# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2024/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2024
tijdvak 1
woensdag 22 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappij kunne CSE GL en TL

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

GT-1127-a-24-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

Greenpeace-activisten opgepakt na actie bij Shell in Rotterdamse haven

De politie heeft een einde gemaakt aan een actie van Greenpeace bij Shell in de Rotterdamse haven. Ongeveer tachtig activisten hadden met rubberbootjes, kano's en een zeilschip de Tweede Petroleumhaven geblokkeerd.
De actievoerders eisen een verbod op het maken van reclame voor fossiele brandstoffen1). Greenpeace wil de komende maanden een miljoen handtekeningen ophalen om zo’n verbod in Europa af te dwingen.
noot 1 fossiele brandstoffen = bijvoorbeeld steenkool, aardolie en aardgas

bron: nos.nl van 4 oktober 2021

1p 1 Lees tekst 1.
Welke twee manieren om invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming zijn te herkennen in tekst 1?
A actievoeren en het indienen van een bezwaarschrift
B demonstreren en staken
C een vorm van openlijke actie en een petitie indienen
D indienen van een wet en een handtekeningenactie

Zie tekst 1.
1p 2 Greenpeace is een wereldwijde organisatie die aandacht vraagt voor milieuproblemen. Greenpeace wil dat het maken van reclame voor fossiele brandstoffen op de politieke agenda komt.
→ Leg uit of je met de informatie uit tekst 1 kunt zeggen of dat Greenpeace gelukt is.
Doe niet zo heen het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Met de informatie uit tekst 1 kun je ... (vul in: wel of niet) zeggen dat het op de politieke agenda staat, want ...

### Pagina 3

Dit is een opgavepagina uit een examen. De pagina bevat tekst (Tekst 2) over een politiek initiatief om het levend koken van kreeften en krabben te verbieden, met vermelding van de bron (rtlnieuws.nl, 3 december 2021). Vervolgens worden er twee vragen gesteld. Vraag 3 vraagt welke wet het onderwerp van Tekst 2 betreft, met vier multiple-choice antwoorden (mondelinge/schriftelijke vragen, moties, initiatief, parlementair onderzoek). Vraag 4 vraagt de student om vijf stappen in het wetgevingsproces in de juiste volgorde te zetten, waarbij één stap is weggelaten. De stappen worden als een lijst gepresenteerd (Eerste Kamer discussieert, Koning/minister ondertekenen, Kamerlid schrijft voorstel, Staatsblad publiceert, Tweede Kamer discussieert). De student moet de ontbrekende stap identificeren en de volgorde invullen.

### Pagina 4

tekst 3

Jongste lijsttrekker van Nederland: Oliver Heming (16) begint eigen
partij in Winterswijk

De 16-jarige Oliver Heming uit Winterswijk is met zijn partij Frontale de
jongste lijsttrekker van Nederland. Hij schreef zich in voor de
gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart.
"Ik ben erg geïnteresseerd in politiek, maar vond bij geen enkele partij wat
ik wilde", legt Oliver Heming uit.
Hij realiseert zich dat hij nog niet in de gemeenteraad mag plaatsnemen
als hij genoeg stemmen trekt. "Ik moet wachten tot ik 18 ben. Die plek in
de raad blijft wel voor mij gereserveerd. Ondertussen kan ik via het
inspreekrecht natuurlijk altijd mijn mening geven over bepaalde
raidsvoorstellen. Zo kan ik toch meedoen met de discussie."

bron: gelderlander.nl van 4 februari 2022

Lees tekst 3.
1p 5 → Leg uit of Oliver gebruikmaakt van het actief of het passief kiesrecht.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Oliver maakt gebruik van het ... (vul in: actief of passief) kiesrecht,
want .... .

2p 6 Zie tekst 3.
Oliver maakt gebruik van het kiesrecht om invloed uit te oefenen op de
politiek.
→ Van welke twee andere mogelijkheden om invloed uit te oefenen
maakt Oliver gebruik?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
mogelijkheid 1: ...
mogelijkheid 2: ...

