# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2023
tijdvak 1
dinsdag 23 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappijkunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
GT-1127-a-23-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tekst 1

Boze studenten in brief aan minister: laat ons in de binnensteden wonen

Studentensteden jagen studenten de stadscentra uit. Daarover klagen studenten al jaren. Maar de frustratie hierover is nu zo groot dat de Landelijke Kamer van Verenigingen (LkVv) een brief heeft geschreven aan de minister van Binnenlandse Zaken. Denise van de Sant is voorzitter van de LkVv. Ze woont in het centrum van Utrecht. "Studenten hebben een positief effect op een stad. Studenten maken een binnenstad bruisend."

naar: nos.nl van 10 november 2020

2p 1 Lees tekst 1.
De LkVv is een belangengroep. Een kenmerk van belangengroepen is dat ze opkomen voor de belangen van een groep.
→ Noem een ander kenmerk van belangengroepen en citeer uit tekst 1 een zin waaruit dit kenmerk blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk: ...
Een zin uit tekst 1 waaruit dit blijkt: ...

2p 2 Nederland kent verschillende politieke stromingen. Twee daarvan zijn de liberale en de nationalistische stroming.
Hieronder staan vier uitgangspunten.
1 Er moet veel ruimte zijn voor de vrije markt.
2 Er moet gestreefd worden naar onafhankelijkheid en zelfbestuur van het land.
3 Immigratie is een bedreiging voor het land.
4 Er moet nadruk worden gelegd op de eigen verantwoordelijkheid van burgers.
→ Geef per uitgangspunt aan bij welke stroming het past: de liberale of de nationalistische stroming.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
liberale stroming of nationalistische stroming.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

GT-1127-a-23-1-o 2 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Dit document is een examenpagina, specifiek de tweede tekst met de titel 'Loekasjenko'. De pagina bevat een tekst over Alexander Loekasjenko en de politieke situatie in Belarus sinds 1994. Vervolgens worden twee opgaven gesteld die de student vraagt om kenmerken van een dictatuur te identificeren op basis van de gelezen tekst. Opgave 3 vraagt om twee kenmerken te noemen, waarvan één dat specifiek niet op Belarus van toepassing is. Opgave 4 is een meerkeuzevraag die de student vraagt welke Europese instelling bijeenkomt om de toestand in Belarus te bespreken, met vier opties: de Europese Commissie, de Europese Raad, de Raad van de Europese Unie, en het Europees Parlement. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig op deze pagina.

### Pagina 4

tekst 3

Resultaten Amerikaanse presidentsverkiezingen 2020: Biden wint

Biden wordt de 46e president van de Verenigde Staten op 20 januari 2021.

naar: nbcnews.com van november 2020

tabel 1

Uitslag Amerikaanse presidentsverkiezingen 2020, per staat¹⁾

| | percentage stemmen Biden | percentage stemmen Trump | winnaar van de staat |
|---|---|---|---|
| Arizona | 49,4% | 49,1% | Biden |
| Florida | 47,9% | 51,2% | Trump |
| Georgia | 49,5% | 49,2% | Biden |
| Iowa | 44,9% | 53,1% | Trump |
| Michigan | 50,6% | 47,8% | Biden |

noot 1 De tabel toont de uitslagen van de Amerikaanse presidentsverkiezingen van vijf van de 50 Amerikaanse staten.

naar: nbcnews.com van november 2020

Lees tekst 3 en bekijk tabel 1.

1p 5 Er volgen drie uitspraken over gegevens uit tekst 3 en tabel 1.
Welk van de uitspraken laat zien dat de Verenigde Staten een meerderheidsstelsel hebben?
A De burgers hebben een nieuwe president gekozen.
B De presidentskandidaat met de meeste stemmen wint de hele staat.
C In iedere staat kan op dezelfde presidentskandidaten gestemd worden.

