# Eindexamen Maatschappijkunde VMBO-GL/TL 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-gl-tl/maatschappijleer/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-GL en TL
2022
tijdvak 1
maandag 23 mei
9.00 - 11.00 uur
maatschappij kunde CSE GL en TL
Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 42 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
GT-1127-a-22-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Politiek en beleid

tabel 1
Samenstelling van de gemeenteraad van Sittard-Geleen

partij	zetels
GOB	10
CDA	8
GroenLinks	4
PVV	3
Stadspartij	3
D66	2
PvdA	2
DNA	1
VVD	1
50Plus	1
SPA	1
Fractie Fredrix	1

bron: sittard-geleen.nl van september 2019

1p 1 Bekijk tabel 1.
Hebben de lokale partijen in de gemeente Sittard-Geleen een landelijke
partij nodig om een college te vormen dat een meerderheid heeft in de
gemeenteraad?
Leg je antwoord uit en geef aan hoeveel zetels de lokale partijen
minimaal nodig hebben voor een meerderheid.
Doe het zo: neem een van de onderstaande mogelijkheden over en vul
het antwoord aan.
Ja, de lokale partijen hebben een landelijke partij nodig voor een
meerderheid, want ...
of
Nee, de lokale partijen hebben geen landelijke partij nodig voor een
meerderheid, want ...

GT-1127-a-22-1-o 2 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

tekst 1

GroenLinks zit in veel provinciebesturen
Nu elke provincie een nieuw bestuur heeft, is duidelijk dat GroenLinks de
winnaar is geworden. GroenLinks heeft nu ... in acht provinciebesturen.

naar: nederlandsdagblad.nl van 21 augustus 2019

1p 2 Wat moet er op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
A ambtenaren
B gedeputeerden
C raadsleden
D wethouders

tekst 2

Demonstratie verboden
Pegida mag overmorgen niet demonstreren in Eindhoven. Burgemeester
Jorritsma vreest ernstige ongeregeldheden en heeft de betoging
verboden.
Pegida is groot genoeg om regelmatig op te duiken bij de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Die deelt de beweging in
bij de ... groeperingen, "die vooral actief zijn met intimiderende en
radicale acties tegen de vermeende islamisering van Nederland, de komst
van asielzoekers en het vermeende verlies van de Nederlandse identiteit."

naar: nos.nl van 4 juni 2019

1p 3 Welke begrip moet er op de puntjes in tekst 2 worden ingevuld?
A christendemocratische
B ecologische
C extremistisch
D liberale
E sociaaldemocratische

GT-1127-a-22-1-o 3 / 24 lees verder ► ►►

### Pagina 4

tekst 3

Openbare verhoren onderzoek kinderopvangtoeslag afgesloten

De Parlementaire onderzoekcommissie Kinderopvangtoeslag heeft haar
openbare verhoren afgesloten. De commissie biedt op 17 december 2020
haar verslag met bevindingen aan de Tweede Kamer aan. De Kamerleden
kunnen dan op basis van deze bevindingen het debat aangaan met de
verantwoordelijke bewindspersonen.
De commissie heeft een gerichte opdracht: zij doet onderzoek naar het
fraudebeleid bij de kinderopvangtoeslag in de periode van 2013 tot en met
november 2019. De commissie wilde in de openbare verhoren antwoorden
op vragen zoals: wie wist wat wanneer? De commissie verhoorde
getuigen en deskundigen onder ede en doet onderzoek op basis van
openbare documenten en informatie die zij gevorderd heeft bij
verschillende organisaties. Zo maakt zij een reconstructie van
gebeurtenissen op ministeries en bij de Belastingdienst.

naar: tweedekamer.nl van 26 november 2020

1p 4 Lees tekst 3.
De Tweede Kamer heeft twee hoofdtaken.
→ Welke hoofdtàak van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 3?

1p 5 Zie tekst 3.
De Tweede Kamer heeft verschillende rechten. Twee van die rechten
staan in tekst 3.
→ Noem twee andere rechten van de Tweede Kamer.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Twee andere rechten van de Tweede Kamer zijn ...