GT-1127-a-24-1-o 4 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 5

tekst 4
Kersverse republiek Barbados gaat naar de stembus
Enkele weken nadat Barbados een republiek werd, heeft premier Mia
Mottley opgeroepen tot vervroegde verkiezingen.
De Caribische eilandstaat nam op 30 november afscheid van de Britse
koningin Elizabeth als staatshoofd.
Sandra Mason werd die dag beëdigd als de eerste ... van Barbados.
bron: nu.nl van 28 december 2021
1p 7 Lees tekst 4.
Wat moet er op de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
A koningin
B minister
C minister-president
D president
1p 8 Hoe noemen we de groep mensen die in de Staten-Generaal namens de
burgers de politieke besluiten neemt?
A de regering
B het kabinet
C stemmers
D volksvertegenwoordigers
GT-1127-a-24-1-o
5 / 24
lees verder

### Pagina 6

tekst 5

Titels van vijf artikelen over besluitvorming datacenter

1 Datacenter ja of nee? Raad staat voor meest ingrijpende beslissing in jaren
2 Meerderheid voor datacenter toch onzeker
3 Komst datacenter legt gigantische druk op twee raadsleden die de doorslag kunnen geven
4 Voorbereidingen vergadering over datacenter in volle gang
5 Meerderheid raad stemt voor komst datacenter: 11 voor, 8 tegen

bron: diverse artikelen van omroepflevoland.nl in december 2021

Lees tekst 5.
1p 9 In tekst 5 staan de titels van vijf artikelen. De artikelen verschenen in de media naar aanleiding van de besluitvorming over de mogelijke bouw van een datacenter in Zeewolde.
Welke fase van het proces van politieke besluitvorming is net afgerond bij het verschijnen van het laatste artikel (nummer 5) in tekst 5?
A fase 1: agendavorming
B fase 2: beleidsvoorbereiding
C fase 3: beleidsbepaling
D fase 4: beleidsuitvoering

Zie tekst 5.
1p 10 Welke bestuurslaag heeft de beslissing over het datacenter in tekst 5 genomen?
A de gemeente
B de landelijke overheid
C de provincie

GT-1127-a-24-1-o
6 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 7

tekst 6
Einde aan misleidende ‘van-voor’-korting
Verkopers mogen niet langer de prijs van hun producten verhogen, om ze
vervolgens met een misleidende korting voor het oorspronkelijke bedrag
te verkopen. Er komt namelijk een wettelijk verbod op de misleidende
‘van-voor’-korting, zo meldt het ministerie van Economische Zaken.
De regel gaat niet alleen gelden voor Nederland, maar komt voort uit een
Europees besluit om vanaf half mei overal in de Europese Unie dezelfde
regels te laten gelden.
bron: metronieuws.nl van 30 april 2022

1p 11 Lees tekst 6.
De Europese Unie maakt op meerdere terreinen beleid.
Bij welk terrein hoort het besluit uit tekst 6?
A bescherming van de rechten van consumenten
B garanderen van de voedselveiligheid
C stimuleren van Europees burgerschap

1p 12 Zie tekst 6.
Welke instelling van de Europese Unie moet erop toezien dat de lidstaten
de maatregel uit tekst 6 juist uitvoeren?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C de Raad van de Europese Unie
D het Europees Parlement
GT-1127-a-24-1-o
7 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 8

tekst 7
Meer groene daken in de gemeente Den Haag
In Den Haag komen meer groene daken$^{1)}$. Voor nieuwbouw hoger dan
25 meter stelt de gemeente de aanleg van duurzame maatregelen zoals
groene daken verplicht. Een initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren
hierover is door de gemeenteraad aangenomen.

De meeste partijen waren positief over het voorstel van de Partij voor de
Dieren, maar het CDA moet er niet veel van hebben. "De activisten van de
Partij voor de Dieren zijn weer bezig", zei CDA-raadslid Cees Pluimgraaff.