GT-1127-a-23-1-o 4 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

tekst 4
Tweede Kamer: Geen diertransporten bij tropische temperaturen
De Tweede Kamer vindt dat diertransporten in Nederland niet mogen plaatsvinden bij temperaturen van 30 graden of hoger. Ook moeten de dieren bij aankomst in het slachthuis binnen vijftien minuten zijn uitgeladen. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde in met twee moties daarover van de Partij voor de Dieren.
naar: melkvee.nl van 9 juli 2021
1p 6 Lees tekst 4. Welke taak van het parlement vervult de Tweede Kamer in de tekst?
A de (mede)wetgevende taak
B de controlerende taak
C de rechtsprekende taak
D de uitvoerende taak
tekst 5
Tweede Kamer wil strengere uitstootnormen voor Tata Steel
De Tweede Kamer vindt de milieunormen waar Tata Steel aan moet voldoen niet streng genoeg. Een meerderheid steunt een oproep van GroenLinks aan het kabinet om de uitstoot van schadelijke stoffen verder te verlagen.
Uit een recent RIVM-rapport kwam naar voren dat omwonenden van de staalfabriek van Tata Steel in IJmuiden blootgesteld worden aan hoge concentraties giftige stoffen. “Ook al voldoet Tata Steel aan de vergunningen, toch is de gezondheidssituatie voor omwonenden dramatisch”, zegt GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee.
naar: lokaalaanzee.nl van 17 september 2021
1p 7 Lees tekst 5. Wat laat tekst 5 zien over politieke besluitvorming in Nederland?
De tekst laat zien dat
A een politiek besluit geen eindpunt is, maar dat besluitvorming een doorgaand proces is.
B er vaak geen draagvlak is voor besluiten van de Tweede Kamer.
C tijdens de uitvoer van besluiten kan blijken dat een besluit niet uitvoerbaar is.
GT-1127-a-23-1-o 5/22 lees verder ►►►

### Pagina 6

tekst 6
Fragmenten verkiezingsprogramma ...

(1) Voor racisme en discriminatie is in ons land geen plaats. Ieder mens moet hetzelfde behandeld worden. Doe je daar niet aan mee? Dan word je hard aangepakt. Speciale agenten gaan zorgen dat mensen worden gestraft voor zulk slecht gedrag.
(2) ... wil dat mensen zoveel mogelijk zelf mogen beslissen over hun eigen leven. Sommige mensen die ouder zijn dan 75, vinden dat hun leven af is. Wij willen dat zij zelf mogen kiezen wanneer zij sterven. Dit gebeurt dan met levenshulp. Het gebeurt alleen als we zeker weten dat er geen andere reden is om te sterven, zoals zorgen over geld.
(3) We vinden het belangrijk dat mensen kunnen meepraten en meebeslissen over de politiek en ons land. We willen een gekozen minister-president en dat mensen meer te zeggen krijgen over hun gemeente, de provincie of ons land.
(4) Wij beschermen de rechten van mensen wanneer ze het internet gebruiken. Mensen krijgen meer te zeggen over wat er gebeurt met hun eigen gegevens op internet. Zoals door Google of op Facebook. We gaan het verzamelen van die gegevens door bedrijven en de overheid goed in de gaten houden.

naar: de website van een politieke partij van 12 november 2020

1p 8 Lees tekst 6.
De vier standpunten uit tekst 6 zijn van één Nederlandse politieke partij.
Welke politieke partij moet er op de puntjes in tekst 6 ingevuld worden?
A CDA
B D66
C PVV
D SGP

GT-1127-a-23-1-o 6 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

2p 9 Zie tekst 6.
In tekst 6 staan vier standpunten uit het verkiezingsprogramma van een
Nederlandse politieke partij.
Hieronder staan vier uitspraken over die standpunten.
1 Standpunt 1 is meer een nationalistisch dan een liberaal standpunt.
2 Standpunt 2 is meer een progressief dan een conservatief standpunt.
3 Standpunt 3 is meer een extremistisch dan een democratisch
standpunt.
4 Standpunt 4 is meer een sociaaldemocratisch dan een ecologisch
standpunt.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

2p 10 Zie tekst 6.
De politieke partij laat met de standpunten in tekst 6 zien dat zij willen dat
bestaande grondrechten beter worden gehandhaafd.
Hieronder staan zes Nederlandse grondrechten:
a alle burgers zijn voor de wet gelijk
b legaliteitsbeginsel
c recht op privacy
d vrijheid van godsdienst
e vrijheid van onderwijs
f vrijheid van vergadering
→ Welk grondrecht hoort bij standpunt 1?
→ Welk grondrecht hoort bij standpunt 4?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
standpunt 1 = ...
standpunt 4 = ...

