnvloeden om te gaan gokken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Volgens de framingtheorie kunnen de media ... waardoor de
ontvangers ...
Uit het onderzoek uit 2015 blijkt ... .
Gokreclames met bekende Nederlanders erin kunnen mensen
beïnvloeden om te gaan gokken, want ... (gebruik in je uitleg de
framingtheorie)

Zie tekst 3.
2p 40 Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit vier verschillende
invalshoeken bekijken.
→ Welke twee invalshoeken zijn te herkennen in regel 8 tot en met 15
van tekst 3?

Zie tekst 3.
2p 41 In tekst 3 staat dat de SP wil dat sponsoring van sportverenigingen door
 Gokbedrijven ook verboden wordt. In de Tweede Kamer is hierover
 gestemd en vanaf 2025 is sponsoring van sportverenigingen door
 gokbedrijven inderdaad verboden. Voetbalspelers zullen dan bijvoorbeeld
niet meer de naam van een gokbedrijf op hun shirt mogen dragen.
 Niet alle partijen in de Tweede Kamer waren voor een verbod.
 Een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit verschillende invalshoeken
 bekijken.
→ Ben jij voor of tegen een verbod op sponsoring van sportclubs door
 gokbedrijven? Geef een argument voor je mening vanuit de
 sociaaleconomische invalshoek.
→ Leg uit dat dit argument past bij de sociaaleconomische invalshoek.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik ben ... (voor/tegen) een verbod, want ...
Dit argument past bij de sociaaleconomische invalshoek, want ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
GT-1127-a-24-2-0
21/21
einde