"Subsidies voor groene daken komen bovengemiddeld vaak terecht in de
rijkere wijken", zei SP-fractievoorzitter Lesley Arp. Arp stelde daarom in
een motie voor om de subsidie voor groene daken in te zetten voor
armere wijken in Den Haag. Deze motie kreeg geen meerderheid.

noot 1 Een groen dak is een dak dat is begroeid is met planten.

bron: omroepwest.nl van 26 maart 2021

4p 13
Lees tekst 7.
In de discussie over meer groene daken in Den Haag zijn uitgangspunten
van een aantal politieke stromingen te herkennen.
$\to$ Noem twee politieke stromingen waarvan een uitgangspunt te
herkennen is in tekst 7.
$\to$ Noem per politieke stroming het uitgangspunt dat te herkennen is in
tekst 7.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het aan.
politieke stroming 1: ...
uitgangspunt dat bij de stroming past: ...
politieke stroming 2: ...
uitgangspunt dat bij de stroming past: ...

GT-1127-a-24-1-o
8 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 14 Vrije media vervullen een aantal functies die van belang zijn in een democratie.
Drie van die functies zijn:
1 de agendafunctie
2 de controle- of waakhondfunctie
3 de informatiefunctie
Er volgen vier voorbeelden van uitingen in de media.
a Een bekend politicus doet mee aan een reality-tv-programma.
b In een actualiteitenprogramma vertellen journalisten dat zij hebben ontdekt dat een groot bedrijf politici heeft omgekocht.
c In een landelijk dagblad plaatst een milieuorganisatie een advertentie met de oproep aan de politiek om het chippen van katten te verplichten.
d Op X (Twitter) tweet een politicus dat zijn partij later die dag voor een wetsvoorstel gaat stemmen.
→ Geef per functie aan welk voorbeeld daar het best bij past. Let op.
Gebruik een voorbeeld maar een keer. Er blijft een voorbeeld over.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met de
juiste letter.
voorbeeld bij de agendafunctie = ...
voorbeeld bij de controle- of waakhondfunctie = ...
voorbeeld bij de informatiefunctie = ...
GT-1127-a-24-1-o 9 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 10

Criminaliteit en rechtstaat
tekst 8
Gezin bindt hond zonder water aan boom op hete parkeerplaats
Een boa van Staatsbosbeheer was er woensdag net op tijd bij toen hij een
vastgebonden hond ontdekte op de parkeerplaats van de Gelderse
Meren. Het dier was daar achtergelaten zonder water, terwijl zijn gezin
tijdens de hitte een duik nam.
Naast dat ze er van de boa woordelijk flink van langs kregen, hebben ze
een boete gekregen voor het achterlaten van een dier in de hitte.
bron: ad.nl van 4 augustus 2022
1p 15 Lees tekst 8.
Welke taak of bevoegdheid voert de boa in tekst 8 uit?
A het begeleiden en controleren van mensen die onder toezicht staan
B het controleren of mensen zich aan de regels houden
C het handhaven van de openbare orde en veiligheid
D het leiding geven aan het opsporingsonderzoek
GT-1127-a-24-1-o
10 / 24
lees verder

### Pagina 11

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'tekst 9'. De pagina bevat een tekst over een 81-jarige vrouw uit Volendam die veroordeeld is voor poging tot moord. De tekst beschrijft haar intentie om het huis van haar buren in brand te steken, wat resulteerde in een veroordeling door de rechtbank. De tekst geeft aan dat de vrouw de daad bekende en verklaarde dat ze 'er helemaal klaar mee' was. De bron van de tekst is nhnieuws.nl van 17 januari 2022. Onder de tekst worden twee vragen gesteld: vraag 16 vraagt de student om een specifieke zin uit de tekst te citeren die eigenrichting illustreert, en vraag 17 vraagt om te bepalen met welk recht de tekst, en specifiek de veroordeling van de vrouw, te maken heeft, met vier multiple-choice opties (hoger beroep, schadevergoeding, weten waarvan ze verdacht wordt, advocaat). Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig. De pagina is bedoeld om de leesvaardigheid en het juridisch begrip van de student te testen.