GT-1127-a-23-1-o 7 / 22 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 175

### Pagina 8

tekst 7
Amsterdam Zuidoost krijgt vier jongerencentra

Amsterdam Zuidoost krijgt vanaf volgend jaar vier jongerencentra. Die komen in sociaaleconomisch achtergestelde wijken en zijn volgens de gemeente onmisbaar om de jeugd gezond, kansrijk en veilig op te laten groeien.
In de centra kunnen jongeren hun talenten ontwikkelen en kunnen er terecht voor hulp bij het zoeken van een stage of werk.
Jongeren in Zuidoost hebben bovengemiddeld vaak te maken met problemen binnen het gezin, met armoede en ze komen vaker met politie en justitie in aanraking.
Op dit moment is er geen jongerenvoorziening in Zuidoost. Wethouder Kukei hem: “Het realiseren van deze jongerencentra in Zuidoost draagt bij aan het opbouwen van zelfvertrouwen, (zelf)respect en een beter toekomstperspectief van deze kinderen en jongeren.”

naar: parool.nl van 30 oktober 2020

1p 11 Lees tekst 7.
Het besluit tot de komst van jongerencentra is genomen door de Amsterdamse politiek.
Bij welk kenmerk van Nederland past dat dat besluit het best?
Bij het kenmerk dat Nederland
A een constitutionele monarchie is.
B een staat is met drie bestuurslagen.
C een verzorgingsstaat is.
D lid is van de Europese Unie.

1p 12 Zie tekst 7.
Het besluit tot de komst van jongerencentra is genomen door de Amsterdamse politiek.
Welke fase in het proces van politieke besluitvorming is net afgerond in tekst 7?
A fase 1: Agendavorming
B fase 2: Beleidsvoorbereiding
C fase 3: Belidsbepaling
D fase 4: Beleidsuitvoering

GT-1127-a-23-1-o 8 / 22 lees verder

### Pagina 9

13 Hieronder staan vier mogelijke doelstellingen die de politiek van
Amsterdam zou kunnen hebben.
1 het veranderen van de maatschappelijke arbeidsverdeling in de wijk
2 het verbeteren van de maatschappelijke positie van jongeren in de
wijk
3 het vergroten van de sociale mobiliteit van jongeren in de wijk
4 het verkleinen van het gezag van de overheid bij jongeren in de wijk
-> Welke twee doelstellingen passen het best bij de uitspraak van
wethouder Kukenheim over de jongerencentra in Zuidoost?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
doelstelling ... (vul een nummer in)
doelstelling ... (vul een nummer in)
14 Hieronder staan vier uitspraken over beleidsambtenaren in de politieke
besluitvorming.
Welke uitspraak is juist?
Beleidsambtenaren
A spelen een rol tijdens de beleidsvoorbereiding.
B vertegenwoordigen de burgers van Nederland.
C zijn in dienst van politieke partijen.
D zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het overheidsbeleid.
GT-1127-a-23-1-o 9 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 10

Deze examenpagina is van het type 'opgave'. Het bevat een titel 'Criminaliteit en rechtstaat' en een afbeelding (afbeelding 1) van een wapenstok met handboeien, gesitueerd op een politie-uniform. Onder de afbeelding staat de bronvermelding: 'bredavandaag.nl van 29 oktober 2019'. Vervolgens wordt 'tekst 8' geïntroduceerd met de titel: '"Ik gebruik die wapenstok als zelfbescherming tijdens het nachtvissen"'. Deze tekst is een citaat van een 28-jarige man uit Vlaardingen die is aangehouden. Hij legde uit dat hij de wapenstok had gekocht, omdat hij dacht dat het mocht als het binnen handbereik was en voor zelfverdediging tijdens het nachtvissen. De officier van justitie eiste dat hij de wapenstok niet meer mocht bezitten, maar de rechter legde hem toch een boete op van 350 euro. De pagina eindigt met de bronvermelding 'ad.nl van 17 augustus 2020'. Van de student wordt verwacht dat hij de tekst leest en de informatie verwerkt voor een mogelijke vervolgopgave.