1p 6 Zie tekst 3.
De commissie heeft onderzoek gedaan op verschillende ministeries.
Welke mensen werken op ministeries?
A ambtenaren
B Eerste Kamerleden
C fractievoorzitters
D Tweede Kamerleden

GT-1127-a-22-1-o 4 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

2p 7 Nederland is lid van de Europese Unie.
Hieronder staan vier uitspraken over Nederland en de Europese Unie.
1 Het uitvoeren van het onderwijsbeleid van Nederland is een taak voor
de Raad van de Europese Unie.
2 De leden van het Europees Parlement worden gekozen door de
regeringen van de EU-landen.
3 Alle landen van de Europese Unie zijn verplicht om de euro in te
voeren.
4 Het Europees Parlement stemt over wetsvoorstellen.
→ Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
tekst 4
Wie is waarvoor verantwoordelijk?
Op grond van de Gemeentewet is de ... 1 ... bevoegd verordeningen¹ )
vast te stellen en te wijzigen.
De uitvoering van de verordening en het toezicht op de naleving
van de in de verordening opgenomen bepalingen behoort tot
de verantwoordelijkheid van ... 2 ....
noot1 Een verordening is een wetgevende regeling op gemeentelijk niveau.
naar: uwwet.nl van april 2020
2p 8 Lees tekst 4.
Welke twee verschillende gemeentelijke politieke instanties moeten er op
de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Bij 1 ...
Bij 2 ...

### Pagina 6

tekst 5
'Kwetsende spotprenten'
De Chinese ambassadeur in Nederland verwacht dat de Nederlandse
overheid ingrijpt als Nederlandse kranten en cartoonisten 'kwetsende
spotprenten' over China publiceren.
Cartoonist Collignon reageert: "Het is een goed teken als regeringen
spotprenten niet prettig vinden. Een cartoon moet schuren en als dat lukt,
is het raak. Soms gaat het dan de wereld over. Zo beïnvloedt een
spotprent de publieke opinie. Geen ambassadeur die daartussen komt."
naar: de Volkskrant van 5 februari 2020
1p 9 Lees tekst 5.
De Nederlandse overheid zal niet snel ingrijpen bij kwetsende
spotprenten.
Op basis van welk grondrecht zal de Nederlandse overheid niet snel
ingrijpen bij kwetsende spotprenten?
tekst 6
Kan een minister een burgemeester ontslaan?
De huidige bepalingen rond het ontslag van de burgemeester zijn in 2001
ingevoerd en sindsdien niet meer gewijzigd. De Gemeentewet bepaalt dat
de burgemeester te allen tijde op voordracht van de minister van
Binnenlandse Zaken kan worden ontslagen.
naar: gemeente.nu van 4 juni 2020
1p 10 Lees tekst 6.
Welke twee bestuurslagen zijn in tekst 6 te herkennen?
1p 11 Wat doet een minister?
A Die beslist of er amendementen ingediend mogen worden op een
wetsvoorstel.
B Die beslist of wetsvoorstellen worden aangenomen.
C Die geeft leiding aan een ministerie.
D Die geeft leiding aan zijn partijleden in het parlement.
GT-1127-a-22-1-o 6 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 7

2p 12 Het kabinet heeft een aantal machtsmiddelen.
Hieronder volgen vier uitspraken over machtsmiddelen van het kabinet.
1 Het kabinet kan amendementen indienen op wetsvoorstellen.
2 Het kabinet kan steunen op ambtenaren.
3 Het kabinet kan verwijzen naar de gemaakte afspraken in het regeerakkoord.
4 Het kabinet kan dreigen met een kabinetscrisis.
→ Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
2p 13 Politieke partijen worden vaak ingedeeld in politieke stromingen.
Hieronder volgen vier combinaties van politieke partijen.
1 VVD - SGP
2 PvdA - SP
3 CDA - ChristenUnie
4 PVV - GroenLinks
→ Geef per combinatie van partijen aan of die wel of niet bij dezelfde politieke stroming horen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul wel of niet in.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
GT-1127-a-22-1-0
7 / 24
lees verder

### Pagina 8

tekst 7
De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland overweegt juridische
stappen

De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN) baalt. De
vuurwerkbranche heeft eerder aangegeven voorstander te zijn van een
verbod op knalvuurwerk, mits er een regeling komt. Marcel Teunissen,
woordvoerder van BPN zegt: “De invoering van een verbod met directe
ingang biedt de verkopers geen enkele mogelijkheid meer om van de
producten af te komen. Wij hebben altijd bepleit dat we gezamenlijk tot
een fatsoenlijke regeling willen komen. Vanwege de opstelling van de
minister overwegen wij nu juridische stappen om dit alsnog af te
dwingen.”