### Pagina 12

tekst 10
Honderden Nederlandse geldezels opgepakt bij internationale politieactie

Bij een internationale actie in 27 landen tegen geldezels zijn in totaal 1.803 personen opgepakt, onder wie enkele honderden Nederlanders, meldt de politie. Geldezels zijn mensen die hun bankrekening beschikbaar stellen voor fraude en dat is strafbaar.
Criminele proberen door middel van geldezels zelf uit het zicht van politie en justitie te blijven, aldus de politie.

In Nederland is er een samenwerkingsverband van politie, Openbaar Ministerie, banken en International Card Services (ICS) dat geldezels bestrijdt.

bron: nu.nl van 2 december 2021

1p 18 Lees tekst 10.
De politie heeft een aantal taken.
Welke taak van de politie is te herkennen in tekst 10?
A het handhaven van de openbare orde
B het opsporen van strafbare feiten
C het verlenen van hulp
D preventie

1p 19 Zie tekst 10.
Via het Openbaar Ministerie zijn er officieren van justitie betrokken bij de politieactie in tekst 10.
Welke taak van de officier van justitie wordt uitgevoerd bij de politieactie?
A het leidinggeven aan het opsporingsonderzoek
B het opleggen van strafbeschikkingen
C het optreden als openbaar aanklager in de rechtszaal
D het vervolgen van strafbare feiten

GT-1127-a-24-1-o 12 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

tekst 11

"Een werkstraf is juist de ultieme vergelding"

Als het aan directeur Johan Bac ligt, krijgen straks nog meer veroordeelden een (langere) taakstraf opgelegd, in combinatie met een leerstraf.
Vuil prikken op straat, bomen ruimen in de bossen, graffiti verwijderen bij de sportclub of inpakken bij de voedselbank. Jaarlijks krijgen zo'n 30.000 mensen een taakstraf opgelegd. Zij hebben zich bijvoorbeeld schuldig gemaakt aan diefstal, mishandeling, fraude of drugshandel en moeten als straf onder begeleiding van de organisatie van Johan Bac onbetaald werken.

bron: NRC van 14 juli 2022

Lees tekst 11.
1p 20 Van welke organisatie is Johan Bac directeur?
A de Nationale Politie
B de rechtbank
C het Openbaar Ministerie
D Reclassering Nederland

Zie tekst 11.
2p 21 Johan Bac vindt een werkstraf "de ultieme vergelding". Vergelding is een
doel van straffen.
$\rightarrow$ Leg uit wat er wordt bedoeld met vergelding als doel van straffen.
$\rightarrow$ Noem nog een ander doel van straffen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Met vergelding als doel van straffen wordt bedoeld ...
Een ander doel van straffen is ...

GT-1127-a-24-1-o 13 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 14

Dit is een opgavepagina voor een examen, specifiek tekst 12, met de titel 'Groningse politie blundert: 21 rijbewijzen teruggegeven'. De pagina bevat een nieuwsbericht dat gaat over snelheidcontroles uitgevoerd door de politie, waarbij rijbewijzen ten onrechte zijn ingenomen. Er wordt een voetnoot gegeven ter verduidelijking van het woord 'ingevorderd'. Verder staat er een bronvermelding en een vraag genummerd 22, met vier meerkeuzeopties (A, B, C, D). De vraag vraagt naar het kenmerk van de rechtsstaat dat hier ontbreekt. Visuele elementen zoals grafieken of tabellen zijn afwezig. De tekst behandelt juridische en maatschappelijke concepten gerelateerd aan politiehandhaving, rechtsstaatbeginselen en burgerrechten. Van de student wordt verwacht dat hij de tekst leest en de vraag beantwoordt op basis van de inhoud van de tekst en zijn kennis van de rechtsstaat.

### Pagina 15

tekst 13
Jongeren opgepakt voor terroriseren metrostations Amsterdam
De afgelopen maanden zijn in Amsterdam twaalf jongeren van 12 tot en met 18 jaar aangehouden op verdenking van intimidatie, mishandeling, vernieling en openlijke geweldpleging op metrostations.
De meeste aangehouden jongeren hebben een contact- en locatieverbod gekregen, meldt de politie. Ze mogen daardoor niet met de medeverdachten omgaan en niet meer op de stations komen. Sinds dien zijn daar veel minder incidenten, aldus de politie.
bron: telegraaf.nl van 15 juli 2022
Lees tekst 13.
2p 23 → Leg uit dat het contact- en locatieverbod in tekst 13 repressief is en een preventieve werking heeft.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het contact- en locatieverbod is repressief, want ...
Het contact- en locatieverbod heeft een preventieve werking, want ...
GT-1127-a-24-1-o
15 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 16

tekst 14

Tbs leidt tot meer veiligheid doordat patiënten met een hoog risico in een
beveiligde, gesloten instelling worden behandeld.