### Pagina 11

2p 15 Lees tekst 8.
Er volgt een aantal uitspraken naar aanleiding van tekst 8.
1 De rechter legt de man een onvoorwaardelijke straf op.
2 De man staat terecht voor het plegen van een overtreding.
3 De man is veroordeeld voor een delict uit het Wetboek van Strafrecht.
4 Er is door de rechter een bijkomende straf opgelegd.
Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

tekst 9

Meer boa's mogen voortaan een wapenstok dragen

Meer buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) kunnen voortaan een
wapenstok krijgen. Als de burgemeester, politie en justitie het nodig
vinden, krijgen ze die.
De boa's dringen al lange tijd aan op extra verdedigingsmiddelen. De
boa's krijgen naar eigen zeggen steeds vaker te maken met agressie. Ze
demonstreerden de afgelopen weken in verschillende plaatsen,
waaronder Amsterdam.
naar: parool.nl van 5 juni 2020

1p 16 Lees tekst 9.
Overheidsinstanties hebben verschillende taken in de
criminaliteitsbestrijding.
Welke taak van welke overheidsinstantie is te herkennen in tekst 9?
A De gemeenteraad bepaalt op lokaal niveau wat strafbaar gedrag is.
B De politie voert de taak rechtshandhaving uit.
C Het driehoeksoverleg mag besluiten nemen over veiligheid op lokaal
niveau.
D Het openbaar ministerie spoort strafbaar gedrag op.

GT-1127-a-23-1-o 11 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

2p 17 Zie tekst 9. Hieronder staan vier uitspraken over de rol en bevoegdheden van boa's.
1 Boa's controleren of burgers zich aan regels houden en mogen boetes uitdelen bij overtredingen.
2 Boa's hebben dezelfde bevoegdheden als agenten.
3 De taak van boa's is het ondersteunen van de politie bij het handhaven van de openbare orde en veiligheid.
4 Een boete die door een boa is uitgedeeld is definitief en mag dus niet bij een rechter worden aangevochten.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

tekst 10

Alle sisverbod-zaken Rotterdam van de baan

Justitie in Rotterdam seponeert alle zaken rond het zogeheten sisverbod. De gemeente voerde het sisverbod drie jaar geleden in. Mannen die vrouwen en LHBTi'ers$^{(1)}$ op straat lastigvielen, intimideerden en bijvoorbeeld naar ze sisten, riskeerden sindsdien een boete van 200 euro.

Tegen één man werd een proefproces gevoerd tot bij het gerechtshof in Den Haag. Dat oordeelde eind vorig jaar dat het verbod juridisch niet houdbaar is, omdat er geen wet is die straatintimidatie verbiedt. Het openbaar ministerie denkt nu dat ... tegen die uitspraak geen zin heeft.

noot 1 De afkorting LHBTi staat voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender en interseks person en.

naar: rijnmond.nl van 14 augustus 2020

1p 18 Lees tekst 10. Wat moet er op de puntjes in tekst 10 worden ingevuld?
A een strafeis uitspreken
B in cassatie gaan
C in hoger beroep gaan

GT-1127-a-23-1-o 12 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 13

19 (4p)
Zie tekst 10.
Aan de uitspraak van het gerechtshof in tekst 10 kun je zien dat
Nederland een rechtsstaat is. Een kenmerk van een rechtsstaat is dat er
sprake is van machtenscheiding.
→ Welk ander kenmerk van een rechtsstaat is te herkennen in de
uitspraak van het gerechtshof? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een ander kenmerk is ..., want ...

tekst 11
Cybercrime1) neemt explosief toe
Nog steeds doen weinig bedrijven en personen aangifte van cybercrime,
zegt Martijn van Dam van het cyberteam van de politie Zeeland-West-
Brabant. "Onder meer uit schaamte, maar ook omdat bijvoorbeeld banken
de schade vaak vergoeden."
noot 1 cybercrime = criminaliteit gepleegd via computers of met computers als doelwit
naar: Noord-Brabants Dagblad van 8 oktober 2020

20 (1p)
Lees tekst 11.
Van Dam kan weten dat er weinig aangifte wordt gedaan omdat hij de
politiestatistieken kan inzien.
Waarop worden politiestatistieken gebaseerd?
A aangiften en de door de politie opgespoorde zaken
B daderonderzoek en slachtofferonderzoek
C door de politie opgespoorde zaken en daderonderzoek
D slachtofferonderzoek en aangiften