naar: ad.nl van 1 februari 2020

Lees tekst 7.
14 BPN is een belangengroep die invloed wil uitoefenen op het politieke
besluitvormingsproces.
-> Welke manier om invloed uit te oefenen op het politieke
besluitvormingsproces is te herkennen in tekst 7?
-> Noem nog een andere manier die BPN heeft om het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De manier waarop BPN in tekst 7 probeert het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden is ...
Een andere manier om het politieke besluitvormingsproces te beïnvloeden
is ...

GT-1127-a-22-1-o
8 / 24
lees verder ► ► ►

### Pagina 9

tekst 8

Toespraak koning Willem-Alexander

De toespraak die koning Willem-Alexander vrijdagavond gaf, is door meer dan 6,7 miljoen mensen bekeken.
De toespraak, waarin de koning onder meer opriep tot saamhorigheid, werd zowel door de publieke als door enkele commerciële omroepen uitgezonden.

[FIGUUR: Koning Willem-Alexander in een pak, staand voor een boekenkast en een raam.]

naar: nos.nl van 20 maart 2020

Lees tekst 8.
1p 15 Wie is of zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de toespraak van koning Willem-Alexander?
A de ministers
B de Nationale Ombudsman
C de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer
D het Nederlandse volk

GT-1127-a-22-1-o 9 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

tekst 9
Verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk
In totaal hebben 3.322 mensen zich kandidaat gesteld. Zij dingen mee naar de winst in 650 kiesdistricten die elk staan voor één zetel in het Lagerhuis.
In tegenstelling tot Nederland, werken de Britse parlementsverkiezingen niet op basis van ... 1 ..., maar op basis van ... 2 .... Dat betekent dat in elk kiesdistrict alleen de kandidaat met de meeste stemmen in het parlement komt. De stemmen voor andere kandidaten gaan verloren.

naar: nu.nl van 12 december 2019

Lees tekst 9.
2p 16 Welke kiesstelsels moeten er op de puntjes in de tekst bij 1 en 2 worden ingevuld?
Doe het zo: neem het nummer over en vul het antwoord aan.
Bij 1 ...
Bij 2 ...

tekst 10
EU-parlement eist actie tegen illegale handel huisdieren
De illegale handel in huisdieren zorgt voor veel dierenleed en moet snel worden aangepakt, vindt het Europees Parlement. Een grote meerderheid riep ... op om met een actieplan en wetsvoorstellen te komen. Het toezicht moet aangescherpt en overtreders moeten zwaarder worden bestraft, luidt de oproep.

naar: lc.nl van 12 februari 2020

Lees tekst 10.
1p 17 Welke instantie van de Europese Unie moet op de puntjes in tekst 10 staan?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C de Raad van de Europese Unie

GT-1127-a-22-1-o 10 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 11

Criminaliteit en rechtstaat
afbeelding 1
[FIGUUR: Foto van een raam met een briefje erop waarop staat: FIETS GRAAG AAN DE OVERKANT DANK U]
bron: plusonline.nl van 12 februari 2019
1p 18
Zie afbeelding 1.
De tekst uit afbeelding 1 is geplakt op het raam van een huis dat vlak aan
een stoep grens. Er zijn geschreven en ongeschreven regels.
-> Van wat voor soort regel is er sprake in de afbeelding: een geschreven
of een ongeschreven regel? Leg je keuze uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Er is sprake van een ... regel, want ...
GT-1127-a-22-1-o
11 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 12

tekst 11

Rechters leggen zwaardere straffen op voor ernstige misdrijven

Rechters hebben de laatste twintig jaar zwaardere straffen opgelegd. Dit
blijkt uit een onderzoek van de Raad voor de rechtspraak.
Vooral geweldsmisdrijven worden nu fors zwaarder bestraft. Ook
vernietigingen en misdrijven tegen orde en gezag worden zwaarder bestraft.
Het lijkt er dus op dat de rechters reageren op de roep uit de samenleving
om strengere straffen, concludeert onderzoeker Frank van Tulder.