Een tbs-patiënt keert alleen terug in de samenleving wanneer de kans dat
hij opnieuw een ernstig delict pleegt heel erg klein is geworden.

Ex-gedetineerden recidiveren veel vaker dan ex-tbs-patiënten.
Behandeling betekent dus meer veiligheid.

bron: tbsnederland.nl

24
1p
Lees tekst 14.
Een maatregel als tbs kan verschillende doelen hebben.
→ Welk doel van maatregelen is te herkennen in tekst 14?

25
1p
Zie tekst 14.
De personen in de tbs-kliniek worden in tekst 14 patiënten genoemd. De
schrijver van tekst 14 noemt die personen dus geen daders.
Stelling: de tbs-patiënten uit tekst 14 mogen ook daders genoemd
worden.
→ Geef een argument voor of een argument tegen de stelling.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik vind dat de tbs-patiënten ... (vul in: wel / niet) daders genoemd mogen
worden, want ...

GT-1127-a-24-1-o
16 / 24
lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

tekst 15
Taakstraf voor man die steen gooide naar huis burgemeester
De politierechter in Lelystad heeft een 30-jarige man uit Urk veroordeeld
tot een taakstraf van 60 uur, waarvan de helft voorwaardelijk. De rechter
heeft vastgesteld dat de man vorig jaar maart een steen naar het huis van
burgemeester Cees van den Bos (SGP) heeft gegooid. De man ontkent
dat.
"Een burgemeester moet zijn stad in alle vrijheid kunnen runnen. Nu werd
hij in zijn privéleven aangetast en dat is heel beangstigend geweest voor
hem en zijn gezin", aldus de officier van justitie.
Volgens Omroep Flevoland eiste de officier niet alleen een taakstraf, maar
ook twee weken voorwaardelijke gevangenisstraf.
De man legt zich er niet bij neer en kondigde hoger beroep aan.
bron: nos.nl van 9 maart 2022

2p 26 Lees tekst 15.
Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 15.
1 De officier van justitie heeft twee hoofdstraffen tegen de man geëist.
2 De officier van justitie noemt materiële gevolgen voor de
burgemeester en zijn gezin als gevolg van de daad van man.
3 De rechter heeft de strafeis van de officier van justitie overgenomen.
4 De rechter uit Lelystad is een rechter die bij de politie werkt.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-1127-a-24-1-o 17 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 18

tekst 16
OM eist vier jaar cel tegen Hilversummer
Een 17-jarige Hilversummer die betrokken was bij het gooien van
mortierbomben naar woningen, moet volgens het volwassenenstrafrecht
berecht worden. De officier van justitie wees in zijn requisitoir op het
enorme gevaar, de impact van de aanslagen. Toepassing van
volwassenenstrafrecht is op zijn plaats in deze 'strafzaak uit de
buitencategorie', aldus de officier van justitie. Bij de strafeis houdt de
officier van justitie wel rekening met de jeugdige leeftijd van verdachte en
zijn verminderde toerekeningsvatbaarheid.
Alles afwegende komt het OM tot een eis van vier jaar gevangenisstraf,
waarvan één jaar voorwaardelijk, met een proeftijd van drie jaar.
bron: gooieneembode.nl van 14 februari 2022
Lees tekst 16.
Er volgt een opsomming van vier aspecten uit de rechtszaak uit tekst 16.
De officier van justitie kan met deze aspecten rekening houden bij het
opstellen van de strafeis:
1 dat de verdachte minderjarig is
2 dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is
3 dat de verdachte volgens het volwassenenstrafrecht berecht zou
moeten worden
4 dat het een ernstig strafbaar feit is
→ Geef per aspect aan of die verhogend of verlagend kan werken op de
strafeis van de officier van justitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
verhogend of verlagend.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-1127-a-24-1-0
18/24
lees verder