21 (1p)
Zie tekst 11.
Wat is volgens Van Dam een oorzaak voor de lage aangiftebereidheid bij
cybercrime?
A de hoge materiële gevolgen voor de slachtoffers
B de immateriële gevolgen bij de slachtoffers
C de lage pakkans bij cybercrime delicten
D een laag gevoel van rechtsbescherming bij bedrijven

### Pagina 14

tekst 12

Geen 15 maar 25 jaar cel voor doodslag

De maximale gevangenisstraf voor doodslag moet omhoog van 15 naar
25 jaar. Hiervoor hebben de ministers van Justitie en Veiligheid en van
Rechtsbescherming donderdag een wetsvoorstel ingediend. Het
wetsvoorstel moet nog wel worden goedgekeurd.

Vanuit rechters zijn er signalen dat de maximale straf voor doodslag als
knellend wordt ervaren bij zeer ernstige gevallen.

De ministers vinden de verhoging wenselijk “omdat doodslag een zeer
ernstig misdrijf is dat onherstelbaar leed bij nabestaanden van
slachtoffers veroorzaakt en leidt tot onbegrip en gevoelens van
onveiligheid in de samenleving. De straf doet nu geen recht aan de ernst
van het misdrijf”, zeggen zij.

naar: nu.nl van 24 september 2020

2p 22 Lees tekst 12.
Volgens de ministers uit tekst 12 zorgt de verhoging van de maximumstraf
voor doodslag ervoor dat twee doelen van straffen beter kunnen worden
behaald.
→ Welke twee doelen van straffen zijn dat?

1p 23 Zie tekst 12.
Politieke stromingen hebben verschillende opvattingen over het bestrijden
van criminaliteit.
Bij welke politieke stroming passen de plannen van de ministers het best?
A de ecologische stroming
B de liberale stroming
C de sociaaldemocratische stroming

1p 24 Zie tekst 12.
Welke rechtsbron is te herkennen in tekst 12?
A de Nederlandse wet
B de opvattingen van de ministers van Justitie en Veiligheid en van
Rechtsbescherming
C internationale wetgeving en verdragen
D jurisprudentie van rechters

GT-1127-a-23-1-0 14 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

2p 25 Zie tekst 12.
Bij het opleggen en uitvoeren van straffen in de Nederlandse rechtsstaat is er sprake van machtenscheiding. Een van de drie machten is de uitvoerende macht.
→ Noem de twee andere machten, en geef per macht een voorbeeld uit tekst 12.
Doe het zo: neem onderstaande antwoord over en vul het antwoord aan.
Een andere macht is . . . Een voorbeeld daarvan is . . .
Nog een andere macht is . . . Een voorbeeld daarvan is . . .

tekst 13

Woning, werk, wederhelft

Een oude wijsheid is dat recidive het best kan worden voorkomen door het garanderen van huisvesting, een baan en een vaste relatie. In dit verband wordt vaak gesproken van de drie W's: ‘woning, werk en wederhelft’.

naar: recht.nl van augustus 2015

1p 26 Lees tekst 13.
Er zijn verschillende theorieën die proberen te verklaren waarom criminaliteit ontstaat.
Welke theorie paste het beste bij tekst 13?
A de anomietheorie
B de bindingstheorie
C de etikettentheorie
D de neutraliseringstheorie

2p 27 Hieronder staan drie uitspraken over de rol van media in de beeldvorming over crimineel gedrag.
Berichtgeving over criminaliteit in de media
1 gaat naar verhouding vaak over opvallende en gewelddadige vormen van criminaliteit.
2 heeft geen effect op het gevoel van onveiligheid bij burgers.
3 kan zorgen voor een stereotiep beeld over welke groepen er crimineel zijn.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...