naar: Trouw van 6 december 2019

1p 19 Lees tekst 11.
Waarin staan de genoemde delicten uit tekst 11 beschreven?
A de Opiumwet
B de Wegenverkeerswet
C de Wet wapens en munitie
D het Wetboek van Strafrecht

1p 20 Zie tekst 11.
Rechters zijn de laatste twintig jaar zwaarder gaan straffen.
Welke conclusie is te trekken naar aanleiding van tekst 11?
A Er heeft meer eigenrichting plaatsgevonden door burgers en daarom
zijn rechters zwaarder gaan straffen.
B Het aantal geweldsdelicten is de laatste twintig jaar flink gestegen.
C Het parlement heeft geëist dat rechters zwaardere straffen moesten
opleggen.
D Rechters hebben voor ernstige misdrijven vaker straffen opgelegd die
dichter tegen de maximumstraf aanzitten.

GT-1127-a-22-1-o
12 / 24
lees verder

### Pagina 13

tekst 12

Agressieve en stelende klanten harder aangepakt.

Wie in Doetinchem tot twee keer toe agressie toont of een diefstal pleegt in een supermarkt, loopt vanaf 1 januari het risico een winkelverbod te krijgen voor twee jaar. Eigenaren van elf supermarkten tekenden een overeenkomst met de politie van Doetinchem.

naar: ad.nl van 11 december 2019

1p 21 Leestekst 12.
Maatregelen om criminaliteit aan te pakken kunnen een repressieve werking en een preventieve werking hebben.
→ Leg uit dat de overeenkomst uit tekst 12 een repressieve werking heeft.

1p 22 Zie tekst 12.
Maatregelen om criminaliteit aan te pakken kunnen een preventieve werking en een repressieve werking hebben
→ Leg uit dat de overeenkomst uit tekst 12 een preventieve werking kan hebben.

GT-1127-a-22-1-o 13 / 24 lees verder

### Pagina 14

Dit is een opgavepagina van een examen, bestaande uit een afbeelding en twee teksten. Afbeelding 2 toont de nasleep van een plofkraak in Apeldoorn, met zichtbare schade aan een geldautomaat en de omgeving. Tekst 13 beschrijft de maatregel dat geldautomaten 's nachts buiten werking gesteld worden vanwege plofkraken, van 23:00 tot 07:00 uur, om het voor criminelen lastiger te maken. Deze maatregel is ingegaan op 16 december 2019. De student wordt gevraagd de effectiviteit van deze maatregel te beoordelen na een jaar, door aan te geven bij welk resultaat tekst 13 effectief is. Verder moet de student dit onderbouwen en een antwoord formuleren. De vraag is gericht op analyse en het trekken van conclusies op basis van de verstrekte informatie.

### Pagina 15

tekst 14
Jonge advocaten zien geen toekomst meer in sociale advocatuur

Jonge advocaten kiezen vrijwel niet meer voor een toekomst als sociaal advocaat. Er is al een tekort aan sociaal advocaten en dat tekort gaat oplopen, vreest de Orde van Advocaten. Sociaal advocaten staan mensen bij die een laag inkomen hebben. Dat kan betekenen dat die mensen straks niet of nauwelijks nog aan een advocaat kunnen komen. Tweede Kamerlid Van Nispen (SP) hield zelf een enquête onder sociaal advocaten. 70 procent gaf daarin aan te willen stoppen. “Als alleen nog rijke mensen straks hun recht kunnen halen, dan is dat een vorm van ...”

naar: nos.nl van 13 december 2019

1p 24 Lees tekst 14. Welk begrip moet er op de puntjes in tekst 14 worden ingevuld?
A klassenjustitie
B overmacht
C rechtsgelijkheid
D recidive