### Pagina 19

Zie tekst 16.
2p 28 Er volgen zeven onderdelen van een rechtszaak. Deze staan niet in de
juiste volgorde.
1 aanklacht/tenlastelegging door officier van justitie
2 laatste woord door de verdachte
3 opening door de rechter
4 pleidooi door de advocaat
5 uitspraak/vonnis door de rechter
6 verhoor van getuigen en deskundigen
7 verhoor van verdachte
Tekst 16 gaat over het requisitoir van de officier van justitie.
Noteer het nummer van het onderdeel dat direct voor het requisitoir is
afgerond.
Noteer het nummer van het onderdeel dat direct na het requisitoir
wordt afgerond.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
onderdeel direct voor het requisitoir: ...
onderdeel direct na het requisitoir: ...
GT-1127-a-24-1-o
19 / 24
lees verder

### Pagina 20

Dit is een examenpagina die bestaat uit een tekst ('tekst 17') en twee opgaven. De tekst, getiteld 'Strafklimaat', beschrijft de aantrekkelijkheid van Nederland voor drugscriminaliteit door de lage maximumstraffen voor synthetische drugs. Er wordt verwezen naar de ligging van Brabant en de havens van Antwerpen en Rotterdam. Er wordt ook een definitie gegeven van synthetische drugs. Opgave 29 vraagt de student om, aan de hand van tekst 17, redenen te identificeren waarom er veel drugscriminaliteit is en welke theorie over criminaliteit daarbij past. Vier theorieën worden als opties gegeven: bindingstheorie, etikettentheorie, neutraliseringstheorie en rationele-keuzetheorie. Opgave 30 gaat over het vergroten van de afschrikking voor drugscriminelen door het verhogen van de maximumstraf. De student moet de wet vinden waarin de straf staat, wie het besluit tot verhoging goedkeurt, en deze invullen in twee open vragen. Er zijn geen grafieken of tabellen, enkel tekstuele informatie en vragen.

### Pagina 21

Zie tekst 17.
31 (2p) De afschrikking bij drugscriminelen kan ook vergroot worden door de pakkans te vergroten.
→ Bedenk een manier waarop de overheid de pakkans van drugscriminelen kan vergroten en schrijf die op.
→ Leg uit waarom jouw manier de pakkans vergroot.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een manier waarop de overheid de pakkans kan vergroten: ...
De pakkans wordt hierdoor groter, want: ...

GT-1127-a-24-1-o 21 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 22

Analyse maatschappelijk vraagstuk: Energiedrankjes

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 41 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 3, de afbeelding en de tabel in het bronnenboekje.

Inleiding
Energiedrankjes zoals die van Monster Energy, Red Bull en Burn zijn
populair onder jongeren.
Steeds vaker wordt erop gewezen dat energiedrankjes schadelijk zijn als
je er te veel van drinkt. Er zijn zelfs plannen om energiedrankjes te
verbieden voor jongeren.
Daarmee wordt de overmatige consumptie van energiedrankjes door
jongeren een maatschappelijk vraagstuk.

4p 32 Lees tekst 1.
Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken.
Een kenmerk is dat het vraagstuk aandacht krijgt van de media. Een
ander kenmerk is dat er sprake moet zijn van een situatie die veel
mensen onwenselijk vinden.
→ Noem de twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk
die in tekst 1 te herkennen zijn.
→ Geef voor elk kenmerk aan hoe dit kenmerk in tekst 1 te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ..., want in de tekst staat ....
Kenmerk 2: ..., want in de tekst staat ....

2p 33 Zie tekst 1.
Paul Blokhuis was staatssecretaris van Volksgezondheid namens de
ChristenUnie.
De ChristenUnie behoort tot de christendemocratische stroming.
→ Welk uitgangspunt van de christendemocratische stroming is te
herkennen in tekst 1?
→ Citeer een zin waarin dit uitgangspunt te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitgangspunt: ...
citaat: ...