GT-1127-a-23-1-o 15 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 16

tekst 14
Ruim 850 boetes per week voor telefoongebruik op de fiets
De politie deelt gemiddeld meer dan 850 boetes per week uit aan fietsers
die een telefoon vasthouden, blijkt uit cijfers van het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB). Het verbod is sinds juli 2019 van kracht.
naar: nu.nl van 8 oktober 2021
Lees tekst 14.
1p 28 Welke taak voert de politie uit in tekst 14?
Is dat vooral repressief of vooral preventief beleid?
A het handhaven van de openbare orde en dat is hier vooral preventief
beleid
B het handhaven van de openbare orde en dat is hier vooral repressief
beleid
C het opsporen van strafbare feiten en dat is hier vooral preventief
beleid
D het opsporen van strafbare feiten en dat is hier vooral repressief
beleid
GT-1127-a-23-1-o
16/22
lees verder ►►►

### Pagina 17

figuur 1

geregistreerde verdachten en veroordeelde daders

[FIGUUR: Lijngrafiek met op de y-as "per 1000 leeftijdsgenoten" van 0 tot 60, en op de x-as de jaren 2000 tot en met 2020*. Een doorgetrokken lijn toont de geregistreerde verdachten en een gestippelde lijn de veroordeelde daders.]

Legenda:
— minderjarige geregistreerde verdachten
– – – minderjarige veroordeelde daders
* voorlopige cijfers

naar: CBS.nl, WODC, 31 mei 2021

Bekijk figuur 1.
Hieronder staan vier uitspraken over de gegevens in figuur 1.
1 De gegevens die zijn gebruikt voor de figuur komen vooral uit daderonderzoek.
2 In 2008 werden van de 1000 minderjarigen er 40 als verdachte geregistreerd.
3 Elk jaar tussen 2008 en 2016 is het aantal veroordeelde minderjarige daders groter dan het aantal minderjarige geregistreerde verdachten.
4 Tussen 2008 en 2016 is het aantal minderjarige geregistreerde verdachten per 1000 leeftijdsgenoten afgenomen.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...

GT-1127-a-23-1-o
17 / 22
lees verder ►►►

### Pagina 18

tekst 15
Jongen (12) vast voor steekpartij en beroving leeftijdgenoot
De politie heeft een 12-jarige jongen uit Rotterdam aangehouden voor een gewelddadige beroving bij metrostation Slinge. Die beroving ging gepaard met een steekpartij waarbij het slachtoffer, een eveneens 12-jarige jongen, gewond raakte.
naar: telegraaf.nl van 7 november 2021
Lees tekst 15.
1p 30 Welke uitspraak is het meest van toepassing op de verdachte uit de tekst?
De verdachte
A kan vanwege zijn leeftijd niet worden vervolgd door het Openbaar Ministerie.
B wordt verdacht van het plegen van een geweldsmisdrijf.
C zal een leerstraf opgelegd krijgen van de kantonrechter.
D zal vanwege de ernst van het delict berecht worden volgens het volwassenenstrafrecht.
GT-1127-a-23-1-0
18 / 22
lees verder

### Pagina 19

Analyse maatschappelijk vraagstuk: wolven in Nederland

Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 4 in het bronnenboekje.

Inleiding
Ruim 140 jaar na te zijn verdreven uit Nederland, wonen er sinds 2015 weer wolven in het wild in ons land. Terwijl natuurbeschermers dit zien als een teken dat het goed gaat met de natuurgebieden, is er ook verzet tegen de komst van de wolven.

1p 31 Lees tekst 1.
Het vraagstuk van de komst van wolven in Nederland kun je bekijken vanuit verschillende invalshoeken.
→ Citeer een zin uit tekst 1 waaruit de politiek-juridische invalshoek blijkt.

2p 32 Zie tekst 1.
Uit tekst 1 blijkt dat opvattingen en normen over de wolf in Nederland tijdsgebonden zijn.
→ Geef aan wat tijdsgebondenheid van opvattingen of normen betekent.
→ Citeer een zin uit tekst 1 waaruit blijkt dat opvattingen of normen over wolven in Nederland tijdsgebonden zijn.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Tijdsgebondenheid van opvattingen of normen betekent ...
Een zin waaruit tijdsgebondenheid van opvattingen of normen blijkt ...

1p 33 Zie tekst 1.
In de Europese Unie werken landen samen als problemen moeilijk op nationaal niveau kunnen worden aangepakt.
→ Leg uit dat de bescherming van wolven moeilijk alleen op nationaal niveau kan worden aangepakt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het is moeilijk om de bescherming van wolven alleen op nationaal niveau aan te pakken, want ...