GT-1127-a-22-1-o 15 / 24 lees verder

### Pagina 16

tekst 15
Man met wapens in huis moet de cel in
Een man bij wie de politie vier verboden wapens en munitie vond, is
veroordeeld tot tien maanden cel, waarvan zes voorwaardelijk.
De politie kwam bij hem thuis om vragen te stellen over een overval,
waarvan de man aangifte had gedaan. De man zei dat hij in 2017 thuis
was overvallen.
In februari 2018 kwamen agenten bij hem voor een aanvullende
verklaring. Toen lag er een gaspistool op tafel. De agenten namen het in
beslag, maar werden daarna door de man uit zijn huis gezet. De officier
van justitie gaf daarna toestemming om het hele huis te doorzoeken.
Daarbij vonden ze nog drie wapens en munitie.
Bij de politie bekende de man dat de wapens van hem waren. Hij had ze
nodig omdat hij zich onveilig voelde, verklaarde hij.
naar: dvhn.nl van 26 november 2019
2p 25 Lees tekst 15.
Een officier van justitie heeft een aantal taken.
→ Welke taak van de officier van justitie is te herkennen in tekst 15?
Noem nog een andere taak van de officier van justitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul de taken in.
De taak van de officier van justitie die in tekst 15 te herkennen is ...
Een andere taak van de officier van justitie is ...
1p 26 Zie tekst 15.
De rechter kan hoofdstraffen, bijkomende straffen en/of maatregelen
opleggen.
Uit welke groep of groepen komen de sancties die de rechter in
tekst 15 zijn opgelegd?
A alleen uit de bijkomende straffen
B alleen uit de hoofdstraffen
C alleen uit de maatregelen
D uit de bijkomende straffen en de hoofdstraffen
E uit de bijkomende straffen en de maatregelen
F uit de hoofdstraffen en de maatregelen
GT-1127-a-22-1-o
16 / 24
lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

tekst 16
Voormalige voorzitter in cel
De voormalige voorzitter van de centrale ondernemingsraad van de
Nationale Politie heeft een half jaar celstraf gekregen.
F. G. gaf meer dan 300.000 euro uit in horecagelegenheden op rekening
van de politie, stelde de rechtbank. F. G. gebruikte de creditcard van de
politie zonder verantwoording af te leggen over uitgaven.
naar: omroepflevoland.nl van 30 januari 2020

1p 27 Lees tekst 16.
Welk begrip past het best bij tekst 16?
A belastingontduiking
B fraude
C heling
D witwassen

2p 28 In Nederland is er machtenscheiding. Er zijn drie machten. Twee daarvan
zijn de wetgevende macht en de rechterlijke macht.
Hieronder staan vijf taken:
1 zich bezig houden met de inrichting van de samenleving
2 burgers beschermen tegen de overheid
3 nieuwe wetten invoeren
4 wetgeving interpreteren
5 bepalen of burgers een wet hebben overtreden
→ Geef per taak aan of die hoort bij de wetgevende of de
rechterlijke macht.
Doe het zo: neem de nummers over en zet er wetgevende of
macht achter.
1 = ...
2 = ...
3 = ...
4 = ...
5 = ...

GT-1127-a-22-1-o
17 / 24
lees verder ►►►

### Pagina 18

2p 29 In het strafrecht wordt een onderscheid gemaakt tussen overtredingen en misdrijven. Een overtreding is een lichte schending van de wet en een misdrijf een zware schending. In het schema hieronder staat dit verschil tussen een overtreding en misdrijf al ingevuld.
→ Geef in het schema op dezelfde manier twee andere verschillen tussen een overtreding en een misdrijf.
Doe het zo: neem het schema over en vul de verschillen in.

| | overtreding | misdrijf |
|---|---|---|
| voorbeeld | lichte schending van de wet | zware schending van de wet |
| verschil 1 | | |
| verschil 2 | | |

tekst 17
Verliefde jongen opgepakt voor Valentijnsstunt
[FIGUUR: Graffiti op een muur met de tekst "WIL JE MIJN VRIENDIN ZIJN"]
Een 17-jarige jongen is door de politie in Gorinchem opgepakt. Hij werd onder een viaduct bij de A15 betrapt tijdens het spuiten van graffiti. Op de muur schreef hij: “Wil je mijn vriendin zijn”. Het beoogde meisje had achter de vraag het vakje van haar keuze moeten inkleuren.
naar: rijnmond.nl van 8 februari 2020
1p 30 Lees tekst 17.
→ Er wordt besloten de jongen uit tekst 17 naar Halt te verwijzen.
→ Wat voor soort sanctie kan de jongen bij Halt krijgen?