2p 34 Zie tekst 1.
De kinderartsen van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
(NVK) vormen een belangengroep. Via de NVK zetten de kinderartsen
machtsmiddelen in om hun doel(en) te bereiken.
Eén zo’n machtsmiddel is toegang hebben tot politici.
→ Noem een ander machtsmiddel dat de kinderartsen inzetten in tekst 1.
→ Citeer een zin uit tekst 1 waarin dat machtsmiddel te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
machtsmiddel: ...
citaat: ...

GT-1127-a-24-1-o 22 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

Lees tekst 2.
35 Hoe probeert Foodwatch invloed uit te oefenen op de politiek in tekst 2?
Foodwatch
A helpt bij de uitvoering van het besluit om de leeftijdsgrens voor de
verkoop te verhogen naar 18 jaar.
B overlegt met beleidsambtenaren wat de beste aanpak is van de
overmatige consumptie van energiedrankjes.
C probeert het vraagstuk van de overmatige consumptie van
energiedrankjes op de politieke agenda te krijgen.
Zie tekst 2.
36 → Noem een belang dat supermarkten hebben bij de verkoop van
energiedrankjes.
→ Noem een norm die Foodwatch wil bereiken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een belang van supermarkten: ...
Een norm die Foodwatch wil bereiken: ...
Zie afbeelding 1.
37 De media kunnen verschillende functies voor samenleving en individu
hebben. Eén zo'n functie is de meningsvormende functie.
→ Noem twee andere functies van de media voor samenleving en
individu die afbeelding 1 kan hebben en leg uit waarom.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Functie 1: ..., omdat: ...
Functie 2: ..., omdat: ...
Zie tabel 1.
38 Onderzoekers hebben jongeren gevraagd naar de reden waarom ze
energiedrankjes drinken. In tabel 1 staan vijf redenen (a tot en met e) die
de jongeren noemen.
Aan welke reden kun je zien dat socialisatie een reden is voor jongeren
om energiedrankjes te drinken?
A reden a
B reden b
C reden c
D reden d
E reden e
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
GT-1127-a-24-1-o 23 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 24

Lees tekst 3.
1p 39 Vanuit welke invalshoek wordt er naar de overmatige consumptie van energiedrankjes gekeken in de eerste alinea van tekst 3?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaal-culturele invalshoek
C de sociaaleconomische invalshoek
D de veranderings- en vergelijkende invalshoek

Zie tekst 3.
2p 40 Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door media, zoals:
1 de agendatheorie
2 de framingtheorie
3 de injectienaaldtheorie
4 de theorie van selectieve perceptie
Hieronder staan twee manieren waarop reclame over energiedrankjes invloed zou kunnen hebben op mensen.
a Reclames over energiedrankjes spreken veel jongeren aan, omdat de boodschap in de reclames aansluit bij hun referentiekader.
b Red Bull brengt hun energiedrank in verband met een sportieve en gewaagde levensstijl, met als mogelijk gevolg dat consumenten dit verband ook gaan leggen.
→ Bij welke theorie past de eerste manier van beïnvloeding (a) en bij welke theorie past de tweede manier van beïnvloeding (b)?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a past bij theorie: ...
b past bij theorie: ...

2p 41 Om de mogelijke schadelijke effecten van overmatige consumptie van energiedrankjes tegen te gaan, kan de overheid de verkoop van energiedrankjes aan jongeren verbieden.
→ Vind jij het verbieden van de verkoop van energiedrankjes aan jongeren een goede oplossing?
→ Beargumenteer jouw mening.
→ Noem de waarde achter jouw argument.
Doe het zo: neem één van de onderstaande mogelijkheden over en vul het antwoord aan.
Ja, er moet in Nederland wel zo'n verbod komen.
Mijn argument om de verkoop te verbieden, is ...
De waarde die bij mijn argument past is ...
of
Nee, er moet in Nederland niet zo'n verbod komen.
Mijn argument om de verkoop niet te verbieden, is ...
De waarde die bij mijn argument past is ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
GT-1127-a-24-1-o
24 / 24
einde