GT-1127-a-23-1-o 19 / 22 lees verder ‣‣‣

### Pagina 20

Lees tekst 2.
34 De terugkomst van de wolf in de Nederlandse natuur is te zien als een
maatschappelijk vraagstuk.
We spreken van een maatschappelijk vraagstuk als dit voldoet aan een
aantal kenmerken.
Een kenmerk is dat een grote groep mensen het een onwenselijke situatie
vindt en in strijd vindt met bepaalde normen en waarden.
Een tweede kenmerk is dat het probleem door gezamenlijk optreden van
burgers of de overheid kan worden opgelost.
Geef nog een ander kenmerk van een maatschappelijk vraagstuk en
geef een citaat uit tekst 2 waaruit dat kenmerk blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk: ...
Citaat uit de tekst bij dit kenmerk: ...

35 Zie tekst 2.
Stichting Wolvenhek Fryslân is een belangengroep.
Welke mogelijkheid tot het beïnvloeden van de politieke
besluitvorming gebruikt Wolvenhek Fryslân in tekst 2?
Noem een andere mogelijkheid die belangengroepen kunnen hebben
om invloed uit te oefenen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
mogelijkheid: ...
andere mogelijkheid: ...

36 Zie tekst 2.
Stel dat de commissaris van de Koning het plan van het hek wil uitvoeren.
Waar moet Stichting Wolvenhek Fryslân dan proberen invloed uit te
oefenen zodat het plan kan worden goedgekeurd?
bij
A de Eerste Kamer
B de Koning
C de Partij voor de Dieren
D de Provinciale Staten van de provincie Friesland

37 Zie tekst 2.
Stichting Wolvenhek Fryslân heeft belang bij het hek. Belangen komen
voort uit normen en waarden.
Noem een waarde van de schapen houders die blijkt uit tekst 2 en een
norm die bij deze waarde hoort.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een waarde die blijkt uit tekst 2 is: ...
Een norm die bij deze waarde hoort is ...

GT-1127-a-23-1-o 20 / 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

38 (2p) Zie tekst 2. Een journalistieke norm die door de schrijver van tekst 2 is toegepast, is dat feiten en meningen gescheiden moeten zijn.
→ Leg uit wat het scheiden van feiten en meningen betekent.
→ Geef met een voorbeeld aan dat feiten en meningen gescheiden zijn in tekst 2.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het scheiden van feiten en meningen betekent ...
Een voorbeeld hiervan in tekst 2 is ...

39 (1p) Lees tekst 3. In tekst 3 is te lezen wat de opvattingen zijn van groepen mensen over de terugkeer van de wolf in Nederland. Bij welke invalshoek past die informatie?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaaleconomische invalshoek
C de sociaal-culturele invalshoek
D de verandering- en vergelijkende invalshoek

40 (2p) Zie tekst 3. Er bestaat een aantal theorieën over de beïnvloeding van mensen door de media. Een van die theorieën is de framingtheorie.
→ Leg uit hoe beïnvloeding van mensen door de media werkt volgens de framingtheorie.
→ Geef een voorbeeld uit tekst 3 dat past bij de werking van media volgens de framingtheorie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Volgens de framingtheorie kunnen media mensen beïnvloeden, want ...
Een voorbeeld uit tekst 3 dat daarbij past is ...

41 (2p) Lees tekst 4. Tekst 4 komt van de website van Nieuwe Oogst. Die website informeert boeren en tuinders over nieuws en ontwikkelingen op het gebied van landbouw. Media passen criteria toe bij de selectie welk nieuws ze publiceren. Voorbeelden van selectiecriteria zijn of het nieuws actueel is en het commerciële belang.
→ Noem twee andere criteria die mogelijk een rol hebben gespeeld bij de keuze voor de publicatie van tekst 4.
→ Leg per criterium uit waarom dat criterium van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Criterium 1: ..., want ...
Criterium 2: ..., want ...

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

GT-1127-a-23-1-o 21 / 22 lees verder ►►►

### Pagina 22

1p 42 Zie tekst 4.
Er is een vermoeden dat er bij het doodschieten van de wolf sprake is van
eigenrichting door de verdachte.
Wat is er gebeurd als er sprake is geweest van eigenrichting?
De dader heeft in dat geval
A een akkoord bereikt met de officier van justitie dat hij niet vervolgd
wordt.
B gehandeld uit zelfverdediging.
C het recht in eigen hand genomen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
GT-1127-a-23-1-o
22 / 22
einde