GT-1127-a-22-1-o 18 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 19

tekst 18
“Met vuisten alleen ga je het hier in Rotterdam-Zuid niet redden”
De 13-jarige Jimmy') woont in Rotterdam-Zuid en zegt dat hij weleens
iemand heeft gestoken. “Als andere jongens disrespect tonen, dan
reageren wij daarop." Met een mes dus.
Jimmy zegt dat hij zich door het dragen van een mes veiliger voelt.
De jongens uit de buurt, zoals Jimmy, maar ook jongens zoals Qlas en
Blacka, zeggen dat hun gedrag wordt beïnvloed door de omgeving waarin
ze leven. Jimmy: "Als je hier opgroeit, word je automatisch zo. Ik zie hoe
andere jongens dit doen, hoe familie dit doet. Ik kan er eigenlijk niks aan
doen.”
noot 1 Jimmy is niet de echte naam van de 13-jarige jongen.
naar: nos.nl van 22 november 2019
Lees tekst 18.
4p 31 Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren.
Drie van die theorieën zijn:
1 de bindingstheorie
2 de aangeleerd-gedragstheorie
3 de neutralisatietheorie
Kies twee van deze theorieën en geef per theorie een argument
waarom deze theorie het criminele gedrag van Jimmy kan verklaren.
Geef per theorie een zin uit de tekst die daarbij past.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik kies voor de ... theorie, want ... en de zin die daarbij past is ...
Ik kies voor de ... theorie, want ... en de zin die daarbij past is ...
GT-1127-a-22-1-0
19 / 24
lees verder

### Pagina 20

tekst 19

Tieners proberen winkel te beroven na zien van Netflix-serie

Twee tieners zagen in een Netflix-serie dat de alarmportjes van een
winkel niet af zouden gaan als je een sterke magneet bij je hebt. Dat
bracht ze op ideeën. Ze kochten online allebei een magneet en
probeerden het uit.
Eenmaal in de winkel bleek hun experiment toch tegen te vallen. De
alarmportjes gingen gewoon af en de twee werden opgepakt.
"Binnenkort mogen zij zich voor de rechter verantwoorden voor hun
diefstal", schrijft de Politie Enschede op Facebook.

naar: rtlnieuws.nl van 18 februari 2020

1p 32 Lees tekst 19
Welke invloed van de media heeft bij de tieners uit tekst 19 plaats
gevonden?
A Media kunnen bepaalde opvattingen over de oorzaken van criminaliteit
en kenmerken van criminelen versterken.
B Media kunnen een belangrijke rol spelen in het tot stand komen van
de publieke opinie.
C Media kunnen het stereotype beeld laten ontstaan dat criminaliteit
alleen voorkomt onder jongeren.
D Media kunnen van invloed zijn op het ontstaan van crimineel gedrag.

tekst 20

Hoogbejaarde Utrecht voorkomt beroving

In Utrecht werd een hoogbejaarde man slachtoffer van criminaliteit. Een
inbreker wilde de man overvallen in zijn huis, maar de bewoner liet dat
niet zomaar gebeuren en sloeg de overvaller met een schoen. De
overvaller kon daardoor niets buit maken en sloeg op de vlucht.

naar: indebuurt.nl van 22 oktober 2019

1p 33 Lees tekst 20
De politie heeft de hoogbejaarde man niet aangehouden, omdat de politie
rekening hield met de omstandigheden waarin de situatie in tekst 20
plaatsvond.
Welk begrip past het best bij de situatie uit tekst 20?
A eigenrichting
B heling
C noodweer
D overmacht

GT-1127-a-22-1-0
20 / 24
lees verder ► ► ►

### Pagina 21

tekst 21
Veiligheidsmonitor 2019
In totaal is een steekproef van ruim 325.000 Nederlanders van 15 jaar of
ouder gevraagd om aan het onderzoek deel te nemen voor de
Veiligheidsmonitor. Ruim 135.000 personen hebben een ingevulde
vragenlijst ingeleverd over situaties die ze zelf hebben meegemaakt.

naar: longreads.cbs.nl

Lees tekst 21
1p 34 Met wat voor soort cijfers zijn de antwoorden uit de Veiligheidsmonitor het
beste te vergelijken?
A daderonderzoek
B geregistreerde criminaliteit
C politiestatistieken
D slachtofferonderzoek

GT-1127-a-22-1-o
21 / 24
lees verder

### Pagina 22

Maatschappelijke analyse: voedselverspilling

Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 42 maak je gebruik van tekst 1 tot met 3 in het bronnenboekje.

Inleiding
Voedselverspilling is een maatschappelijk vraagstuk. Voedselverspilling houdt in dat voedsel voor consumenten niet wordt opgegeten of opgedronken, maar wordt weggegooid. Met voedselverspilling wordt niet het weggooien van schillen, botten, graten en andere etensresten bedoeld.

2p 35 Lees tekst 1.
In tekst 1 geeft de redactie van het Reformatorisch Dagblad haar mening over voedselverspilling.
→ Noem twee uitgangspunten van de christendemocratische stroming die te herkennen zijn in tekst 1.

1p 36 Zie tekst 1.
Uit al het nieuws dat de redactie van een medium bereikt, wordt een selectie gemaakt. De keuzes over welke gebeurtenissen in de media komen, in dit geval in het Reformatorisch Dagblad, worden in verschillende stadia genomen op basis van verschillende criteria.
Een van die selectiecriteria is nabijheid.
→ Geef bij het selectiecriterium nabijheid een citaat uit tekst 1 dat daarbij past.

1p 37 Zie tekst 1.
Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de media. Een daarvan is de framingtheorie. Volgens die theorie kan framing door de media bewust of onbewust plaatsvinden. In tekst 1 is framing te herkennen.
→ Leg uit dat framing is te herkennen in tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Framing is te herkennen in tekst 1, want ...

GT-1127-a-22-1-o 22 / 24 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

4p 38 Lees tekst 2.
Voedselverspilling is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk
vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is bijvoorbeeld dat
er verschillende meningen zijn over de oplossing van het vraagstuk.
→ Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die
in tekst 2 naar voren komen. Geef voor elk kenmerk een ander citaat
uit tekst 2 waaruit blijkt dat dit kenmerk van toepassing is op het
vraagstuk van voedselverspilling.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: ...
Citaat: ...
Kenmerk 2: ...
Citaat: ...

39 Zie tekst 2.
Een maatschappelijke vraagstuk is vanuit de vier invalshoeken van
maatschappij kunde te bekijken. Tekst 2 is in vier alinea's gedeeld.
In alinea 3 van de tekst is de politiek-juridische invalshoek te herkennen.
→ Welke twee andere invalshoeken zijn te herkennen in alinea 3 van
tekst 2? Geef een argument bij je keuze en gebruik een zin uit de tekst
om je argument te verduidelijken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De ... invalshoek is te herkennen, want ... en de zin waar dat uit blijkt
is ...
2 De ... invalshoek is te herkennen, want ... en de zin waar dat uit blijkt
is ...

40 Zie tekst 2.
Het politieke besluitvormingsproces verloopt in vier fasen.
In tekst 2 staat het volgende citaat: ‘Het kabinet maakt hiervoor de
komende vier jaar 7 miljoen euro vrij’.
→ Bij welke fase van het politieke besluitvormingsproces past dit citaat?
Leg je keuze uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het citaat past bij fase ..., want ...

GT-1127-a-22-1-o 23 / 24 lees verder ►►►

### Pagina 24

41 (2p) Lees tekst 3.
Er zijn verschillende politieke stromingen. Twee daarvan zijn de liberale
en de sociaaldemocratische stroming.
Er passen liberale en sociaaldemocratische uitgangspunten bij Mariska’s
idee om voedselverspilling tegen te gaan.
→ Noem een uitgangspunt van de liberale stroming én een uitgangspunt
van de sociaaldemocratische stroming dat past bij het idee van
Mariska van Dorst.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Een uitgangspunt van de liberale stroming dat past bij het idee van
Mariska is ...
2 Een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming dat past bij
het idee van Mariska is ...

42 (2p) Zie tekst 3.
Bronnen kunnen in meer of mindere mate objectief zijn. De objectiviteit is
te beoordelen aan de hand van een aantal criteria. Een van die criteria is
het scheiden van feiten en meningen.
→ Noem een zin uit tekst 3 waar meningen en feiten niet volledig
gescheiden zijn. Noem ook een ander criterium waar een objectieve
bron aan moet voldoen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een zin in tekst 3 waarbij meningen niet goed gescheiden worden van
feiten is ...
Een ander criterium waaraan een objectieve bron moet voldoen is ...

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
GT-1127-a-22-1-o 24 / 24 einde ■